عمم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-م-م5 sîga, 57 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جمعرضعأخوعَمِّكَعممخولوَعَمَّاتُكُمْأَعْمَامِكُمْحرجحللدخلملك

KökSîga 5Ayet 3Sure 3Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

عمم

ع - م - م

KÖK
  • 5 geçiş
  • 3 ayet
  • 5 sîga
  • 9 sözlük

“An” ve “ma”dan oluşmuştur. Harfi cerden sonra gelen “ma”lar “me”ye dönüşür.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“An” ve “ma”dan oluşmuştur. Harfi cerden sonra gelen “ma”lar “me”ye dönüşür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.738 harf
بابا العين و الميم )م ع، ع م مستعملان( عم: الأعمامُ والعُمومةُ: جماعة العَمِّ والعَمَّةِ، والعَمَّاتُ أيضاً جمع العَمَّةِ. ورجلٌ مُعِمٌّ: كريم الأعمام، ومنه مُعِمُّ مُخْوِلٌ، قال امرؤ القيس: بجِيدٍ مُعِمٍّ في العَشِيَرَةِ مُخْوِلِ والعِمامةُ: معروفة، والجمع العَمَائِمُ، واعَتَمَّ الرَّجُلُ، وهو حسنُ العِمَّةِ والاعْتِمامِ. قال ذو الرمة: تنْجُو إذا جعلتْ تَدمى أخِشَّتُها واعتمَّ بالزَّبدِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.802 harf
العَمُّ: أخو الأب، والجمع أعمامٌ وعُمومةٌ. يقال: ما كنتَ عمًّا ولقد عَمَمْتَ عُمومةٌ. وبيني وبين فلان عُمومَةٌ، كما يقال أبوَّةٌ وخؤولةٌ. ويقال: يا ابن عمِّي ويا بن عَمِّ ويا ابن عَمَّ ثلاث لغات. وقول أبي النجم: يا ابنة عَمَّا لا تَلومي واهْجَعي أراد عَمَّاهُ بهاء الندبة. و"عَمَّ يتساءلون" أصله عمَّا فحذفت منه الألف في الاستفهام. والعَمُّ: جماعةٌ من الناس. قال المرقش: والعَدْوَ بين
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR566 harf
ع م م تعمّمته فأحسن عمومتي أي دعوته عمّا‏.‏ قال‏:‏ وأصبح البيض أتراباً تعمّمني وصرّمت سببي أسنانها الحور أي لداتها‏.‏ وفلان معمّ مخول وهم عمومتي وخؤولتي‏.‏ ونبات عميم ونخلة عميمة ونخيل عمّ‏:‏ طوال‏.‏ وله جسم عمم‏.‏ وساتوى الشباب على عممه أي على كماله‏.‏ ومن المستعار‏:‏ فلان معمم ميمم أي مسود‏.‏ واعتمت الإكام بالنبات وتعممت‏.‏ ولبن معمم ومعتم‏:‏ علته الرغوة‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ واعتم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.053 harf
العَمُّ: أَخو الأَب. والجمع أَعْمام وعُمُوم وعُمُومة مثل بُعُولة؛ قال سيبويه: أَدخلوا فيه الهاء لتحقيق التأْنيث، ونظيره الفُحُولة والبُعُولة. وحكى ابن الأعرابي في أَدنى العدد: أعمٌّ، وأَعْمُمُونَ، بإظهار التضعيف: جمع الجمع، وكان الحكم أَعُمُّونَ لكن هكذا حكاه؛ وأَنشد: تَرَوَّح بالعَشِيِّ بِكُلِّ خِرْقٍ كَرِيم الأَعْمُمِينَ وكُلِّ خالِ وقول أَبي ذؤيب: وقُلْتُ: تَجَنَّبَنْ سُخْطَ ابنِ عَمٍّ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR698 harf
* ع م م * * العَمُّ * أخو الأب والجمع * أعْمَام * و * عُمومة * مثل بعولة و * العُمُومَة * مصدر * العَمّ * كالأبوة والخؤولة ويقال بابن عمي ويابن عم ثلاث لغات و * عَمَّ * يتساءلون أصله عَمَّا فحُذفت منه ألف الاستفهام وتقول هما ابنا عم ولا تقل هما ابنا خال وتقول هما ابنا خالة ولا تقل هما ابنا عمة و * اسْتَعَمَّه * اتخذه عَمَّا و * تَعَمَّمَه * دعاه عَمَّأ و * العِمامة * واحدة * العَمائم * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.924 harf
| | ( *!العَمُّ : أخُو الأبِ . ج : *!أعْمامٌ و ) | *!عُمُومٌ و ( *!عُمومَةٌ ) . قال سِيبَوَيْهِ : أدْخَلُوا | فيه الهَاءَ لتَحْقِيقِ التَّأنِيثِ ، ونَظِيرُه الفُحولَةُ | والبُعولَةُ . ( و ) حَكَى ابنُ الأعْرابِيّ في أدْنَى | العَدَدِ : ( *!أعُمٌّ ) ، قال الفَرَّاءُ : بِمنْزِلَةِ صَكٍّ | وأصُكٍّ ، وضَبٍّ وأَضُبٍّ . و ( جج : ) جَمْعُ | الجَمْع ( *!أعْمُمُونَ ) بإظْهارِ التَّضْعِيف ، وكان | الحُكمُ
Maddenin bağlantısı

| | ( *!العَمُّ : أخُو الأبِ . ج : *!أعْمامٌ و ) | *!عُمُومٌ و ( *!عُمومَةٌ ) . قال سِيبَوَيْهِ : أدْخَلُوا | فيه الهَاءَ لتَحْقِيقِ التَّأنِيثِ ، ونَظِيرُه الفُحولَةُ | والبُعولَةُ . ( و ) حَكَى ابنُ الأعْرابِيّ في أدْنَى | العَدَدِ : ( *!أعُمٌّ ) ، قال الفَرَّاءُ : بِمنْزِلَةِ صَكٍّ | وأصُكٍّ ، وضَبٍّ وأَضُبٍّ . و ( جج : ) جَمْعُ | الجَمْع ( *!أعْمُمُونَ ) بإظْهارِ التَّضْعِيف ، وكان | الحُكمُ *!أعَمُّون ، لَكن هَكَذا حَكاهُ ، وأنْشَدَ : |

| % ( تَروَّح بالعَشِيِّ بِكُلِّ خِرْقٍ % | كرِيمِ *!الأعْمُمِينَ وكُلِّ خالِ ) % | | ( وهي *!عَمَّةٌ ) ، قد خَالَف هُنا اصْطِلاحَه | في ذِكْرِ الأنْثَى . | | ( والمَصْدَرُ *!العُمُومَةُ ) بالضَّمّ كالأُبُوَّةِ | والخُؤُولَةِ . ( و ) يُقالُ : ( ما كُنتَ *!عَمًّا ، ولقَدْ | *!عَمَمْتَ ) *!عُمومَةً . | | ( و ) رَجُلٌ ( *!مُعَمٌّ ) *!ومِعَمٌّ - ( بِضَمِّ المِيم | وكَسْرِها - الكَثيرُ الأعْمامِ أو كَريمُهُم ) ، | هَكَذا نَقلَه الجوْهَرِيُّ ، وهو نَصُّ اللَّيْثِ في | العَيْن . وفي التَّهْذيبِ : العَرَبُ تقولُ : | رَجُلٌ *!مُعَمٌّ مُخْوَلٌ ، إذا كانَ كَريمَ الأعْمامِ | والأخوالِ كَثِيرَهم . قال امْرؤُ القَيْسِ : | % ( * بِجِيدٍ مُعَمٍّ في العَشِيرةِ مُخْوَلِ * % ) % | قال اللَّيثُ : ويُقالُ : مِعَمٌّ مِخْوَلٌ . قالَ | الأزْهَرِيُّ : ولم أسْمَعْه لِغَيْرِ اللَّيْثِ ، ولكن | يُقالُ : *!مِعَمٌّ مِلَمٌّ إذا كان *!يَعُمُّ النَّاسَ بِبِرِّه | وفَضْلِه ، ويَلُمُّهم ، أي يُصْلِحُ أمْرَهُم | ويَجْمَعُهُم . | | ( *!وتَعَمَّمتْه النِّساءً : دَعَوْنَه عَمًّا ) ، هَكذا في | سائِرِ النُّسَخِ ، وكَذلك تَأخَّاهُ وتَأبَّاه وتَبَنَّاه ، | وأنْشَدَ ابنُ الأعرابِيّ : | % ( عَلامَ بَنَتْ أُخْتُ المَرابِيعِ بَيْتَهَا % | عَلَيَّ وقالَتْ لِي بِلَيْلٍ : *!تَعَمَّمِ ؟ ) % | | أيْ أنَّها لَمَّا رَأَتِ الشَّيْبَ قَالَتْ : لا تَأتِنَا | خِلْمًا ، ولكن ائْتِنَا *!عَمًّا . وسِياقُ الجوْهَرِيِّ | عن أبِي زَيْدٍ : *!وتَعَمَّمْتُه إذَا دَعَوتُه عَمًّا . | ومِثْلُه سِياقُ الزَّمَخْشَرِيّ ، وكذلك تَخَوَّلْتُه | إذا دَعَوْتُه خَالاً . | | ( *!واسْتَعْمَمْتُه ، اتَّخَذْتُه *!عَمًّا ، ويقال : | هُمَا ابْنَا *!عَمٍّ ، ) و ( لا ) يقالُ : ابنَا ( خالٍ ، و ) | تَقُولُ : هُما ( ابْنَا خالَةٍ ) ، و ( لا ) تَقُولُ : هُمَا | ابْنَا ( عَمَّةٍ ) . هَذَا نَصُّ الجوْهَرِيّ . وهَكَذَا | نَقَلَه الأزْهَرِيُّ عن ابنِ السِّكِّيتِ . وقال :

| ابنَا عَمٍّ تُفْرِدُ العَمَّ ولا تُثَنِّيه ؛ لأنَّكَ إنَّما | تُرِيدُ أنّ كلَّ واحدٍ مِنْهُمَا مُضافٌ إلى هذه | القَرابَةِ ، كَمَا تَقولُ في حَدِّ الكُنْيَةِ : أبوَا زيْدٍ ، | إنَّمَا تُرِيدُ أنّ كُلَّ واحِدٍ مِنْهُمَا مُضافٌ إلى | هَذه الكُنْيَةِ . اه . ويقال : هما ابْنَا عَمٍّ لَحًّا ، | وهُما ابْنَا خالَةٍ لَحًّا ، ولا يُقالُ : هُمَا ابْنَا | *!عَمَّةٍ لَحًّا ، ولا ابنَا خَالٍ لَحًّا ؛ لأنهما | مُفْتَرِقانِ ؛ لأنَّهُما رَجُلٌ وامرأَةٌ ، قال : | % ( فإنَّكُمَا ابْنَا خَالَةٍ فاذْهَبَا مَعًا % | وإنِّيَ مِنْ نَزْعٍ سِوَى ذاك طَيِّبِ ) % | | وقال ابنُ بَرِّيّ : يُقالُ : ابْنَا عَمٍّ لأَنَّ كلَّ | واحِدٍ مِنْهُمَا يَقولُ لِصاحِبِهِ : يا ابنَ *!-عَمِّي ، | وكذلك ابنَا خَالَةٍ لأنَّ كُلَّ واحدٍ مِنْهُمَا | يَقُولُ لِصاحِبِه : يابْنَ خالَتِي ، ولا يَصِحُّ أن | يُقالَ : هُمَا ابْنَا عَمَّة ، ولا يَصِحُّ أن يُقالَ : | هُمَا ابْنَا خالٍ ، لأنَّ أحدَهُما يقول | لِصاحِبِه : يا ابْنَ خالِي ، والآخَرُ يَقُولُ لَهُ : | يا ابْنَ *!عَمَّتِي ، فاخْتَلَفَا ، ولا يَصِحُّ أنْ يُقالَ : | هُمَا ابْنَا عَمَّةٍ ؛ لأنَّ أحدَهما يَقولُ | لِصاحِبِهِ : يا ابْنَ عَمَّتِي ؛ والآخَرُ يقولُ لَهُ : | يا ابنَ خَالِي . | | ( *!والعَمُّ : الجمَاعَةُ ) من النَّاسِ ، كَمَا في | الصّحاح ، وقِيلَ : من الحَيِّ . وزَادَ بَعْضُهُم : | ( الكَثِيرَةُ ) ، وأَنْشَدَ ابْنُ الأعْرابِيّ : | % ( يُرِيغُ إِلَيْهِ العَمُّ حاجةَ واحِدٍ % | فأُبْنَا بِحَاجَاتٍ ولَيْسَ بِذِي مالِ ) % | | قال : العَمُّ هُنَا : الخَلْقُ الكَثِيرُ ، | ( *!كَالأَعَمِّ ) ، حَكَاه الفَارِسِيُّ عن أبِي زَيْدٍ ، | قَالَ : ولَيْسَ في الكَلامِ أفعَلُ يَدُلُّ عَلَى | الجَمْعِ غَيْر هَذا إلاّ أن يَكونَ اسْمَ جِنْسٍ ، | كَالأَرْوَى والأَمَرِّ الذي هو الأمْعَاءُ ، وأنشد : | % ( ثُمَّ رَمَانِي لا أَكُونَنْ ذَبِيحَةً % | وقد كَثُرَتْ بَيْنَ *!الأعَمِّ المَضَائِضُ ) % | | قال ابْنُ جِنِّيّ : لم يَأْتِ في الجَمْعِ | المُكَسَّر شَيءٌ علي أَفْعَلَ مُعْتَلاًّ ولا صَحِيحًا | إلاّ الأعَمَّ ، قالَ : وبِخَطِّ الأرزَنِي : ثُمَّ رَآنِي . | قالَ : ورَواهُ الفَرَّاء : بَيْنَ الأَعُمِّ ، بِضَمِّ | العَيْنِ جَمْع *!عَمٍّ ، كَضَبٍّ وأَضُبٍّ . |

| | ( و ) *!العَمُّ : ( العُشْبُ كُلُّه ) ، عن ثَعْلَبٍ | وأَنْشَدَ : | % ( * يَرُوحُ في العَمِّ ويَجْنِي الأُبْلُمَا * % ) % | ( و ) العَمُّ : ( ع ) عن ابن الأعرابيّ ، وأنشَدَ : | % ( أقْسَمْتُ أَشْكُوكَ مِنْ أَيْنٍ ومِنْ وَصَبٍ % | حَتَّى تَرَى مَعْشَرًا *!بِالعَمٍّ أزْوَالاَ ) % | | ( و ) أيضًا : ( ة بين حَلَبَ وأنْطَاكِيَةَ : | مِنْهَا : عُكَاشَةُ ) بنُ عبْدِ الصَّمَدِ ( *!العَمِّيٌّ ) | الضَّرِيرُ : شاعِرٌ مُحْسِنٌ مُقِلٌّ من شُعراءِ | الدّوْلَة الهاشِمِيَّة . والذي صَرَّحَ به البَكْرِيُّ | في شَرْحِ الأمالِي : أنّه من البَصْرَةِ ، وأنّه من | بَنِي العَمّ الآتِي ذِكْرُهم . | | ( و ) العَمُّ : ( النَّخْلُ الطِّوالُ ) التَّامَّةُ | [ في ] طُولِها والتِفافِها ، ( ويُضَمُّ ) ، ومِنْه | الحَديثُ : وإِنَّهَا لَنَخْلٌ *!عُمٌّ ، وأَنْشَدَ | أبو عُبَيد لِلَبِيدٍ يَصِفُ نَخْلاً : | % ( سُحُقٌ يُمَتِّعُهَا الصَّفَا وسَرِيُّةُ % | *!عُمُّ نواعِمُ بَيْنَهُنَّ كُرُومُ ) % | | ( و ) العَمُّ : ( لَقَبُ مَالِكِ بِنِ حَنْظَلَةَ أبِي | قَبِيلَةٍ ) ، كذا في النُّسَخِ . وفي التَّهْذِيب : | لَقَبُ مُرَّةَ بِنِ مَالِكٍ : ( وهُمْ *!العَمِّيُّونَ ) في | تَمِيمٍ . وقَالَ أبو عُبَيْدٍ : مُرَّة بنُ وائِلِ بنِ | عَمْرِو بنِ مَالِكِ بنِ حَنْظَلَةَ بنِ فَهْمٍ مِنَ | الأزْدِ . وهم بَنُو العَمِّ في تَمِيم ، هَذا | نَسَبُهُم ، ثم قالوا : مُرَّةُ بنُ حَنْظَلَةَ بنِ مَالِكِ | ابنِ زَيْدِ مَناةَ بنِ تَمِيم ، وفي الأغانِي . أَصْلُ | بَنِي العَمِّ كالمَدْفُوعِ يقال : إنَّهم نَزَلُوا في | بَنِي تَمِيم بِالبَصْرَة أيَّامَ عُمرَ رَضِي الله | تَعالَى عنه ، وغَزَوْا مع المسْلِمينَ ، وأبلَوْا | فَحُمِدُوا ، فَقِيلَ لَهُم : إنْ لم تَكُونُوا من | العَرَب فأنتُم الإخْوانُ وبَنُو العَمِّ ، فلُقِّبوا | بذّلك ، ولِذَلِك قالَ كَعْبُ بنُ مَعْدَان | الأشْعَرِيّ : | % ( وَجَدْنَا آلَ سامَةَ في قُرَيْشٍ % | كَمِثْل *!العَمِّ في سَلَفَيْ حَمِيمِ ) % |

| | وقال جرير : | % ( قُل لِلفَرَزْدَقِ مَنْ عِزٌّ يَلُوذُ بِهِ % | سِوَى بَنِي العَمِّ في أيْدِيهِمُ الخَشَبُ ) % | % ( سِيرُوا بَنِي العَم فَالأَهْوازُ مَنْزِلُكُم % | ونَهْرُ تِيرَى فما تَدْرِيكُمُ العَرَبُ ) % | | ( أو النِّسْبَةُ إلى *!عَمٍّ *!عَمِّيُّونَ ، كأَنَّه نِسْبَةُ إلى | *!عَمِّيٍّ ) . ونَصُّ الجَوْهَرِيِّ : والنِّسبةُ إلى عَمٍّ | *!عَمَوِيّ ، كأنّه مَنْسُوبٌ إلى عَمًى ، قَالَه الأخفَشُ . | | ( و ) العِمُّ ( بِالكَسْر : ة بِحَلَبَ غَيرُ | الأُولَى ) ومنها : جَعْفَرُ بنُ سَهْلٍ *!العِمِّيُّ ، | وذَكَر المالِينِي وبشران بنُ عَبْد المَلِكِ | العِمِّي الموصليّ ، من مَشَايِخِ الطَّبَرَانِيِّ . | وأخُوهُ المُغِيثُ مَمْدُوحُ المُتَنَبِّي . | | ( *!والعِمَامَةُ ، بِالكَسْرِ ) - قالَ شَيْخُنَا : | وضَبَطَه بَعْضُ شُرَّاح الشَّمَايِل بالفَتْح أيضًا | وهو غَلَط - ( المِغْفَرُ والبَيْضَةُ ) يُكْنَى بِها | عَنْهُما ، ( و ) الأصْلُ فِيها ( ما يُلَفُّ على | الرَّأْسِ ج *!عَمائِمُ *!وعِمامٌ ) بِالكَسْرِ ، الأخِيرَةُ | عن اللِّحْيانِي ، قالَ : والعَرَبُ تَقول : لَمَّا | وَضَعُوا *!عِمامَهُم عَرَفْنَاهُم ، فإمّا أنْ يَكُون | جَمْعُ *!عِمَامَةٍ جَمْعَ التَّكْسِيرِ ، وإمَّا أنْ يَكُونَ | من بابِ طَلْحَةٍ وطَلْحٍ . | | ( وقد *!اعْتَمَّ ) بِها ( *!وتَعَمَّم ) بِمعنى ، ( و ) | كَذلِك ( *!اسْتِعَمَّ ) . وأمَّا قَولُ الشَّاعِر أَنشَدَه | ثَعْلَب : | % ( إِذَا كَشَفَ اليومُ العَماسُ عنِ اسْتِهِ % | فلا يَرْتَدِي مِثْلِي ولا *!يَتَعَمَّمُ ) % | | فَقِيل : مَعْناه أَلْبَسُ ثِيابَ الحَرْبِ ولا | أَتَجَمَّلُ ، وقيل : مَعْنَاه لَيْسَ أحدٌ يَرْتَدِي | [ بالسيف ] كارتِدائِي ، ولا *!يَعْتَمُّ بِالبِيْضَةِ | *!اعْتِمَامي . | | ( و ) *!العِمَامَةُ : ( عِيدانٌ مَشْدُودَةٌ تُرْكَبُ | في البَحْرِ ، ويُعْبَرُ عَلَيها في النَّهْرِ ، *!كالعَامَّةِ ) | بِتَشْدِيدِ المِيمِ . | | ( أو الصَّوابُ العَامَة مُخَفَّفَة ) ، وهَكَذا | رَواهُ ابنُ الأعْرابِيّ ، وهو الصَّحيح . ( و ) في |

| المَثَلِ : ( أرخَى *!عِمَامَته : أي : أمِنَ وتَرَفَّهَ ) ، | لأنَّ الرَّجُلَ إنَّما يُرْخِي عِمامَتَه عند | الرَّخاءِ ، وأَنْشَدَ ثَعْلَبٌ : | % ( ألْقَى عَصَاهُ وأَرْخَى مِنْ عِمَامَتِهِ ) % | وقَالَ : ضَيْفٌ ، فَقُلتُ : الشَّيْبُ ، وقال أَجَلْ | | ( ومن المَجازِ : ( *!عُمِّمَ بِالضَّمِّ ) أي | ( سُوِّدَ ) ، لأنَّ تِيجانَ العَرَبِ *!العَمائِمُ ، فَكُلَّمَا | قِيل في العَجَمِ : تُوِّجَ من التَّاجِ قِيلَ في | العَرَبِ : عُمِّم ، قَال : | % ( * وفِيهِمُ إذْ *!عُمِّمَ *!المُعَمَّمُ * % ) % | وكانُوا إذا سَوَّدُوا رَجُلاً *!عَمَّمُوهُ *!عِمامَةً | حَمْراءَ ، وكانَتْ الفُرْسُ تَتَوِّجُ مُلوكَها | فَيُقالُ له : المُتَوَّجُ . | | ( و ) *!عُمِّمَ ( رَأْسُه ) ، أي ( لُفَّتْ عَلَيْه | العِمَامَةُ ، *!كَعُمَّ ) بالضَّمِّ . | | ( وهُوَ حَسَنُ *!العِمَّةِ بِالكَسْرِ ، أي : | حَسَنُ ( *!الاعْتِمامِ ) *!والتَّعَمُّم . | | ( وكُلُّ ما اجْتَمَعَ وكَثُرَ ) فَهو ( *!عَمِيمٌ ) | كأَمِيرٍ ( ج : *!عُمُمٌ كَكُتُبٌ ) ، ونَظِيرُه سَرِيرٌ | وسُرُرٌ . | | وقال الجَعْدِيُّ يَصِفُ سَفِينَةَ نُوحٍ عَلَيه | السَّلامُ : | % ( يَرْفَعُ بِالنَارِ والحدِيدِ مِنَ ال % | جَوْزِ طِوَالاً جُذُوعُهَا *!عُمُمَا ) % | | ( والاسْمُ ) مِنْه ( *!العَمَمُ ، مُحَرَّكَةً ) . | | ( وجَارِيَةٌ ) *!عَمِيمَةُ ( ونَخْلَةٌ *!عَمِيمَةٌ و ) | جارِيَةٌ (َ*!عَمَّاءُ ) ، أي : ( طَوِيلَةٌ ) تَامَّةُ | القَوامِ والخَلْقِ . ( ج : *!عُمٌّ ) بِالضَّمِّ . قالَ | سِيبَوَيْهِ : أَلْزَمُوه التَّخْفِيفَ إذْ كَانُوا | يُخَفِّفُونَ غَيرَ المُعْتَلِّ ، وكان يَجِبُ عُمُمٌ | كَسُرُرٍ ؛ لأنَّه لا يُشْبِهُ الفِعْلَ . ونَخْلَةٌ *!عُمٌّ | عن اللِّحيانيّ ، إمّا أنْ يَكونَ فُعْلاً وهي | أقَلُّ ، وإمَّا أنْ يَكونَ فُعُلاً أصْلُها عُمُمٌ ، | فَسُكِّنَت المِيمُ وأُدغِمتْ ، ونَظيرُها على | هَذَا نَاقَةٌ عُلُطٌ ، وقَوْسٌ فُرُجٌ ، وهو بَابٌ | إلى السَّعَة . ( وهو *!أعَمُّ ) أي : المذَكَّر ، | قال : |

| % ( *!عُمٌّ كَوارِعُ في خَلِيجِ مُحَلِّم * % ) % | ( ونَبتٌ *!يَعْمُومٌ ) أي ( طَوِيلٌ ) قال : | % ( ولقد رَعَيْتُ رِيَاضَهُنَّ يُوَيْنِعًا % | وعُصَيْرُ طَرَّ شُوَيْرِبِي يَعْمُومُ ) % | | ( *!والعَمَمُ ، مُحَرَّكَةً : عِظَمُ الخَلْقِ في | النَّاسِ وغَيْرهِم . و ) أيْضًا ( التَّامُّ *!العَامُّ منْ | كُلِّ أمْرٍ ) ، قالَ عَمرُو ذُو الكَلْبِ : | % ( * يا لَيْتَ شِعْرِي عَنكَ والأمْرُ *!عَمَمْ * % ) % | % ( * ما فَعَل اليَومَ أَوَيْسٌ في الغَنَمْ ؟ ! * % ) % | | ( و ) *!العَمَمُ : ( اسْمُ جَمْعٍ *!للعَامَّةِ ، وهي | خِلافُ الخَاصَّةِ ) قال رُؤبَةُ : | % ( * أَنتَ رَبِيعُ الأقْرَبِينَ *!والعَمَمْ * % ) % | | وقال ثَعْلَبٌ : إنَّما سُمِّيت لأنها تَعُمُّ | بالشَّرِّ . وقال الرَّاغِبُ : لكَثْرَتِهم | *!وعُمُومِيَّتِهم في البِلاد . | | ( و ) يُقالُ : ( اسْتَوى ) الأمرُ ( عَلَى *!عُمُمِه | - بِضَمَّتَيْن - أي تَمامِ جِسْمِه ومَالِه | وشَبَابِه ) . ومنه حَدِيثُ عُرْوَةَ بنِ الزُّبَيْر | حِينَ ذَكَرَ أُحَيْحَةَ بنُ الجُلاح وقَولَ أخْوالِه | فيه : ( ( كُنَّا أَهْلَ ثُمِّة ورُمّة حَتَّى إذا اسْتَوَى | على عُمُمِه ) ) . يُرْوَى هَكَذا بِضَمَّتَيْن ، | وبِالتَّحْرِيك وبِالتَّشْدِيد أيْضًا لِلازْدِواج ، | قالَه الجَوْهَرِيُّ ، والمَعْنَى على قَدِّه التَّامِّ أو | عَلَى عِظَامِه وأعْضَائِه التَّامَّةِ . | | ( *!وعَمَّ الشَّيءُ ) *!يَعُمُّ ( *!عُمومًا : شَمِلَ | الجَمَاعة ، يُقالُ *!عَمَّهم بالعطِيَّة ، وهو *!مِعَمّ | بكَسْرِ أَوَّلِه ) أي ( خَيِّرٌ *!يَعُمُّ ) القَومَ ( بِخَيْرِه | [ وعَقْلِه ] ) . وقال كُراعٌ : رجلٌ *!مِعَمٌّ *!يعُمُّ | النَّاسَ بمَعْرُوفِه ، أيْ يَجْمَعُهُم ، وكَذَلك | مُلِمٌّ يَلُمُّهُم ، أي : يَجْمَعُهُم ولا يَكادُ يُوجَدُ |

| فَعَل ، فهو مُفْعِلٌ غيرهما ( كالعَمَمِ ) | مُحَرَّكة ، ومنه قَولُ الكُمَيْت : | % ( بَحْرٌ جَرِيرُ بنُ رِشْقٍ من أُرُومَتِه % | وخَالدٌ من بَنِيه المِدْرَهُ العَمَمُ ) % | | ( *!والعَمِيمُ ) كأَمِيرٍ : ( ع ) . | | ( و ) أَيضًا : ( يَبِيسُ البُهْمَى ) . | | ( و ) يُقالُ : هُوَ مِنْ ( صَمِيمِ القَوْمِ ) | *!وعَمِيمِهِم بمَعْنَى وَاحِد ، نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . | | ( *!والعُمِّيَّةُ ، بالضَّمِّ والكَسْرِ : الكِبْرُ ) ، | واقْتصَر الجَوْهَرِيّ على الضَّمِّ ، قَالَ : | كَالعُبِّيَّةِ . | | ( *!والعَمَاعِمُ : الجَماعَاتُ المُتَفرِّقُونَ ) ، | وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ لِلَبِيدٍ : | % ( لِكَيْ لا يَكُونَ السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتِي % | وأجْعَلَ أَقوامًا *!عُمُومًا *!عَمَاعِمَا ) % | | أي : أَجعلُ أَقوامًا مُجْتَمِعِين فِرَقًا ، وهذا | كما قِيلَ : | % ( * مِنْ بَيْنِ جَمْعٍ غَيرِ جُمَّاعِ * % ) % | كَمَا في الصّحاح . قُلتُ : وهو قَولُ أبِي | قَيْسِ بنِ الأَسلَتِ ، وأَوَّلُه : | % ( * ثم تَجَلَّت ولَنَا غَايَةٌ * % ) % | والسَّنْدَرِيُّ : شاعِرٌ كانَ مع عَلْقَمَةَ بنِ | عُلاثَة ، وكانَ لَبِيدٌ مع عَامِرِ بنِ الطُّفَيْلِ ، | فَدُعِيَ لَبِيدٌ إلى مُهاجَاتِهِ فَأَبى . | | ( *!وعَمَّمَ اللَّبَنُ *!تَعْمِيمًا : أَرْغَى ) ، كَأنَّ | رَغْوتَه شُبِّهَتْ *!بِالعَمامَةِ ، كَمَا في الصِّحاح ، | وهو مَجَازٌ ( *!كاعْتَمَّ ) ، واللَّبَن *!مُعَمَّمُ | *!ومُعْتَمٌّ ، وذلِك إذا حُلِبَ . | | ( ورجُلٌ *!عُمِّيٌّ - كَقُمِّيٍّ ) بِالضَّمِّ - ( أي | *!عَامٌّ ) ، والذي في المُحْكَمِ : رَجُلٌ *!عُمٌّ | وقُصْرِيٌّ ، *!فالعُمُّ *!العَامُّ ، ( وقُصْرِيٌّ أَيْ | خَاصٌّ ) . | | ( و ) من المَجازِ : ( *!اعْتَمَّ النَّبْتُ ) إذا | ( اكْتَهَلَ ) كما في الصِّحَاح ، وقال غَيرُه . | إذا التَفَّ وطَالَ . | | ورَوضَةٌ *!مُعْتَمَّةٌ ، أيْ : وَافِيَةٌ النَّبَاتِ | طَوِيلَتُه . وفي الصِّحَاح : يُقَالُ للنَّباتِ إذَا | طَالَ : قَد *!اعْتَمَّ ، ووُجِد بخَطِّ الجَوْهَرِيّ : |

| للشَّابِّ . | | ( و ) من المَجازِ : ( *!المُعَمَّمُ ، كَمُعَظَّمٍ : | الفَرَسُ الأبْيَضُ الهَامَةِ دُونَ العُنُقِ ) ، يُقالُ : | هو أَدْرَعُ *!مُعَمَّمٌ ، ( أو ) هو من الخَيْل الّذِي | ( ابْيَضَّتْ ناصِيَتُه كُلُّهَا . ثم انْحَدَرَ البَيَاضُ | إلى مَنْبِتِ النَّاصِيَةِ ) وما حَولَهَا من | القَوْنَسِ . | | ( *!والأَعمُّ : الغَلِيظُ ) التَّامُّ في قَوْلِ المُسَيَّبِ | ابنِ عَلَسٍ يَصِفُ نَاقةً : | % ( ولَهَا إذَا لَحِقَتْ ثَمَائِلُهَا % | جَوْزٌ أَعمُّ ومِشْفَرٌ خَفِقُ ) % | والجَوْزُ : الوَسَطُ . ومِشْفَر خَفِقٌ : أَهْدَلُ | يَضْطَرِبُ . | | ( *!وعَمْعَمَ الرَّجلُ ) إذَا ( كَثُرَ جَيْشُه بَعْدَ قِلَّةٍ ) . | ( *!وعَمَّى كَحَتَّى ) : اسْمُ ( امرأة ) ، ومنه | قَولُه : | % ( فَعِقْدَكِ *!عَمَّى اللّهَ هَلاَّ نَعَيْتِهِ % | إلى أَهْلِ حَيٍّ بِالقَنافِذِ أَوْرَدُوا ) % | | أرَادَ يا *!عَمّى . وعَقْدَكَ يَمِينٌ . | | ( *!وعَمَّانٌ ، كَقَبَّانٍ : د بِالشَّامِ ) ، | قُربَ دِمَشْقَ ، سُمِّيَ *!بِعَمَّانَ بنِ لُوطِ | ابنِ هَارَانَ ، كَان سَكَنَه ، نَقلَه | السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ ، وأَنْشَدَ ابنِ | الأَعْرابِيِّ لمُلَيْحٍ : | % ( ومن دُونِ ذِكْرَاهَا التي خَطَرَتْ بِنَا % | بِشَرْقِيِّ *!عَمَّانَ الشَّرَا فالمُعَرَّفُ ) % | | وقَالَ أئِمَّةُ النَّسَبِ : هي مَدِينَةٌ | بِالبَلْقَاءِ من كُورَةِ دِمَشْقَ ، وبه فُسِّرَ | حَدِيثُ الحَوْضِ : وإِنَّه مِنْ مَقَامِي هَذَا | إلى *!عَمَّان . قالَه الأزْهَرِيُّ ، ومِنْها : | نَصْرُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ أَبِي الفَتْحِ الزُّهْرِيُّ ، | ومُحَمَّدُ بنُ كَامِلٍ ، *!العَمَّانِيَّانِ : مُحَدِّثَانِ ، | ومِنْها أيْضًا : الحافِظُ أبُو سَعِيدٍ *!العَمَّانيُّ | المُقْرِئُ : مُؤَلِّفُ المُرْشِدِ في الوَقْفِ | والابْتِداءِ . | | ( *!ومُعْتَمٌّ : اسْمُ ) رَجُلٍ ، كما في |

| الصِّحاح ، وأَنْشَدَ لِعُرْوَةَ : | % ( أيَهْلِكُ *!مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ ولَمْ أَقُمْ % | على نَدَبٍ يَوْمًا ولِي نَفْسُ مُخْطِرِ ) % | | وقالَ ابنُ بَرِّيّ : الصَّوابُ في الرِّوَاية : | أَتَهْلِكُ ، بِالتَّاءِ الفَوْقِيَّة ، ومُعْتَمٌّ وزَيْدٌ ، | قَبِيلَتان ، وهَكَذا وُجِدَ بِخَطِّ أَبِي زَكَرِيَّا | على الصَّوابِ . | | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | يُقالُ : يا ابنَ *!عَمِّي ، ويا ابْنَ عَمِّ ، ويا | ابنَ *!عَمَّ ، بالتَّخْفِيفِ ثَلاثُ لُغات كما في | الصّحاح . | | وشَاةٌ *!مُعَمَّمة : بَيضاءُ الرَّأْس ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيّ . | | *!والعَمِيمُ : الطَّوِيلُ من الرِّجَالِ والنَّباتِ ، | قال الأعشَى : | % ( * مُؤَزَّرٌ *!بِعَمِيمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ * % ) % | *!واعتْمَّتِ الآكامُ بِالنَّباتِ *!وتَعَمَّمَتْ . | | وفي الحديثِ : أَكْرِمُوا *!عَمَّتَكَم | النَّخْلَةَ ؛ أي : لأنَّها خُلِقَتْ من فَضْلَةِ | طِينَةِ آدمَ عليه السَّلام . وقال ابنُ الأعرابِيّ : | *!عُمَّ إذا طُوِّلَ ، *!وعَمَّ إذَا طالَ ، ومَنْكِبٌ | *!عَمَمٌ : طَوِيلٌ ، وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ لعَمْرِو بنِ | شَأْسٍ : | % ( وإنَّ عِراراً إن يَكُنْ غَيرَ واضِحٍ % | فإنِّي أُحِبُّ الجَوْنَ ذَا المَنْكِبِ *!العَمَمْ ) % | | وبَقَرَةٌ *!عَمِيمَةٌ : تامَّةُ الخَلْقِ . | | ويُقالُ : *!عَمَمْناكَ أَمْرَنا ، أيْ أَلْزَمْنَاكَ . | | وهو *!المُعَمَّمُ : لِلسَّيِّدِ الذي يُقَلِّدُهُ القَوْمُ | أمورَهُم ، ويَلْجَأُ إِلَيه العَوامّ ، قال أبو ذُؤَيبِ : | % ( ومن خَيْرِ ما جَمَعَ النَّاشِئُ *!المُعَمَّمُ خِيرٌ وزَنْدٌ ورِيُّ ) % | | وقال الأصْمَعيُّ في سِنِّ البَقَرِ : إذا |

| اسْتَجْمَعَتْ أسْنانُه قِيل : قد *!اعْتَمَّ ، فهو | *!عَمَمٌ ، فإذا أسَنَّ فَهو فَارِضٌ . | | ومنْ أمْثالِهِمِ : *!عَمَّ ثُوَباءُ النَّاعِسِ | يُضْرَبُ لِلحَدَثِ يَحْدُثُ بِبَلْدَةٍ ، ثُمَّ يَتَعَدَّاهُ | إلى سائِرِ البُلْدان . | | *!والعَامَّةُ : القَحْطُ العَامُّ . | | وأيْضًا القِيَامَةُ : لأنَّها *!تَعُمُّ النَّاسَ | بالموتِ . | | وأبو الفَضلِ مُحَمَّدُ بنُ حامِدِ بنِ | حَرْبٍ البَلْخِيُّ *!العَمَائِمِيُّ : مُحَدِّثٌ تَكُلِّمَ | فيه . | | وزَيْدٌ *!العَمِّيُّ البَصْرِيُّ : تابِعِيٌّ ، قِيلَ له | ذلكَ ، لأنَّه كانَ كُلَّمَا سُئِلَ عن قَبِيلة قال : | حتَّى أسأَلَ *!عَمّي ، رَوَى عن أَنَسٍ ، وابنُه | أبو زَيْد عبد الرَّحِيم عن أبِيه ، ضَعيفٌ . | | وأبو مُحَمَّدِ عبدُ الرحمنِ بنُ مَحْمودِ بنِ | أحمدَ بنِ هِبَةِ اللهِ *!العَمِّيُّ ، ويُعْرَفُ بابنِ | العَمِّ ، من مَشايِخِ أبي سَعْدٍ السَّمْعَانِيِّ ، | تُوفِّي بِمَرْوَ . | | والشَّيخُ ناصرُ الدينِ أبُو *!العَمائِمِ : أحَدُ | الأوْلِياءِ بِرِيفِ مِصْرَ . | | وكَفْرُ *!عَمَّا : صُقْعٌ في بَرِّيَّةِ خُسافَ بيْنَ | نابُلُسَ وحَلَبَ . | | *!وعَمّا : صَنَمٌ لخولانَ بِاليَمَنِ . | | وعبد اللهِ بنُ *!المعْتَمِّ : أميرٌ من أمراءِ | القادِسِيَّة : ذَكَرَهُ سَيْفٌ . |

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.055 harf
عَمَّ عَمَّ U ( n. ac. عُمُوْم 27 ), a. Was common, general, universal; was comprehensive, inclusive. b. [ acc. & Bi ], Included, comprised, embraced in. c. Covered entirely. d. Made long. e. ( n. ac. عُمُوْمَة 27t ), Became a paternal uncle. f. [ pass. ], Wore a turban, a crown &c.; was crowned. عَمَّمَ عَمَّمَ II , a. Made general, universal, inclusive; extended to all. b. Put
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok34.052 harf
عمم عَمَّ - يَعُمُّ - عَمّ - أَعْمَام - عَمَّة - عَمّات عَمَّ - يَعُمُّ + كائن + كائناً: يكون له عماً: يكون أخا أبيه عَمّ:على وزن " فَعْل" اسم فعل " عَمَّ - يَعُمُّ ": أخو الأب أَعْمَام: حمع " عَم ّ " عَمَّة: مؤنث " عَمّ ": أخت الأب عَمّات: جمع " عمة " وهذا اللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النسب القريب"، وهي: أَبَا - يَأْبُو- أب، أَمِمَ (
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler57 mücavir (73 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خول

    3 ortak ayet · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir

  2. حرج

    2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

  3. جنح

    2 ortak ayet · Kanat demektir

  4. حلل

    2 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  5. أخو

    2 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  6. أمم

    2 ortak ayet · Emam ön demektir

  7. دخل

    2 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  8. جمع

    2 ortak ayet · Yumruk demektir

  9. بنو

    2 ortak ayet · Oğullar

  10. شتت

    1 ortak ayet · Bölük bölük

  11. رضع

    1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  12. ملك

    2 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: أَعْمَامِكُمْ
  1. … أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ …

    AmcalarınızKöre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

Sîga sayfası: عَمَّاتِكُمْ
Sîga sayfası: وَعَمَّاتُكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعمم
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerخول, شمل, جمع
Zıt Kökخصص
Çekirdek Özet 1Kuşatma, bütünü sarma, kapsama ve yukarıdan örterek toplama
Çekirdek Özet 2Baba soyundan gelen koruyucu geniş aile bağı ve mahremiyet hukuku
Çekirdek Özet 3Tikel unsurları çatısı altına alan kapsayıcı birlik ve riyaset modeli
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik amca-hala akrabalığına indirgeyip kapsayıcı himaye, kabile riyaseti ve umumi nizam bağlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عمYayılma, kapsama, yükselerek kuşatma veya derinleşme; nitekim عمد kökünde yükselip direk olma, عمر kökünde alanı bütünüyle mamur kılma, عمق kökünde dibe doğru yayılma, عمل kökünde gücü yayarak ortaya koyma ve عمي kökünde görüşün bütünüyle perdelenmesi görülürمKapsama ve sarma hareketine süreklilik ve katmanlı bir bürünme niteliği kazandırarak nesneyi başından itibaren bütünüyle örten, içine alan ve tevarüs edilen kapsayıcı bir çatı anlamı oluşturmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, açığa çıkma, gözetmeVarlığı, kaynağı ve himaye altına alınacak alanı gözetleyen odak
مSu; akış, yayılma, kaplama, derinlikSınırları aşarak çevreye yayılan, saran ve bütünü örten akışkan kuşatma
مSu; akış, yayılma, kaplama, derinlikİlk yayılmayı pekiştiren, örtücülüğü ve kapsayıcılığı pekişmiş sürekli bir bütüne dönüştüren ikinci katman
عممGözeten kaynağın bütünü saran ve örten bir akışla çevreye yayılmasıBir nesnenin, başın veya topluluğun üstten kuşatıcı bir örtü veya himaye bağıyla bütünüyle sarılması ve genel bir birlik oluşturması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi bütünüyle sarıp örtmek; başa sarık sarmak (el-imâme), bitkinin boy atıp boylu boyunca tarlayı kaplaması ve sütün üzerinde biriken köpüğün kabın ağzını bütünüyle örtmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays, soylu ve koruyucu amcalara sahip olmayı övdüğü beytinde kökü bu şerefli nesep ve kuşatıcı soy bağı anlamında kullanır: بجِيدٍ مُعِمٍّ في العَشِيَرَةِ مُخْوِلِ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin topluma önder ve reis tayin edilmesi «kendisine sarık sarıldı» (عُمِّمَ الرَّجُلُ) şeklinde ifade edilmiş; sarık Arap geleneğinde taç mesabesinde sayılarak şeref ve riyaset simgesi kabul edilmiştir. Zü’r-Rimme de devenin ağzında biriken köpüğün dudakları sarmasını اعتم بالزبد الجعد الخراطيم mısraıyla tasvir etmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga, Dîvânu İmri’i’l-Kays.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عمم kökü, hem «baba birliği / klan / paternal soy» hem de «kuşatma / bütünü içine alma / cemaat olma» semantik matrisi üzerinde derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede yer alan עַם (ʿam) kelimesi «halk, kavim, topluluk, kabile» anlamındadır; kök fiil formu olan עָמַם (ʿāmam) ise «örtmek, karanlıkta bırakmak, gizlemek, kuşatmak» manalarını taşır. Ugarit dilinde ʿm kelimesi ata, akraba veya topluluk reisi bağlamında yer alırken, Aramicede ve Süryanicede עַמָּא (ʿammā) doğrudan «kavim, millet, ümmet» anlamıyla kullanılır. Akadcada immu / emu sözcüğü kayınpeder veya kabile hısımı çağrışımıyla benzer bir ailevi koruma dairesini gösterir. Arapçada bu ilksel katman bir yandan genel olma, yayılma ve sarma (umûm, imâme), diğer yandan babanın erkek kardeşi (amm) ekseninde kabilenin koruyucu erkek çekirdeğini ifade eden somut akrabalık terimine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Payne Smith, Thesaurus Syriacus; Koehler-Baumgartner, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuşatma, bürüme ve kapsayıcılıktan kabile reisine ve amcaya geçişBaşın sarıkla sarılması (el-imâme), boyun ve cüssede kamil boy atma (amîm) ve topluluğu saran ortak bağ (umûm) türevleriyle baba kardeşi olan amcaya ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿam / ʿāmam, Süryanice ʿammā, Ugaritçe ʿmBatı Sami dillerinde kavim, halk ve kabilenin tamamını karşılayan kelime, Arapçada hem umumilik hem de bu umumiliğin koruyucu çekirdeği olan baba soyu amcalık kurumunda korunmuşturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak koruyucu topluluk ve ata köküAile ve klan birliğini temsil eden ata figürü ile örtücü kuşatma semantiği diğer arkaik katmanlarda da benzer fonetiklerle mevcutturMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عممAnlamlıKapsamak, bütünü sarmak, amca olmakBir şeyi tamamen içine almak, umumi kılmak; sarık sarmak ve baba biraderliği bağı kurmakHedef köktür; Kur'an'da geçer
معمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir sülâsî kök anlamı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ممعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıDilcilerce terk edilmiş (mühmel) dizilişlerdendirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عممMerkezKuşatma ve baba soyu bağıÜstten sararak bütünü içine alan koruyucu ve umumi nesep birliğiKapsayıcı ve himaye edici erkek soy bağıdır
خولKomşuAnne soyu akrabalığıBabanın değil annenin kardeşi (dayı-teyze) üzerinden kurulan şefkat ve intisap bağıعمم koruyucu ve hukuki velayet cephesini, خول ise hilkat ve bakım yönünü öne çıkarır
شملKomşuİhata ve içine almaBir nesneyi her yönden çepeçevre sarıp örtü altına almakشمل fiziksel çevrelemeyi, عمم ise hem fiziksel bürümeyi hem nesepsel ve idari genelliği vurgular
جمعKomşuDağınık unsurları birleştirmeAyrı parçaları tek bir yerde bir araya getirmekجمع bir araya getirme eylemini, عمم ise yayılarak hepsini birden kapsayan çatıyı belirtir
خصصZıtTikele indirgeme ve ayırmaBütünden bir parçayı ayırıp yalnızca ona özgü kılmakUmumiliğin, genelliğin ve kapsayıcı çatının tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعممKuşatmak, amca olmak, genelleşmekBütünü içine alan sarma hareketi ve baba soyundan gelen erkek akrabalık bağıKesin
LatincePatruus, generalitas, complectiAmca, genellik, bütünüyle kuşatmakPatruus yalnızca baba biraderi olan amcayı karşılar; kökün kuşatıcı ve kapsayıcı niteliği generalitas veya complecti ile ifade edilirGüçlü
İngilizcePaternal uncle, generality, envelopmentAmca, genellik, bütünü bürümePaternal uncle biyolojik akrabalıkla sınırlıdır; kökün ihata edici ve kapsayıcı umumi boyutu generality ve envelop kavramlarıyla aktarılabilirGüçlü
AlmancaOnkel väterlicherseits, AllgemeinheitAmca (baba tarafı), genellikBiyolojik akrabalık ile kavramsal genellik ve sarma anlamları Almancada farklı köklerle karşılanırGüçlü
FransızcaOncle paternel, généralité, engloberBaba tarafından amca, genellik, kapsamakOncle kelimesi dayı ve amcayı ayırmaz; kökün hususi anlamı için paternel sıfatı zorunludur, kuşatıcılık englober ile verilirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْمَام / عَمّBabanın erkek kardeşi (amcalar)Hukuki ve ictimai muaşeret bağlamında evlerinde serbestçe yemek yenilebilecek yakın mahremler ve nikahlanılması helal olan amca kızları (Nûr 24:61, Ahzâb 33:50)
عَمَّاتBabanın kız kardeşi (halalar)Nikahlanılması ebediyen haram kılınan kan bağı mahremleri ve evlilik hukuku sınırları (Nisâ 4:23, Ahzâb 33:50, Nûr 24:61)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamUmûm-husûs delaleti ve hitabın kapsamıİlahi hitabın bütün mükellefleri kapsayıp kapsamadığı (el-hitâbü’l-âmm) ve lafzın umûmiliği üzerinden nassların bağlayıcılığıLafzın içine aldığı tüm fertleri istisnasız kuşatması
FıkıhNikah engelleri, asabe yoluyla miras ve velayetAmcanın asabe olarak terikedeki payı, evlilik engeli teşkil eden hala (ammetün) mahremiyeti ve nafaka yükümlülüğüBaba soyundan gelen asabe gücü ve kan hısımlığı himayesi
TefsirAhkam ayetlerinde aile hukuku ve sofra serbestiyetiNisâ 4:23 ve Nûr 24:61 ayetlerinde amca ve halaların zikredilerek aile içi güven ve mahremiyet dairelerinin tespitiGeniş ailenin koruyucu ve güvenli iç halkası
HadisNesep hukuku ve akrabalık hakları«Kişinin amcası babasının dengi/özüdür» mealindeki rivayetler ve hilafet/riyaset istihkakında Kureyş umûmiyetiBabanın yerine geçen velayet, hürmet ve koruma mercii

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi hitabın evrenselliği ve mahremiyet nizamıUmûmî şeriat ve hürmet dairesiKorumaİlahi hitap tikel fırkalara değil bütün insanlığa teşmil edilirken, aile içi iffet sınırları amca ve halaları kapsayan kesin kurallarla korunurKesin
İlmiMantık ve fıkıh usulünde tümellikÂmm lafız ve tümel önermeKuşatmaTikel fertleri ortak bir ilke veya hüküm altında toplayarak zihni ve hukuki boşluk bırakmazKesin
SiyasiToplumsal liderlik ve asabiyet himayesiİmare / Riyaset ve taçlandırmaSevk ve İdareBaşa sarık sarılmasıyla (ta'mîm) temsil edilen riyaset, topluluğun ortak iradesini temsil eden bir üst çatı işlevi görürGüçlü
İktisadiMiras intikali ve klan içi dayanışmaAsabe mirası ve geniş aile nafakasıPaylaşım ve TeminatÇekirdek ailenin tükendiği yerde amcaların devreye girerek iktisadi çöküşü önlemesi ve terekede himaye üstlenmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisindeki evrensel küme ve kapsama bağıntısıBir evrensel kümenin (U), tanımlı bütün alt kümeleri ve elemanları dışarıda hiçbir açık nokta bırakmaksızın sınırları içine alması, kökün yayılıp örtme ve umumi kılma dinamiğiyle birebir örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerGeniş aile patrilineal akrabalık ağı ve sosyal güvenlik çatısıBireyin yalnızlaşmasını engelleyen, baba soyu üzerinden kurulan kurumsal himaye, kriz anlarında bireyi kuşatan bir kolektif güvence şemsiyesi oluştururGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel ve duygusal bir amca-hala akrabalığına indirgeyerek, kökün taşıdığı kabilevi velayet, koruma, riyaset ve umumi kapsayıcılık boyutunu yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da geçen amca ve hala formları yalnızca birer soy kütüğü kaydı değil; miras, nafaka, velayet, evlilik dokunulmazlığı ve aile içi güvenli yaşam alanını tahkim eden hukuki dayanak noktalarıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAkrabalık bağlarının yalnızca nükleer aileye hapsedilmesiyle, İslam hukukunun öngördüğü asabe dayanışması, yetimlerin amca himayesiyle korunması ve geniş aile emniyeti kurumsal olarak kavranamaz hale gelir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam toplum nizamının temel taşı olan aile yapısının sınırlarını belirler; baba soyunun koruyucu ve hukuki sorumluluklarını tanımlayarak mahremiyet ve asabe hukukunu kurar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nikah haramlarının sayıldığı ahkam ayetlerinde (Nisâ 4:23), evlilik izni ve denklik bağlamında (Ahzâb 33:50) ve ev içi mahremiyet ile sofra paylaşımını düzenleyen ictimai ayetlerde (Nûr 24:61)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cahiliye döneminde amca kızlarıyla evliliğin mutlak tabulaştırılması veya tam aksine kadının haklarının gasp edilerek zorla amcazadeye verilmesi sapmasını dengeler; hem mahremiyeti korur hem de evlilik sınırlarını açıkça çizer

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya başı üstten bütünüyle sarıp örten sarık; boy atarak zemini kaplayan nebatat; süt kabını bütünüyle örten köpük tabakası.
  • Soyut anlamTikelleri kendi çatısı altında toplayan, kuşatıcı, genel ve koruyucu bir bütünlük vasfı; kabile nizamında himayeyi temsil eden baba soyu bağı.
  • Sistematik karşılıkHukukta evrensel kapsayıcılık (el-umûm), siyasette topluluğu kuşatan riyaset (el-imâme/ta'mîm), aile nizamında ise asabe gücünü temsil eden paternal hamilik (el-umûmet).
  • LaTeX modeliU⊇⋃i=1nAi  ⟹  ∀x∈Ai (x∈U)
  • LaTeX açıklamasıModelde U evrensel ve kapsayıcı üst çatıyı (عمم kökünün umûmî ve kuşatıcı vasfını), Ai bu çatı altında korunan tikel alt kümeleri veya aile fertlerini, x ise himaye altındaki tek tek unsurları sembolize eder. Tikel unsurların tamamının U tarafından kapsanması, kökün fiziksel olarak sarıp örtme, soyut olarak genel kılma ve ictimai olarak amcalık/asabe himayesi altına alma hareketini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع