صرخ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-خ5 sîga, 41 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جوبغويرقبذوقصرخصَرِيخَمسيسلطنقذبِمُصْرِخِكُمْألملومظلمصبح

KökSîga 5Ayet 4Sure 4Mücavir 41

▶ Ağı aç (3B)

صرخ

ص - ر - خ

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

“Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir. “Sarh (hı)” bu tepeden kent halkını uyarmak için yapılan çağrı demektir. Ezan ve minare benzeridir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir. “Sarh (hı)” bu tepeden kent halkını uyarmak için yapılan çağrı demektir. Ezan ve minare benzeridir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.261 harf
باب الخاء والصاد والراء معهما خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ مستعملات ر ص خ مهمل خصر: الخَصْرُ: وسط الإنسان. والخاصرتان: ما بين الحَرْقَفة والقُصَيْرَي. وخَصْرُ القَدَم: أخمصها. وقد مُخَصَّرةٌ ومَخْصُورة، ويدٌ مُخَصَّرةٌ، إذا كان في رُسْغِها تخصير. كأنه مربوط، وفيه منز مستدير. ورجل مخصر: مَخْصُور البطن أو القدم. وخَصْرُ الرمل: طريق أعلاه وأسفلُه في الرمل خاصةً. والخصَرْ ُمن بيوت الأعراب:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR325 harf
الصُراخُ: الصوت. تقول: صَرَخَ صَرْخَةً واصْطَرَخَ، بمعنىً. والتَصَرُّخُ: تكلُّف الصُرَاخِ. يقال: التَصَرُّخُ به حُمقٌ، أي بالعُطاس. والمُصْرِخُ: المُغِيثُ. والمُسْتَصْرِخُ: المُسْتغيث. تقول منه: اسْتَصْرَخَني فأَصْرَخْته. والصَريخُ: صوت المستصرِخِ. والصَريخُ أيضاً الصارِخُ، وهو المُغيثُ، والمُسْتَغيثُ أيضاً، وهو من الأضداد.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.378 harf
خ ص ر خصر ، خرص ، صرخ ، صخر ، رخص ، رصخ : مستعملات . خصر : قال الليث : الْخَصْرُ : وسَط الإنسان ، والخاصرَتان : ما بين الْحَرْقَفَةِ والقُصَيْرَى . وهو ما قَلَصَتْ عنه القُصْرَيَانِ ، وتقدَّم من الحَجَبَتَيْن وما فوق الخَصْرِ من الْجِلدَة : الرَّقيقة الطِّفْطِفَةِ . ويقال : رجلٌ ضخمُ الخَوَاصر وخَصْرُ القَدَم : هو أَخْمَصُهَا ، وقدم مُخَصَّرَةٌ ومَخْصُورَةٌ ، ويَدٌ مُخَصَّرَةٌ _ إذا كان في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال: فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد. (صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل: بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا. وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله: * أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) * مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا: * أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) * قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا: ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال: كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه. (صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر: ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر: فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة: وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله: ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس. (صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال: رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال: * وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) * والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً. وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله: * أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) * (صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون: أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض. (صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى: كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح. (صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22]. (صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة. فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر: نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق. وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال: فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة. والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ. ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان. (صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25]) --------------ـــ ([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع). ([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾. ([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما. ([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف). ([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه: أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف). ([7]) لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي. ([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم). ([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم). ([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف. ([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل. ([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20. ([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387). ([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت. ([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين". ([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*. ([17]) في الأصل: "حين". ([18]) التكملة من المجمل. ([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه: كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45. ([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً". ([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح): إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح في أعقاب يوم مصرح ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده: زينها الله في الفؤادِ كما *** زين في عين والد ولد. ([24]) في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله: * لو عصر منه البان والمسك انعصر *. ([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR611 harf
ص ر خ تقول‏:‏ له عولة كعولة الثكلى وصرخة كصرخة الحبلى‏.‏ وصرخ يصرخ صراخاً وصريخاً وهو صارخ وصريخ وقد نقع الصريخ‏.‏ قال‏:‏ قوم إذا نقع الصريخ رأيتهم من بين ملجم مهره أو سافع والصراخ‏:‏ صوت المستغيث وصوت المغيث إذا صرخ بقومه للإغاثة‏.‏ قال سلامة‏:‏ إذا إذا ما أتانا صارخ فزع كان الصراخ له قرع الظنابيب أي كان الغياث له‏.‏ وتقول‏:‏ جاء فلان صارخاً وصريخاً ومستصرخاً‏:‏ مستغيثاً‏.‏ وأقبل صارخاً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.909 harf
الصَّرْخَةُ: الصيحة الشديدة عند الفزع أَو المصيبة. وقيل الصُّراخُ الصوت الشديد ما كان؛ صرخ يصرُخُ صُراخاً. ومن أَمثالهم: كانَتْ كَصَرْخَةِ الحُبْلى؛ للأَمر يفجَو ك. والصارخ والصريخ: المستغيث. وفي المثل: عَبْدٌ صَريخُهُ أَمَةٌ أَي ناصره أَذل منه وأَضعف؛ وقيل: الصارخ المستغيث والمستصرخ المستغيث والمصرخ المغيث،؛ وقيل: الصارخ المستغيث والصارخ المغيث؛ قال الأَزهري: ولم أَسمع لغير الأَصمعي في الصارخ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR333 harf
* ص ر خ * * الصُّراخُ * بالضم الصوت وقد * صَرَخ * يصرخ بالضم * صَرْخةً * و * اصْطَرَخَ * مثله و * التَّصرُّخُ * تكلف الصراخ ويقال التصرخ بالعُطاس حُمق و * المُصْرِخُ * بوزن المُخرج المُغيث تقول * اسْتَصْرَخَهُ فأَصْرَخَهُ * و * الصَّرِيخُ * صوت المستصرخ و * الصَّرِيخُ * أيضا * الصَّارِخُ * وهو أيضا المُغيث والمُستغيث وهو من الأضداد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.990 harf
الصرخة: الصيحة الشديدة عند الفزع أو المصيبة. والصراخ، كغراب: الصوت مطلقا أو شديده ما كان، صرخ يصرخ صراخا. ومن أمثالهم كانت كصرخة الحبلى للأمر يفجؤك. والصرخ: المغيث، والمستغيث، ضد، قاله ابن القطاع، وحكاه يعقوب في كتاب الأضداد عن الجماهير. وقيل الصارخ: المستغيث والمصرخ المغيث. قال الأزهري: أضن يكون بمعنى المغيث. قال: والناس كلهم على أن الصارخ المستغيث والمصرخ المغيث، كالصريخ فيهما، أي في المغيث
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.826 harf
صَرْخَةٌ 1 صَرْخَةٌ ذ , (L, K,) an inf. n. of صَرَخَ, (S,) signifies The calling or calling out, or crying or crying out, vehemently; [or screaming;] (L, K;) on an occasion of fright, or alarm, or of some affliction, or evil accident: (L:) one says, صَرَخَ, inf. n. صَرْخَةٌ; and ↓ اصطرخ; [He called or called out, &c.;] both meaning the same. (S.) And صُرَاخٌ is also an inf. n. of صَرَخَ, (A, Mgh,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR617 harf
صَرَخَ صَرَخَ U ( n. ac. صُرَاْخ 24 , صَرِيْخ 25 ), a. Cried, called out; called for help. b. Called, summoned. أَصْرَخَ أَصْرَخَ IV , a. Succoured, aided. تَصَاْرَخَ تَصَاْرَخَ VI , a. Called to each other. اِصْتَرَخَ اِصْتَرَخَ VIII ( T ), a. see I (a) & VI. اِسْتَصْرَخَ اِسْتَصْرَخَ X , a. Called, appealed to. b. Incited. صَرْخَة صَرْخَة 1t , a. Cry, call, summons. صَاْرِخَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.515 harf
صرخ صَرَخَ - يَصْرُخُ - صَرِيْخ - أَصْرَخَ - يُصْرِخُ - مُصْرِخ - اصْطَرخَ - يَصْطَرِخُ - اسْتَصْرَخَ - يَسْتَصْرِخُ صَرَخَ - يَصْرُخُ + كائن + كائناَ: ينجده: يقدم له الغوث والعون والنجدة صَرِيْخ : على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَرَخَ - يَصْرُخُ ": من يغيث وينجد آخر بلهفة وشدة: المنجد المعين أَصْرَخَ - يُصْرِخُ + كائن + كائناً أو
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler41 mücavir (57 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مسي

    1 ortak ayet · Dün

  2. نقذ

    1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  3. نصر

    2 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  4. لوم

    1 ortak ayet · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir

  5. غوي

    1 ortak ayet · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…

  6. رقب

    1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir

  7. ظلم

    2 ortak ayet · Zalimler

  8. عمر

    1 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  9. غرق

    1 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  10. سلط

    1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir

  11. جوب

    1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir

  12. صبح

    1 ortak ayet · Tan demektir

Geçtiği ayetler(4)

Sîga sayfası: بِمُصْرِخِكُمْ
  1. … فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ …

    Sizin imdadınıza yetişenİş olup bitince; şeytan dedi ki: Gerçekten Allah, size sözün doğrusunu söylemişti. Ben de size söz verdim, ama caydım. Sizi zorlayacak hiç bir gücüm de yoktu. Yalnız ben sizi çağırdım, siz de geldiniz. O halde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Artık ben sizi kurtaramam, siz de beni kurtaramazsınız. Esasen daha önce, beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmemiştim. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

Sîga sayfası: بِمُصْرِخِيَّ
Sîga sayfası: يَسْتَصْرِخُهُ
Sîga sayfası: يَصْطَرِخُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرخ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغوث, صيح, نصر, نجو
Zıt Kökخفت
Çekirdek Özet 1Ani tehlike, dehşet veya çaresizlik anında kopan yüksek perdeden çığlık ve bu çığlığa verilen imdat cevabı
Çekirdek Özet 2Varlık düzeninin tükendiği, ilahi hükmün kesinleştiği veya dünyevi çaresizliğin zirveye çıktığı anda yardım isteme ve bu çığlığın sahte mercilerde cevapsız kalması
Çekirdek Özet 3Hakiki yardım mercisi (munsıf/muğîs) ile aciz aracıların nihai ayrışması; kurtarıcı sanılan bâtıl güçlerin varoluşsal kriz anında işlevsizleşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir bağırma veya kuru bir feryat olarak daraltıp yardım isteme ve yardıma koşma (istigâse ve igâse) boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkıştırma, gerilme, toplanma, keskin sürtünme ve tiz ses çıkarma; صرح, صرر, صرصر, صرط, صرع, صرف, صرم köklerinde görüldüğü üzere gerginliğin ve sınır noktasına varmanın oluşturduğu sert hareket veya sesخBoğazın hırıltılı ve çatlak tınısını katarak gerginliği tiz, yırtıcı, boğuk ve can havliyle dışa fırlayan bir imdat çığlığına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaÇaresizlik, baskı ve daralma anındaki kıstırılmışlığı ve yakalanmışlık halini imler.
رİnsan başı; baş, ilk, üstTehlikenin doğrudan şahsın merkezine, varlığına ve zihnine yönelmesini veya sesin yukarıya, baş seviyesinden göğe doğru yükselmesini temsil eder.
خÇit veya duvar imgesinin (ح) ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş biçimi; sert engel, yırtılma, açılmaKapanan çitin, boğazın ve sınırın gırtlaktan gelen sert ve çatlak bir nefes patlamasıyla delinmesini ifade eder.
صرخKapanan ve sıkıştıran engeli yırtarak yükselen feryatÇaresizce kıstırılmış bir varlığın içine düştüğü boğucu engeli parçalamak üzere başından ve gırtlağından dışarıya fırlattığı en yüksek perdeden yardım çığlığını resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAni bir felaket, baskın veya ölüm haberi karşısında boğazı yırtarcasına yükselen tiz ve keskin çığlık; baskına uğrayan kabilenin imdat çağrısı ve bu çağrıyı duyup yetişen kişinin atılışı.
Cahiliye şiiri kullanımıSelâme b. Cendel bir beytinde feryat edip yardım isteyen kimse için kökü şöyle kullanır: إِذَا مَا أَتَانَا صَارِخٌ فَزِعٌ كَانَ الصُّرَاخُ لَهُ قَرْعَ الظَّنَابِيبِ (Bize dehşet içinde bir feryatçı/imdat isteyen geldiğinde, ona cevabımız incik kemiklerini kalkanlara vurarak derhal yardıma koşmak olurdu).
Erken Arapça kullanımİbn Ömer'in hanımı Safiyye vefat ettiğinde rivayette geçen şu ifade erken kullanımı örneklendirir: اسْتَصْرَخَ عَلَى امْرَأَتِهِ صَفِيَّةَ اسْتِصْرَاخَ الحَيِّ عَلَى المَيِّتِ (Ölüye yardım ve defin işlerini üstlenmek üzere dirilerin imdada çağrılması gibi Safiyye için de imdat çağrısında bulundu). Ayrıca Araplar feryadı duyulup yardıma koşulmayan kimse için عَبْدٌ صَرِيخُهُ أَمَةٌ (Yardımcısı bir cariyeden ibaret olan köle) darbımeselini kullanırlardı.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça صرخ kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri arasındaki sert sürtünmeli ve hırıltılı seslerin oluşturduğu yansımalı (onomatopeik) çekirdekten beslenir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede açık bir soydaşı olan צָרַח (tsarach - haykırmak, feryat etmek, çığlık atmak) biçimiyle birebir fonetik ve semantik denklik gösterir; Nâbîler döneminde savaş narası ve derin acı çığlığı bağlamında kullanılır. Süryanicede ise צרח / ṣrḥ biçimi haykırış, feryat ve çığlık manalarını korur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak çekirdeği, bedensel veya fiziksel bir gerilimin gırtlaktan patlayarak harici bir ses dalgasına dönüşmesidir. Arapçada kök yalnızca ses çıkarma eylemiyle sınırlı kalmamış, çift yönlü (ezdâd) bir semantik genişlemeyle hem «imdat isteyen» (sârih, sarîh, müstasrih) hem de «imdada koşan, kurtarıcı» (sârih, musrih) anlamlarını üstlenerek toplumsal ve hukuki bir himaye terimine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصر çekirdeğinden türeme tiz ses ve imdatGerginlik ve sıkışma kökünden türeyerek feryat ve tehlike anında yardım isteme ve bu çağrıya icabet etme boyutunu kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tsarach (çığlık atmak), Süryanice ṣrḥ (haykırmak)Kuzeybatı Sami grubunda birebir ses ve anlam denkliğiyle acı, dehşet ve savaş çığlığını ifade eder.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde Afro-Asyatik diğer kollarda düzenli bir soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرخAnlamlıÇığlık atmak, imdat istemek, imdada koşmakDehşet veya kriz anında tiz sesle yardım çağırma ve bu çağrıya karşılık verme eylemidir.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صخرAnlamlıSert kaya, taş kütlesiKatılaşmış, kırılması ve sarsılması güç olan büyük ve yalçın kaya parçasıdır.Kur'an'da geçer; sesin katılığı ile maddenin katılığı arasında metaforik bağ vardır.
رصخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve klasik lugatlarda mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
رخصAnlamlıYumuşaklık, ucuzluk, gevşemeSertliğin zıddı olarak nesnenin yumuşaması, fiyatın düşmesi veya kuralın hafifletilmesidir.Kur'an'da geçmez; sertlik ve şiddet bildiren köklerin zıddı yönde gevşeme ifade eder.
خصرAnlamlıBel, daralma, orta kısımBedenin veya bir nesnenin iki geniş bölümü arasındaki daralmış ve sıkışmış orta yeridir.Kur'an'da geçmez; sıkışma çekirdeğini fiziksel biçimde korur.
خرصAnlamlıTahmin etmek, yalan söylemek, delilsiz zanKesin bilgiye dayanmaksızın sırf tahminle pay biçmek ve asılsız iddiada bulunmaktır.Kur'an'da geçer; zan ve delilsizlik anlamını taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرخMerkezİmdat çığlığı ve kurtarıcılıkDehşet ve acziyet içinde boğazdan fırlayan çığlıkla yardım talep etme ve o çağrıya yetişmedir.Sesin şiddeti ve amacın kesin bir kurtarılma talebi olması esastır.
غوثKomşuİmdada yetişme, yardım etmeصرخ kökünde ses ve çığlık unsuru zorunluyken, غوث fiili yardımın bizzat kendisine ve sıkıntıdan çekip çıkarmaya odaklanır.Çığlığın neticesinde gerçekleşen fiili kurtarma boyutudur.
صيحKomşuYüksek sesle haykırmaصيح her türlü yüksek ve gürültülü sesi kapsarken, صرخ doğrudan imdat isteme ve can havli bağlamına hasredilir.Sesin yırtıcılığı ortaktır; ancak hedef kökte feryat ve yardım çağrısı ön plandadır.
نصرKomşuDestek olma, zafere ulaştırmaنصر genel bir ittifak ve güç aktarımını anlatırken, صرخ anlık krizde boğulmak üzere olanın çağrısına yetişmeyi ifade eder.Kurumsal veya stratejik yardımdan ziyade cankurtaran müdahalesini belirtir.
خفتZıtSesin kısılması, gizlenmesiÇığlığın ve feryadın taban tabana zıddı olarak sesin duyulmayacak dereceye indirilmesi veya tamamen sönmesidir.Çaresizlik çığlığının aksine sesin bastırılması veya silinmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaصرخİmdat çığlığı atmak ve imdada yetişmekCan havliyle feryat edip yardım istemeyi ve bu feryadı duyarak kurtarıcı olarak koşmayı bir arada içeren kök.Kesin
Latinceclamare, vociferari, succurrereHaykırmak, feryat etmek, yardıma koşmakClamare yüksek sesli çığlığı, succurrere ise koşturarak imdada yetişmeyi karşılar; iki anlamı tek kökte birleştiremez.Güçlü
İngilizceto cry out for help, to scream, to rescueİmdat çığlığı atmak, kurtarmakScream ve shriek çığlığın tınısını, cry for help amacını verir; kurtarıcılık (musrih) anlamı için rescue veya succor kelimesine başvurulur.Güçlü
Almancaaufschreien, um Hilfe rufen, zu Hilfe eilenÇığlık koparmak, yardım çağırmak, yardıma koşmakAufschreien dehşet çığlığını, zu Hilfe eilen ise musrih anlamındaki fiili yetişmeyi ifade eder.Güçlü
Fransızcapousser un cri, appeler au secours, secourirFeryat koparmak, imdat istemek, yardımına yetişmekAppeler au secours istisrahı, secourir ise ifal kalıbındaki israhı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُصْرِخ (İsmi fâil)İmdada yetişen, kurtarıcı merciŞeytanın ahirette kendisine uyanlara yönelik hiçbir kurtarıcı gücünün olmadığını ilan ettiği hesaplaşma bağlamı (İbrâhîm 14:22).
صَرِيخ (İsmi meful / fâil)İmdat isteyen veya imdadına yetişilecek kimseDenizde boğulmak üzere olanların ilahi rahmet olmadıkça hiçbir yardım çağrıcısı ve kurtarıcısı bulamayacağı bağlamı (Yâsîn 36:43).
يَسْتَصْرِخُ (İstif‘âl muzari)Can havliyle imdat istemek, feryat ederek yardıma çağırmakHz. Mûsâ'nın kavminden olan kişinin ertesi gün yine kavgaya tutuşup bağırarak yardım dilenmesi bağlamı (Kasas 28:18).
يَصْطَرِخُونَ (İfti‘âl muzari)Cehennemde birbirine karışan feryatlarla çaresizce kurtarılma çabasıCehennem azabındaki inkârcıların feryat figan bağrışıp geri gönderilmek için yalvarmaları bağlamı (Fâtır 35:37).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞefaat, tevhid ve sahte ilahların acziyetiAhirette Allah'tan başka hiçbir mutlak kurtarıcının (musrih) bulunamayacağı; şeytanın ve putların insanı azaptan çekip alamayacağı ilkesi.Yaratılmış varlıkların ontolojik acziyeti ve hakiki igâsenin yalnızca Allah'a ait olması.
Fıkıhİmdat çağrısına icabet ve teaddi anında savunmaCanı tehlikede olan bir müminin imdat çağrısını (istisrah) duyan kimsenin ona yardıma koşmasının farziyeti ve şahitlik hukuku.Zulmü defetmek üzere harekete geçme ve meşru müdafaaya destek olma mükellefiyeti.
Tefsirİştikak incelikleri ve ezdâd kullanımıAyetlerde geçen صرخ türevlerinin hem çağıran (müstasrih) hem de cevap veren (musrih) yapısının belagî derinliği.Sözün lafız ve mana dengesinde, sesin dehşeti ile eylemin çaresizliği arasındaki mutlak uyum.
HadisCenaze ilanı ve feryatla ağlama yasağıCahiliye âdeti olan çığlık kopararak ölüyü ilan etme veya feryat figan bağırarak ağıt yakma (sarha) fiillerinin nehyedilmesi.Çaresizlik çığlığının isyana dönüşmesinin engellenmesi ve meşru yardım talebiyle sınırlandırılması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNihai hesaplaşma ve tevhidMutlak Melce ve MuğîsVarlık krizinde hakiki sığınak olmaVarlığın en dip noktasında sahte mercilerin insanı terk ettiği anda tek kurtarıcının Allah olduğunu bildirir.Kesin
İlmiİletişim ve acil durum uyarı mantığıKritik alarm sinyaliSistemin çöküş eşiğini duyurmaBir yapıda geri dönülemez hasar belirdiğinde çevre birimleri devreye sokan en yüksek eşikli çağrı mekanizmasıdır.Güçlü
SiyasiKamu güvenliği ve tebaa himayesiAsayiş ve imdat mekanizmasıZulmü ve saldırıyı püskürtmeHukuk düzeninin zayıfın feryadına anında yetişecek bir kolluk ve adalet mekanizması kurma zorunluluğudur.Güçlü
İktisadiİflas, kriz ve batık varlık yönetimiFinansal kurtarma çağrısıÇöküşü önleyici acil likiditeEkonomik aktörün tasfiye eşiğinde son çare olarak piyasadan veya üst otoriteden talep ettiği acil can simididir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkustik rezonans ve kesintili tepe sinyali (peak threshold alarm)Bir sistemde parametrelerin kritik eşiği aşmasıyla birlikte normal veri akışının kesilip en yüksek frekanstan acil durum uyarısının fırlatılmasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerKriz anında kolektif dayanışma refleksi (bystander intervention)Bir bireyin ölümcül tehdit anında çıkardığı sesin, sosyal grupta normatif kayıtsızlığı kırarak derhal müdahale etme sorumluluğu doğurmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece anlaşılmaz bir gürültü, rastgele bir haykırış veya amaçsız bir bağrışma olarak tercüme etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem hayati tehlike anında varlığın tüm gücüyle yardım istemesini (istisrah) hem de o çağrıya koşarak felaketi bertaraf etme gücünü (israh) kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbrâhîm 22'deki şeytanın hitabı alelade bir ses yarışması gibi anlaşılır; oysa ayet, sahte otoritelerin kriz anında hiçbir koruyuculuk ve kurtarıcılık sağlayamayacağı ontolojik hakikatini vazeder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın acziyet sınırına dayandığı anlardaki çaresizlik psikolojisini ve bu psikolojinin yöneldiği sahte ile hakiki merciler arasındaki ontolojik ayrımı en çarpıcı ses imgesiyle ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların cehennemdeki çaresiz çırpınışlarını tasvir eden eskatolojik ayetlerde ve dünyevi krizlerde kula sığınmanın yetersizliğini gösteren kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyada güç ve otorite vehmedilen varlıkların ahirette birer koruyucu veya şefaatçi olabileceği yönündeki şirk temelli yanılsamayı kökten çürütür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoğazı yırtarcasına fırlayan tiz imdat çığlığı ve bu çığlığa karşılık vererek felakete uğrayanın yardımına koşma eylemi.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde tükeniş ve boğulma noktasına gelen bir sistemin dışarıdan müdahale talep etmesi ve bâtıl aracıların bu talep karşısındaki mutlak işlevsizliği.
  • Sistematik karşılıkİlahî egemenlikte gerçek kurtarıcılık yetkisinin yalnızca Allah'a ait olması; hiçbir yaratılmışın varoluşsal kriz eşiğinde müstakil bir sığınak teşkil edememesi.
  • LaTeX modeliS(t)=δ(t−tc)  ⟹  R={0,∀x∈M∖{A}∞,x=A
  • LaTeX açıklamasıModelde tc anı sistemin çöküş ve felaket eşiğini, δ(t−tc) ise bu anda ortaya çıkan ani ve sonsuz genlikli imdat çığlığını temsil eder. R parametresi feryada verilen kurtarıcı cevaptır. M∖{A} kümesi, hakiki mutlak güç olan A haricindeki tüm sahte mercileri simgeler ve bu mercilerin kurtarma kapasitesi kesin olarak sıfırdır (R=0). Hakiki ve sınırsız kurtarma cevabı ise yalnızca tekil merci olan A katında mevcuttur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص