ضرب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ر-ب30 sîga, 118 mücavir kök, 54 ayet, 28 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عصوبطلوَضَرَبَألهضَرَبْنَاضربمثلرزقأنسضَرَبَوَاضْرِبْكفررجلاضْرِبْخوف

KökSîga 30Ayet 54Sure 28Mücavir 118

▶ Ağı aç (3B)

ضرب

ض - ر - ب

KÖK
  • 58 geçiş
  • 54 ayet
  • 30 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Örnek verdi

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.991 harf
باب الضاد والراء والباء معهما ض ر ب، ر ض ب، ب ر ض، ر ب ض، ض ب ر مستعملات ضرب: الضَّرْبُ يقَع على جميع الأعمال، ضَرْب في التجارةِ، وفي الأرض، وفي سبيل اللهِ، يصِفُ ذَهابَهم وأَخْذَهم فيه. وضَرَبَ يَدَه الى كذا، وضَرَبَ فلانٌ على يَدِ فلانٍ: حَبَسَ عليه أمراً أَخَذَ فيه وأراده، ومعناه: حَجَرَ عليه. والطَّيْرُ الضَّوارِبُ: المُخْتَرِقاتُ الأرضِ، الطّالباتُ الرِّزقِ. وضَرَبَ الدَّهْرُ من ضَرَباته
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.800 harf
ضربه يضرِبه ضرباً. وضرب في الأرض ضرباً ومَضرَباً بالفتح، أي سار في ابتغاء الرزق. يقال: إنّ في ألفِ درهمٍ لمضرَبا أي ضربا. و "ضربَ اللهُ مثلاً" أي وصفَ وبيَّن. وقولهم: فضرَب الدهر ضَرَبانَه كقولهم: فقضَى، من القضاء. وضرب الفحلُ الناقةَ ضِراباً. وضربَ الجُرح ضَرَباناً. وضربَ على يد فلانٍ، إذا حَجَر عليه. والطير الضَوارب: التي تطلب الرزق. وضرب البعيرُ في جَهازه، أي نَفَرَ. وضربَتْ فيه فلانة بِعِرْقٍ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR17.960 harf
ض ر ب ضرب ، ضبر ، رضب ، ربض ، برض ، بضر : مستعملة . ضرب : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الضَّربُ : الشكْلُ في القَدّ والخَلْق . الحرّانيّ عن ابن السِّكِّيت قال : الضَّربُ الصِّنف من الأشياء ؛ يقال : هذا من ضَربِ ذاك ، أي : من نحوه ، وجمعُه ضروب . قال : والضَّربُ : الرجلُ الخفيف اللَّحم . وأنشد قَول طرَفة : أنا الرجلُ الضَّرْب الذي تعرفونه خَشَاشٌ كرأْسِ الحيَّة المتوقِّدِ قال : والضربُ : مصدر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.709 harf
(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.716 harf
- الضرب: إيقاع شيء على شيء، ولتصور اختلاف الضرب خولف بين تفاسيرها، كضرب الشيء باليد، والعصا، والسيف ونحوها، قال: ﴿فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان﴾ [الأنفال/12]، ﴿فضرب الرقاب﴾ [محمد/4]، ﴿فقلنا اضربوه ببعضها﴾ [البقرة/73]، ﴿أن أضرب بعصاك الحجر﴾ [الأعراف/160]، ﴿فراغ عليهم ضربا باليمين﴾ [الصافات/93]، ﴿يضربون وجوههم﴾ [محمد/27]، وضرب الأرض بالمطر، وضرب الدراهم، اعتبارا بضرب المطرقة، وقيل: له:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR3.116 harf
ض ر ب ضربه بالسيف وغيره وضاربه وتضاربوا واضطربوا وضربوا أعناقهم وأمر بتضريب الرقاب‏.‏ وسيوف مفلولة المضارب جمع‏:‏ مضرب ومضربة‏.‏ ورجل مضرب وضراب‏.‏ وضروب‏.‏ واضطرب الولد في البطن‏.‏ واضطربت الأمواج‏.‏ ورجل ضرب‏:‏ خفيف اللحم غير جسيم‏.‏ وأنه الراح بالضرب وهو العسل الغليظ‏:‏ واستضرب العسل‏:‏ غلظ‏.‏ وسقاه ضريب الشول وهو ما حلب بعضه على بعض من عدة لقاح‏.‏ قال ابن أحمر‏:‏ وما كنت أدري أن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok20.928 harf
الضرب معروف، والضَّرْبُ مصدر ضَرَبْتُه؛ وضَرَبَه يَضْرِبُه ضَرْباً وضَرَّبَه. ورجل ضارِبٌ وضَرُوبٌ وضَريبٌ وضَرِبٌ ومِضْرَبٌ، بكسر الميم: شديدُ الضَّرْب، أَو كثير الضَّرْب. والضَّريبُ: الـمَضْروبُ. والـمِضْرَبُ والـمِضْرابُ جميعاً: ما ضُرِبَ به. وضَارَبَهُ أَي جالَدَه. وتَضاربا واضْطَرَبا بمَعـنًى. وضَرَبَ الوَتِدَ يَضْرِبُه ضَرْباً: دَقَّه حتى رَسَب في الأَرض. ووَتِدٌ ضَرِيبٌ: مَضْرُوبٌ؛ هذه عن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR466 harf
* ض ر ب * * ضَرَبَهُ * يضربه * ضَرْباً * و * ضَرَبَ * في الأرض يضرب * ضَرْبا * ومضربا بفتح الراء أي سار لابتغاء الرزق يقال إن في ألف درهم لمضربا أي ضربا وضرب الله مثلا أي وصف وبين وضرب الجرح * ضَرَباناً * بفتح الراء و * أضْرَبَ * عنه أعرض و * تَضَارَبا * و * اضْطَرَبا * بمعنى والموج * يَضْطَرِبُ * أي يضرب بعضه بعضا و * الاضْطِرابُ * الحركة و * اضْطَرَبَ * أمره اختل و * ضَارَبَهُ * في المال من
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR21.255 harf
ضربه يضربه ضربا، والضرب معروف وضربه مشددا وهو ضارب وضريب كأمير وضروب كصبور وضرب ككتف ومضرب بكسر الميم كثيره أي الضرب أو شديده ومضروب وضريب كلاهما بمعنى. وقد جمع المؤلف بين هذه الصفات دون تمييز بين فاعل أو مفعول أو صفة مشبهة أو أسماء مبالغة، وفي نمط واحد، وهو نوع من التخليط ينبغي التنبيه له، كذا قاله شيخنا. والمضرب والمضراب بكسرهما جميعا: ما ضرب به. وضربت يده ككرم: جاد ضربها. من المجاز: ضربت الطير
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok55.889 harf
ضَرَبَهُ 1 ضَرَبَهُ ذ , aor. ضَرِبَ , (S, O, K, &c.,) inf. n. ضَرْبٌ, (S, O, &c.,) [He beat, struck, smote, or hit, him, or it;] and ↓ ضرّبهُ [signifies the same in an intensive sense, i. e. he beat, &c., him, or it, much, or violently; or in a frequentative sense, i. e. several, or many, times: or rather ضرّب is used in relation to several, or many, objects, as will be shown in what follows]:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR5.387 harf
ضَرَبَ ضَرَبَ I ( n. ac. ضَرْب 1 ) a. [ acc. & Bi ], Struck, hit, beat, smote with; horsewhipped, flogged; scourged; fell upon.... with ( sword ). b. [ acc. & Bi ], Mixed, mingled ( a thing ) with. e. Afflicted ( fortune ). d. Stung; bit. e. Oscillated. f. Flew ( bird ). g. [ Ila ], Inclined, leant towards. h. [ 'An ], Withheld from; turned away from. i. [ Bi ], Indicated. j.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR72.047 harf
ضرب ضَرَبَ - يَضْرِبُ - ضَرْب ضَرَبَ - يَضْرِبُ + كائن + كائناً: يؤثر على جسم ما بقوة محركة، فيجعله يتحرك حركة انتقالية مفاجئة فيها اندفاع ولا يراد بفعل " ضرب " مجرد إلقاء يده على آخر أو دفع عصا عليه، وإنما لا بد لكي يكون الفعل ضرباً أن يكون لفعله أثر يحرك ويدفع المضروب بحركة انتقالية مفاجئة صغيرة كانت أو كبيرة {واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن
Tamamını oku

Sîgalar(30)

Mücavir kökler118 mücavir (372 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مثل

    29 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  2. أنس

    13 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  3. عصو

    3 ortak ayet · Asân

  4. رجل

    5 ortak ayet · Rical ayak demektir

  5. أله

    29 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. سبل

    7 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  7. كفر

    12 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  8. ثني

    3 ortak ayet · Sena yaka demektir

  9. منن

    3 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…

  10. رزق

    5 ortak ayet · Üzüm demektir

  11. بطل

    3 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  12. خوف

    5 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

Geçtiği ayetler(54)

  1. أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ

    Örnek verdiGörmez misin; Allah, nasıl bir misal verdi. Hoş bir söz; kökü sağlam, dalları göğe doğru olan hoş bir ağaca benzer.

  2. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ …

    Örnek verdiAllah, size bir misal verir: Başkasının malı olan ve hiç bir şeye gücü yetmeyen bir köle ile tarafımızdan güzel bir rızka nail olup gizli veya açık infak eden; hiç bir olur mu? Hamd, Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bilmezler.

  3. ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا …

    Örnek verdiO, size kendi nefislerinizden bir misal verdi: Size verdiğimiz rızıklarda sağ ellerinizin malik olduklarından ortaklarınız olmasını ister de onlarla, eşit olur ve birbirinizi saydığınız gibi bunları da sayar mısınız? İşte Biz, akleden bir kavim için ayetleri böyle açıklarız.

  4. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Örnek verdiAllah, bir misal verir: Bir adamın, huysuz ve birbirleriyle ortak birkaç efendisi var. Bir adamın da tek bir efendisi var. Bu ikisi bir olur mu hiç? Hamd; Allah’a mahsustur; ama onların çoğu bilmezler.

  5. وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

    Örnek verdiAma Rahman’a isnad edilen kız evladla onlardan birisi müjdelenince; yüzü kapkara kesilir de öfkesinden yutkunur durur.

  6. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَةَ نُوحٍ وَامْرَأَةَ لُوطٍ …

    Örnek verdiAllah; küfredenlere Nuh’un karısıyla Lut’un karısını misal verdi. Onlar, kullarımızdan iki salih kulun nikahında iken hainlik ettiler de, onları Allah’tan hiç bir şeyle kurtaramadılar. O iki kadına; ateşe girenlerle beraber siz de girin, denildi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضرب
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقرع, جلد, وقع, سير
Zıt Kökكفف
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi diğerinin üzerine tesir bırakacak, biçimlendirecek veya iz açacak şekilde kuvvetle ulaştırmak; vurmak, basmak
Çekirdek Özet 2Zihne hakikati yerleştirmek üzere mesel irad etmek, yeryüzünde rızık ve cihad için mesafe katetmek, ceza veya tespiti somut olarak uygulamak
Çekirdek Özet 3Hakikatin, hükmün veya modelin zihinsel ve toplumsal zemine damga gibi basılarak belirgin, bağlayıcı ve dönüştürücü hale getirilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel beden cezasına veya kaba şiddete indirgeyerek mesel getirme, seyahat, perde çekme ve damgalama boyutlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضرŞiddet, baskı, darlık ve dışarıdan gelen sert tesir; nitekim ضرر kökünde zarara uğratma ve yıpratma, ضرع kökünde ise bu baskı karşısında boyun eğme ve küçülme anlamı esastır.بTemas, bitişme ve yüzeye doğrudan çarpma anlamı taşıyan dudak ünsüzü eklenerek sert baskı ve tesir eylemi, doğrudan bir nesnenin başka bir nesne üzerine inmesi, iz bırakması, damga vurması veya zeminde yol açması şeklinde somutlaştırılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya yan yatmış beden imgesinden türetme; yan taraf, sert kabuk veya keskin baskıHareketin taşıdığı sert, ezici ve yönlendirici ilk baskı kuvvetini temsil eder.
رİnsan başı; öncülük, yönelme, bilinçli hareketKuvvetin gelişigüzel değil, belirli bir hedefe, yüzeye veya amaca doğru yönlendirildiğini gösterir.
بEv, çadır; içe girme, temas etme, yerleşmeYönlendirilen kuvvetin muhatap nesneye temas etmesini, onun üzerinde iz, sınır veya şekil bırakmasını ifade eder.
ضربSert baskının hedefe yönelerek yüzeyde temas ve tesir meydana getirmesiBir varlığın veya iradenin başka bir varlık üzerine kuvvetle inerek onda derin bir iz, kalıp, seyrüsefer veya bağlayıcı durum oluşturması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin diğerine çarpması, çadır kazığının yere çakılması, madenin darbedilerek para veya kalıp haline getirilmesi ve devenin ayaklarıyla yeri çiğneyerek yürümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays şiirinde soğuk havanın veya kırağının yeryüzünü vurması anlamında zikredilmiş, sözlüklerde geçen şu beyitte soğuktan inleyen nesne için kullanılmıştır: ومضروب يئن بغير ضرب / يطاوحه الطراف إلى الطراف
Erken Arapça kullanımÇadır kurarken kazıkların yere çakılması ضرب الخيمة veya paranın kalıpla basılması ضرب الدرهم ifadelerinde olduğu gibi, bir etkiyi zemine sabitleme ve iz çıkarma eylemi olarak yaygın biçimde kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça ضرب kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle vurma, çarpma ve şekil verme eylemini ifade eden fonetik bir kökle temsil edilir. İbranicede doğrudan aynı kök dizilişi yerine benzer eylemler için טרף (parçalama, vurma) veya נגף kökleri öne çıksa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arapça) kolunda kök; çekiçle dövme, kalıba dökme, yol alma ve bir nesneyi diğerinin üzerine tam olarak oturtma şeklinde zengin bir anlamsal genişleme göstermiştir. Kökün ilksel çekirdeği rastgele bir darbe değil; çadır kazığı çakmada, maden işlemede ve ayakların toprağa ritmik inişinde görüldüğü üzere amaçlı, biçimlendirici ve iz bırakan bir vuruştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyi diğerinin üzerine çarpmak, çadır kurmak, yol katetmek, mesel getirmekFiziksel temas ve biçimlendirme eyleminden soyut beyan ve ibret çıkarma düzeyine geçiş düzenli bir semantik genişlemedir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde darbe, dövme ve biçim verme kökleriyle fonetik uyumErken dönemde madencilik, çadır hayatı ve çöl yolculuğundaki adım sesleriyle ilişkili olarak gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış düzenli bir dil ailesi bağı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضربAnlamlıVurmak, çarpmak, mesel vermek, yola çıkmakHedef köktür; bir nesneyi diğerinin üzerine tesir edecek şekilde indirmeyi bildirir.Kur’an’da geçer
ضبرAnlamlıSıkıştırmak, bir araya toplamak, sıçramakTaşları üst üste yığmak, atın ayaklarını toplayarak sıçraması ve kitapları bir araya getirmek anlamındadır.Ortak çekirdek; kuvvet ve toplama; Kur’an’da geçmez
رضبAnlamlıTükürük, bal damlası, emmekAğızdaki tatlı tükürük veya taşların ufalanarak dağılmasıdır.Ters dönme (kalb); sert darbe yerine ince damlama; Kur’an’da geçmez
ربضAnlamlıÇökmek, yerleşmek, çevrelemekHayvanın göğsü üzerine yere yatması, bir yerin etrafı ve yerleşik sığınaktır.Darbenin zıddı olarak sükûnet ve yere yerleşme; Kur’an’da geçmez
بضرAnlamlıAzıcık sızmak, damlamakSuyun veya kanın azar azar çıkması, et parçasıdır.Zayıf ve sınırlı temas; Kur’an’da geçmez
برضAnlamlıAz vermek, az çıkmakSuyun veya bitkinin az miktarda belirmesidir.Sert darbe ve iz bırakmanın zıddına zayıf beliriş; Kur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضربMerkezVurmak, iz bırakmak, ibret veya kalıp sunmakBir şeyi diğerinin üzerine etki, şekil veya iz bırakacak biçimde kararlılıkla indirmektir.Fiziksel ve zihinsel damga vurma
قرعKomşuKapı veya nesneye ses çıkaracak şekilde vurmakSes çıkarma ve uyarma kastı öne çıkar; şekil verme veya iz bırakma zorunlu değildir.Uyarıcı darbe
جلدKomşuTene vurmak, kırbaçlamakVuruşun özellikle deri veya tene ceza amacıyla tatbik edilmesini anlatır.Bedensel ceza darbesi
وقعKomşuBir şeyin yukarıdan aşağıya düşmesi, vuku bulmasıDüşme ve gerçekleşme kendiliğinden veya takdirle olur; ضرب kökünde doğrudan failin darbe iradesi vardır.İniş ve gerçekleşme
سيرKomşuYolda yürümek, hareket etmekSalt intikal ve akışı ifade eder; ضرب kökündeki ayakların yeri çiğneyerek mesafe katetmesi ve zorlu çaba unsuru bulunmaz.Genel hareket
كففZıtEl çekmek, engellemek, temastan kaçınmakEylemi durdurup temas ve tesiri tamamen sonlandırmayı anlatır.Geri çekilme ve durdurma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضربVurmak, kalıp dökmek, mesel getirmekFiziksel çarpmadan zihinsel temsil kurmaya kadar uzanan geniş eylem.Kesin
LatincePercutere, cudere, ferireVurmak, maden basmak, darbetmekVurma ve para basma yönünü karşılar; mesel getirme ve seyahat anlamını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceStrike, cast, coin, set forthVurmak, kalıba dökmek, para basmak, örnek vermekStrike kelimesi hem fiziksel vurmayı hem grev veya yola çıkmayı karşılasa da Kur'an'daki hikmet ve mesel boyutunu tam örtmez.Güçlü
AlmancaSchlagen, prägen, darlegenVurmak, damgalamak/biçimlendirmek, sergilemekPrägen (şekillendirme/iz bırakma) ve darlegen (örnek sergileme) kavramları kökün iki ana vechesini iyi açıklar.Güçlü
FransızcaFrapper, forger, proposerVurmak, biçim vermek, örnek sunmakFrapper hem fiziki darbeyi hem de zihne tesir etmeyi karşılar ancak yerleşik mesel mantığı için ek fiiller gerekir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَرَبَ مَثَلًا / اضْرِبْ لَهُمْMisal getirmek, zihinde hakikati canlandırmak, model sunmakZihinsel idraki açmak ve delil sergilemek üzere mesel irad edilen bağlamlar (İbrâhîm 14:24, Kehf 18:32, Yâsîn 36:78).
ضَرَبَ فِي الأَرْضِYolculuk yapmak, ticaret veya cihad için mesafe katetmekRızık arayışı, sefer hükümleri ve cihad bağlamındaki seyahatler (Nisâ 4:101, Bakara 2:273, Müzzemmil 73:20).
اضْرِبْ بِعَصَاكَ / فَاضْرِبُواFiziksel olarak vurmak, çarpmakMucize esnasında asanın vurulması veya savaşta düşmanın etkisiz kılınması (Bakara 2:60, Enfâl 8:12, Muhammed 47:4).
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُKuşatmak, zorunlu kılmak, damgalamakİlahi ceza veya durumun muhatapların üzerine çadır gibi geçirilip sabitlenmesi (Bakara 2:61, Âl-i İmrân 3:112).
فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍÇekmek, dikmek, ayırıcı engel koymakİki alan veya topluluk arasına kesin bir sınır ve perde inşa edilmesi (Hadîd 57:13).
فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًاAçmak, belirgin kılmak, yol var etmekDenizde kuru bir yolun asa ve ilahi kudretle belirginleştirilip açılması (Tâhâ 20:77).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEmsâlü’l-Kur’ân ve ilahi sıfatlarAllah’ın misal getirmesinin (ضرب الأمثال) hikmeti, müşriklerin itirazlarına karşı mesellerin delil değeri ve hakikatin idrakine katkısı.Hakikati somutlaştırarak zihne damga gibi nakşeden tebliğ yöntemi.
FıkıhHad cezaları, aile hukuku ve mudârabe şirketiNisâ 34. ayetteki lafzın mahiyeti ve sınırları; yolculuk yapanın sermaye ile ortaklığı (mudârabe / ضرب في الأرض) ve sefer hükümleri (namazın kısaltılması).Yetki aşımını engelleyen, tedip ve iktisadi teşebbüsü kurallara bağlayan normatif çerçeve.
TefsirVücûh ve nezâir tahliliTek bir kökün darbe, yolculuk, mesel, mühürleme ve perde çekme gibi çok farklı anlamlara gelmesinin dildeki 'damga/tesir' üst ilkesiyle izahı.Bağlama göre fiziki darbeden zihinsel temsile açılan çok katmanlı beyan.
HadisAhlak, fitne ve kıyamet rivayetleriFitne anında kılıçların kırılması veya yüzlere vurulmasının yasaklanması; dinin kalıba dökülüş biçimleri.Şiddetin sınırlandırılması ve adaletin kalıplaşmış icrası.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikatin anlatımı ve vahyin temsiliTemsil ve tebliğ (Mesel)İdraki sabitlemeSoyut hakikatleri müşahhas örneklerle kalbe ve zihne silinmez bir damga gibi vurmak.Kesin
İlmiYöntem ve kavramsal modellerModel kurma ve türetmeZihinsel kalıp oluşturmaKarmaşık olguları basitleştirilmiş ilkelerle formüle edip kavranabilir kılmak.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve sınır tayiniHüküm icrası ve sınır çekmeDüzeni tesis etme ve engellemeMeşru otoritenin hak ile batıl, suç ile ceza arasına kesin duvarlar (sûr) çekmesi ve hadleri uygulaması.Güçlü
İktisadiTicari sefer ve sermaye ortaklığıMudârabe ve piyasa dolaşımıDeğer üretme ve rızık arayışıSermaye ile emeğin yeryüzünde adım atarak (ضرب في الأرض) birleşmesi, dolaşım ve para basımı.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇarpma işlemi (Multiplication) ve İzdüşüm (Projection)Bir büyüklüğün diğeri üzerine katlanarak tesir etmesi ve yeni bir nicelik üretmesi; aynı zamanda bir vektörün belirli bir düzlem üzerine iz düşürülerek kalıbının çıkarılması.Güçlü
Beşeri bilimlerDamgalama (Labeling) ve Sosyal Tip İnşasıToplumsal yapıda bir kimliğin, rolün veya cezanın fert üzerine kesin bir statü veya etiket olarak yapıştırılması, zihinlerde kalıcı modeller inşa edilmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca bedensel şiddet ve kaba darp eylemine hapsederek Kur’an’daki zengin mesel, seyahat, perde çekme ve damgalama bağlamlarını göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; zihinde hakikati aydınlatan misaller getirmekten iktisadi seferlere, ontolojik sınırların tayininden toplumsal durumların tesciline kadar ilahi inşanın temel bir dilsel aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖzellikle aile ve ceza hukuku ayetlerinde lafzı bağlamından ve diğer Kur'ani ilkelerden kopararak kaba bir şiddet meşruiyetine dönüştürmek veya mesel ayetlerindeki zihinsel modeli kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın en temel pedagojik ve beyan yöntemlerinden biri olan mesel irad etmenin (ضرب الأمثال) anahtarıdır; ilahi hitabın zihne nasıl nakşedildiğini ve yeryüzündeki insan hareketliliğinin felsefesini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emsâlü'l-Kur'an ayetlerinde (örneğin Bakara 2:26, İbrâhîm 14:24), yolculuk ve sefer hükümleri taşıyan ayetlerde (Nisâ 4:101, Müzzemmil 73:20) ve toplumsal düzenlemelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın şiddet dili ürettiği şeklindeki sığ iddiaları çürütür; darbe eyleminin aslında bir şekillendirme, iz bırakma, yola koyulma ve temsil getirme sistemi olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin veya kuvvetin başka bir nesne üzerine doğrudan temas ederek iz, şekil, ses veya yön oluşturacak biçimde inmesi.
  • Soyut anlamBir hakikatin, hükmün, modelin veya niyetin hedef alana damgalanarak belirginleştirilmesi, kavranması veya bağlayıcı kılınması.
  • Sistematik karşılıkBir kuvvet veya temsil operatörünün hedef zemin üzerinde kalıcı dönüşüm ve sınır meydana getirmesi.
  • LaTeX modeliT(x)∘S→S′
  • LaTeX açıklamasıFormülde T, uygulanan tesir, mesel veya darbe operatörünü; x, bu operatörü harekete geçiren iradeyi veya delili; S, muhatap olan zihni, zemini veya nesneyi temsil eder. Bileşke işlemi (∘), operatörün zeminle doğrudan temasını ve üst üste oturmasını ifade eder. S′ ise bu temas sonucunda üzerinde silinmez bir iz, yeni bir biçim, açık bir yol veya dönüştürücü bir idrak kalmış olan nihai durumu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض