شعب
ش - ع - ب
KÖK- 13 geçiş
- 12 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Ağacın dalı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ağacın dalı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.528 harfباب العين و الشين والباء معهما
)ع ش ب، ش ع ب، ش ب ع، ب ش ع مستعملات ب ع ش، ع ب ش مهملان( عشب: رَجُلٌ عَشَبٌ وامرأةٌ عَشَبَةٌ، أي: قصير في دمامة وذلّة، تقول: عَشُبَ يَعْشُب عَشباً وعشوبةً. والعُشْبُ: الكلأ الَّطب. وهو سَرَعَانُ الكلأ، أي: أوله في الّبيع ثُمَّ يَهِيجُ فلا بقاءَ له. وأرضٌ عَشِبَةٌ مُعْشِبَةٌ قد أَعْشَبَتْ واعشَوْشَبَتْ، أي: كثر عُشْبُها وطال والتفّ. وأَعْشَبَ القَوْمُ واعشوشبوا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.119 harfالشَّعْبُ: ما تَشَعَّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمعُ الشعوبُ. والشُعوبيَّةُ: فِرْقَة لا تُفَضِّلُ العربَ على العجمِ. وأما الذي في الحديث: أنَّ رجلاً من الشُّعوب أَسْلَمَ، فإنّه يعني من العجم. والشَعْبُ: القبيلة العظيمةُ، وهو أبو القبائل الذي يُنْسَبونَ إليه، أي يَجْمَعُهُمْ ويَضُمُّهُمْ. وحكى أبو عبيد عن ابن الكلبيّ عن أبيه: الشَعْبُ أكبر من القبيلة، ثم الفصيلةُ، ثم العِمارَةُ، ثم البَطْنُ، ثم
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.482 harfباب العين والشين مع الباء
عشب ، عبش ، شبع ، شعب ، بشع : مستعملات .
عشب : قال الليث : العَشْب : الكلأ الرَّطْب ، وهو سَرَعان الكلأ في الربيع يَهيج ولا يبقَى . وأرضٌ عَشِبةٌ ومُعْشِبة ، وقد أعشَبتْ واعشوشبتْ إذا كثُر عُشْبُها . وأعشبَ القومُ إذا أصابوا عُشْباً . قال : وأرضٌ عَشِبة بيّنة العَشَابة . ولا يقال عَشِبت الأرض ، وهو قياسٌ إنْ قيل . وأنشد لأبي النجم :
يقُلْن للرائد أعشبتَ انزلِ
قلت : الكلأ
باب العين والشين مع الباء عشب ، عبش ، شبع ، شعب ، بشع : مستعملات . عشب : قال الليث : العَشْب : الكلأ الرَّطْب ، وهو سَرَعان الكلأ في الربيع يَهيج ولا يبقَى . وأرضٌ عَشِبةٌ ومُعْشِبة ، وقد أعشَبتْ واعشوشبتْ إذا كثُر عُشْبُها . وأعشبَ القومُ إذا أصابوا عُشْباً . قال : وأرضٌ عَشِبة بيّنة العَشَابة . ولا يقال عَشِبت الأرض ، وهو قياسٌ إنْ قيل . وأنشد لأبي النجم : يقُلْن للرائد أعشبتَ انزلِ قلت : الكلأ عند العرب يقع على العُشْب وهو الرُّطْب ، وعلى العُرْوة والشجر والنصِيّ والصِّلِّيان الطيّب ، كلُّ ذلك من الكلأ ، فأمّا العُشْب فهو الرُّطْب من البقول البريّة تنبت في الربيع . ويقال روضٌ عاشب : ذو عُشْب . وروضٌ مُعْشِب . ويدخل في العُشب أحرار البقول وذكورها . فأحرارها : ما رقَّ منها وكان ناعماً . وذكورها : ما صُلب وغلُظ منها . وقال الأصمعيّ : يقال شيخٌ عَشَمة بالميم . وقال أبو عبيدة : يقال شيخ عَشمة وعَشبة ، بالميم والباء . وقال غيرهما : عيالٌ عَشَبٌ : ليس فيهم صغير . وقال الراجز : جمعتُ منهم عَشَباً شَهابرا وقال الليث : رجلٌ عَشَبٌ وامرأةٌ عَشَبة ، وهما القصيرانِ في دَمامة . وقد عَشُب عُشوبةً وعَشابة . وقال ابن السكيت : إذا رعَى البعيرُ العُشبَ قيل عاشب . قال : وبَلَدٌ عاشبٌ وقد أعشَبَ ، أي ذو عُشْب . وأرضٌ مُعْشِبة وعَشيبة : كثيرة العُشب . وقال اللِّحيانيّ : يقال هذه أرضٌ فيها تعاشيب ، إذا كانَ فيها ألوانُ العُشْب . عبش : أهمله الليث . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : العَبْش الصَّلاح في كلّ شيء . قال : والعرب تقول : الخِتان عَبْشٌ لِلصَّبيِّ ، أي صلاحٌ ، بالباء . وذكره في موضع آخر العَمْش بالميم . وقد ذكره الليث في كتابه فهما لغتان . يقال الخِتان صلاحٌ للولد فاعمِشوه واعبِشُوه . وكلتا اللغتين صحيحة . وقال ابن دريد : العَبْش : الغباوة . ورجلٌ به عُبْشة . شعب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَآئِلَ ) ( الحُجرَات : 13 ) قال الفراء : الشُّعوب أكبر من القبائل ، والقبائل أكبر من الأفخاذ . أبو عبيد عن ابن الكلبيّ أنه قال : الشَّعْب أكبر من القبيلة ، ثم القبيلة ، ثم العمارة ، ثم البطن ، ثم الفَخِذ . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب قال : أُخِذت القبائل من قبائل الرأس لاجتماعها . قال : ومنها الشَّعب والشُّعوب ، والقبائل دونها . وقال الليث : الشَّعب : ما تشعَّب من قبائل العرب والعجم . والجميع الشُّعوب . قال : والشُّعوبيُّ : الذي يصغِّر شأنَ العرب ولا يرى لهم فضلاً على غيرهم . وروَى أبو عبيدٍ بإسنادٍ له حديثاً عن مسروق أنّ رجلاً من الشُّعوب أسلمَ فكانت تؤخذ منه الجزية ، فأمر عُمر بألاّ تؤخَذ منه . قال أبو عبيد : والشُّعوب هاهنا : العجم ، وفي غير هذا الموضع أكثر من القبائل . وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهيثم أنه قال : الشَّعب شَعْب الرأس : يعني شأنَه الذي يضُمُّ قبائله . قال : وفي الرأس أربعُ قبائل . وأنشد : فإنْ أودَى معاويةُ بن صخرٍ فبشِّر شَعبَ رأسك بانصداعِ قال : والشَّعب : أبو القبائل الذي ينتسبون إليه ، يعني يجمعهم ويضمُّهم . قال : ويقال شَعَبتُه ، أي فرّقته . وشعَبتُه ، أي أصلحته . قال : والشَّعيب : المزادة ، سمِّيت شعيباً لأنها من قطعتين شُعِبتْ إحداهما إلى الأخرى ، أي ضُمَّتْ . وأنشد أبو عبيدٍ لعليّ بن الغدير الغَنَويّ في الشَّعب بمعنى التفريق : وإذا رأيت المرءَ يشعَبُ أمره شَعْبَ العصا ويَلجُّ في العِصيانِ قال : معناه يفرِّق في أمرَه . وروي عن ابن عبّاس أنّ رجلاً قال له : ما هذه الفُتيا التي شعَبت الناس . قال أبو عبيد : معنى شَعَبَتْ فرّقت الناسَ . وقال الأصمعيّ : شعبَ الرجلُ أمرَه ، إذا فرَّقَه وشتَّته . قال أبو عبيد : ويكون الشَّعب بمعنى الإصلاح . وهذا الحرف من الأضداد . وأنشد للطِرمّاح : شَتَّ شَعبُ الحيِّ بعد التئامْ وشجاكَ اليومَ رَبعُ المُقَامْ إنّما هو شَتَّ الجميع ومنه شَعْب الصَّدع في الإناء ، إنّما هو إصلاحُه وملاءمته ونحو ذلك . وقال ابن السكيت في الشعب إنه يكون بمعنيين : يكون إصلاحاً ، ويكون تفريقاً . وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : يقال أقَصَّته شَعوبُ إقصاصاً ، إذا أشرف على المنية ثم نجا ، وشَعوبُ : اسم المنيّة معرفةٌ لا تنصرف . أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم : يقال شعَبتْه شَعوبُ فأشعَبَ ، أراد بشعوب المنية . فأشعَبَ ، أي مات . وقال ابن السكيت : أشعبَ الرجلُ ، إذا ماتَ أو فارقَ فِراقاً لا يرجع . وقال غيره : انشعبَ الرجلُ ، إذا مات . وأنشد : لاقَى التي تشعَبُ الأحياء فانشعبا وقال الليث : الشَّعْب : الصَّدْع الذي يشعبه الشَّعَّاب . والمِشْعَب : مِثقَبُه . والشُّعْبة : القطعة التي يُوصَل بها الشَّعب من القَدَح . قال ويقال أشعبَه فما يَنْشعِب ، أي ما يلتئم . قال : والتأم شَعب بني فلانٍ ، إذا كانوا متفرِّقين فاجتمعوا . قال : ويقال تفرَّق شَعبُهم . وهذا من عجائب كلامهم . قال : وانشعبَ الطريقُ ، إذا تفرَّق . وانشعَبَ النَّهر ، وانشعبت أغصانُ الشجرة . قال : ويقال هذه عَصاً في رأسها شُعبتانِ . قلت : وسماعي من العرب عصاً في رأسها شُعبان بغير تاء . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا قَعَد الرجلُ من المرأة بين شُعَبها الأربع اغتسلَ ) ، وقال بعضُهم : شُعَبها الأربع : يداها ورجلاها ، كُنِي به عن الإيلاج . وقال غيره : شُعَبها الأربع : رجلاها وشُفْرا فرجها كنَّى بذلك عن تغييبه الحشفة في فرجها . وقال الليث : شُعَب الجبال رؤوسها . وأقطارُ الفرس : شُعَبُه ، وهي عُنقُه ومَنْسِجهُ وما أشرف منه . وأنشد : أشمُّ خنذيذٌ منيفٌ شُعَبُه وشُعَب الدهر : حالاته . وأنشد قول ذي الرمّة : ولا تَقَسَّمَ شَعباً واحداً شُعَبُ أي ظننتُ ألاّ يتقسَّم الأمر الواحدَ أمورٌ كثيرة . قلت : لم يجوِّد الليثُ في تفسير البيت . ومعناه أنّه وصف أحياءً كانوا مجتمعين في الرَّبيع ، فلمَّا قَصَدوا المَحاضرَ تقسَّمتهم المياه . وشُعَب القوم : نِيَّاتُهم في هذا البيت ، وكانت لكلّ فرقةٍ منهم نيَّةٌ غير نيَّة الآخرين ، فقال : ما كنت أظنُّ أنّ نيّات مختلفةً تفرِّق نيّةً مجتمعة . وذلك أنَّهم كانوا في منتواهم ومنتجعهم مجتمعين على نيّة واحدة ، فلمَّا هاجَ العُشبُ ونَشَّت الغُدرانُ توزَّعتْهم المحاضر ، فهذا معنى قوله : ولا تَقَسَّم شعباً واحداً شُعَبُ وأوَّلُه : لا أحسب الدهرَ يُبلِي جِدَّةً أبداً ولا تَقسَّمَ شعباً واحداً شُعَبُ وقال الليث : مَشعَب الحقّ : طريق الحق . وقال الكميت : وما ليَ إلاّ مَشعَبَ الحقِّ مَشْعَبُ قال : وظبْيٌ أشعبُ ، إذا انفرقَ قرناه فتباينا بينونةً شديدة . وقال ابن شميل : تَيسٌ أشعبُ ، إذا انكسر قرنُه . وعنزٌ شَعْباء . وقال أبو عمرو : الأشعب : الظَّبْي الذي قد انشعَبَ قرناه ، أي تباعد ما بينهما . وقال الليث : والشَّعب : ما انفرج بين جبلين . وقال ابن شميل : الشعب : مسيل الماء في بطن من الأرض له حرفان مشرفان ، وعرضُه بطحةُ رجلٍ إذا انبطح . وقد يكون بين سندَيْ جبلين . وقال الليث : الشُّعَب : الأصابع قال : والزرع يكون على ورقةٍ ثمّ يشعِّب . قال : ويقال للميت : قد انشعَبَ . وأنشد لسهمٍ الغنويّ : حتّى يصادفَ مالاً أو يقالَ فتًى لاقَى التي تَشعَبُ الفِتيانَ فانشعبا قال : والشِّعب : سِمَةٌ لبني مِنقَر كهيئة المِحجَن وصورته . وجَمَلٌ مشعوب . وشَعبان : اسم شهر . وشَعبانُ : حيٌّ من اليمن . وقال غيره : إليهم نُسِب الشَّعْبيّ . والشُّعبة : صَدْعٌ في الجبل تأوي إليه الطُّيور . وشَعَبعَب : موضع . وقال الأصمعيّ : شَعَبه يَشعَبه شعباً ، إذا صَرَفَه . وشعَبَ اللجامُ الفرسَ ، إذا كفَّه . وأنشد : شاحِيَ فيه واللجامُ يشعَبُه وقال ابن شميل : الشِّعاب : سِمةٌ في الفخذ في طولها ، خَطَّان يُلاقَى بين طرفيهما الأعليين ، والأسفلان متفرّقان . وأنشد : نارٌ عليها سِمَةٌ الغواضرْ الحَلْقتان والشِّعابُ الفاجرْ يقال بعير مشعوب وإبل مشعَّبة . وقال غيره : شُعَبَى : اسم موضع في جبل طيّىء . وقال الكسائيّ : العرب تقول : أبي لك وشعبي لك ، معناه فديتك . وأنشد : قالت رأيت رجلاً شَعْبِي لكِ مُرَجّلاً حسبتُه ترجيلَك قال : ومعناه رأيت رجلاً فديتك شبَّهتُه إياك . وقال الأصمعيّ : يسمَّى الرَّحْلُ شَعِيباً . ومنه قول المرّار يصف ناقةً : إذا هي خَرَّت خَرَّ مِن عَن شِمالها شَعِيبٌ به إجمامُها ولُغوبها يعني الرَّحْلَ لأنّه مشعوبٌ بعضُه إلى بعض ، أي مضموم ، وكذلك المزادَة سميت شَعيباً لأنَّه ضُمَّ بعضُها إلى بعض . وقال شمر عن ابن الأعرابيّ : الشَّعِيب : المزادة من أديمَين يُقابَلان ليس فيهما فئام في زواياهما . وقال الراعي يصف إبلاً ترعى في العَزيب : إذا لم تَرُح أدَّى إليها معجِّلٌ شعيبَ أديم ذا فِراغَينِ مُترعا يعني : ذا أديمين قُوبِل بينهما . قال : والشَّعيب مثل السَّطيحة . شبع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( المتشبِّع بما لا يَملك كلابسِ ثَوبَيْ زُور ) قال أبو عبيد : يعني المتزيِّن بأكثر ممّا عنده يتكثَّر بذلك ويتزيَّن بالباطل ، كالمرأة تكون للرجل ولها ضرائر ، فتتشبّع تدَّعي من الحُظوة عند زوجها بأكثر مما عنده لها ، تريد بذلك غَيظَ جارتها وإدخالَ الأذى عليها ، وكذلك هذا في الرجال . ومعنى ثَوْبَي الزُّور : أن يُعمَد إلى الكُمَّينِ فيُوصَلَ بهما كُمَّانِ آخَرانِ ، فمن نظر إليهما ظنَّهما ثوبين . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الشِّبْع من الطعام : ما يكفيك . والشِّبَع المصدر . يقال قدِّمْ إليَّ شِبْعي . قال : والشَّبْع : غلظ السَّاقين . والشِّبْع : مصدر شَبِع يشبَعُ شِبَعاً . قال الليث قال : الشِّبْع : اسم ما أشبعَ من الطَّعام وغيره . وأنشد : وكلُّكمُ قد نال شِبْعاً لبطنه وشِبْع الفتى لؤمٌ إذا جاعَ صاحبُه ورجلٌ شَبْعانُ وامرأةٌ شَبْعي وشَبعانة . وقال غيره : امرأةٌ شَبعَى الوشاحِ ، إذا كانت مُفاضةً . وامرأته شَبَعي الدِّرع ، إذا كانت ضخمةً . ويقال : أشبعتُ الثوبَ صِبْغاً . وكلُّ شيءٍ توفّره فقد أشبعتَه حتّى الكلام يُشْبَع فيوفَّر حروفُه . وجاء في الحديث أنّ زمزمَ كان يقال لها شُباعة في الجاهلية ؛ لأنّ ماءها يُروِي العَطْشان ويُشْبع الغَرثان . وقال أبو زيد : هذا ثوبٌ شَبيع وثيابٌ شُبُع ، إذا أكثروا غزل الثوب وثَلّة الحَبْل ، وهو صوفُه أو شعره وَوبره . ابن السكيت : يقال هذا بلدٌ قد شَبِعتْ غنمُه ، إذا وُصِف بكثرة النَّبْت ، وهذا بلدٌ قد شُبِّعتْ غنمُه ، إذا قاربت الشِّبَع ولم تَشْبَعْ . وقال ابن الأعرابيّ : شَبُع عقلُه فهو شَبيع ؛ ورجلٌ مُشْبَع العقل وشبيع العقل ، أخبرني بذلك المنذريّ عن ثعلب عنه . بشع : قال الليث : البَشَع : طعمٌ كريهٌ فيه حُفوفٌ ومرارةٌ كطعم الهَليلَج قال : ورجلٌ بَشِع الفم وامرأةٌ بشِعة الفم ، إذا كان رائحة فمهما كريهة لا يتخللان ولا يستاكان والمصدر البَشَع والبَشاعة . ورجلٌ بَشِع الخُلُق ، إذا كان سيِّيء العِشرة والخُلق . ورجلٌ بَشِع المنظر ، إذا كان دميماً . ثعلب عن ابن الأعرابي : البَشِع : الخَشِن من الطَّعام واللِّباس والكلام . وقال ابن شميل : رجلٌ بَشِع النَّفس ، أي خبيث النَّفْس . وبَشِع الوجْه ، إذا كان عابساً باسراً . وثوبٌ بَشِعٌ : خَشِن . وأكلنا طعاماً بَشِعاً ، أي حافّاً يابساً لا أُدْمَ فيه . وخَشَبة بَشِعة : كثيرةُ الأُبَن . وقال ابن دُريد : البَشَع : تَضايُق الحَلْق بطعامٍ خَشِن . قال : وبَشِعَ الوادي بشَعاً ، إذا تضايقَ بالماء . وبَشِعْتُ بهذا الأمر : ضِقتُ به ذَرْعاً . وكلامٌ بَشِعٌ : خَشِن .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.887 harf(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR608 harf- الشعب: القبيلة المتشعبة من حي واحد، وجمعه: شعوب، قال تعالى: ﴿شعوبا وقبائل﴾ [الحجرات/13]، والشعب من الوادي: ما اجتمع منه طرف وتفرق طرف، فإذا نظرت إليه من الجانب الذي تفرق أخذت في وهمك واحدا يتفرق، وإذا نظرت من جانب الاجتماع أخذت في وهمك اثنين اجتمعا، فلذلك قيل: شعبت الشيء: إذا جمعته، وشعبته إذا فرقته (قال السرقسطي: شعبت الشيء شعبا: جمعته وفرقته، بفتح العين وكسرها. الأفعال 2/339؛ والأضداد ص 53)،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR810 harfش ع ب
شعب الشعاب القدح وله مشعب جيد وهو مثقبه.
وتقول: أشعبه فما ينشعب.
وشعبه: صدعه فانشعب وانشعب الطريق والنهر.
وظبي أشعب: متباين القرنين جداً وظباء شعب.
وتشعبتهـم الفتنـة.
وشعـب الرجـل أمـره.
وشعبته المنية ونشطته شعوب والشعوب.
وقطع شعبة من الشجـرة.
وهـذه عصـا فـي رأسهـا شعبتـان.
وذهبـوا فـي شعـاب مكـة: والعـرب شعـوب.
وفلـان شعوبي ومن الشعوبية وهم الذين
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR15.761 harfالشَّعْبُ: الجَمعُ، والتَّفْريقُ، والإِصلاحُ، والإِفْسادُ: ضدٌّ. وفي حديث ابن عمر: وشَعْبٌ صَغِـيرٌ من شَعْبٍ كبيرٍ أَي صَلاحٌ قلِـيلٌ من فَسادٍ كَثِـيرٍ. شَعَبَه يَشْعَبُه شَعْباً، فانْشَعَبَ، وشَعَّبَه فَتَشَعَّب؛ وأَنشد أَبو عبيد لعليّ بنِ غَديرٍ الغَنَويِّ في الشَّعْبِ بمعنى التَّفْريق:
وإِذا رأَيتَ المرْءَ يَشْعَبُ أَمْرَهُ، * شَعْبَ العَصا، ويَلِـجُّ في العِصْيانِ قال: معناه يُفَرِّقُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR405 harf* ش ع ب * * الشَّعْبُ * بوزن الكعب ما * تَشَعَّبَ * من قبائل العرب والعجم والجمع * شُعُوبٌ * وهو أيضا القبيلة العظيمة وقيل أكبرها الشعب ثم القبيلة ثم الفصيلة ثم العِمارة بالكسر ثم البطن ثم الفخذ و * شَعَبَ * الشيء فرَّقه و * شَعَبَهُ * أيضا جمعه من باب قطع وهو من الأضداد وفي الحديث ﴿ما هذه الفُتيا التي شعبت بها الناس﴾ أي فرقتهم و * الشُّعْبةُ * واحدة * الشُّعَبِ * وهي الأغصان وجمع * شَعْبان *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR17.502 harfالشعب كالمنع: الجمع. والتفريق. والإصلاح. والإفساد، ضد. صرح به أبو عبيد وأبو زياد. وقال ابن دريد: هذا ليس من الأضداد بل كل من المعنيين لغة لقوم دون قوم. وفي حديث ابن عمر: شعب صغير من شعب كبير أي صلاح قليل من فساد كبير. شعبه يشعبه شعبا فانشعب. وشعبه فتشعب. وأنشد أبو عبيد لعلي ابن الغدير الغنوي في الشعب بمعنى التفريق:
وإذا رأيت المرء يشعب أمـره شعب العصا ويلج في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok28.161 harfشَعَبَ
1 شَعَبَ ذ , (S, Msb,) aor. شَعَبَ , (Msb,) inf. n. شَعْبٌ, (A, Msb, K,) He collected; brought, gathered, or drew, together; or united; (S, A, Msb, K;) a thing, (S,) any thing or things, and a people or party: (Msb:) and he separated; put apart, or asunder; divided; disunited; or dispersed or scattered; (S, A, Msb, K;) a thing, (S,) any thing or things, and a people or party: (Msb:) thus
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.382 harfشَعَبَ
شَعَبَ A ( n. ac. شَعْب 1 ),
a. Became separated, divided.
b. Gathered, assembled, united.
c. Repaired, mended; arranged, adjusted.
d. Marred, spoilt.
e. [ acc. & Ila ], Sent, dispatched to.
شَعِبَ
شَعِبَ A ( n. ac. شَعَب 4 ),
a. Had the shoulders, the horns wide apart.
شَعَّبَ
شَعَّبَ II ,
a. see I (c) .
b. [ 'An ], Separated, became estranged from.
شَاْعَبَ
شَاْعَبَ III
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok49.728 harfشعب
شَعَبَ - يَشْعَبُ - شَعْب - شُعُوْب - شُعْبَة - شُعَب - شُعَيْب
شَعَبَ - يَشْعَبُ + الشيء أو الأمر: يتفرع عن أصل: ينقسم الأصل إلى قسم رئيسي وقسم ثان أقل مقداراً منه يخرج عنه: ينقسم ويتفرق الطريق أو المسار أو السيل إلى فِرْقين أو مسارين أو طريقين أو أكثر
شَعْب: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " شَعَبَ - يَشْعَبُ ": تفرق الأصل إلى مجموعات:
Mücavir kökler80 mücavir (101 toplam)
- مدين
3 ortak ayet · Medyen
- كيل
2 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- أخو
3 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- وزن
2 ortak ayet · Terazi demektir
- عبد
4 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- قول
8 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ملأ
2 ortak ayet · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
- فسد
2 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- رهط
1 ortak ayet · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır
- قوم
5 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- خسر
2 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
- جثم
1 ortak ayet · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…
Geçtiği ayetler(12)
وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ …
ŞuaybMedyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.
وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ
ŞuaybKavminden küfretmiş olan ileri gelenler dediler ki: Şuayb’a uyarsanız; andolsun ki siz, o zaman hüsrana uğrayanlardansınız.
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ
ŞuaybŞuayb’ı yalanlayanlar, zaten yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Şuayb’ı yalanlamış olanlar; hüsrana uğrayanlar, işte onlar oldular.
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ
ŞuaybŞuayb’ı yalanlayanlar, zaten yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Şuayb’ı yalanlamış olanlar; hüsrana uğrayanlar, işte onlar oldular.
وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ …
ŞuaybMedyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.
وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
ŞuaybEmrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.
وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
ŞuaybMedyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فصل, فرق, جمع |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünün çatallaşarak kollara ayrılması veya ayrık parçaların bir kavşakta bitiştirilip onarılması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsan topluluklarının kökten dallara ayrılarak tanışması ve ilahi uyarıcı eliyle bozulan dengenin ıslahı |
| Çekirdek Özet 3 | Çeşitlenmenin birliği bozmadan organik alt birimler üretmesi; ayrışma ile bütünleşmenin eşzamanlı nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dağılma veya parçalanma sayıp çatallanmanın kurucu ve birleştirici boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شع | Yayılma, saçılma, ince kollar halinde dağılma. Bu çekirdek ışığın veya alevin kollara ayrılarak yayılmasını anlatan شعل ve incelip yayılan kıl veya duyargayı anlatan شعر köklerinde de görülür. | ب | İçe alma, sınırlandırma ve kapalı bir hacim oluşturma karakterindeki harfin eklenmesiyle soyut yayılma hareketi somut bir gövdeden ayrılan belirli kollara ve bu kolların birleştiği çatala dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, ayrıştırma, keskin çıkıntılar oluşturma | Tek bir bütünü parçalara bölen, ayıran ve sivrilen uçlar meydana getiren ilk hareketi temsil eder. |
| ع | Göz; kaynak, açılma, idrak etme, merkezden dışarı yönelme | Ayrışmanın gerçekleştiği odak noktasını, bir pınarın kollara ayrılması gibi ana kaynağı gösterir. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, birleştirme, kapalı hacim | Ayrılan kolların kendi içinde birer kapalı birim oluşturmasını veya yarığın birleştirilip kapatılmasını simgeler. |
| شعب | Kaynaktan çıkan parçalanmanın kapalı birimlere dönüşmesi | Tek bir gövdeden ayrışarak yeni kollar oluşturan veya ayrılmış kolları bir hacim içinde kaynaştıran çatallanma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın ana gövdeden ikiye veya daha çok dala ayrılması; kap kacağın çatlaması ve bu çatlağın zımba veya perçinle birleştirilerek onarılması; dağlar arasında birleşip ayrılan vadi yolları. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ali b. Gadîr el-Ganevî, işini dağıtıp birliğini bozan kimseyi asanın yarılmasına benzeterek şöyle der: وإِذا رأَيتَ المرْءَ يَشْعَبُ أَمْرَهُ، / شَعْبَ العَصا، ويَلِـجُّ في العِصْيانِ |
| Erken Arapça kullanım | Kitâbü’l-ʿAyn içinde geçen erken dönem şiirinde çatlağın kapatılması ve onarılması anlamında şöyle yer alır: وقالت ليَ النَّفْسُ اشعبِ الصَّدْعَ واهتَبِلْ / لإحدى الهناتِ المُعْضِلاتِ اهتبالَـهـا |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde شعب kökü, dallanma, kollara ayrılma, insan topluluğu ve kabile teşekkülü anlam alanında güçlü bir ortak tabana sahiptir. İbranicede yer alan soydaş biçimler halk, kitle ve topluluk anlamındaki ʿam kökünün çatallanmış birimleri veya saʿiph (ağaç dalı, çatallanmış yarık) biçimleriyle semantik benzerlik sunar. Güney Sami ve Saba (Eski Güney Arapça) yazıtlarında ş-ʿ-b kökü doğrudan boy, aşiret, yerleşim birimi ve bir federasyonun alt kolunu oluşturan halk birliği manasında sıkça belgelenmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir genişleme göstererek hem vadinin çatallanıp kollara ayrılmasını hem de bu kolların birleştiği kavşağı ifade etmiş, çatlak kadehlerin kenetlerle tutturulmasına da aynı ad verilmiştir. Bu semantik durum kökün zıt anlamları bünyesinde barındıran müşterek Sami mirasından türediğini ve somut çöl coğrafyasındaki dağ geçitleri ile kabile örgütlenmesinin dilsel yansıması olduğunu gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çatallanma, yarılma ve onarma | Kök zıt anlamlı yapısıyla hem ayrılmayı hem de çatlağın birleştirilip dikilmesini kapsar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Epigrafik Güney Arapça šʿb | Kabile, halk meclisi, alt topluluk ve yerleşim birimi anlamında doğrudan eşdeğerdir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik üst katmanda spekülasyondan uzak düzenli soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Sabaic Dictionary (Beeston vd.), Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شعب | Anlamlı | Dallanma, çatallanma, onarma | Bütünün kollara ayrılması veya yarıkların bitiştirilmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شبع | Anlamlı | Doyma, kanma, dolma | İhtiyacın giderilerek iç hacmin tam kapasiteye ulaşması. | Ortak harfler; doluluk ekseni. Kur'an'da geçmez. |
| عشب | Anlamlı | Taze ot, yeşillik | Topraktan filizlenip boy veren taze bitki örtüsü. | Kur'an'da geçmez; Ayn ve Tehzîb'de müsta'mel. |
| عبش | Anlamlı | Karıştırma, bir araya getirme | Farklı nesneleri birbirine katıp karmaşık hale getirme. | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'mel kaydı vardır. |
| بشع | Anlamlı | Hoşnutsuzluk, sertlik, çirkin tat | Boğazı tıkayan, tadı acı veya sert olan durum. | Kur'an'da geçmez; dilde müsta'meldir. |
| بعش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شعب | Merkez | Çatallanarak ayrılma ve birleşme | Bir kökten dallara ayrılan ya da çatlağı onarılan yapıyı ifade eder. | Hem ayrılmayı hem ortak kökte buluşmayı birlikte taşır. |
| فصل | Komşu | Parçalara ayırma, hüküm verme | Bütünü işlevsel veya mantıksal sınırlarla birbirinden kesin çizgilerle ayırır. | Dallanma değil, bağımsız birimlerin kesin sınırla koparılmasıdır. |
| فرق | Komşu | Dağıtma, iki uca ayırma | Bir aradaki unsurları birbirinden uzaklaştırıp yönlerini ayırır. | Organik kök bağı gözetmeksizin salt ayrışmayı vurgular. |
| جمع | Komşu | Toplama, bir araya getirme | Dağınık unsurları tek bir merkezde veya kapta birleştirir. | Çatallı yapıyı değil, yığılmayı ve tekleşmeyi öne çıkarır. |
| وصل | Zıt | Kesintisiz bağlama, ulaştırma | Ayrışmaya imkân vermeksizin iki ucu doğrudan ve sürekli birbirine ekler. | Dallara ayrılmanın ve aradaki açıklığın tam zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شعب | Çatallanma, kabile, dal | Kökten türeyen kolların bağımsızlaşması ve çatlakların kapatılması. | Kesin |
| Latince | Ramus, tribus | Dal, kabile, alt kol | Ağaç dallanmasını ve toplumun alt kollarını karşılar; onarım boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Branch, tribe, bifurcation | Çatallanma, dal, boy | Kökten ayrılan kolları ve çatallanmayı tam verir; zıt anlamdaki onarma yönü eksiktir. | Güçlü |
| Almanca | Verzweigung, Völkerschaft | Dallanma, kavim kolu | Sistematik ayrışmayı ve soy kütüğündeki dalları karşılar; yarık kapatma anlamını taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Ramification, tribu | Dallanıp budaklanma, boy | Ağaçsı yapıları ve insan topluluklarının tikel kollara ayrılmasını ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شُعَيْبًا / شُعَيْبٌ / يَاشُعَيْبُ | Peygamber özel adı; ıslah eden, çatlağı onaran önder | Medyen ve Eyke halkına gönderilen, ölçü ve tartıdaki bozulmayı onarmaya çağıran nebi bağlamı (A'râf 7:85, Hûd 11:84, Şuarâ 26:177). |
| شُعُوبًا | Kollar, büyük kabile toplulukları, insan şubeleri | İnsanlığın tek bir özden türeyip tanışması için dallara ayrıldığı ontolojik ve toplumsal birlik bağlamı (Hucurât 49:13). |
| شُعَبٍ | Dallar, çatallanmış duman kolları | Cehennem azabının suçluları her yönden kuşatan üç kollu gölge/duman tasviri bağlamı (Mürselât 77:30). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlik ve adalet nazariyesi | Medyen kavminin iktisadi ahlaksızlığına karşı Şuayb peygamberin tevhidi adalete bağlaması. | Dinin inanç ilkeleri ile toplumsal/iktisadi ahlakın kopmaz birliği. |
| Fıkıh | Hırsızlık, ölçü-tartı ve borçlar hukuku | Kırık kapların gümüş kenetle onarılması (şabü'l-kadah) ve ticari adaletin korunması. | Nesnenin kırılan yerinin bitiştirilmesi ve pazardaki yarıkların giderilmesi. |
| Tefsir | İnsanlığın çeşitliliği ve tanışma ilkesi | Hucurât 49:13'te geçen kavramın kabile ve milletler hiyerarşisindeki yeri. | Soy üstünlüğünün reddi; dallanmanın tanışma ve bilişme amacıyla var edildiği. |
| Hadis | İmanın şubeleri ve fitne tasvirleri | İmanın altmış veya yetmiş küsur şubeye ayrılması ve fitnenin yolları çatallandırması. | İmanın tek bir gövdeden hayatın her alanına uzanan ameli kolları. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İmanın şubeleri | Tezahür | İman tek bir köktür; ameller ve ahlaki davranışlar o kökten yayılan dallardır. | Güçlü |
| İlmi | Taksonomi ve metodoloji | Disiplinler ve alt kollar | Sınıflandırma | Ana bilginin mantıksal alt şubelere ayrılarak kavranabilir kılınması. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal teşkilat | Boylar ve halklar meclisi | Tanışma ve denge | Toplumun tek tipleşmeden, yerel kimliklerini koruyarak ortak hukukta buluşması. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ahlakı ve mizan | Ölçü ve çatlakların onarımı | Denge ve telafi | Piyasadaki haksız kazanç ve tekel çatlaklarının Şuaybi ıslahla kapatılması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çatallanma teorisi (bifurcation) ve ağaç topolojisi | Dinamik bir sistemin kritik bir eşikte iki veya daha fazla denge koluna ayrılması ve kökten türeyen fraktal dallanma mekanizması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal farklılaşma (differansiasyon) ve entegrasyon | İlkel bütünlüğün işbölümü yoluyla uzmanlaşmış alt birimlere ayrılması ve bu birimlerin toplumsal sözleşmeyle yeniden bütünleşmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca ulus-devlet temelli modern halk/ulus (şa'b) kavramına veya ayrılıkçı parçalanmaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem tek bir ağaçtan fışkıran dallar gibi çeşitlenmeyi hem de çatlamış bir kabın onarılıp bitiştirilmesini eşzamanlı içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hucurât 49:13'teki ilahi tasarımı ırkçı veya ayrıştırıcı bir üstünlük gerekçesi saymak; Şuayb peygamberin tebliğindeki iktisadi ıslah misyonunu tevhitten bağımsız görmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve insanlığın çeşitliliğinin bir çatışma sebebi değil, ortak kökten kaynaklanan zenginleştirici bir tanışma ve bütünleşme nizamı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanlığın yaratılış gayesini ve sosyal ahlakı düzenleyen ayetlerde (Hucurât) ve iktisadi dürüstlüğü emreden peygamber kıssalarında (A'râf, Hûd, Şuarâ, Ankebût). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Birlikteliğin tek tipleşmeyle sağlanabileceği yanılgısını yıkar; farklı dalların aynı gövdeye muhtaç olduğunu, ayrışmanın ancak kökle irtibat sürdükçe meşru kaldığını vazeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğacın ana gövdeden çatallanıp dallara ayrılması veya çatlamış bir kabın parçalarının birbirine perçinlenip onarılması.
- Soyut anlamTek bir kökten veya ilkeden kaynaklanan meşru çeşitlilik; farklılaşan unsurların ortak bir nizam ve hukuk zemininde yeniden kavuşması.
- Sistematik karşılıkBozulan sosyo-ekonomik terazinin onarılması ve kabilevi/etnik farklılıkların tanışma zemininde birliğe bağlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki sembolü tekil ana kaynağı ve sağlam gövdeyi temsil eder. operatörü, bu kaynaktan çatallanarak çıkan alt dalları ve toplulukları () oluşturur. İkinci kısımda yer alan operatörü ise ayrışmış veya çatlamış bu tikel unsurların ıslah, onarım ve tanışma yoluyla yeniden tek bir ahenkli bütünlüğe () kavuşmasını sembolize eder. Böylece kökün zıt anlamlı iki kutbu olan dallanma ve birleşme matematiksel olarak ifade edilmiş olur.