عجم
ع - ج - م
KÖK- 4 geçiş
- 3 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yabancı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.689 harfباب العين و الجيم والميم معهما
)ع ج م، ع م ج، ج ع م، ج م ع، م ع ج، م ج ع مستعملات( عجم: العَجَمُ: ضِدُّ العَرَب. ورجلٌ أعجميّ: ليس بعربيّ وقوم عجم وعرب والأعجم: الذي لا يُفْصِحُ. وامرأة عجماء بيّنة العجمة. والعجماء: كلّ دابّة أو بهيمة. وفي الحديث: "جُرْحُ العجماء جُبار" يقول: إذا أفلتت الدّابّة فقتلت إنسانا فليس على صاحبها دِيَةً وجُبار، أي: باطل، هدر دُمُه.
والعجماء كل صلاة لا يُقْرأُ فيها.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.033 harfالعَجْمُ: أصل الذَنَبِ، مثل العَجْبِ، وهو العُصْعُصْ. والعَجْمُ أيضاً: صغار الإبل، نحو بنات اللَبونِ إلى الجَذَعِ، يستوي فيه الذكر والأنثى، والجمع العُجومُ. والعَجَمُ، بالتحريك: النوى وكلُّ ما كانَ في جوفِ مأكولٍ، كالزبيب وما أشبهه. قال أبو ذؤيب يصف مَتْلَفاً، وهو المفازة:
مُسْتَوْقَدٌ في حصاهُ الشمس تَصْهَرُهُكأنّه عَجَمٌ بالـبـيدِ مَـرْضـوخُ
الواحدة عَجَمَةٌ. يقال: ليس لهذا الرمّان عَجَمٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.323 harfباب العين والجيم مع الميم
عمج ، عجم ، جمع ، جعم ، مجع ، معج : مستعملات
عجم : قال الله جلّ وعزّ : ( لَّقَالُواْ لَوْلاَ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ ءَاعْجَمِىٌّ ) ( فُصّلَت : 44 ) . قال الفراء : قرىء ( أاعجَميٌّ وعربيٌّ ) بالاستفهام ، وجاء في التفسير : أيكونُ هذا الرسول عربيّاً والكتابُ أعجَميٌّ . قلت : ومعناه أن الله قال : ولو جعلناه قرآناً أعجمياً لقالوا هلاّ فصّلت آياته عربيَّةَ مفصَّلَةَ الآي . كأنّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR17.222 harf(باب العين والجيم وما يثلثهما)
(عجد) العين والجيم والدال ليس بشيء، على أنهم يقولون: العُجْد: الزبيب. ويقال هو العُنْجُد.
(عجر) العين والجيم والراء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تعقد في الشيء ونُتوٍّ مع التواء. من ذلك العَجَر: مصدر قولك عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والأعجر النّعت. والعُجْرة: موضع العَجَر. ويقال: حافر عَجُِرٌ: صلب شديد. قال مَرَّار بن مُنْقِذ:
سائلٍ شمراخُه ذي جُبَبٍ *** سَلِط السُّنبُك
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.690 harf- العجمة: خلاف الإبانة، والإعجام: الإبهام، واستعجمت الدار: إذا بان أهلها ولم يبق فيها عريب، أي: من يبين جوابا، ولذلك قال بعض العرب: خرجت عن بلاد تنطق، كناية عن عمارتها وكون السكان فيها. والعجم: خلاف العرب، والعجمي منسوب إليهم، والأعجم: من في لسانه عجمة، عربيا كان، أو غير عربي، اعتبارا بقلة فهمهم عن العجم. ومنه قيل للبهيمة: عجماء والأعجمي منسوب إليه. قال: ﴿ولو نزلناه على بعض الأعجمين﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR850 harfع ج م
سألته فاستعجم عن الجواب.
قال امرؤ القيس: وفي الحديث " من استعجمت عليه قراءته فلينم " وكتاب فلان أعجم إذا لم يُفهم ما كتب.
وباب الأمير معجم أي مبهم مقفل.
والفحل الأعجم حريّ أن يكون مئناثاً وهو الأخرس الذي يهدر في شقشقة لا ثقب لها فلا يخرج الصوت منها.
" وجرح العجماء جبار ".
" وصلاة النهار عجماء ".
وقد عجمته التجارب والدهور.
وفلان صلب المعجم: لمن إذا عجمته
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok17.067 harfالعُجْمُ والعَجَمُ: خِلافُ العُرْبِ والعَرَبِ، يَعْتَقِبُ هذانِ المِثالانِ كثيراً، يقال عَجَمِيٌّ
وجمعه عَجَمٌ، وخلافه عَرَبيّ وجمعه عَرَبٌ، ورجل أَعْجَم وقوم أعْجَمُ؛ قال:
سَلُّومُ، لو أَصْبَحْتِ وَسْطَ الأعْجَمِ
في الرُّومِ أَو فارِسَ، أَو في الدَّيْلَمِ،
إذاً لَزُرناكِ ولو بسُلَّمِ
وقول أَبي النَّجْم:
وطَالَما وطَالَما وطالَما
غَلَبْتُ عاداً، وغَلَبْتُ الأَعْجَما
إنما أَراد العَجَم فأَفرده
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.364 harf* ع ج م * * العَجَمُ * بفتحتين النوى وكل ما كان في جوف مأكول كالزبيب ونحوه الواحد * عَجَمَةٌ * مثل قصبة وقصب يقال ليس لهذا الزمان * عَجَمٌ * والعامة تقول عَجْمٌ بالتسكين و * العَجَمُ * أيضا ضد العرب الواحد * عَجَمِيٌّ * و * العُجْمُ * بالضم ضد العرب وفي لسانه * عُجْمَةٌ * و * العَجْمَاءُ * البهيمة وفي الحديث ﴿جُرْح العجماء جبار﴾ وإنما سميت عجماء لأنها لا تتكلم وكل من لا يقدر على الكلام أصلا فهو
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR18.950 harf| | ( العَجْمُ ، بالضَّمِّ ، وبالتَّحْرِيكِ : | خِلافُ ) العَرَبِ : و ( العَرَب ) يَعْتَقِبُ | هذَانِ المِثَالان كَثِيرًا ، يقال : ( رَجُلٌ ) أعجَمُ ، | و ( قَوْمٌ أعْجَمُ ) قال : | % ( * سَلُّومُ لَوْ أصْبَحْتِ وَسْطَ الأعْجَمِ * % ) % | % ( * في الرُّومِ أو فارِسَ أو في الدَّيْلَمِ * % ) % | % ( * إذاً لَزُرْنَاكِ ولو بِسُلَّمِ * % ) % |
| وقَولُ أبِي النَّجْمِ : | % ( * وطَالَما وطَالما
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.892 harfعَجَمَهُ
1 عَجَمَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. عَجُمَ , (S, Msb,) inf. n. عَجْمٌ (S, Msb, K) and عُجُومٌ, (K,) He bit it: (Msb, K:) and he chewed it: (Msb:) or he chewed it for the purpose of eating or of trial: (K:) or he bit it with the lateral teeth, not with the central incisors: (TA:) or he bit it, namely, a piece of wood, or a stick, or rod, or the like, in order to know whether it were hard or
عَجَمَهُ 1 عَجَمَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. عَجُمَ , (S, Msb,) inf. n. عَجْمٌ (S, Msb, K) and عُجُومٌ, (K,) He bit it: (Msb, K:) and he chewed it: (Msb:) or he chewed it for the purpose of eating or of trial: (K:) or he bit it with the lateral teeth, not with the central incisors: (TA:) or he bit it, namely, a piece of wood, or a stick, or rod, or the like, in order to know whether it were hard or fragile: (S:) or he tried it with his lateral teeth in order that he might know, or prove, its hardness: and he bit it, namely, a gaming-arrow known for winning, between two lateral teeth, in order to make upon it a mark by which he might know it. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) (tropical:) He tried, tested, or proved, him. (K, TA.) And عَجَمْتُ عُودَهُ (assumed tropical:) I tried, tested, or proved his case, and knew his state, or condition. (S, TA.) And عَجَمَتْهُ الأُمُورُ (assumed tropical:) Affairs exercised him so as to render him strong for them, and habituated, or inured, to them. (TA.) And Kabeesah Ibn-Jلbir says, الأُمُورَ وَعَاجَمَتْنِى ↓ وَعَاجَمْتُ كَأَنِّى كُنْتُ فِى الأُمَمِ الخَوَالِى [(assumed tropical:) And I have tried affairs, and they have tried me, as though I were of the generations that have passed away]; meaning, as though I were one of the long-lived, by reason of my many trials. (Ham p. 340.) ― -b3- [Hence also,] one says, الثُّوْرُ يَعْجُمُ قَرْنَهُ (assumed tropical:) The bull smites the tree with his horn to try, or test, it. (S, K.) ― -b4- And عَجَمَ السَّيْفَ, (S, K,) inf. n. عَجْمٌ, (TA,) (assumed tropical:) He shook the sword to try, or test, it. (S, K.) ― -b5- مَا عَجَمَتْكَ عَيْنِى مُنْذُ كَذَا means (assumed tropical:) My eye has not seen thee since such a time; (S, K, TA;) and is said by a man to one with whom his [last] meeting was long past. (TA.) An Arab of the desert is related to have said, تَعْجُمُكَ عَيْنِى, meaning (assumed tropical:) [My eye seems to know thee; or] it seems to me that I have seen thee. (TA.) And one says, رَأَيْتُ فُلَانًا فَجَعَلَتْ عَيْنِى تَعْجُمُهُ i. e. (assumed tropical:) [I saw such a one,] and my eye seemed to know him, (Lh, S, K, TA,) not knowing him perfectly, as though not certain of him. (TA.) And عَجَمُونِى (assumed tropical:) They knew me. (TA.) ― -b6- And [hence, app.,] one says, نَظَرْتُ فِى الكِتَابِ فَعَجَمْتُ, meaning (assumed tropical:) [I looked into the book, or writing, and] I did not know surely its letters. (TA.) ― -b7- See also 4. -A2- عَجُمَ, [aor. عَجُمَ ,] inf. n. عُجْمَةٌ, He had an impotence, or an impediment, or a difficulty, in his speech, or utterance; and [a barbarousness, or vitiousness, therein, especially in speaking Arabic; (see عُجْمَةٌ below;) i. e.] a want of clearness, perspicuousness, distinctness, chasteness, or correctness, therein. (Msb.)
2 عَجَّمَ see 4.
3 عَاْجَمَ see the verse cited in the first paragraph.
اعجمهُ 4 اعجمهُ ذ He made it (i. e. speech, or language, S, K, or a thing, TA) to want, or be without, or to have a quality the contrary of, clearness, perspicuousness, or distinctness; (S, Msb, K, * TA;) or [to be barbarous, or vitious, i. e.] to want, or be without, chasteness, or correctness. (K, * TA.) Ru-beh says, [in some verses very differently cited in different copies of the S,] of him who attempts poetry without having knowledge thereof, يُرِيدُ أَنْ يُعْرِبَهُ فَيُعْجِمُهْ [He desires to make it clear, &c., and he makes it to want clearness, &c.]. (S.) ― -b2- And He dotted it, or pointed it, (S, K,) namely, a letter, (S,) or a writing; (K;) he removed its عُجْمَة [or want of clearness, &c.,] by means of dots, or [diacritical] points, (Nh, Msb, TA,) and [the signs called] شَكْل, [but see شكل,] which distinguished it, namely, a letter, from other letters; the ا denoting privation; (Msb;) as ISd holds to be the case; (TA;) and so ↓ عجّمهُ, (S, * K,) inf. n. تَعْجِيمٌ; (S;) and ↓ عَجَمَهُ, (K,) inf. n. عَجْمٌ; (S;) for J's assertion [in the S] that one should not say عَجَمْتُ is a mistake: (K:) this last verb, however, which J thus disallows, is disallowed also by Th, in his Fs, and by most of the expositors thereof; and J confined himself to the correct and chaste. (TA.) ― -b3- And He locked it; namely, a door. (Msb.) ― -b4- نَهَانَا النِّبِىُّ أَنْ نُعْجِمَ النَّوَى طَبْخًا [The Prophet forbade us to make the date-stones to become as though they were chewed and bitten], (K,* TA,) occurring in a trad., means that when dates are cooked for دِبْس, (K, TA,) i. e. for taking their sweetness, (TA,) they should be cooked gently, so that the cooking shall not extend to the stones, (K, TA,) nor produce upon them such an effect as that of their being chewed and bitten, (TA,) and thus spoil the taste of the حَلَاوَة, (K, TA,) so in the copies of the K, but correctly, as in the Nh, the سُلَافَة [here meaning the sweet decocture]; (TA;) or because they [the date-stones] are food for the home-fed animals, and therefore they should not be thoroughly cooked, that their taste, (K, TA,) in the Nh their strength, (TA,) may not go away: (K, TA:) or the meaning is, [that he forbade] the cooking the date-stones immoderately, so that they would crumble, and their strength, with which they would be good for the sheep, or goats, would be spoiled. (TA.)
7 اـِنْعَجَمَ see the next paragraph.
استعجم 10 استعجم ذ He was unable to speak: (TA:) he was silent, mute, or speechless; (K, TA;) said of a man. (TA.) And اِسْتَعْجَمَتِ الدَّارُ عَنْ جَوَابِ سَائِلِهَا [The dwelling kept silence from replying to its interrogator]: and Imra-el-Keys says, صَمَّ صَدَاهَا وَعَفَا رَسْمُهَا وَاسْتَعْجَمَتْ عَنْ مَنْطِقِ السَّائِلِ [Its echo has become dumb, and its trace has become effaced, and it has become in the state of keeping silence from answering the speech of the interrogator]: he makes استعجمت trans. by means of عن because it is used in the sense of سَكَتَتْ. (TA.) ― -b2- One says also, استعجم عَلَيْهِ الكَلَامُ, (S,) or عَلَيْنَا, (Msb,) meaning Speech was as though it were closed against him, or us; or he, or we, became impeded in speech, unable to speak, or tongue-tied; syn. اِسْتَبْهَمَ: (S, Msb:) and عليه الكلام ↓ انعجم; [which means the same;] syn. اِنْطَبَقَ and اِنْغَلَقَ. (K * and TA in art. طبق.) And accord. to the K, one says, استعجم القِرَآءَةَ, meaning He was unable to perform [or continue] the recitation, or reading, by reason of the overcoming of drowsiness: but what is said in the Nh and other works is اِسْتَعْحَمَتْ عَلَيْهِ قِرَآءَتُهُ i. e. His recitation, or reading, was cut short, and he was unable to perform [or continue] it, by reason of drowsiness: and it is also expl. as meaning he was, or became, impeded in his recitation, or reading, and unable to perform [or continue] it, as though he became one in whom was عُجْمَة. (TA.) ― -b3- And استعجم الخَبَرُ means The information, or narration, was dubious, confused, vague, or difficult to be understood or expressed; or was not to be understood or expressed; as though it were closed [against the hearer or speaker]; syn. اِسْتَبْهَمَ, and اِسْتَغْلَقَ. (Msb in art. بهم.)
عَجْمٌ عَجْمٌ ذ The young of camels; (S, Msb, K, TA;) such as the بَنَات لَبُون and حِقَاق and جِذَاع: (IAar, S, * Msb, * TA:) thus far: (S, Msb:) when they have entered upon the state of اـِثْنَآء, they are of the جِلَّة thereof: (IAar, TA:) applied to the male and to the female: (S, Msb, K:) pl. عُجُومٌ [app. meaning young camels of different ages not exceeding the age of the جَذَع]. (S, K.) -A2- And The root, or base, of the tail; (S, Msb, K;) which is the عُصْعُص; (S, Msb;) as also ↓ عُجْمٌ; (K;) like عَجْبٌ [and عُجْبٌ]; (S, Msb;) [each] a dial. var. of عجب; (Msb;) or, accord. to Lh, the م is a substitute for the ب of عجب. (TA.) -A3- See also عَجَمٌ. -A4- [Golius and Freytag have assigned to this word a meaning belonging to عَجْمِىٌّ.]
عُجْمٌ عُجْمٌ ذ : see the next preceding paragraph: -A2- and that here following.
عَجَمٌ عَجَمٌ ذ [Foreigners, as meaning] others than Arabs; such as are not Arabs; [often used as implying disparagement, like barbarians; and often especially meaning Persians;] (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ عُجْمٌ, [of which see an ex. in a verse of Lebeed cited voce رَازِقِىٌّ,] (S, Msb, K,) or this latter may be a pl. of the former: (TA:) ↓ عَجَمِىٌّ (of which أَعْجَامٌ is pl., TA) signifies one thereof; (S, Mgh, Msb, K;) one who is of the race of the عَجَم; (K;) though he may be chaste, or correct, in [the Arabic] speech; (Mgh, K;) the ى denoting unity; but it is also the relative ى, and thus one may apply to an Arab the appellation ↓ عَجَمِىٌّ as meaning called thus in relation to the عَجَم: (Msb:) and one says also ↓ رَجُلٌ أَعْجَمُ [a man not of the Arabs]: and ↓ قَوْمٌ أَعْجَمُ [a people, or party, not of the Arabs]. (K.) -A2- Also The stones of dates (S, Mgh, Msb, K) and of the drupes of the lote-tree (Msb) and of grapes (Mgh, Msb) and of raisins and of pomegranates and the like, (Mgh,) or also of other things, (Msb,) or the similar stones of anything, (K,) or also whatever is in the interior of a thing that is eaten such as the raisin and the like; (S;) and ↓ عُجَامٌ signifies the same: (K:) the vulgar say ↓ عَجْم: (Yaakoob, S:) [see also غِيضٌ, in an explanation of which عَجَمٌ is evidently, I think, used as meaning the heart (commonly termed جُمَّار q. v.) of the palm-tree:] the n. un. is عَجَمَةٌ, (S, Mgh, Msb,) which is incorrectly expl. by AHn as meaning a grape-stone when it germinates. (ISd, TA.) -A3- Also Camels that bite, or chew, the [trees called] عِضَاه and the tragacanths and [other] thorny trees, and satisfy themselves therewith so as to be in no need of the [plants called] حَمْض. (S.)
عَجْمَةٌ عَجْمَةٌ ذ sing. of عَجَمَاتٌ, (K, TA,) which signifies Hard rocks (S, K, TA) protruding (lit. growing forth) in a valley. (TA.) ― -b2- See also عَجَمَةٌ.
عُجْمَةٌ عُجْمَةٌ ذ (S, Mgh, Msb, K, TA) An impotence, or an impediment, or a difficulty, (Msb, TA, *) in speech, or utterance; (S, Msb, K, TA;) and [a barbarousness, or vitiousness, therein; i. e.] a want of clearness, perspicuousness, distinctness, chasteness, or correctness, therein, (Mgh, Msb,) meaning, in speaking Arabic. (Mgh, Msb. *) [See also 1, last sentence, where it is mentioned as an inf. n.] -A2- Also, (S, K,) and ↓ عِجْمَةٌ, (K,) Such as is accumulated, or congested, of sand: or abundance thereof: (K, TA:) or sand rising above what is around it: (TA:) or the last portion of sand. (S in explanation of the former.)
عِجْمَةٌ عِجْمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
عَجَمَةٌ عَجَمَةٌ ذ , (S, TA,) thus in the L, and thus correctly, (TA,) i. e. بِالتَّحْرِيكِ, (S, TA,) but in the K ↓ عَجْمَةٌ, (TA,) [app. from the same word as signifying “ a date-stone, ” n. un. of عَجَمٌ,] A palmtree growing from a date-stone. (S, K, TA.)
عَجْمِىٌّ عَجْمِىٌّ ذ , with the ج quiescent, Intelligent and discriminating; (K, TA;) applied to a man. (TA.)
عَجَمِىٌّ عَجَمِىٌّ ذ ; pl. أَعْجَامٌ: see عَجَمٌ, first sentence. [The sing. is applied to anything as meaning Of, or belonging to, the عَجَم.]
عَجَمِيَّةٌ عَجَمِيَّةٌ ذ [A speech, or language, foreign to the Arabs]. (TA in art. رطن.)
عُجَامٌ عُجَامٌ ذ : see عَجَمٌ, latter half.
عَجُومٌ عَجُومٌ ذ : see عَجَمْجَمَةٌ.
عُجَامَةٌ عُجَامَةٌ ذ A thing that one has bitten, or chewed [like مُضَاغَةٌ]. (TA. [The explanation there given is ما عجمه: correctly مَا عَجَمْتَ.])
عَجُومَةٌ عَجُومَةٌ ذ : see عَجَمْجَمَةٌ.
عَجَّامٌ عَجَّامٌ ذ The large خُفَّاش [or bat]; and the وَطْوَاط [which accord. to some signifies the same as خُفَّاش; but accord. to others, the large خُفَّاش; or the swallow; or a species of the swallows of the mountains]. (K.)
عَاجِمَةٌ عَاجِمَةٌ ذ : and عَاجِمَاتٌ: see what next follows.
عَوَاجِمُ عَوَاجِمُ ذ [a pl. of which the sing. ↓ عَاجِمَةٌ (a subst. formed from the act. part. n. عَاجِمٌ) I do not find mentioned] The teeth. (S, K.) ― -b2- And Camels; because they bite, or chew, bones; and so ↓ عَاجِمَاتٌ. (TA.)
عَجَمْجَمَةٌ عَجَمْجَمَةٌ ذ applied to a she-camel, (AA, S, K,) Strong; like عَثَمْثَمَةٌ: (AA, S:) or strong to journey; as also ↓ عَجُومَةٌ (K, TA) and ↓ عَجُومٌ: (TA:) pl. of the first عَجَمْجَمَاتٌ. (AA, S.)
أَعْجَمُ أَعْجَمُ ذ One having an impotence, or an impediment, or a difficulty, in speech, or utterance, (S, Msb,) though he may be clear, perspicuous, distinct, chaste, or correct, in speaking a foreign language; (S;) and [barbarous, or vitious therein; i. e.] not clear, perspicuous, distinct, chaste, or correct, therein; (S, Mgh, Msb, K;) meaning, in speaking Arabic, (S, Mgh, Msb, * K, *) though he may be an Arab; (S, Mgh, Msb;) and ↓ أَعْجَمِىٌّ signifies the same, (Mgh, Msb, K,) and therefore, if applied to an Arab, it does not imply reproach; (Msb; [but it is said in the Mgh that this demands consideration;]) or this latter epithet is applied to a tongue, or speech, and to a book, or writing, but not to a man unless it be syn. with the former epithet: (S:) the fem. of the former is عَجْمَآءُ: (S, Mgh, Msb:) and the dual masc. أَعْجَمَانِ (S) and fem. عَجْمَاوَانِ; (Har p. 226;) and the pl. masc. أَعْجَمُونَ (S, Msb, TA) and أَعَاجِمُ (S, TA) and عُجْمَانٌ: (TA:) and the pl. of ↓ أَعْجَمِىٌّ is أَعْجَمِيُّونَ. (Msb.) See also عَجَمٌ, first sentence, in two places. ― -b2- Also Dumb; speechless; destitute of the faculty of speech; (K, TA:) unable to speak; and so ↓ مُسْتَعْجِمٌ: (S, TA:) fem. of the former as above. (TA.) ― -b3- Hence, (S,) by predominance of its application, (Mgh,) عَجْمَآءُ signifies A beast, or brute; syn. بَهِيمَةٌ; (S, Mgh, K;) and so ↓ مُسْتَعْجِمٌ [or the fem. of this]: (TA:) pl. of the former in this sense, as a subst., عَجْمَاوَاتٌ: (Har p. 13:) [and] عَجْمَآءُ is applied [also] as an epithet to a beast, or brute, (بهيمة,) for the like reason. (Msb.) It is said in a trad., جُرْحُ العَجْمَآءِ جُبَارٌ [expl. in art. جبر]. (S, Mgh.) ― -b4- [Hence also] فَحْلٌ أَعْجَمُ signifies A stallion [camel] that brays in a شِقْشِقَة [or faucial bag] to which there is no perforation, so that the sound does not issue from it: and they approve of the sending such among the شَوْل [or she-camels that have passed seven or eight months since the period of their bringing forth] because he usually begets females. (TA.) ― -b5- (tropical:) The prayer of the daytime is termed عَجْمَآءُ because the reciting [of the Kur-لn] therein is inaudible; (S, Mgh, Msb, K, TA;) i. e. the prayer of noon and of afternoon; (TA;) and these two together are termed العَجْمَاوَانِ. (Har p. 226.) ― -b6- مَوْجٌ أَعْجَمُ means (tropical:) Waves that do not sprinkle their water, and of which no sound is heard. (S, K.) ― -b7- And عَجْمَآءُ [or رَمْلَةٌ عَجْمَآءُ?] (assumed tropical:) A tract of sand in which are no trees. (IAar, K.)
أَعْجَمِىٌّ أَعْجَمِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph, first sentence, in two places. [It is often improperly used for عَجَمِىٌّ.]
أَعْجَمِيَّةٌ أَعْجَمِيَّةٌ ذ [A barbarous, or vitious, speech or language]. (TA in art. رطن.)
صُلْبُ المَعْجَمِ صُلْبُ المَعْجَمِ ذ [lit. Hard in respect of the place of biting, or of chewing. And hence,] applied to a man, (S, K, TA,) as also ↓ صُلْبُ المَعْجَمَةِ, (TA,) (tropical:) Mighty, strong, resisting, or indomitable, in respect of spirit; (S, K, TA;) such as, when tried by affairs, or events, is found to be mighty, strong, or resisting, and hard, or hardy. (TA.) And ↓ نَاقَةَ ذَاتُ مَعْجَمَةٍ (tropical:) A she-camel having strength, or power, and fatness, and endurance of journeying: (S, K, TA:) or having patience, and soundness, and strength for treading the way with vehemence: [for الدعك the last word of this explanation in my original, (evidently, I think, a mistranscription,) I read الدَّعْق:] Sh disapproves of the saying having fatness: accord. to IB, the phrase signifies a she-camel such as, when tried, is found to have strength for traversing the desert, or waterless desert; and he says that it does not mean in which is fatness. (TA.)
مُعْجَمٌ مُعْجَمٌ ذ [pass. part. n. of 4: and also an inf. n. of that verb]. حُرُوفُ المُعْجَمِ, an appellation of The letters of the alphabet (الحُرُوف المُقَطَّعَة) [of the language of the Arabs], most of which are distinguished by being dotted from the letters of other peoples, means حُرُوفُ الخَطِّ المُعْجَمِ [the letters of the dotted character]: (S:) or by المُعْجَمِ is meant الاـِعْجَامِ, it being an inf. n., like المُدْخَل (S, K) and المُخْرَج, (S,) so that the meaning of حُرُوفُ المُعْجَمِ is [the letters] of which a property is the being dotted: (S, K:) of which explanations, the latter is held by Mbr and IB and others to be the more correct. (L, TA.) ― -b2- Also, applied to a door, Locked. (S, K.)
مَعْجَمَة مَعْجَمَة ذ : see مَعْجَم, in two places.
مُعَجَّمٌ مُعَجَّمٌ ذ [applied to a plant, or herbage, Much bitten; or] eaten [or depastured] until but little thereof has remained. (IAar, TA.)
مُسْتَعْجَمٌ مُسْتَعْجَمٌ ذ : see أَعْجَمُ, in two places.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.527 harfعَجَمَ
عَجَمَ U ( n. ac. عَجْم 1 , عُجُوْم 27 ),
a. Bit, gnawed.
b. Tried, tested, proved.
عَجَّمَ
عَجَّمَ II ,
a. Put the vowel-points to, pointed, dotted ( writing ).
عَاْجَمَ
عَاْجَمَ III ,
a. see I (b) .
أَعْجَمَ
أَعْجَمَ IV ,
a. see II .
b. Spoke barbarously, unintelligibly.
c. Locked ( door ).
اِنْعَجَمَ
اِنْعَجَمَ VII
a. [ 'Ala ], Was obscure, unintelligible to.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.084 harfعجم
عَجَمَ - يَعْجُمُ - أَعْجَم - أَعْجَمِيْن - أَعْجَمِيّ
عَجَمَ - يَعْجُمُ + الكائن + كلاماً أو بـ ِكلام: يبهم كلامه فلا يفصح ولا يبين: وخاصة إذا كان غير عربي فلا يفهم العربُ كلامه
أَعْجَم: على وزن " أفعل" : اسم فاعل بمعنى مفعول من " عَجَمَ - يَعْجُمُ ": غير عربي فلا يفهم العرب كلامه
أَعْجَمِيْن: جمع " أَعْجَم"
أَعْجَميّ: اسم نسبة من " أعجم
Mücavir kökler22 mücavir (34 toplam)
- عرب
2 ortak ayet · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
- شفي
1 ortak ayet · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır
- لحد
1 ortak ayet · Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir
- وقر
1 ortak ayet · Kayadaki çukur demektir
- لسن
1 ortak ayet · Dil demektir
- عمي
1 ortak ayet · Kör demektir
- فصل
1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- قرأ
1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
Geçtiği ayetler(3)
وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ وَالَّذِينَ …
Yabancı mı?Biz; onu yabancı bir dil ile ortaya koysaydık diyeceklerdi ki: Ayetleri tafsilatlı olarak açıklamalı değil miydi? Hem yabancı, hem da Arab’a mı hitab etmektedir? De ki: İman edenler için hidayet ve şifadır. İman etmemiş olanların kulaklarında ise bir ağırlık vardır ve bu, onlara kapalıdır. Sanki onlara uzak bir mesafeden sesleniyorlar da anlamıyorlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عجم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بكم, خرس, غرب |
| Zıt Kök | عرب |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik, kapalılık, ısırıldığında dişe direnç gösterme ve sesin dışa açılamaması |
| Çekirdek Özet 2 | Beyan ve vuzuh yoksunluğu, dilde kapalılık veya Arapça dışı olma durumu |
| Çekirdek Özet 3 | Mesajın anlaşılabilirliğinin önündeki fonetik ve anlamsal engellerin tespiti |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt ırki veya etnik bir yabancılıkla sınırlayıp beyan ve anlamsal kavranabilirlik boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عج | Dirençle karşılaşma, sıkışma, zorlanma veya gürültülü ses çıkarma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan عجب (olağan dışılıkla karşılaşma), عجز (güçsüz kalıp engellenme), عجف (zayıflık ve sert kemik yapısı) ve عجل (sıkışıklık içinde öne atılma) köklerinde de zorlanma, sınır veya aşma hareketi mevcuttur. | م | م harfinin getirdiği içe kapanma, toplanma ve örtülme etkisiyle çekirdekteki direnç ve ses teması; sesin, sözün veya nesnenin dışa açılamayıp kendi içine kilitlenmesi, kapalılık ve anlaşılmazlık kazanması yönünde daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Algının, dikkatin ve anlama çabasının yöneldiği bilinç kaynağını temsil eder. |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükün taşınmasını, birikmeyi ve toplanıp yoğunlaşmayı ifade eder. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sınırların belirsizleşmesini, içe çekilmeyi, kuşatmayı ve örtülü kalmayı anlatır. |
| عجم | Algının ve ifadenin bir noktada yoğunlaşarak dışarıya açık bir yol bulamaması, sesin veya nesnenin kendi içine kapanıp idraki engellemesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma çekirdeği gibi çiğnenmesi güç sert nesne; ses çıkaramayan veya sesi anlaşılmayan hayvan (el-acmâ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebü’n-Necm el-İclî yaban eşeğinin sesini tasvir ettiği beytinde kökü şu şekilde kullanır: صوتا مخوفا عندها مليحا / أعجمَ في آذانها فصيحا |
| Erken Arapça kullanım | Hadis-i şerifte dilsiz hayvanın verdiği zararın tazminsizliğini belirten "جُرْحُ العَجْمَاءِ جُبَارٌ" ifadesinde ve gündüz namazlarında kıraatin gizli tutulmasını anlatan "صَلَاةُ النَّهَارِ عَجْمَاءُ" nitelemesinde yer alır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عجم kökü, Sami dil ailesinde temelde sertlik, kabuk bağlama, sesin kısıtlanması veya anlaşılmaz şekilde içine kapanma matrisiyle paralellik gösterir. İbranicede `ʿ-g-m` biçiminde kederlenme, içine kapanma ve sessizleşme nüanslarıyla varlık gösteren kök; bazı Güney Sami dillerinde ve Habeşçe (Ge'ez) uzantılarında boğuk ses çıkarma ya da sert maddeleri çiğneme anlam katmanlarıyla uyuşur. Kökün Arapçadaki gelişimi, hem nesnel sertliği (çekirdek) hem de ses organının veya lisanın açık beyan üretemeyişini ifade eden çift yönlü fakat birbiriyle tutarlı bir semantik genişleme sergilemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertlik, dişe direnç ve kapalılık | Hurma çekirdeğine acem denmesi ile anlaşılamayan söze veya dilsiz hayvana acmâ denmesi arasında dışa geçit vermeme ortaklığı bulunur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Güney Sami paralelleri | İçe çekilme, dilsizlik, anlaşılmaz mırıltı veya sessizleşme kökleriyle semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış güvenilir bir dış bağ tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عجم | Anlamlı | Kapalılık, anlaşılmazlık, yabancılık | Sesin veya lafzın açık olmaması, yabancı lisan | Hedef köktür. |
| عمج | Anlamlı | Yönsüz ve hızlı hareket etme | Sağa sola saparak yürüme, yılankavi akış | Kur'an'da geçmez; hareketin belirsizliği hedef kökün kapalılığıyla uzak ilgi taşır. |
| جعم | Anlamlı | Açgözlülük, oburluk | Bir şeyi hırsla kapıp yutma | Kur'an'da geçmez; ağzın kapanması üzerinden uzak ses ilgisi taşır. |
| جمع | Anlamlı | Bir araya getirme, toplama | Dağınık unsurları bir bünyede birleştirme | Kur'an'da geçer; unsurları içine alıp kapatma yönüyle çekirdek akrabalığı vardır. |
| معج | Anlamlı | Savrularak hızla esme veya akma | Rüzgarın veya binitin salınarak hızlanması | Kur'an'da geçmez; dalgalı ve belirsiz hareket bildirir. |
| مجع | Anlamlı | Hurmayı sütle karıştırıp yeme | Birbirine karışmış gıda veya lakayt konuşma | Kur'an'da geçmez; sözde veya nesnede ayrımın yitirilmesini ifade eder. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عجم | Merkez | Anlaşılmazlık, kapalılık | Beyanın bulunmaması, ifadenin muhataba kapalı kalması | Sözün veya sesin idrak edilmesini önleyen her türlü lisan kapalılığı. |
| بكم | Komşu | Dilsizlik, konuşma yetersizliği | Organik veya zihinsel yetersizlik sebebiyle söz üretememe | عجم kökünde konuşma veya ses varken anlaşılamama esastır; بكم kökünde ise konuşma yetisinin fiilen bulunmaması öne çıkar. |
| خرس | Komşu | Sessizlik, dilsizlik | Ses çıkarma aletinin işlevsizleşmesi | خرس fiziki sesin bütünüyle kesilmesini veya kilitlenmesini anlatırken, عجم çıkan sesin muhatapça çözümlenememesini vurgular. |
| غرب | Komşu | Yabancılık, uzaklaşma | Mekânsal veya menşe bakımından tanıdık olmama | غرب kökünde yer ve köken yönüyle uzaklık belirleyicidir; عجم kökünde ise doğrudan dilsel ve anlamsal kapalılık merkezdedir. |
| عرب | Zıt | Beyan, açıklık, fasihlik | Mananın bütünüyle açık, berrak ve net kılınması | عرب her türlü kapalılığı giderip açık beyan ortaya koyarken, عجم sözün kapalılığını ve anlaşılamamasını anlatır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عجم | Kapalılık, yabancılık, anlaşılamama | Sözün açık olmaması, yabancı lisan, sert çekirdek | Kesin |
| Latince | barbarus, inarticulatus | Yabancı, eklemlenmemiş ses | Muhatapça anlaşılamayan dili ve boğuk sesleri karşılar; nesnel sertlik nüansını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | inarticulate, foreign, obscure | Eklemlenmemiş, yabancı, kapalı | İfadenin net olmayışını ve yabancı dili karşılar; kökteki fiziksel direnç boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | unverständlich, fremdsprachig | Anlaşılmaz, yabancı dilde olan | Anlamın kavranamaması ve yabancı dil yönünü aktarır; fiziksel suskunluk nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | inintelligible, barbare, étranger | Anlaşılmaz, yabancı | Dildeki kapalılığı ve yabancı oluşu karşılar; noktalama yoluyla kapalılığı giderme (i'câm) işlevini kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَعْجَمِيٌّ / أَعْجَمِيًّا | Arapça olmayan lisan, açık beyandan yoksun söz | Kur'an'ın bir beşer tarafından öğretildiği iddiasına karşı dilsel imkânsızlığı ve vahyin açık yapısını vurgulayan bağlam (Nahl 16:103, Fussilet 41:44). |
| الْأَعْجَمِينَ | Arapça konuşmayan topluluklar, lisanı yabancı kimseler | İnkârcıların inadının dille sınırlı olmadığını, vahiy yabancı birine indirilse dahi inanmayacaklarını belirten bağlam (Şuarâ 26:198). |
| أَأَعْجَمِيٌّ | Anlaşılmaz veya yabancı dilde bir kitap sorusu | Vahyin anlaşılır bir dille gelmesindeki hikmeti sorgulayan müşrik tavrını eleştiren soru bağlamı (Fussilet 41:44). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin dili ve Kur'an'ın i'cazı | Kur'an'ın Arapça oluşunun gerekliliği ve yabancı dille hitabın imkânı | İlahî mesajın muhatap tarafından bütünüyle kavranabilir (mübîn) olması ve kapalılıktan (ucme) arınmışlığı. |
| Fıkıh | Hukuki sorumluluk ve namaz hükümleri | Hayvanların sebep olduğu zararların tazmini ve gündüz namazlarında kıraatin gizliliği | Açık ifade ve irade beyanından yoksun varlıkların ve fiillerin hukuki niteliği. |
| Tefsir | Kur'an'ın beyan niteliği | Vahyin yabancı bir dille değil, muhatapların fasih lisanıyla indirilmesinin hikmeti | Hitabın kapalılıktan arındırılmış, açık ve anlaşılır kılınması ilkesi. |
| Hadis | Tilavet ve dikkat usulü | Gece namazında zihnin yorulup dilin dolaşması hali | Yorgunluk sebebiyle sözün fasihlikten çıkıp anlaşılmaz ve karışık bir hal alması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin anlaşılabilirliği ve hidayet | Beyanın zıddı | Mesajın kavranmasını zorlaştıran kapalılık hali | Dinin teklif üretebilmesi için ilahî hitabın kapalılıktan (ucme) uzak olması şarttır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve kavram inşası | Terminolojik kapalılık | Bilginin aktarımını engelleyen muğlaklık | Bilimsel önermelerin kapalı sözlerden arındırılıp (i'câm ile netleştirilip) vuzuha kavuşturulması gerekir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal iletişim ve hitap alanı | Yabancı tebaa | Yönetim dilinin anlaşılırlık sınırlarını çizme | Siyasal hitabın tebaa tarafından net biçimde kavranması adaletin uygulanabilirlik zeminidir. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve piyasa açıklığı | Belirsizlik riski | İrade beyanındaki kapalılığın giderilmesi | Sözleşmelerdeki kapalılık (ucme) aldanma ve nizaya yol açacağından şeffaflık zorunludur. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü ve sinyal kaybı (İletişim kuramı / Kriptoloji) | Bir veri iletim kanalında bilginin kodlanamaması veya araya giren parazit sebebiyle alıcı tarafından çözümlenememesi (dekode edilememesi) durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sembolik yabancılaşma (Sosyoloji / Dilbilim) | Bireyin veya grubun içinde bulunduğu toplumun dilsel ve kültürel kodlarını çözememesi neticesinde kamusal iletişim alanının dışına düşmesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü salt Fars ırkına veya belirli bir etnisiteye indirgeyerek tarihsel bir kabile nitelemesi saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sözün, sesin veya ifadenin muhatap zihninde açıklık oluşturmaması; beyanın ve kavrayışın önündeki her türlü dilsel engel. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın açık beyan vurgusunun Arap milliyetçiliği gibi kavranması; vahyin temel gayesi olan mesajın berraklığı ilkesinin gözden kaçması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kurucu niteliği olan açık beyan (mübîn) vasfının karşıtını kurarak, vahyin neden açık ve kavranabilir bir dille indirildiğini anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini, peygambere yöneltilen beşeri kaynak iddialarını ve inkârcıların anlama konusundaki bahanelerini ele alan ayetlerde (Nahl 16:103, Şuarâ 26:198, Fussilet 41:44) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin etnik veya ırki bir ayrıcalık güttüğü tezini çürütür; meselenin soy değil, muhatabın delille yüzleşmesini sağlayan dilsel vuzuh olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSertlik, çiğnenemeyen tohum veya çekirdek; ses çıkarma yetisi bulunmayan veya sesi dışa açılamayan canlının hali.
- Soyut anlamMuhatap tarafından manası kavranamayan, fonetik ve semantik açıdan kapalılık taşıyan ifade veya lisan durumu.
- Sistematik karşılıkİletişim kanalında anlam aktarımını kesintiye uğratan direnç ve anlaşılamama parametresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde aktarılan ifadeyi, muhatap zihninde gerçekleşen net idrak düzeyini, ifadenin taşıdığı yalın beyan potansiyelini simgeler. değeri ise عجم kökünün temsil ettiği kapalılık ve anlaşılmazlık katsayısıdır. değeri bire yaklaştıkça ifade kapalılık kazanır ve idrak sıfıra iner; sıfıra yaklaştığında kapalılık kalkar ve beyan tam berraklığıyla gerçekleşir.