ضرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ر-ع5 sîga, 39 mücavir kök, 8 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بررتَضَرَّعُواضَرِيعٍطعمضرعبأسدعوتَضَرُّعًاخفيغدويَضَّرَّعُونَزينأخذأصلغفل

KökSîga 5Ayet 8Sure 4Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

ضرع

ض - ر - ع

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Hayvan memesidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayvan memesidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.875 harf
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR649 harf
الضَرْعُ لكل ذات خفٍّ أو ظِلْفٍ. وأضْرَعَتِ الشاة، أي نزل لبنُها قُبَيل النتاج. وشاةٌ ضَريعٌ وضَريعةٌ، أي عظيمة الضَرْع. والضَريع: يبيسُ الشِبْرِقِ، وهو نبت. قال الشاعر يذكر إبلاً وسوء مرعاها: وحُبِسْنَ في هَزْمِ الضَريعِ فكلُّهاحَدباءَ دامـيةُ الـيدينِ حَـرودُ وضَرَعَ الرجلُ ضَراعةً، أي خضع وذلَّ. وأضْرعَهُ غيره. وفي المثل: الحُمَّى أضْرَعَتْني لَكَ. والضَرَعُ، بالتحريك: الضعيف. وإنَّ فلاناً
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.847 harf
باب العين والضاد مع الراء عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج . وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.709 harf
(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس:
Maddenin bağlantısı

(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس: ما خَشُنَ من الآكام. ويقال: تضارَسَ البِناء، إذا لم يستَوِ. وقال بعضُهم: ضَرّستْ فلاناً الخطوبُ. ويقال بئرٌ مضروسة: مطوّية بحجارة. وناقة ضَروسٌ: تَعَضُّ حالِبَها. ورجل ضَرِسٌ: صعب الخُلق. ويقال أضرَسه الأمر، إِذا أقلقه. والمضرَّس: ضربٌ من الرَّيْط، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه فيه صوراً كأنَّها أضراس. والضَّرَس: خَورٌ في الضِّرْس. وممّا شذَّ عن الباب وقد يمكن أن يُتمحَّل لـه قياسٌ: الضِّرْس: المَطْرة القليلة، والجمع ضُروس. (ضرع) الضاد والراء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على لينٍ في الشَّيء. من ذلك ضَرَعَ الرجل ضَراعةَ، إذا ذلَّ. ورجلٌ ضَرَعٌ. ضعيف: قال ابنُ وَعْلة: أناةً وحلماً وانتظاراً بهم غداً *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغُمْرِ([1])ومن الباب ضَرْعَ الشّاة وغيرِهِ، سمِّيَ بذلك لما فيه من لِين. ويقال: أضْرَعَت النّاقة، إذا نَزَلَ لبنُها عند قرب النَّتاج. فأمَّا المضارعة فهي التشابُه بين الشيئين. قال بعض أهلِ العلمِ: اشتقاق ذلك من الضَّرْع، كأنهما ارتضعا من ضَرعٍ واحد. وشاةٌ ضَرِيعٌ: كبيرة الضَّرْع، وضريعةٌ أيضاً. ويقال لناحِل الجسمِ: ضارع. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم في ابني جعفر: "مالي أراهما ضارعَين؟". ومما شذَّ عن هذا الباب: الضَّريع، وهو نبتٌ. وممكنٌ أن يُحمَل على الباب فيقال ذلك لضَعْفِهِ، إِذا كان لا يُسمِنُ ولا يُغنِي من جوع. وقال: وتُرِكْن في هَزْم الضَّريع فكُلُّها *** حدباءُ داميةُ اليدينِ حَرودُ([2])(ضرف) الضاد والراء والفاء شيءٌ من النَّبْت. يقال إنَّ الضِّرف من شجرِ الجبال، الواحدة ضِرْفة. قال الأصمعيّ: يقال فلانٌ في ضِرْفَة خيرٍ، أي كَثْرَة. (ضرك) الضاد والراء والكاف * كلمةٌ واحدةٌ لا قِياسَ لها. يقال: الضَّريك: الضَّرير، والبائس السيِّئ الحال. (ضرم) الضاد والراء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حرارةٍ والتهاب. من ذلك الضِّرَام من الحطب: الذي يلتهب بسرعة. قال: ولكن بهذَاكِ اليَفَاعِ فأوقِدِي *** بجزل إِذا أوقَدْتِ لا بِضِرامِ([3])ويقال ضَرِم الشَّيء: اشتدّ حرُّه. ومن الباب فرس ضَرِم: شديد العَدْو. والضَّرِيم والضِّرام: اشتعال النَّار. ومما شذَّ عن الباب فيما يقولون، أنَّ الضَّرِم فَرْخ العُقاب. ولعلّه أن يكون ذلك اسمَهُ إِذا اشتدَّ جُوعه، فكأنَّه يضطرم. (ضري) الضاد والراء والحرف المعتل أصلان: أحدهما شبه الإغراء بالشَّيء واللَّهَج به، والآخر شيء يستر. فالأوّل قولُ العرب: ضَرِيَ بالشَّيءِ، إذا أُغْرِيَ به حتى لا يكاد يصبِر عنه. ويقال: لهذا الشَّيء ضَرَاوة: أي لا يكاد يُصبَر عنه. والضَّارِي من أولاد الكلاب، والجمع الضِّراء، وسمِّي ضارياً لأنَّه يَضْرَى بالشَّيء. والضِّرو: الضَّاري. ومن الباب: [الضَّارِي، و([4])] هو العِرق السائل. وقد ضَرَا يَضْرُو ضَرْوَاً، كأنَّه لهجَ بالسَّيَلان. قال الخليل. الضَّرْو: اهتِزازُ الدَّمِ عند خروجه من العِرق. وأمَّا الأصل الآخر فالضَّرَاء: مَشْيٌ فيما يُوارِي من شجرٍ أو غيرِهِ. يقال: هو يمشي له الضَّرَاء، إِذا كان يُخاتِلهُ أو يُخادِعه. ومن الباب الضِّرْو: شجر، لأنَّه يستُر بورَقِهِ. (ضرب) الضاد والراء والباء أصلٌ واحدٌ، ثم يُستعار ويحمل عليه. من ذلك ضَرَبت ضرباً، إِذا أوقعت بغيرك ضرباً. ويستعار منه ويشبَّه به الضَّرب في الأرض تجارةً وغيرها من السَّفر. قال الله تعالى: ﴿وإِذا ضَرَبْتُم في الأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاَةِ﴾ [النساء 101]. ويقولونَ إِن الإسراع إلى السَّير أيضاً ضرب. قال: فإنَّ الذي كنْتُم تحذرونَ *** أَتَتْنا عيونٌ به تَضْرِبُ([5])والطَّير الضَّوارِب: الطَّوالِب للِرِّزق. ويقال رجلٌ مِضْربٌ: شديد الضَّرْب. ومن الباب: الضَّرْب: الصِّيغة. يقال هذا من ضَرْب فلان، أي صيغته؛ لأنَّه إِذا صاغَ شيئاً فقد ضربه. والضَّريب: المِثْل، كأنَّهما ضُرِبَا ضَرْباً واحداً وصِيغا صياغةً واحدة. والضَّرِيب الصَّقِيع: كأن السماء ضربت به الأرض. ويقال للذي أصابه الضريب مضروب. قال: ومضروبٍ يَئِنُّ بغيرِ ضربٍ *** يُطاوِحُهُ الطِّرافُ إلى الطِّراف والضَّريب من اللبن: ما خُلِطَ مَحْضه بحقينه، كأنَّ أحدَهما قد ضُرِبَ على الآخر. والضَّرِيب: الشَّهْد، كأنَّ النَّحل ضربه. ويقال للسجِيَّة والطبيعة الضريبة، كأنَّ الإنسان قد ضُرِبَ عليها ضرباً وصيغ صِيغة. ومَضْرَب السّيف ومَضْرِبه: المكان الذي يُضرَب به منه. ويقال للصِّنْف من الشيء، الضَّرْب، كأنه ضُرب على مثالِ ما سواه من ذلك الشيء. والضّريبة: ما يُضرَب على الإنسان من جزيةٍ وغيرها. والقِياس واحد، كأنَّه قد ضُرِبَ به ضَرْبَاً. ثم يتّسعون فيقولون: ضَرَبَ فلانٌ على يدِ فلان، إذا حَجَرَ عليه، كأنَّه أرادَ بَسْطَ يدَه فضرب الضاربُ على يده فقبض يدَه. ومن الباب ضِراب الفَحل النّاقة. ويقال أضْرَبْت النّاقةَ: أنْزَيت عليها الفحل. وأضرب فلان عن الأمر، إذا كفَّ، وهو من الكفّ، كأنَّه أراد التبسُّط فيه ثم أضرب، أي أوقع بنفسه ضرباً فكفها عما أرادت. فأمَّا الذي يُحكى عن أبي زيد، أنَّ العرب تقول: أَضْرَبَ الرَّجُل في بيته: أقامَ، فقياسُهُ قياس الكلمة التي قبلها. ومن الباب الضَّرَب: العَسَلُ الغليظة، كأنَّها ضَرِبت ضَرْبَاً، كما يقال نَفَضَت الشيء نَفْضَاً، والمنفوض نَفَض. ويقال للموكَّل بالقِداح: الضَّرِيب. وسمِّيَ ضَريباً لأنَّهُ مع الذي يضربُها، فسمِّي ضريباً كالقعيد والجليس. ومما استُعير في هذا الباب قولهم للرَّجُل الخفيف الجسم: ضَرْب، شُبِّه في خفّته بالضَّرْبة([6]) التي يضربُها الإنسان. قال: أنا الرَّجُلُ الضَّرْبُ الذي تعرفونه *** خَشَاشٌ كرأس الحيّة المتوقِّدِ([7])والضَّارب: المتَّسَع في الوادي، كأنَّهُ نَهْجٌ يَضْرِبُ في الوادِي ضَرْباً. (ضرج) الضاد والراء والجيم أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على تفتُّح الشيء. تقول العرب: انضرجت عن البَقْل لفائِفُهُ، إِذا انفتحت. والانشقاق كله انضراج. قال: * وانضرجَتْ عنه الأكاميم([8]) * ويقال تضرَّجَ البَرْق: تشقَّق. وعينٌ مضروجةٌ: واسعة الشَّقّ. ويقال إن الإضريج من الخيل: الكثير العرق الجواد، وذلك من الباب لأنَّه كأنَّه يتفتح بالعرق تفتُّحاً. وعَدْو ضريج: شديد. ومن الباب تضرَّج بالدم. ومما شذّ عن الباب الإضريج: أكسيةٌ تتخذ من أجود المِرعِزَّى، ويقال هو الخَزّ. (ضرح) الضاد والراء والحاء أصلان: أحدُّهما رمْي الشّيء، والآخَر لونٌ من الألوان. فالأوَّلُ قولهم: ضرَحت الشَّيءَ، إِذا رَميتَ به. والشيء المُضْطرَح: المرميّ. والفَرس الضَّروح: النَّضوح برجلهِ. وقوسٌ ضَروح: شديدةُ الدَّفْعِ للسَّهمِ. والضَّرِيح: القبرُ يُحْفَرُ من غير لَحْدٍ، كأنَّ الميت قد رُمِيَ فيه. وأمّا الآخَر فالأبيض من كلِّ شيء، يقال لـه المَضْرَحيّ. والصَّقْر مضرحيٌّ، والسيِّد مضرحيّ. --------------ـــ ([1]) البيت من أبيات نسبت في حماسة البحتري 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي. وفي حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل. قال: وتروى للحارث بن وعلة الشيباني. وسيأتي في (غمر). ([2]) لقيس بن عيزارة الهذلي في اللسان (ضرع)، وقصيدته في شرح السكري للهذليين 115. ([3]) البيت في اللسان (ضرم) بدون نسبة، ونسبه الزمخشري في أساس البلاغة إلى حاتم الطائي، وليس ديوانه. ([4]) استأنست في هذه التكملة بما ورد في المجمل من قوله: "والضاري: العرق السائل". ([5]) نسب في اللسان (ضرب) إلى المسيب، وهو المسيب بن علس. ([6]) في الأصل: "بالضريبة". ([7]) البيت لطرفة من معلقته المشهورة. ([8]) لذي الرّمة في ديوانه 584 واللسان (ضرج، كمم)، وهو بتمامه: مما تعالت من البهمى ذوائبها *** بالصيف وانضرجت عنه الأكاميم

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR895 harf
- الضرع: ضرع الناقة، والشاة، وغيرهما، وأضرعت الشاة: نزل اللبن في ضرعها لقرب نتاجها، وذلك نحو: أتمر، وألبن: إذا كثر تمره ولبنه، وشاة ضريع: عظيمة الضرع، وأما قوله: ﴿ليس لهم طعام إلا من ضريع﴾ [الغاشية/6]، فقيل: هو يبيس الشبرق (الشبرق بالكسر: شجر منبته نجد وتهامة، وثمرته شاكة؛ والقول الذي ذكره المؤلف هو لأبي عبيدة في المجاز 2/296. وقالوا: إذا يبس الضريع فهو الشبرق. وقال الزجاج: الشبرق: جنس من الشوك،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR806 harf
ض ر ع شاة ضَريعٌ:‏ كبيرة الضرع‏.‏ وأضرعت الناقة والبقرة‏:‏ أشرق ضرعها قبل النتاج‏.‏ وهما يتضارعان وهو يضارعه‏.‏ وتقول‏:‏ بينهما مراضعة الكاس ومضارعة الأجناس وهو من الضرع‏.‏ وضرع له وإليه ضرعاً إذا استكان وخشع وهو يضرع إليّ ويتضرع ولم يزل ضارعاً إليّ حتى فعلت كذا‏.‏ قال الأحوص‏:‏ كفرت الذي أسدوا إليك ووسدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع ذليل ساقط‏.‏ وكان مزهواً فأضرعه الفقر‏.‏ وفي مثل ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.086 harf
ضَرَعَ إِليه يَضْرَعُ ضَرَعاً وضَراعةً: خضع وذلَّ، فهو ضارِعٌ، من قوم ضَرَعةٍ وضُرُوعٍ. وتضرَّع: تذلَّل وتخشَّع. وقوله عز وجل: فلولا إِذْ جاءهم بأْسُنا تضَرَّعوا، فمعناه تذلَّلوا وخضَعوا. ويقال: ضرَع فلان لفلان وضَرِعَ له إِذا ما تخشَّع له وسأَله أَن يُعْطِيَه؛ قال الأعشى: سائِلْ تَميماً به، أَيّامَ صَفْقَتِهمْ، لَمّا أَتَوْه أَسارى كلُّهُم ضَرَعا أَي ضرَع كلُّ واحدٍ منهم له وخضَع. ويقال: ضرَع له
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR258 harf
* ض ر ع * * الضَّرْعُ * لكل ذات ظلف أو خف و * الضَّرِيعُ * يبيس الشبرق وهو نبت و * ضَرَعَ * الرجل يضرع بالفتح فيهما * ضَراعةً * خضع وذل و * أضْرَعَهُ * غيره وفي المثل الحمّى * أضْرَعَتْني * إليك و * تَضَرَّعَ * إلى الله أي ابتهل و * المُضَارَعَةُ * المُشابهة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.536 harf
الضرع: م، معروف، للظلف والخف، أي لكل ذات ظلف، أو للشاء والبقر، ونص العين: للشاة والبقر ونحوهما، وأما للناقة فخلف، بالكسر، كما سيأتي، وقال ابن فارس: الضرع للشاة وغيرها. وقال ابن دريد: الضرع: ضرع الشاة، ج: ضروع، وقال أبو زيد: الضرع: جماع، وفيه الأطباء، وهي الأخلاف، وفي الأطباء الأحاليل، وهي خروق اللبن. وفي اللسان: ضرع الشاة والناقة: مدر لبنها. وفي التوشيح: الضرع للبهائم، كالثدي للمرأة قال ابن دريد:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.935 harf
ضَرَعَ 1 ضَرَعَ ذ , said of a lamb or kid, He took [with his mouth] the ضَرْع [meaning dug] of his mother. (TA.) [This seems to be regarded by some as the primary signification.] ― -b2- And (TA) the same, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) aor. ضَرَعَ ; (Msb, K;) and ضَرِعَ, aor. ضَرَعَ ; and ضَرُعَ, aor. ضَرُعَ ; (K;) inf. n. (S, Msb, K) of the first (S, Msb, TA) and of the third (TA) ضَرَاعَةٌ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.246 harf
ضَرَعَ ضَرَعَ U ( n. ac. ضُرُوْع 27 ) a. [ Min ], Approached softly, stole, crept up to. b. Set ( sun ). ضَرِعَ ضَرِعَ A ( n. ac. ضَرَع 4 ) ضَرُعَ U ( n. ac. ضَرَاْعَة 22t ) a. Humbled, abased himself; was humble, lowly &c. ضَرَّعَ ضَرَّعَ II , a. see I (a) , ( b ). ضَاْرَعَ ضَاْرَعَ III , a. Resembled, was like. أَضْرَعَ أَضْرَعَ IV , a. Humbled, abased. b. [ acc. & La ], Gave,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.146 harf
ضرع ضَرِعَ - يَضْرَعُ - ضَريْع - الضَرِيْع ضَرِعَ - يَضْرَعُ + الكائن: ينحف ويهزل فيضعف بشدة ويخور ضَريْع: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " ضَرِعَ - يَضْرَعُ ": اسم آلة منه: ما يؤدي إلى الهزال والضعف والخور: ويطلق على كل نبت لا يسمن ولا يغني من جوع وخاصة نبت البحر أو شوك الصحراء الضَرِيْع: وهو اصطلاحاً نبات البحر: وهو نبات لا يحوي أية
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler39 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بأس

    3 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  2. خفي

    2 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  3. كين

    1 ortak ayet · Olmak istediler

  4. أخذ

    3 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. ضرر

    2 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  6. قسو

    1 ortak ayet · قسور Arslan demektir

  7. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  8. جهر

    1 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…

  9. غدو

    1 ortak ayet · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  10. دعو

    2 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  12. غفل

    1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

    YalvarmakDe ki: Karanın ve denizlerin karanlıklarından sizi, kim kurtarır? Siz, gizlice O’na yalvarır yakarırsınız. Bizi bundan kurtarırsa; andolsun şükredenlerden olacağız.

  2. ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

    YalvarmakRabbınıza yalvara yakara gizlice dua edin. Muhakkak ki O; haddi aşanları sevmez.

  3. وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ

    YalvarmakRabbına; içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah akşam zikret. Ve gafillerden olma.

Sîga sayfası: يَتَضَرَّعُونَ
Sîga sayfası: يَضَّرَّعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخضع, خشع, ذلل, بسط
Zıt Kökاستكبر
Çekirdek Özet 1Memeden süt emen yavrunun yumuşaklığı, bükülgenliği, zayıflığı ve yaşamak için mutlak muhtaçlık hali
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal acziyetini kavrayarak kibir ve katılıktan arınması, boyun eğip içtenlikle sığınması
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde kulun kendi sınırını bilip tam teslimiyetle yaratıcı kaynağa yönelmesi sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca mekanik bir dua veya dışsal yakarış sanılıp içsel yumuşama, zayıflık itirafı ve katılık zıddı boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضرBaskı, sert dokunuş, zarar veya darlık hissi verme; ضرب kökünde vurma ve darbe, ضرر kökünde eksilme ve sıkıntı verme haliعGenizsi derin sesin eklenmesiyle dıştan gelen sert baskı durumu, içeriden dışarıya doğru yönelen bir boyun eğişe, bedensel yumuşamaya ve muhtaçlıkla dışarı açılmaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya kıvrık dal; yan yatma, bükülme, ezilme (türetme imge)Dik duruşun bozulması, baskı karşısında eğilme ve yumuşama yönünü kurar
رİnsan başı; öncelik, yöneliş, zihin veya irade merkeziİradenin ve başın bir yöne doğru tevazu ile eğilmesini temsil eder
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görme ve yönelmeAçıklık, derinlik ve içteki ihtiyacın kaynağa doğru yönelmesini sağlar
ضرعBaskı ve acziyet karşısında başın ve benliğin yumuşayıp hayat kaynağına yönelmesiGücünü yitiren varlığın dikliğini bırakıp beslenmek ve korunmak üzere asıl kaynağa bükülerek yönelme hareketini bütünler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDişi hayvanın süt dolu memesi, bu memenin yumuşak ve sarkık dokusu ile henüz memeden beslenen yavrunun zayıf, tecrübesiz ve bükülgen hali
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd şiirinde kendisinin zayıf, toy ve aciz olmadığını anlatırken bu kökü kullanır: فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
Erken Arapça kullanımİbn Va‘le şiirinde acele etmeyip sabrettiğini ve kendisinin gevşek yahut toy bir zayıf olmadığını belirtir: أناةً وحلماً وانتظاراً بهم غداً / فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغُمْرِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ضرع kökü, fiziksel yumuşaklık, eğilme ve beslenme organı olan meme semantiği üzerinden şekillenmiştir. İbranicede ז-ר-ע kökü doğrudan tohum ve yayılma ile ilişkilenirken, Arapçadaki ضاد harfinin özgül yapısı kökü fiziksel bir ezilme ve bükülme çizgisine taşımıştır. Arapçada bu kök, hayvan memesi anlamındaki isim ile memeye uzanan yavrunun acziyeti ve boyun eğmesi anlamındaki fiili birleştiren özgün bir semantik eksen geliştirmiştir. Diğer Sami dillerinde boyun eğme ve yakarış kavramları çoğunlukla diz çökme veya secde etme eylemleri üzerinden kurulurken, Arapçada yavrunun besin kaynağı karşısındaki mutlak teslimiyeti ve bedensel zaafı metafizik bir tevazuya dönüştürülmüştür. Bu yöneliş, kökün türevlerinde hem muhtaçlığı hem de iki şey arasındaki biçimsel benzerliği ifade eden geniş bir kullanım alanı doğurmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSüt veren meme ve zayıf yavruBeden dokusunun yumuşaklığından insanın kibir kırmasına ve yakarışına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami geçişleriFiziksel zayıflık ve boyun eğme fiilleriyle fonetik ve anlamsal paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve doğrulanabilir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضرعAnlamlıYumuşamak, zayıf düşmek, boyun eğmekMemeden beslenen yavrunun zayıflığı ve insanın acz ile yönelişiHedef kök; Kur'an'da geçer
ضعرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
رضعAnlamlıMemeden süt emmekYavrunun doğrudan süt emme eylemiHedef kökle ortak çekirdek; Kur'an'da geçer
رعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
عضرAnlamlıKatılık, men etme ve sertlikSuyun veya bir hakkın engellenmesi, haksızlıkHedef kökün yumuşaklık anlamına zıt yöndedir; Kur'an'da geçmez
عرضAnlamlıOrtaya çıkmak, genişlik, yan tarafBir şeyin görünmesi veya yüzeyinin genişlemesiGenişlik ve görünürlük eksenidir; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضرعMerkezTevazu ve sığınmaVarlığın kendi aczini bilerek bir yavru gibi içtenlikle yumuşamasıİhtiyaç kaynaklı teslimiyet
خضعKomşuBoyun eğmeBedensel ve biçimsel olarak başını öne eğme, otoriteye teslim olmaDaha çok dışsal ve bedensel eğiliş
خشعKomşuİçsel ürpermeKalbin ve bakışların korku ve saygıyla sükûnete ermesiHissî ve manevi hareketsizlik
ذللKomşuAlçalmaBir zorlama veya durum sebebiyle direncin tamamen kırılmasıGüçsüzlük ve boyunduruk hali
بسطKomşuAçılma ve istemeİhtiyacını dile getirerek el açıp yayma haliTalep ve yöneliş genişliği
استكبرZıtBüyüklenmeKendini büyük görerek hakikate ve kaynağa boyun eğmeyi reddetmeKatılık, direnç ve sahte güç iddiası

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضرعBoyun büküp yalvarmakKökün meme ve zayıflık kökenli varoluşsal teslimiyet alanıKesin
LatinceSupplicare, humiliareDiz çöküp yalvarmak, alçalmakSupplicare bedensel eğilmeyi verir; memeden beslenme metaforunu içermezGüçlü
İngilizceSupplicate, humble oneselfYalvarmak, kendini alçaltmakDışsal eylemi karşılar; Arapçadaki organik zayıflık çağrışımını taşımazGüçlü
AlmancaFlehen, sich demütigenİçten yalvarmak, tevazu göstermekÇaresiz yakarışı vurgular ancak kökün somut biyolojik bağı yokturGüçlü
FransızcaSupplier, s'humilierYalvarmak, boyun eğmekHukuki ve ahlaki teslimiyeti verir; organik zayıflık boyutu eksiktirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَضَرُّعًاİçten, gizli ve derin bir teslimiyetle yakarışİbadet, dua ve kriz anlarında sığınma bağlamı; A‘râf 7:55, A‘râf 7:205, En‘âm 6:63
يَتَضَرَّعُونَ / يَضَّرَّعُونَZorluk ve musibetler karşısında boyun eğip tövbe etmeToplumların darlık ve felaketlerle imtihan edilerek kibirlerinin kırılması; En‘âm 6:42, A‘râf 7:94, Mü'minûn 23:76
تَضَرَّعُواFelaket anında gösterilmeyen pişmanlık ve teslimiyetKalplerin katılaşması sebebiyle ilahi ikaza rağmen boyun eğmeme kınaması; En‘âm 6:43
ضَرِيعٍKuru, beslemeyen, zehirli ve dikensi bitkiCehennem ehlinin açlığını gidermeyen, besin değeri olmayan azap yiyeceği; Gâşiye 88:6

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBela ve musibet hikmetiAllah'ın kullara sıkıntı vermesindeki gayenin onların kibrini kırmak ve onları boyun eğmeye yöneltmek oluşuİnsan iradesinin acziyet itirafı
Fıkıhİstiskâ ve hacet namazıYağmur duasına çıkarken süslü değil, eski elbiselerle, boynu bükük ve mütevazı bir halde bulunmanın gerekliliğiŞekilsel tevazu ve huşû hali
TefsirDua adabı ve cehennem tasviriGizlilik ile yakarış arasındaki bağ ile ضَرِيع kelimesinin faydasız ve yakıcı bir gıda oluşunun tahliliRuhsal arınma ve ontolojik çaresizlik
HadisBeden zaafı ve dua haliZayıf düşmüş bedenlerin tasviri ve peygamberin afet anlarındaki yakarış biçimiBiyolojik zayıflık ve ihlaslı sığınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk bilinciKibrin tasfiyesiİbadeti mekaniklikten kurtarıp ihlasa bağlamaKulun mutlak muhtaçlığını hissederek yaratıcıya yönelmesini kurarKesin
İlmiHakikat arayışıEpistemik tevazuDogmatik katılıktan ve peşin hükümden vazgeçmeBilgisizliğini ve sınırlarını itiraf ederek hakikati kabule açık hale gelmektirGüçlü
SiyasiOtorite ve adaletDespotizmin reddiİktidar sahiplerinin kibirlenmesini engellemeYöneticinin aşkın irade karşısında boyun eğerek zulümden kaçınmasını sağlarGüçlü
İktisadiMülkiyet algısıMutlak sahiplik iddiasının kırılmasıTüketim azgınlığını ve şımarıklığı önlemeVarlığın asıl sahibinin kendisi olmadığını kavrayarak paylaşmaya açık hale gelmektirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemin potansiyel boşluğu ve entropik dengeye teslimiyetiFizikte kapalı bir sistemin kendi direncini tüketerek dış kaynakla dengelenmesi ve sıfır enerji direncine yaklaşması haliMuhtemel
Beşeri bilimlerTravma sonrası savunma mekanizmalarının çökmesiPsikolojide bireyin narsisistik zırhının kriz anında parçalanarak kırılganlığını kabullenmesi ve yardım arayışına girmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca elleri kaldırıp sesli veya şekli olarak acıklı bir dille dua etmeye indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKriz, musibet ve darlık süreçlerinde insanın katılaşmış egosunun kırılması, varoluşsal çaresizliğin idrak edilmesi ve ontolojik bir teslimiyete ulaşılması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBaşlarına felaket gelen kavimlerin cezalandırılma sebebinin salt sözlü dua etmemeleri sanılması; oysa asıl meselenin kibir, kalp katılığının devamı ve dönüş yapmamak olduğunun gözden kaçması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir ve kalp katılığına karşı önerdiği temel ahlaki ve ontolojik tutumu açıklar; insanın yaratıcısıyla kuracağı sahici ilişkinin acziyet bilincinden geçtiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin felaketlerle uyarılmasını anlatan kıssalarda ve dua adabını gizlilik ve saygı şartına bağlayan ahkâm ve ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Darlık ve sıkıntıların salt anlamsız bir ceza olduğu zannını yıkar; bunların kibri kırmak ve insanı öze döndürmek için birer uyarıcı imkân olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSüt veren meme dokusunun yumuşaklığı, sarkar vaziyeti ve bu memeden beslenmek zorunda olan yavrunun zayıf, dirençsiz ve bükülgen hali.
  • Soyut anlamİnsanın yapay büyüklük iddialarından sıyrılarak kendi zayıflığını ve ihtiyacını itiraf etmesi, benlik katılığını kırıp mutlak güce sığınması.
  • Sistematik karşılıkVarlık düzeninde direncin kırılarak besleyici ve koruyucu merkeze yönelindiği, kibrin yerini kırılganlık ve teslimiyete bıraktığı dinamik denge.
  • LaTeX modeliR→ΔP0  ⟹  Ψ→Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde R varlığın dışa ve hakikate karşı koyduğu içsel direnci ve benlik sertliğini, ΔP bu dirence çarpan sarsıcı kriz, musibet veya baskıyı temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması (R→0), kalpteki katılığın kırılarak yumuşama halini doğurur; bu durum zayıflık ve teslimiyet içindeki varlığın (Ψ), mutlak kudret ve besleyici kaynak olan merkeze (Φ) yönelmesini ve bağlanmasını zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض