ضرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ر-ع5 sîga, 39 mücavir kök, 8 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بررتَضَرَّعُواضَرِيعٍطعمضرعبأسدعوتَضَرُّعًاخفيغدويَضَّرَّعُونَزينأخذأصلغفل

KökSîga 5Ayet 8Sure 4Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

ضرع

ض - ر - ع

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Hayvan memesidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayvan memesidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.875 harf
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR649 harf
الضَرْعُ لكل ذات خفٍّ أو ظِلْفٍ. وأضْرَعَتِ الشاة، أي نزل لبنُها قُبَيل النتاج. وشاةٌ ضَريعٌ وضَريعةٌ، أي عظيمة الضَرْع. والضَريع: يبيسُ الشِبْرِقِ، وهو نبت. قال الشاعر يذكر إبلاً وسوء مرعاها: وحُبِسْنَ في هَزْمِ الضَريعِ فكلُّهاحَدباءَ دامـيةُ الـيدينِ حَـرودُ وضَرَعَ الرجلُ ضَراعةً، أي خضع وذلَّ. وأضْرعَهُ غيره. وفي المثل: الحُمَّى أضْرَعَتْني لَكَ. والضَرَعُ، بالتحريك: الضعيف. وإنَّ فلاناً
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.847 harf
باب العين والضاد مع الراء عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج . وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.709 harf
(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR895 harf
- الضرع: ضرع الناقة، والشاة، وغيرهما، وأضرعت الشاة: نزل اللبن في ضرعها لقرب نتاجها، وذلك نحو: أتمر، وألبن: إذا كثر تمره ولبنه، وشاة ضريع: عظيمة الضرع، وأما قوله: ﴿ليس لهم طعام إلا من ضريع﴾ [الغاشية/6]، فقيل: هو يبيس الشبرق (الشبرق بالكسر: شجر منبته نجد وتهامة، وثمرته شاكة؛ والقول الذي ذكره المؤلف هو لأبي عبيدة في المجاز 2/296. وقالوا: إذا يبس الضريع فهو الشبرق. وقال الزجاج: الشبرق: جنس من الشوك،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR806 harf
ض ر ع شاة ضَريعٌ:‏ كبيرة الضرع‏.‏ وأضرعت الناقة والبقرة‏:‏ أشرق ضرعها قبل النتاج‏.‏ وهما يتضارعان وهو يضارعه‏.‏ وتقول‏:‏ بينهما مراضعة الكاس ومضارعة الأجناس وهو من الضرع‏.‏ وضرع له وإليه ضرعاً إذا استكان وخشع وهو يضرع إليّ ويتضرع ولم يزل ضارعاً إليّ حتى فعلت كذا‏.‏ قال الأحوص‏:‏ كفرت الذي أسدوا إليك ووسدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع ذليل ساقط‏.‏ وكان مزهواً فأضرعه الفقر‏.‏ وفي مثل ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.086 harf
ضَرَعَ إِليه يَضْرَعُ ضَرَعاً وضَراعةً: خضع وذلَّ، فهو ضارِعٌ، من قوم ضَرَعةٍ وضُرُوعٍ. وتضرَّع: تذلَّل وتخشَّع. وقوله عز وجل: فلولا إِذْ جاءهم بأْسُنا تضَرَّعوا، فمعناه تذلَّلوا وخضَعوا. ويقال: ضرَع فلان لفلان وضَرِعَ له إِذا ما تخشَّع له وسأَله أَن يُعْطِيَه؛ قال الأعشى: سائِلْ تَميماً به، أَيّامَ صَفْقَتِهمْ، لَمّا أَتَوْه أَسارى كلُّهُم ضَرَعا أَي ضرَع كلُّ واحدٍ منهم له وخضَع. ويقال: ضرَع له
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR258 harf
* ض ر ع * * الضَّرْعُ * لكل ذات ظلف أو خف و * الضَّرِيعُ * يبيس الشبرق وهو نبت و * ضَرَعَ * الرجل يضرع بالفتح فيهما * ضَراعةً * خضع وذل و * أضْرَعَهُ * غيره وفي المثل الحمّى * أضْرَعَتْني * إليك و * تَضَرَّعَ * إلى الله أي ابتهل و * المُضَارَعَةُ * المُشابهة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.536 harf
الضرع: م، معروف، للظلف والخف، أي لكل ذات ظلف، أو للشاء والبقر، ونص العين: للشاة والبقر ونحوهما، وأما للناقة فخلف، بالكسر، كما سيأتي، وقال ابن فارس: الضرع للشاة وغيرها. وقال ابن دريد: الضرع: ضرع الشاة، ج: ضروع، وقال أبو زيد: الضرع: جماع، وفيه الأطباء، وهي الأخلاف، وفي الأطباء الأحاليل، وهي خروق اللبن. وفي اللسان: ضرع الشاة والناقة: مدر لبنها. وفي التوشيح: الضرع للبهائم، كالثدي للمرأة قال ابن دريد:
Maddenin bağlantısı

الضرع: م، معروف، للظلف والخف، أي لكل ذات ظلف، أو للشاء والبقر، ونص العين: للشاة والبقر ونحوهما، وأما للناقة فخلف، بالكسر، كما سيأتي، وقال ابن فارس: الضرع للشاة وغيرها. وقال ابن دريد: الضرع: ضرع الشاة، ج: ضروع، وقال أبو زيد: الضرع: جماع، وفيه الأطباء، وهي الأخلاف، وفي الأطباء الأحاليل، وهي خروق اللبن. وفي اللسان: ضرع الشاة والناقة: مدر لبنها. وفي التوشيح: الضرع للبهائم، كالثدي للمرأة قال ابن دريد: شاة ضرعاء. قال ابن فارس: شاة ضريع، وضريعة، أي عظيمته، أي الضرع. وفي اللسان: الضريعة والضرعاء جميعا: العظيمة الضرع من الشاء والإبل. وشاة ضريع: حسنة الضرع. ونص ابن دريد في الجمهرة: امرأة ضرعاء: عظيمة الثديين، والشاة كذلك، فالمصنف خلط كلامهم، وقصد به الاختصار، وفيه تأمل عند ذوي الأبصار. وضرعاء: ة، نقله الصاغاني. قال أبو حنيفة: الضروع، بالضم: عنب بالسراة أبيض كبار الحب قليل الماء، عظيم العناقيد، مثل الزبيب الذي يسمى الطائفي. قال تعالى: ليس لهم طعام إلا من ضريع، لا يسمن ولا يغني من جوع الضريع، كأمير: الشبرق، قاله أبو حنيفة، وقال ابن الأثير: هو نبت بالحجاز، له شوك كبار يقال له: الشبرق، أو يبيسه، نقله الجوهري، أو نبات رطبه يسمى شبرقا، ويابسه يسمى ضريعا، عند أهل الحجاز، قاله الفراء، لا تقربه دابة لخبثه، قال أبو حنيفة: هو مرعى سوء، لا تعقد عليه السائمة شحما ولا لحما، فإن لم تفارقه إلى غيره ساء حالها، قال قيس بن العيزارة يصف الإبل وسوء مرعاها: وحبسن في هزم الضريع وكلها حدباء دامـية الـيدين حـرود

قال أبو الجوزاء: الضريع: السلاء، وجاء في التفسير: أن الكفار قالوا: إن الضريع تسمن عليه إبلنا، فقال الله تعالى: لا يسمن ولا يغني من جوع . قال ابن الأعرابي: الضريع: العوسج الرطب، فإذا جف فهو عوسج، فإذا زاد جفوفا فهو الخزيز، قال الليث: الضريع: نبات في الماء الآجن، له عروق لا تصل إلى الأرض. أو هو شيء في جهنم أمر من الصبر، وأنتن من الجيفة، وأحر من النار، وهذا لا يعرفه العرب، وهو طعام أهل النار. قيل: هو نبات أخضر، كما في اللسان، وفي المفردات: أحمر منتن الريح خفيف يرمي به البحر، وله جوف. قال ابن عباد: الضريع: يبيس كل شجرة، وخصه بعضهم بيبيس العرفج والخلة. قيل: الضريع: الخمر أو رقيقها، وهذه عن ابن عباد، قال الليث: الضريع: الجلدة التي على العظم تحت اللحم من الضلع. ويقال: هو القشر الذي عليه. وضرع إليه، وله، ويثلث، الكسر عن شمر ضرعا، محركة، مصدر ضرع، كفرح، وضراعة، مدر ضرع وضرع، ككرم ومنع، الأخير على غير قياس، واقتصر الجوهري على ضرع، كمنع: خضع وذل، وفي حديث عمر رضي الله عنه: فقد ضرع الكبير، ورق الصغير. قيل: ضرع: استكان، وهو قريب من الخضوع والذل. ضرع له، كفرح ومنع: تذلل وتخشع، وسأله أن يعطيه، فهو ضارع، قال الشاعر: وأنت إله الحق عـبـدك ضـارع وقد كنت حينا في المعافاة ضارعا وقال آخر: ليبك يزيد ضارع لخصومة ومختبط مما تطيح الطوائح وضرع، ككتف، فيه لف ونشر غير مرتب، وضروع، كصبور، من ضرع كمنع، وضرعة، محركة. ضرع، ككرم، ضراعة: ضعف، فهو ضرع، محركة، من قوم ضرع، محركة أيضا، فشاهد الأول قول أبي زبيد الطائي: إما بحد سنان أو مـحـافـلة فلا فحوم ولا فان ولا ضرع وشاهد الثاني قول الشاعر، أنشده الليث: تعدو غواة على جيرانكم سفها وأنتم لا أشابات ولا ضـرع في حديث المقداد: وإذا فيها فرس آدم، ومهر ضرع، وهو محركة، أي لم يقو على العدو لصغره. والضارع والضرع، محركة: الصغير من كل شيء، أو الصغير السن، ومنه الحديث: قالا علي رضي الله عنه: ولو كان صبيا ضرعا، أو أعجميا متسفها، لم أستسعه. وقيل: هو الضعيف النحيف الضاوي الجسم، ومنه الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم رأى ولدي جعفر الطيار فقال: مالي، أراهما ضارعين? أي ضاويين، وقيل: جسدك ضارع، وجنب ضارع، وأنت ضارع، قال الأحوض: كفرت الذي أسدوا إليك ووسدوا من الحسن إنعاما وجنبك ضارع

وفي حديث قيس بن عاصم: إني لأفقر البكر الضرع والناب المدبر، أي أعيرهما للركوب، يعني الجمل الضعيف، والناقة الهرمة. الضرع، ككتف: الضعيف الجسم النحيف، وقد ضرع، كفرح. وضرع به فرسه، كمنع: أذله. هكذا في العباب، وبه فسر حديث سلمان رضي الله عنه: أنه إذا كان أصاب شاة ممن الغنم ذبحها، ثم عمد إلى شعرها فجعله رسنا، وينظر إلى رجل له فرس قد ضرع به فيعطيه. وفي اللسان يقال: لفلان فرس قد ضرع به، أي غلبه. ضرع السبع من الشيء ضروعا، بالضم: دنا، نقله ابن القطاع في الأفعال، ونصه: ضرع السبع منك. من المجاز: ضرعت الشمس: غابت، أو دنت للمغيب، كضرعت تضريعا، وعلى هذه اقتصر الجوهري. وتضرع، كتنصر: ع، نقله الجوهري، وأنشد لعامر بن الطفيل وقد عقر فرسه: ونعم أخو الصعلوك أمس تركته بتضرع يمري باليدين ويعسف وتبعه الصاغاني في العباب، وفيه يكبو باليدين، وقال ابن بري: أخو الصعلوك، يعني به فرسه، ويمري بيديه: يحركهما كالعابث، ويعسف: ترجف حنجرته من النفس، قال: وهذا البيت أورده الجوهري بتضرع بغير واو، ورواه ابن دريد: بتضروع، مثل تذنوب. والضرع، بالكسر: المثل، والصاد لغة فيه. الضرع أيضا: قوة الحبل، والصاد لغة فيه، ج: ضروع وصروع، وبه فسر قول لبيد: وخصم كبادي الجن أسقطت شأوهم بمستحـوذ ذي مـرة وضـروع وفسره ابن الأعرابي فقال: معناه: واسع له مخارج كمخارج اللبن، ورواه أبو عبيد بالصاد المهملة، وقد تقدم. وأضرع له مالا: بذله له، قال الأسود بن يعفر: وإذا أخلائي تنكـب ودهـم فأبو الكادة ماله لي مضرع أي مبذول. أضرع فلانا: أذله، وفي حديث علي رضي الله عنه: أضرع الله خدودكم. أي أذلها، وقيل: كان مزهوا فأضرعه الفقر. أضرعت الشاة: نزل لبنها قبيل النتاج. وأضرعت الناقة، وهي مضرع: نزل لبنها من ضرعها. قرب النتاج. زاد الراغب: وذلك مثل أتمر وألبن، إذا كثر لبنه وتمره. وفي الأساس: أضرعت الناقة والبقرة: أشرق ضرعها قبل النتاج. في المثل: الحمى أضرعتني لك، كما في الصحاح والأساس، ويروى: للنوم، كما في العباب يضرب في الذل عند الحاجة. قال المفضل: أول من قال ذلك رجل من كلب يقال له: مرير، كان لصا مغيرا، وكان يقال له: الذئب، اختطفت الجن أخويه: مرارة ومرة، فأقسم لا يشرب الخمر، ولا يمس رأسه غسل حتى يطلب بأخويه، فتنكب قوسه، وأخذ أسهما، ثم انطلق إلى ذلك الجبل الذي هلك فيه أخواه، فمكث فيه سبعة أيام لا يرى شيئا، حتى إذا كان في اليوم الثامن إذا هو بظليم، فرماه فأصابه حتى وقع في أسفل الجبل، فلما وجبت الشمس بصر بشخص قائم على صخرة ينادي: يا أيها الرامي الظليم الأسود تبت مراميك التي لم ترشد فأجابه مرير: يا أيها الهاتف فوق الصخره كم عبرة هيجتها وعـبـره بقتلـكـم مـرارة ومـره فرقت جمعا وتركت حسره

فتوارى الجني عنه هويا من الليل، وأصابت مريرا حمى، فغلبته عينه، فأتاه الجني، فاحتمله، وقال له: ما أنامك وقد كنت حذرا? فقال: الحمى أضرعتني للنوم. فذهبت مثلا. قال ابن عباد: التضريع: التقرب في روغان، كالتضرع، وقد ضرع، وتضرع. قال: وضرع الرب تضريعا: طبخه، أي العصير، فلم يتم طبخه. في الصحاح: ضرعت القدر: حان أن تدرك. يقال: تضرع إلى الله تعالى، أي ابتهل وتذلل، وقيل: أظهر الضراعة، وهي شدة الفقر، والحاجة إلى الله عز وجل، ومه قوله تعالى: تدعونه تضرعا وخفية أي مظهرين الضراعة ، وحقيقته الخشوع، وانتصابهما على الحال وإن كانا مصدرين، وقوله تعالى: فلولا إذ جاءهم بأسنا تضرعوا أي تذللوا وخضعوا. وقيل: التضرع: المبالغة في السؤال والرغبة، ومنه حديث الاستسقاء: خرج متبذلا متضرعا، أو تضرع، وتعرض، وتأرض، وتأتى، وتصدى، بمعنى إذا جاء بطلب الحاجة إليك، نقله الجوهري عن الفراء. من المجاز: تضرع الظل، إذا قلص، والصاد لغة فيه. وضارعه مضارعة: شابهه، كأنه مثله أو شبهه، وتقول: بينهما مراضعة الكاس، ومضارعة الأجناس، وهو من الضرع، كما في الأساس. قال الراغب: والمضارعة: أصلها التشارك في الضراعة، ثم جرده للمشاركة. وتضارع، بضم المثناة فوق والراء، أي بضمهما. قيل: بضمها، أي المثناة وكسر الراء، فهي ثلاثة أقوال، الأخير عن الموعب، على صيغة لمفعول، تأليف الإمام اللغوي أبلي غالب المرسي الشهير بابن التياني شارح الفصيح وغيره، وعلى الأولى اقتصر الجوهري، قال ابن بري: صوابه تضارع، بكسر الراء، قال: وكذا هو في بيت أبي ذؤيب، فأما بضم التاء والراء فهو غلط، لأنه ليس في الكلام تفاعل ولا فعالل، قال ابن جني: ينبغي أن يكون تضارع فعاللا بمنزلة عذافر، ولا نحكم على التاء بالزيادة إلا بدليل. قلت: قول ابن بري: صوابه إلى آخره، يحتمل أن يكون بضم التاء، كما يفهم ذلك من إطلاقه، أو بفتحها مع كسر الراء، وهو رواية الباهلي في شرح قول أبي ذؤيب، وما ذكره المصنف عن الموعب فقد وجد هكذا في بعض نسخ الديوان، وهي رواية الأخفش، ووجد في هامش الصحاح: ولم أجد ضم الراء في تضارع لغير الجوهري. قلت: أي مع ضم التاء، وأما مع فتحها فلا، كما عرفت، واختلف في تعيين تضارع، فقال السكري: هو موضع، وفي الصحاح: جبل بنجد، وفي التهذيب: بالعقيق، قال أبو ذؤيب: كأن ثقال المزن بين تضارع وشابة برك من جذام لبـيج ومنه الحديث: إذا سال تضارع فهو عام خصب، والرواية فهو عام ربيع، وفي بعض الروايات: إذا أخضبت تضارع أخصبت البلاد. والمستضرع: الضارع، وهو الخاضع، قال أبو زبيد الطائي: مستضرع ما دنا منهن مكتنت بالعرق مجتلما ما فوقه، قنع اكتنت: إذا رضي، وقوله: مجتلما يريد لحمة من هذا الأسد المذكور قبله، ويروى: ملتحما. ومما يستدرك عليه: قوم ضرعة، محركة، وضرع، بالضم، في جمع ضارع. وأضرعه إليه: ألجأه. والتضرع: التلوي والاستغاثة. وضرع البهم: تناول ضرع أمه، قيل: ومنه ضرع الرجل، إذا ضعف كما في المفردات. والضرع محركة: الغمر من الرجال، وهو مجاز، وأضرعه الحب: أهزله، قال أبو صخر الهذلي: ولما بقيت ليبـقـين جـوى بين الجوانح مضرع جسمي

والضرع، محركة: الجبان، يقال: هو ورع ضرع. والمضارعة: المقاربة. وفي حديث معاوية: لست بنكحة طلقة، ولا بسببة ضرعة. أي لست بشتام للرجال، المشابه لهم والمساوي. قال الأزهري: والنحويون يقولون للفعل المستقبل: مضارع؛ لمشاكلته الأسماء فيما يلحقه من الإعراب. والمضارع في العروض: مفاعيل فاع لاتن، مفاعيل فاعلاتن كقوله: دعاني إلى سعـاد دواعي هوى سعاد سمي بذلك لأنه ضارع المجتث. من المجاز: ماله زرع ولا ضرع: أي شيء، والعامة تقول: ماله زرع ولا قلع. وأضرع، كأفلس: موضع في شعر الراعي: فأبصرتهم حتى توارت حمولهم بأنقاء يحموم، ووركن أضرعا قال ثعلب: هي جبال أو قارات صغار. وقال خالد بن جنبة: هي أكيمات صغار، ولم يذكر لها واحد. والأضارع، كأنه جمع ضارع: اسم بركة من حفر الأعراب في غربي طريق الحاج، ذكرها المتنبي، فقال: ومسى الجميعي دئداؤها وغادى الأضارع ثم الدنا و أضرعة، بضم الراء: من قرى ذمار، من نواحي اليمن، كما في المعجم. ونقل شيخنا عن ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة: مضارعة الشمس، إذا دنت للغروب، ومضارعة القدر، إذا حانت أن تدرك. قلت: فحينئذ يقال: ضارعت الشمس: لغة في ضرعت وضرعت.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.935 harf
ضَرَعَ 1 ضَرَعَ ذ , said of a lamb or kid, He took [with his mouth] the ضَرْع [meaning dug] of his mother. (TA.) [This seems to be regarded by some as the primary signification.] ― -b2- And (TA) the same, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) aor. ضَرَعَ ; (Msb, K;) and ضَرِعَ, aor. ضَرَعَ ; and ضَرُعَ, aor. ضَرُعَ ; (K;) inf. n. (S, Msb, K) of the first (S, Msb, TA) and of the third (TA) ضَرَاعَةٌ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.246 harf
ضَرَعَ ضَرَعَ U ( n. ac. ضُرُوْع 27 ) a. [ Min ], Approached softly, stole, crept up to. b. Set ( sun ). ضَرِعَ ضَرِعَ A ( n. ac. ضَرَع 4 ) ضَرُعَ U ( n. ac. ضَرَاْعَة 22t ) a. Humbled, abased himself; was humble, lowly &c. ضَرَّعَ ضَرَّعَ II , a. see I (a) , ( b ). ضَاْرَعَ ضَاْرَعَ III , a. Resembled, was like. أَضْرَعَ أَضْرَعَ IV , a. Humbled, abased. b. [ acc. & La ], Gave,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.146 harf
ضرع ضَرِعَ - يَضْرَعُ - ضَريْع - الضَرِيْع ضَرِعَ - يَضْرَعُ + الكائن: ينحف ويهزل فيضعف بشدة ويخور ضَريْع: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " ضَرِعَ - يَضْرَعُ ": اسم آلة منه: ما يؤدي إلى الهزال والضعف والخور: ويطلق على كل نبت لا يسمن ولا يغني من جوع وخاصة نبت البحر أو شوك الصحراء الضَرِيْع: وهو اصطلاحاً نبات البحر: وهو نبات لا يحوي أية
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler39 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بأس

    3 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  2. خفي

    2 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  3. كين

    1 ortak ayet · Olmak istediler

  4. أخذ

    3 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. ضرر

    2 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  6. قسو

    1 ortak ayet · قسور Arslan demektir

  7. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  8. جهر

    1 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…

  9. غدو

    1 ortak ayet · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  10. دعو

    2 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  12. غفل

    1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

    YalvarmakDe ki: Karanın ve denizlerin karanlıklarından sizi, kim kurtarır? Siz, gizlice O’na yalvarır yakarırsınız. Bizi bundan kurtarırsa; andolsun şükredenlerden olacağız.

  2. ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

    YalvarmakRabbınıza yalvara yakara gizlice dua edin. Muhakkak ki O; haddi aşanları sevmez.

  3. وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ

    YalvarmakRabbına; içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah akşam zikret. Ve gafillerden olma.

Sîga sayfası: يَتَضَرَّعُونَ
Sîga sayfası: يَضَّرَّعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخضع, خشع, ذلل, بسط
Zıt Kökاستكبر
Çekirdek Özet 1Memeden süt emen yavrunun yumuşaklığı, bükülgenliği, zayıflığı ve yaşamak için mutlak muhtaçlık hali
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal acziyetini kavrayarak kibir ve katılıktan arınması, boyun eğip içtenlikle sığınması
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde kulun kendi sınırını bilip tam teslimiyetle yaratıcı kaynağa yönelmesi sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca mekanik bir dua veya dışsal yakarış sanılıp içsel yumuşama, zayıflık itirafı ve katılık zıddı boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضرBaskı, sert dokunuş, zarar veya darlık hissi verme; ضرب kökünde vurma ve darbe, ضرر kökünde eksilme ve sıkıntı verme haliعGenizsi derin sesin eklenmesiyle dıştan gelen sert baskı durumu, içeriden dışarıya doğru yönelen bir boyun eğişe, bedensel yumuşamaya ve muhtaçlıkla dışarı açılmaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya kıvrık dal; yan yatma, bükülme, ezilme (türetme imge)Dik duruşun bozulması, baskı karşısında eğilme ve yumuşama yönünü kurar
رİnsan başı; öncelik, yöneliş, zihin veya irade merkeziİradenin ve başın bir yöne doğru tevazu ile eğilmesini temsil eder
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görme ve yönelmeAçıklık, derinlik ve içteki ihtiyacın kaynağa doğru yönelmesini sağlar
ضرعBaskı ve acziyet karşısında başın ve benliğin yumuşayıp hayat kaynağına yönelmesiGücünü yitiren varlığın dikliğini bırakıp beslenmek ve korunmak üzere asıl kaynağa bükülerek yönelme hareketini bütünler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDişi hayvanın süt dolu memesi, bu memenin yumuşak ve sarkık dokusu ile henüz memeden beslenen yavrunun zayıf, tecrübesiz ve bükülgen hali
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd şiirinde kendisinin zayıf, toy ve aciz olmadığını anlatırken bu kökü kullanır: فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
Erken Arapça kullanımİbn Va‘le şiirinde acele etmeyip sabrettiğini ve kendisinin gevşek yahut toy bir zayıf olmadığını belirtir: أناةً وحلماً وانتظاراً بهم غداً / فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغُمْرِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ضرع kökü, fiziksel yumuşaklık, eğilme ve beslenme organı olan meme semantiği üzerinden şekillenmiştir. İbranicede ז-ר-ע kökü doğrudan tohum ve yayılma ile ilişkilenirken, Arapçadaki ضاد harfinin özgül yapısı kökü fiziksel bir ezilme ve bükülme çizgisine taşımıştır. Arapçada bu kök, hayvan memesi anlamındaki isim ile memeye uzanan yavrunun acziyeti ve boyun eğmesi anlamındaki fiili birleştiren özgün bir semantik eksen geliştirmiştir. Diğer Sami dillerinde boyun eğme ve yakarış kavramları çoğunlukla diz çökme veya secde etme eylemleri üzerinden kurulurken, Arapçada yavrunun besin kaynağı karşısındaki mutlak teslimiyeti ve bedensel zaafı metafizik bir tevazuya dönüştürülmüştür. Bu yöneliş, kökün türevlerinde hem muhtaçlığı hem de iki şey arasındaki biçimsel benzerliği ifade eden geniş bir kullanım alanı doğurmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSüt veren meme ve zayıf yavruBeden dokusunun yumuşaklığından insanın kibir kırmasına ve yakarışına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami geçişleriFiziksel zayıflık ve boyun eğme fiilleriyle fonetik ve anlamsal paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve doğrulanabilir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضرعAnlamlıYumuşamak, zayıf düşmek, boyun eğmekMemeden beslenen yavrunun zayıflığı ve insanın acz ile yönelişiHedef kök; Kur'an'da geçer
ضعرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
رضعAnlamlıMemeden süt emmekYavrunun doğrudan süt emme eylemiHedef kökle ortak çekirdek; Kur'an'da geçer
رعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
عضرAnlamlıKatılık, men etme ve sertlikSuyun veya bir hakkın engellenmesi, haksızlıkHedef kökün yumuşaklık anlamına zıt yöndedir; Kur'an'da geçmez
عرضAnlamlıOrtaya çıkmak, genişlik, yan tarafBir şeyin görünmesi veya yüzeyinin genişlemesiGenişlik ve görünürlük eksenidir; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضرعMerkezTevazu ve sığınmaVarlığın kendi aczini bilerek bir yavru gibi içtenlikle yumuşamasıİhtiyaç kaynaklı teslimiyet
خضعKomşuBoyun eğmeBedensel ve biçimsel olarak başını öne eğme, otoriteye teslim olmaDaha çok dışsal ve bedensel eğiliş
خشعKomşuİçsel ürpermeKalbin ve bakışların korku ve saygıyla sükûnete ermesiHissî ve manevi hareketsizlik
ذللKomşuAlçalmaBir zorlama veya durum sebebiyle direncin tamamen kırılmasıGüçsüzlük ve boyunduruk hali
بسطKomşuAçılma ve istemeİhtiyacını dile getirerek el açıp yayma haliTalep ve yöneliş genişliği
استكبرZıtBüyüklenmeKendini büyük görerek hakikate ve kaynağa boyun eğmeyi reddetmeKatılık, direnç ve sahte güç iddiası

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضرعBoyun büküp yalvarmakKökün meme ve zayıflık kökenli varoluşsal teslimiyet alanıKesin
LatinceSupplicare, humiliareDiz çöküp yalvarmak, alçalmakSupplicare bedensel eğilmeyi verir; memeden beslenme metaforunu içermezGüçlü
İngilizceSupplicate, humble oneselfYalvarmak, kendini alçaltmakDışsal eylemi karşılar; Arapçadaki organik zayıflık çağrışımını taşımazGüçlü
AlmancaFlehen, sich demütigenİçten yalvarmak, tevazu göstermekÇaresiz yakarışı vurgular ancak kökün somut biyolojik bağı yokturGüçlü
FransızcaSupplier, s'humilierYalvarmak, boyun eğmekHukuki ve ahlaki teslimiyeti verir; organik zayıflık boyutu eksiktirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَضَرُّعًاİçten, gizli ve derin bir teslimiyetle yakarışİbadet, dua ve kriz anlarında sığınma bağlamı; A‘râf 7:55, A‘râf 7:205, En‘âm 6:63
يَتَضَرَّعُونَ / يَضَّرَّعُونَZorluk ve musibetler karşısında boyun eğip tövbe etmeToplumların darlık ve felaketlerle imtihan edilerek kibirlerinin kırılması; En‘âm 6:42, A‘râf 7:94, Mü'minûn 23:76
تَضَرَّعُواFelaket anında gösterilmeyen pişmanlık ve teslimiyetKalplerin katılaşması sebebiyle ilahi ikaza rağmen boyun eğmeme kınaması; En‘âm 6:43
ضَرِيعٍKuru, beslemeyen, zehirli ve dikensi bitkiCehennem ehlinin açlığını gidermeyen, besin değeri olmayan azap yiyeceği; Gâşiye 88:6

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBela ve musibet hikmetiAllah'ın kullara sıkıntı vermesindeki gayenin onların kibrini kırmak ve onları boyun eğmeye yöneltmek oluşuİnsan iradesinin acziyet itirafı
Fıkıhİstiskâ ve hacet namazıYağmur duasına çıkarken süslü değil, eski elbiselerle, boynu bükük ve mütevazı bir halde bulunmanın gerekliliğiŞekilsel tevazu ve huşû hali
TefsirDua adabı ve cehennem tasviriGizlilik ile yakarış arasındaki bağ ile ضَرِيع kelimesinin faydasız ve yakıcı bir gıda oluşunun tahliliRuhsal arınma ve ontolojik çaresizlik
HadisBeden zaafı ve dua haliZayıf düşmüş bedenlerin tasviri ve peygamberin afet anlarındaki yakarış biçimiBiyolojik zayıflık ve ihlaslı sığınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk bilinciKibrin tasfiyesiİbadeti mekaniklikten kurtarıp ihlasa bağlamaKulun mutlak muhtaçlığını hissederek yaratıcıya yönelmesini kurarKesin
İlmiHakikat arayışıEpistemik tevazuDogmatik katılıktan ve peşin hükümden vazgeçmeBilgisizliğini ve sınırlarını itiraf ederek hakikati kabule açık hale gelmektirGüçlü
SiyasiOtorite ve adaletDespotizmin reddiİktidar sahiplerinin kibirlenmesini engellemeYöneticinin aşkın irade karşısında boyun eğerek zulümden kaçınmasını sağlarGüçlü
İktisadiMülkiyet algısıMutlak sahiplik iddiasının kırılmasıTüketim azgınlığını ve şımarıklığı önlemeVarlığın asıl sahibinin kendisi olmadığını kavrayarak paylaşmaya açık hale gelmektirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemin potansiyel boşluğu ve entropik dengeye teslimiyetiFizikte kapalı bir sistemin kendi direncini tüketerek dış kaynakla dengelenmesi ve sıfır enerji direncine yaklaşması haliMuhtemel
Beşeri bilimlerTravma sonrası savunma mekanizmalarının çökmesiPsikolojide bireyin narsisistik zırhının kriz anında parçalanarak kırılganlığını kabullenmesi ve yardım arayışına girmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca elleri kaldırıp sesli veya şekli olarak acıklı bir dille dua etmeye indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKriz, musibet ve darlık süreçlerinde insanın katılaşmış egosunun kırılması, varoluşsal çaresizliğin idrak edilmesi ve ontolojik bir teslimiyete ulaşılması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBaşlarına felaket gelen kavimlerin cezalandırılma sebebinin salt sözlü dua etmemeleri sanılması; oysa asıl meselenin kibir, kalp katılığının devamı ve dönüş yapmamak olduğunun gözden kaçması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir ve kalp katılığına karşı önerdiği temel ahlaki ve ontolojik tutumu açıklar; insanın yaratıcısıyla kuracağı sahici ilişkinin acziyet bilincinden geçtiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin felaketlerle uyarılmasını anlatan kıssalarda ve dua adabını gizlilik ve saygı şartına bağlayan ahkâm ve ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Darlık ve sıkıntıların salt anlamsız bir ceza olduğu zannını yıkar; bunların kibri kırmak ve insanı öze döndürmek için birer uyarıcı imkân olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSüt veren meme dokusunun yumuşaklığı, sarkar vaziyeti ve bu memeden beslenmek zorunda olan yavrunun zayıf, dirençsiz ve bükülgen hali.
  • Soyut anlamİnsanın yapay büyüklük iddialarından sıyrılarak kendi zayıflığını ve ihtiyacını itiraf etmesi, benlik katılığını kırıp mutlak güce sığınması.
  • Sistematik karşılıkVarlık düzeninde direncin kırılarak besleyici ve koruyucu merkeze yönelindiği, kibrin yerini kırılganlık ve teslimiyete bıraktığı dinamik denge.
  • LaTeX modeliR→ΔP0  ⟹  Ψ→Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde R varlığın dışa ve hakikate karşı koyduğu içsel direnci ve benlik sertliğini, ΔP bu dirence çarpan sarsıcı kriz, musibet veya baskıyı temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması (R→0), kalpteki katılığın kırılarak yumuşama halini doğurur; bu durum zayıflık ve teslimiyet içindeki varlığın (Ψ), mutlak kudret ve besleyici kaynak olan merkeze (Φ) yönelmesini ve bağlanmasını zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض