صنو
ص - ن - و
KÖK- 2 geçiş
- 1 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kökteşler
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.316 harfباب الصاد والنون و و ا ي ء معهما
ص و ن، ص ن و، ن ص و، ن و ص، ص ي ن، ن ص أ مستعملات
صون :
الصَّونُ: أنْ تَقيَ شيئاً مما يُفسِدُه، والحُرُّ يصُونُ عِرضَه كما يَصُونُ ثوبَه.
والصُّوانُ: ماتَصُونُ به ثوباً ونحوه، ويقال: ثَوبٌ صَوْنٌ لا ثَوْبٌ بِذلةٌ .
والفَرَسُ يَصُون عَدوَه وجَرْيَه أذا ذَخَر منه ذَخيرةً لحاجته إليها، قال لبيد:
فَوّلّى عامداً لِطِيات فَلْـجٍ يُراوحُ بين صَوْنٍ وابتذالِ
أي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.962 harf(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR266 harf- الصنو: الغصن الخارج عن أصل الشجرة، يقال: هما صنوا نخلة، وفلان صنو أبيه، والتثنيه: صنوان، وجمعه صنوان (قال أبو زيد هاتان نخلتان، صنوان، ونخيل صنوان وأصناء، ويقال للاثنين: قنوان وصنوان، وللجماعة: قنوان وصنوان: اللسان (صنا) ). قال تعالى: ﴿صنوان وغير صنوان﴾ [الرعد/4].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR237 harfص ن و
شجر صنوان: من أصل واحد وكل واحد: صنو.
ومن المجاز: هو شقيقه وصنوه.
قال: أتتركني وأنت أخي وصنوي فيا للناس للأمر العجيب وركيتان صنوان: متقاربتان وتصغيره: صنيٌّ.
قالت ليلى الأخيلية: أي ركياً مجهولاً بين جبلين.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR194 harf* ص ن و * إذا خرج نخلتان أو ثلاث من أصل واحد فكل واحدة منهن * صِنْوٌ * والاثنان صِنوان والجمع * صِنوانٌ * وأصْناء قلت ومنه قوله تعالى ﴿صنوان وغير صنوان﴾ وفي الحديث ﴿عم الرجل * صِنْوُ * أبيه﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.356 harf: ( و ( *!الصَّنْوُ ) ، بالفَتْح : ( العُودُ الخَسِيسُ بينَ الجَبَلَيْنِ ؛ أَو الماءُ القَلِيلُ بَيْنهما ، أَو الحَجَرُ يكونُ بَيْنهما ، ج ) الكُلِّ ( *!صُنُوٌّ ) ، بضَّمَتْين وتَشْديد ، ( كنَحْوٍ ونُحُوَ ) ؛ كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) *!الصَّنْوُ ، ( بالكسْر : الحَفْرُ المُعَطَّلُ ) ، جَمْعُه *!صِنْوانٌ ؛ عن ابنِ بُزُرْج .
( و ) *!الصِّنْوُ : ( قَلِيبٌ لبَنِي ثَعْلَبَةَ .
( و ) مِن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.150 harfاصنى النَّخْلُ
4 اصنى النَّخْلُ ذ The palm-trees had pairs, or triplets, or more, growing together from single roots. (IKtt, TA.)
صَنْوٌ
صَنْوٌ ذ : see the next paragraph.
صُنْوٌ
صُنْوٌ ذ : see the next paragraph.
صِنْوٌ
صِنْوٌ ذ One of a pair, (AHn, S, M, K,) or of three, (S, M,) or of more than two, (K,) or of more than three, (M,) or of five, or of six, (TA,) of palmtrees, (S, M, K,) or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR355 harfصَنَا
صَنَا أَصْنَوَ IV , تَصَنَّوَ V ,
a. Was dirty; smutted himself.
صِنْو
صِنْو 2 , ( pl. صِنْوَاْن 34 , أَصْنَاْو 38A ),
a. One of a pair; like, fellow.
b. Brother; son; uncle.
صِنْوَة
صِنْوَة 2t ,
a. Sister; daughter; aunt.
صُنْو
صُنْو 3 ,
a. see 2 (a) .
صِنًى
صِنًى , صِنآء
a. Ashes.
صَهْ
صَهْ صَنَّوَ II
a. ush! Be quiet! Be silent!
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.469 harfصنو
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) - صِنْو - صِنْوَان
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) + كائن + كائناً: يتواءم معه: يشكل معه توءماً: يشبهه حتى كأنه خرج معه من أصل واحد
صَنَا - يَصْنُوْ + الكائنان: يتشابهان كأنما خرجا من أصل واحد
صِنْو: التوأم: المثيل المشابه للأصل
صِنْوَان: مثنى " صِنْو ": توأمان: وهي كذلك على وزن " فـِعلان": اسم فعل
صنو صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) - صِنْو - صِنْوَان صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) + كائن + كائناً: يتواءم معه: يشكل معه توءماً: يشبهه حتى كأنه خرج معه من أصل واحد صَنَا - يَصْنُوْ + الكائنان: يتشابهان كأنما خرجا من أصل واحد صِنْو: التوأم: المثيل المشابه للأصل صِنْوَان: مثنى " صِنْو ": توأمان: وهي كذلك على وزن " فـِعلان": اسم فعل مبالغة من " صَنَا - يَصْنُوْ ": اسم فعل بمعنى مفعول: مصنوعة متماثلة متشابهة كأنها توائم خرجت من أصل واحد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشابه والتماثل، ضد الاختلاف والتمايز والتفريق"، وهي: صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي)، مَثَلَ - يَمْثُلُ، شَكَلَ - يَشْكُلُ، نَدَّ - يَنِدُّ، شَبِهَ - يَشْبَهُ، ضَهِئَ - يَضْهَأُ صنوان ﴿وفي الأرض قطع متجاورات وجنات من أعناب وزرع ونخيل صنوان وغير صنوان يسقى بماء واحد ونفضل بعضها على بعض في الأكل إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(4)﴾ الرعد مختار الصحاح ● [صنا] ص ن ا: إذا خرج نخلتان أو ثلاث من أصل واحد فكل واحدة منهن صِنْوٌ والاثنان صِنوان والجمع صِنوانٌ وأصْناء قلت ومنه قوله تعالى ﴿صنوان وغير صنوان﴾ وفي الحديث ﴿عم الرجل صِنْوُ أبيه﴾ الراغب صنو - الصنو: الغصن الخارج عن أصل الشجرة، يقال: هما صنوا نخلة، وفلان صنو أبيه، والتثنيه: صنوان، وجمعه صنوان (قال أبو زيد هاتان نخلتان، صنوان، ونخيل صنوان وأصناء، ويقال للاثنين: قنوان وصنوان، وللجماعة: قنوان وصنوان: اللسان (صنا) ). قال تعالى: }صنوان وغير صنوان{ [الرعد/4]. ملخص اللسان: 1. الصَّنا والصِّناءُ: الوَسَخُ، وقيل: الرَّمادُ؛ 2. تَصَنَّى فلان إذا قعَد عند القِدْر من شرهِه يُكَبِّبُ ويَشْوي حتى يُصيبَه الصِّناء. 3. أَخَذْتُ الشيءَ بصِنايَته أَي أَخذْتُهُ بجمِيعِه، 4. الصُّنَيُّ شِعبٌ صغير يسيلُ فيه الماء بين جبلين، 5. والصَّنْوُ: الغَوْرُ الخَسِيسُ بين الجبَلين؛ 6. والصَّنْوُ الماءُ القلِيلُ بين الجبلين. 7. والصَّنْوُ: الحجر بين الجبلين، 8. والصِّنْوُ: الأَخ الشقيق والعمُّ والابنُ، والجمع أَصناءٌ وصِنْوانٌ، 9. وأَصل الصِّنْو إنما هو في النَّخْل. والصِّنْوُ: المِثلُ، وأصله أن تطلع نخلتانِ من عِرْق واحد 10. وركِيَّتان صِنْوان: متجاورتان إذا تقاربتا ونَبَعتا من عَين واحدةٍ. 11. الصِّنْوانُ المُجْتَمِعُ وغيرُ الصِّنْوانِ المُتفرِّقُ، الصِّنْوانُ النَّخلاتُ أَصْلُهُنَّ واحدٌ، 12. الصِّنْوةُ الفَسِيلةُ. لسان العرب ● - صنا: الصَّنا والصِّناءُ: الوَسَخُ، وقيل: الرَّمادُ؛ قال ثعلب: يمدُّ ويُقْصَرُ ويُكْتَب بالياء والأَلف، وكتابه بالأَلف أَجود. ويقال: تَصَنَّى فلان إذا قعَد عند القِدْر من شرهِه يُكَبِّبُ ويَشْوي حتى يُصيبَه الصِّناء. وفي حديث أَبي قلابَة قال: إذا طال صِناءُ الميت نُقِّيَ بالأُشْنانِ إن شاؤُوا (* قوله «إن شاؤوا»هكذا في الأصل، وليست في النهاية)؛ قال الأَزهري: أَي درَنُه ووَسَخُه، قال: وروي ضِناء، بالضاد، والصواب صِناء، بالصاد، وهو وسَخُ النار والرماد. الفراء: أَخَذْتُ الشيءَ بصِنايَته أَي أَخذْتُهُ بجمِيعِه، والسينُ لغةٌ. أَبو عمرو: الصُّنَيُّ شِعبٌ صغير يسيلُ فيه الماء بين جبلين، وقيل: الصُّنَيُّ حِسْيٌ صغير لا يَرِدُهُ أَحدٌ ولا يُؤْبه له، وهو تصغير صَنْوٍ قالت ليلى الأَخُيَلِيَّة:أَنابغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا، وكُنْتَ ضُنّيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلا ويقال: هو شقُّ في الجَبل. ابن الأَعرابي: الصَّاني اللازِمُ للخِدْمَة، والنَّاصي المُعَرْبِدُ. والصَّنْوُ: الغَوْرُ (* قوله «الغور» هكذا في الأصل، والذي في القاموس والتهذيب: العود). الخَسِيسُ بين الجبَلين؛ قال: والصَّنْوُ الماءُ القلِيلُ بين الجبلين.والصَّنْوُ: الحجر بين الجبلين، وجمعها كلِّها صُنُوٌّ.والصِّنْوُ: الأَخ الشقيق والعمُّ والابنُ، والجمع أَصناءٌ وصِنْوانٌ، والأُنْثى صِنْوة. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: عمُّ الرجل ضِنْوُ أَبيه؛ قال أَبو عبيد: معناه أَن أَصلهُما واحدٌ، قال: وأَصل الصِّنْو إنما هو في النَّخْل. قال شمر: يقال فُلانٌ صِنْوُ فلان أَي أَخوه، ولا يسمَّى صِنْواً حتى يكون معه آخر، فهما حينئذ صِنْوانِ، وكلُّ واحدٍ منهما صِنْو صاحِبه. وفي حديث: العَبَّاسُ صِنْوٌ أَبي، وفي رواية: صِنْوي. والصِّنْوُ: المِثلُ، وأصله أن تطلع نخلتانِ من عِرْق واحد، يريد أَنَّ أَصل العبَّاس وأََصلَ أَبي واحدٌ، هو مثلُ أَبي أو مِثْلي، وجمعه صِنْوانٌ، وإذا كانت نخلتان أو ثلاثٌ أو أَكثرُ أَصلها واحد فكل واحد منها صِنْوٌ، والاثنان صِنْوان، والجمع صِنْوانٌ، برفع النون، وحكى الزجاجي فيه صُنْوٌ، بصم الصاد، وقد يقال لسائر الشَّجر إذا تشابه، والجمعُ كالجمع. وقال أَبو حنيفة: إذا نبتت الشجرتان من أَصل واحد فكل واحدة منهما صِنْو الأُخرى. وركِيَّتان صِنْوان: متجاورتان إذا تقاربتا ونَبَعتا من عَين واحدةٍ. وروي عن البَراءِ بن عازِبٍ في قوله تعالى: صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ؛ قال الصِّنْوانُ المُجْتَمِعُ وغيرُ الصِّنْوانِ المُتفرِّقُ، وقال: الصِّنْوانُ النَّخلاتُ أَصْلُهُنَّ واحدٌ، قال: والصِّنْوانُ النَّخلتان والثلاثُ والخمسُ والستُّ أَصلُهنَّ واحدٌ وفروعُهنَّ شتىَّ، وغيرُ صِنْوانٍ الفارِدَةُ؛: وقال أَبو زيد: هاتان نخلتانِ صِنْوانِ ونَخِيلٌ صِنْوانٌ وأَصْناءٌ، ويقال للاثنين قِنْوانِ وصِنْوانِ، وللجماعة قِنْوانٌ وصِنْوانٌ. الفراء: الأَصْناءُ الأَمْثالُ والأَنْصاءُ السابقون. ابن الأَعرابي: الصِّنْوةُ الفَسِيلةُ. ابن بزرج: يقال للحَفَرِ المُعَطَّل صِنْوٌ، وجمعُه صِنْوانٌ. ويقال إذا احْتَفَر: قدِ اصْطَنَى. مقاييس اللغة: (صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ[.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض. ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى: أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2]) القاموس المحيط: و الصَّنْوُ العُودُ الخَسِيسُ بينَ الجَبَلَيْنِ، أو الماءُ القَليلُ بينَهُما، أو الحَجَرُ يَكونُ بينَهُما ج صُنُوٌّ، كنَحْوٍ ونُحُوٍّ، وبالكسر الحَفْرُ المُعَطَّلُ، وقَلِيبٌ لبَنِي ثَعْلَبَةَ، والأخُ الشَّقيقُ، والابنُ، والعَمُّ ج: أصْناءٌ وصِنْوانٌ، وهْيَ: بهاءٍ، والنَّخْلَتانِ فما زادَ في الأصْلِ الواحِدِ، كُلُّ واحدٍ منهما صِنْوٌ، ويُضَمُّ، أو عامٌّ في جَميعِ الشَّجَرِ، وهُما صُِنْوانِ وصَِنْيانِ، مُثَلَّثَيْنِ. والصاني: اللازِمُ للخِدْمَةِ. وتَصَنَّى وأصْنَى: قَعَدَ عند القِدْرِ شَرَهاً، يُكَبِّبُ ويَشْوِي حتى يُصِيبَهُ الصِناءُ، للرَمادِ، ويُقْصَرُ. والصُّنَيُّ، كسُمَيٍّ: حِسْيٌ صَغيرٌ لا يَرِدُه أحَدٌ. وأخَذَهُ بصنايَتِه، بالكسر: بجَمِيعِه. ورَكِيَّتانِ صِنوانِ: مُتَجَاوِرَتانِ، أو تَنْبُعانِ من عَيْنٍ واحدةٍ. تاج العروس: و ( الصنو ) بالفتح ( العود الخسيس بين الجبلين أو الماء القليل بينهما أو الحجر يكون بينهما ج ) الكل ( صنو ) بضمتين وتشديد ( كنحوو نحو ) كل ذلك عن ابن الاعرابي ( و ) الصنو ( بالكسر الحفر المعطل ) جمعه صنوان عن ابن بزرج ( و ) الصنو ( قليب لبنى ثعلبة و ) من المجاز الصنو ( الاخ الشقيق ) ومنه الحديثعم الرجل صنو أبيه قال الازهرى يقال هذا صنو فلان إذا كان أخاه وشقيقه لابيه وقال أبو عبيد في معنى الحديث يعنى أصلهما واحد وأصل الصنو انما هو في النخل وقال شمر فلان صنو فلان أي أخوه ولا يسمى صنواحتى يكون معه آخر ( و ) في المحكم الصنو ( الابن و ) أيضا ( العم ) * قلت أما العم فمأخوذ من الحديث السابق وأما الابن فلكونه تشعب من أصل واحد ( ج أصناء وصنوان ) بالكسر ورفع النون ( وهى بهاء ) صنوة ( والنخلتان فما زاد ) ثلاث أو خمس أوست يكن ( في الاصل الواحد ) وفروعهن شتى ( كل واحد منهما ) أي من النخلتين والاولى كل واحدة منها ( صنو ) بالكسر ( ويضم ) حكاه الزجاج ( أو عام في جميع الشجر ) إذا شابه والجمع كالجمع ( وهما صنوان وصنيان مثلثين ) بكسر النون فيهما قال أبو زيد هاتان نخلتان صنوان ونخيل صنوان يقال للاثنين صنوان وللجماعة صنوان يفرق بينهما باعراب النون ومنة قوله تعالى صنوان وغير صنوان وجاء في التفسير عن البراء بن عازب أي مجتمع ومتفرق ( والصانى اللازم للخدمة ) والناصى المعربد عن ابن الاعرابي نقله ابن سيده في الياء ( وتصنى وأصنى قعد عند القدر شرها ) أي حرصا ( يكبب ) ووقع في نسخ التهذيب يكسب ( ويشوى حتى يصيبه الصناء ) ككساء ( للرماد ويقصر ) عن ابن الاعرابي ويكتب بياء وألف وكتابته بالف أجود كذا في المحكم ( والصنى كسمى حسى صغير لا يرده أحد ) ولا يؤبه له وهو تصغير صنو قاله الجوهرى وأنشد لليلى الا خيلية أنابغ لم تنبغ ولم تك أولا * وكنت صنيا بين صدين مجهلا وهو مجاز ( و ) يقال ( أخذه بصنايته بالكسر ) أي ( بجميعه ) نقله الجوهرى عن الفراء والسين لغة فيه وقد تقدم ( و ) من المجاز ( ركيتان صنوان ) أي ( متجاورتان ) وقال أبو زيد إذا تقاربتا ( أو تنبعان من عين واحدة ) * ومما يستدرك عليه الصنا بالكسر مقصور ويمد الوسخ وخص بعضهم به وسخ النار والصنوة بالفتح الفسيلة عن ابن الاعرابي والصنى كسمى شق في الجبل أو شعب يسيل فيه الماء بين جبلين وصنى لقب محمد بن عيسى بن عبد الحميد بن عبد الله بن عمرو بن حفص بن المغيرة المخزومى له قصة في زمن المهدى قاله الحافظ والاصناء الامثال عن ابن الاعرابي وأصنى النخل أنبت الصنوان عن ابن القطاع واصطى إذا احتفر عن ابن برزج واصطناها قرية بمصر في الغربية وقد وردتها والصنى بكسر فسكون الثمد وقد صنوته وصنيته
Mücavir kökler17 mücavir (22 toplam)
- جور
1 ortak ayet · Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir
- عنب
1 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir
- زرع
1 ortak ayet · Ekin demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- قطع
1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- عقل
1 ortak ayet · Akledersiniz
- موه
1 ortak ayet · Su
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- فضل
1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- غير
1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
Geçtiği ayetler(1)
… الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى …
KökteşlerYeryüzünde birbirine komşu toprak parçaları, üzüm bağları, ekinler ve çatallı çatalsız hurma ağaçları vardır. Hepsi de aynı su ile sulanır. Ama lezzetçe onları birbirinden ayrı kılmışızdır. Şüphesiz ki bunlarda; akleden bir kavim için ayetler vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صنو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (nakıs wāvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرع, شقق, زوج |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Tek bir kökten veya kök boğazından çatallanıp çıkan iki veya daha fazla ağaç gövdesi, kökteşlik |
| Çekirdek Özet 2 | Aynı kaynaktan, aynı topraktan ve aynı sudan beslendiği halde farklılaşan ve bir arada meyve veren varlık düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Asıldaki birliğe rağmen tezahürdeki ve nitelikteki çokluk; ortak menşeli varlıkların özdeşlik ve ayrışma dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca botanik bir ağaç çatallanması sayarak Kur'an'ın ontolojik birlik içinde çeşitlilik delilini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Kökün zemine sımsıkı tutunması, toprağı kavraması ve ana merkezde sabitlenmesi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Tutunan merkezden canlılığın fışkırması, yeni bir filizin kesintisizce boy vermesi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrışan filizlerin dip noktada birbirine bitişik kalması, kök düzeyinde raptedilmesi |
| صنو | Zemine tutunan kökten yükselip ayrılan filizlerin aynı bağla birbirine raptedilmesi | Tek bir ortak kökten veya gövde tabanından aynı anda çatallanarak yan yana yükselen ikiz veya çoklu varlık oluşumu |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tek bir kök boğazından birlikte bitip yükselen iki veya daha fazla hurma ağacı; birbirine çok yakın açılmış kuyu çifti |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Leylâ el-Ahyeliyye'nin Nâbiğa el-Ca'dî'ye hitabındaki kullanımı: أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً / وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا (Burada iki dağ veya tepe arasında kalmış, bilinmeyen küçük kuyu çukuru anlamında تصغير kalıbıyla yer almıştır). |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in amcası Hz. Abbas hakkında söylediği kabul edilen nebevî ifade: عم الرجل صنو أبيه (Kişinin amcası, babasının kökteşidir / tek kökten çatallanan diğer dalıdır). |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça صنو kökü, Sami dil ailesinde özellikle tek bir kökten veya tohumdan dallanma, yan sürgün verme ve akrabalık/kökteşlik anlam alanıyla ilişkilenir. Kökün en ilksel somut çekirdeği, güneybatı Sami coğrafyasında özellikle vaha tarımının ve hurma yetiştiriciliğinin getirdiği bir gözleme dayanır; tek bir kök sisteminden fışkıran ikiz gövdeler bu kökle ifade edilmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir üçlü fiil kökü bulunmamakla birlikte, kök boğazından filizlenme ve yan dal verme olgusu benzer fonetik varyantlarla temsil edilir; Ge'ez dilinde sürgün, nesep ve kök bağıyla ilgili semantik paralellikler dikkat çeker. Kökün İbranice ve Süryanicedeki akrabalık ve dallanma matrisleri, Arapçadaki gibi özelleşmiş bir botanik ve nesep terimine dönüşmek yerine daha genel dallanma ve filizlenme kavramlarıyla karşılanmıştır. Dolayısıyla صنو kökünün Arapçadaki özgül gelişimi, tek bir menşeden çıkan çatallanmış ikizliği ve ayrılmaz yakınlığı ifade eden yetkin bir semantik daralmaya işaret eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صنو kökü ve türevleri | Tek bir asıldan süren iki daldan veya gövdeden her biri; öz kardeş ve amca için istiare yoluyla genişleyen akrabalık bağı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dallanma matrisi | Kökten sürme, ortak tohumdan veya kütükten dallanarak çoğalma kavram alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bitkisel sürgün kökleri | Çatallanma, ikizleşme ve aynı kök sistemini paylaşma semantizmi | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صنو | Anlamlı | Ortak kökten çatallanma | Tek bir kökten iki veya daha çok gövdenin çıkması, kökteşlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صون | Anlamlı | Koruma, muhafaza etme | Bir şeyi yıpranmaktan, bozulmaktan veya ziyan olmaktan saklama | Kalb ve ortak koruma/tutma alanı; Kur'an'da geçmez |
| نصو | Anlamlı | Alın saçı, öne uzanma | Başın ön tarafındaki saç tutamı, bir şeyin en seçkin ve ön kısmı | Öne fırlama ve uzama ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| نوص | Anlamlı | Kaçma, sığınma yeri arama | Hareket etme, kaçacak delik ve kurtuluş yolu arama | Zıt yönlü ayrışma ve uzaklaşma hareketi; Kur'an'da geçer |
| وصن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| ونص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صنو | Merkez | Kökteşlik ve ortak gövdeden çatallanma | Tek bir dip kökten çıkan ve birbirine denk biçimde yükselen ikiz veya çoklu yapı | Aynı asıldan beslenip yan yana duran gövdelerin beraberliği |
| فرع | Komşu | Dallanma ve yukarı yayılma | فرع ana gövdeden ayrılan üst dalları ifade ederken, صنو bizzat kök boğazından çıkan gövdeleri bildirir | Asıldan yukarıya doğru hiyerarşik yayılma |
| شقق | Komşu | Yarılma ve ikiye ayrılma | شقق bir bütünün zorla veya fiziksel olarak bölünmesini anlatır; صنو ise fıtrî ve organik birlikte-doğuşu içerir | Tek parçanın yarılmasıyla ortaya çıkan kardeşlik |
| زوج | Komşu | Çift olma ve eşleşme | زوج iki ayrı unsurun bir araya gelip birleşmesini hedefler; صنو zaten aynı kökten birlikte çıkmış olmayı anlatır | Sonradan veya haricen kurulan denklik ve eşlik |
| فرد | Zıt | Tekil olma, yalnız kalma | فرد eşi, benzeri veya kökteşi olmaksızın müstakil tek bir gövde halinde bulunmayı gösterir | Kökten tek başına yükselen, kökteşi olmayan gövde |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صنو | Kökteş, ortak köklü | Tek bir kökten veya asıldan çıkan iki veya daha çok daldan her biri | Kesin |
| Latince | Co-radicatus, germen geminum | Ortak köklü, ikiz sürgün | Aynı kök sistemini paylaşan bitkisel yapıları karşılar; nesep mecazını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Twin stem, offshoot from single root, connatural | Kökteş gövde, aynı kökten süren dal | Botanik açıdan tam oturur; connatural kelimesi fıtrat ve nesep ortaklığına yaklaşır | Güçlü |
| Almanca | Zwillingsstamm, Wurzelbruder, Schössling | İkiz gövde, kök kardeşi | Aynı kökten çıkan çoklu gövdeleri eksiksiz ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Rejet de souche, jumeau de souche, congénère | Kütük sürgünü, aynı soydan | Ortak kök ve dip kütükten fışkıran sürgünü ve soydaşlığı karşılar | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صِنْوَانٌ | Ortak kökten çatallanan, aynı kök sistemine bağlı hurmalar | Aynı toprak parçasında, aynı suyla sulanan tek köklü bitkiler bağlamında ilahî kudret ve çeşitlilik delili; Ra'd 13:4 |
| غَيْرُ صِنْوَانٍ | Kökleri ayrı olan, her biri tekil ve bağımsız kökten yükselen ağaçlar | Tek başına, müstakil bir kökten biten hurma ağaçları bağlamında fıtrattaki bağımsız büyüme düzeni; Ra'd 13:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve kesret delili | Aynı su ve aynı topraktan beslenen bitkilerin tat ve şekilce farklılaşması; faadiliyetin tabiata değil fail-i muhtara ait oluşu | Birleşik menşeden doğan bilinçli çeşitlilik |
| Fıkıh | Ziraat ortaklığı ve miras hakları | Tek kökten çıkan çoklu hurma ağaçlarının mülkiyet, aşılanma, zekât ve müşterek ağaç sayımı hükümleri | Mülkiyetin köke mi yoksa gövdeye mi tabi olduğu meselesi |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin yorumu | Ra'd suresi 4. ayetteki zıtlıklar üzerinden ilahî kudretin, hikmetin ve iradenin tabiat üzerindeki mutlak tasarrufu | Birlik içindeki zengin ayrışma ve ortak asıl |
| Hadis | Akrabalık ve nesep hukuku | Hz. Peygamber'in amcanın baba makamındaki yerini tarif ederken kullandığı temsilî niteleme | Baba ile amcanın aynı asıldan türeyen iki gövde oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-hikmet irtibatı | Ortak kaynaklı vahdet | İllet birliğine rağmen tecelli çeşitliliğini gösterme | Vahiy ve nübüvvet sisteminde hakikatin kaynağı bir iken kavimlere göre şeriatların dallanması | Kesin |
| İlmi | Taksonomi ve genetik köken | Ortak ata veya kök hücre | Çeşitliliğin ortak genetik havuzdan türeyişini tasnif etme | Aynı kök sistemini paylaşan unsurların çevre ve iç dinamiklerle farklı meyveler vermesi ilkesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukukî ve anayasal yapı | Federatif veya konfederal bağ | Tek bir anayasal köke bağlı otonom yapıları bir arada tutma | Merkezî bir meşruiyet kökünden beslenen ancak kendi içinde bağımsız tasarruf alanı bulunan erkler | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve sermaye ortaklığı | Müşterek altyapıdan doğan teşebbüsler | Altyapı maliyetini paylaşıp farklı sektörlerde katma değer üretme | Tek bir sermaye veya enerji kaynağından beslenip ayrı alanlarda ürün veren ekonomik iştirakler | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çatallanma teorisi (Bifurcation) ve tek köklü graf yapısı | Matematiksel bir sistemde tek bir başlangıç noktasından türeyen çoklu uç noktalar; aynı girdinin farklı durum parametrelerine ayrılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal soydaşlık ve ortak menşeli toplumsal kurumlar | Aynı tarihsel, kültürel veya hukuki kökten türeyip farklı toplumsal işlevler üstlenen kardeş kurumların ilişkisi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca hurma ziraatına ait teknik bir ziraî terim olarak görüp tefekkür ve ontoloji boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kavramı; tek bir suyla sulanan, bitişik topraklarda yer alan fakat meyvesi, tadı ve şekli farklılaşan derin bir rubûbiyet ve irade delili olarak kurar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tabiatın mekanik bir nedensellikle kendi kendine işlediği zannına kapılmak; aynı girdiden farklı çıktılar var eden ilahî irade ve tercihi gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın kaynağındaki birliği (tevhid) ve bu birlikten doğan zengin çeşitliliği (kesret) tek bir somut imge üzerinden kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinattaki nizamı, yaratılışın gayesini, diriliş delillerini ve tabiat kanunlarının arkasındaki ilahî iradeyi konu edinen ayetlerde belirleyicidir (özellikle Ra'd 13:4). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Determinist tabiat felsefesinin «aynı sebepler zorunlu olarak her zaman tamamen aynı sonuçları doğurur» önermesini, aynı su ve kökten çıkan farklı lezzetleri göstererek tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTek bir kök boğazından veya kütükten fışkırarak yan yana yükselen, aynı kök sistemini paylaşan iki veya daha fazla ağaç gövdesi.
- Soyut anlamOrtak bir menşe, zemin ve kaynaktan beslendiği halde biçim, tat, işlev ve yöneliş bakımından çeşitlenen varlıkların birlik ve çokluk dengesi.
- Sistematik karşılıkTekil bir kök girdisinin ortak bir iletim hattı üzerinden birbirinden bağımsız çoklu çıktılara ayrışması; girdinin birliğine rağmen çıktıların iradî olarak farklılaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ortak kök veya tekil kaynağı temsil eder. simgesi bu köke verilen tekil girdiyi (örneğin ayetteki tek bir suyu ve ortak toprağı) gösterir. Ok işareti bu tekil kaynaktan çatallanarak çıkan çoklu gövdeleri ifade eder. kümesi aynı kökten beslenen kökteş çıktıları (meyveleri, nitelikleri) gösterir; şartı ise aynı girdiye ve ortak köke rağmen her bir gövdenin meyve, tat ve üstünlük bakımından birbirinden farklılaştığını sembolize eder.