عهد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ه-د27 sîga, 67 mücavir kök, 36 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عندبيعبِعَهْدِهِوَعَهْدِهِمْالْعَهْدَعهدوفينقضبِعَهْدِيتموثقعَهِدَحبب

KökSîga 27Ayet 36Sure 17Mücavir 67

▶ Ağı aç (3B)

عهد

ع - ه - د

KÖK
  • 46 geçiş
  • 36 ayet
  • 27 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Söz

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.030 harf
باب العين و الهاء والدال )ع ه د، ع ده، د ه ع مستعملات( عهد: العَهْدُ: الوَصِيِّةُ والتقَدُّمُ إلى صاحبك بشيء، ومنه اشتُقَّ العَهْدُ الذي يكتب لِلْوُلاةِ، ويُجْمَعُ على عُهودٍ. وقد عَهِدَ إليه يَعْهَدُ عَهْداً. والعَهْدُ: المَوْثِق وجمعُه عُهُود. والعَهْدُ: الالْتِقاءُ والإلمامُ الإلتقاءُ والإلمامُ يقال: مالي عَهْدٌ بكذا، وإنَّه لقريبُ العَهْد بهِ. والعَهْدُ: المنزلُ الذي لا يكادُ القوم إذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.500 harf
العَهْدُ: الأمانُ، واليمينُ، والموثقُ، والذمّةُ، والحِفاظُ، والوصيةُ. وقد عَهِدْتُ إليه، أي أوصيته. ومنه اشتُقَّ العَهْدُ الذي يكتب للوُلاةِ. وتقول: عليَّ عَهْدُ الله لأفعلنَّ كذا. وفي الأمرِ عُهْدَةٌ، بالضم، أي لم يُحْكَم بعد. وفي عقله عُهْدَةٌ، أي ضعفٌ. وقولهم لا عُهْدَةَ، أي لا رَجعةَ. يقال: أبيعك المَلَسى لا عُهْدَةَ، أي يَتَمَلَّسُ وينفلتُ فلا يرجع إليَّ. والعُهْدَةُ: كتابُ الشراءِ. ويقال:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.283 harf
باب العين والهاء مع الدال عهد ، عده ، هدع ، دهدع استعمل من وجوهه : عهد ، عده ، هدع ، دهدع عهد : وفي الحديث أن عجوزاً زارت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بالمدينة ، فأقبل عليها وتخفَّى بها ، فعاتّبتْهُ عائشةُ في إقباله عليها فقال : ( إنها كانت تأتينا أزمانَ خديجة ، وإنَّ حُسْنَ العهد من الإيمان ) . قال أبو عبيد : العهد في أشياء مختلفة : فمنها الحِفاظ ورعاية الحرمة ، وهو هذا الذي في هذا الحديث . قال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.343 harf
(باب العين والهاء وما يثلثهما) (عهب) العين والهاء والباء كلمةٌ واحدة إن صحَّت. قال الخليل: العَيْهَب: الضَّعيف من الرِّجال عن طلب الوِتْر. قال الشاعر([1]) : حللت به وِتْرِي وأدركتُ ثُؤْرَتي *** إذا ما تناسى ذَحْلهُ كلُّ عَيهبِ([2]) فأمّا الذي يُروَى عن الشَّيباني: كانَ ذلك على *عِهِبَّى فلانٍ، أي في زمانه. وأنشد: عهدي بسَلمَى وهي لم تَزَوَّجِ *** على عِهِبَّى عيشِها المخرفَجِ([3]) فقد قيل،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.472 harf
- العهد: حفظ الشيء ومراعاته حالا بعد حال، وسمي الموثق الذي يلزم مراعاته عهدا. قال: ﴿وأوفوا بالعهد إن العهد كان مسئولا﴾ [الإسراء/34]، أي: أوفوا بحفظ الأيمان، قال: ﴿لا ينال عهدي الظالمين﴾ [البقرة/124]، أي: لا أجعل عهدي لمن كان ظالما، قال: ﴿ومن أوفى بعهده من الله﴾ [التوبة/ 111]. وعهد فلان إلى فلان يعهد (انظر: الأفعال 1/306)، أي: ألقى إليه العهد وأوصاه بحفظه، قال: ﴿ولقد عهدنا إلى آدم﴾ [طه/115]، {ألم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR977 harf
ع ه د عهد إليه‏.‏ واستعهد منه إذا وصّاه وشرط عليه‏.‏ والرجل العهد‏:‏ المحب للولايات والعهود‏.‏ قال جرير‏:‏ وما استعهد الأقوام من زوج حرّة من الناس إلا منك أو من محارب وقال الكميت‏:‏ نام المهلب عنها في إمارته حتى مضت سنة لم يقضها العهد وبينهما عهد أي موثق ومالي عهدٌ بكذا وإنه لقريب العهد به‏.‏ وهذا عهيدك أي معاهدك‏.‏ قال نصر بن سيّار‏:‏ وللترك أوفى من نزار بعهدها فلا يأمننّ الغدر يوماً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.136 harf
قال الله تعالى: وأَوفوا بالعهد إِن العهدَ كان مسؤولاً؛ قال الزجاج: قال بعضهم: ما أَدري ما العهد، وقال غيره: العَهْدُ كل ما عُوهِدَ اللَّهُ عليه، وكلُّ ما بين العبادِ من المواثِيقِ، فهو عَهْدٌ. وأَمْرُ اليتيم من العهدِ، وكذلك كلُّ ما أَمَرَ الله به في هذه الآيات ونَهى عنه. وفي حديث الدُّعاءِ: وأَنا على عَهْدِكَ ووَعْدِكَ ما استَطَعْتُ أَي أَنا مُقِيمٌ على ما عاهَدْتُك عليه من الإِيمان بك والإِقرار
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR695 harf
* ع ه د * * العَهْدُ * الأمان واليمين والموثق والذمة والحِفاظ والوصية و * عَهِدَ * إليه من باب فَهِم أي أوصاه ومنه اشتق * العَهْدُ * الذي يُكتب للولاة وتقول علي عهد الله لأفعلن كذا و * العُهْدَةُ * كتاب الشراء وهي أيضا الدَّرك و * العَهْدُ * و * المَعْهَدُ * المنزل الذي لا يزال القوم إذا انتأوا عنه رجعوا إليه والمَعْهد أيضا الموضع الذي كُنت تعهد به شيئا و * المَعْهُودُ * الذي عُهد وعُرف و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.614 harf
العهد: الوصية والأمر، قال الله عز وجل: ألم أعهد إليكم يا بني آدم ، وكذا قوله تعالى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل ، وقال البيضاوي، أي أمرناهما، لكون التوصية بطريق الأمر. وقال شيخنا: وجعل بعضهم العهد بمعنى الموثق، إلا إذا عدي بإلى، فهو حينئذ بمعنى الوصية. قلت: وفي حديث علي، كرم الله وجهه. عهد إلي النبي الامي صلى الله عليه وسلم ، أي أوصى. والعهد: التقدم إلى المرء في الشيء. والعهد الموثق، واليمين
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok19.509 harf
عَهِدَ اـِلَيْهِ 1 عَهِدَ اـِلَيْهِ ذ , (S, A, &c.,) aor. عَهَدَ , (Msb,) inf. n. عَهْدٌ, (TA,) He enjoined, charged, bade, ordered, or commanded, him; (S, A, Mgh, O, Msb, K, TA;) as also مِنْهُ ↓ استعهد. (A.) One says, عَهِدْتُ اـِلَيْهِ بِالأَمْرِ I enjoined him, or charged him, &c., to do the thing. (Msb.) And it is said in the Kur [xxxvi. 60], أَلَمْ أَعْهَدْ اـِلَيْكُمْ يَا بَنِى آدَمَ أَنْ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.388 harf
عَهِدَ عَهِدَ A ( n. ac. عَهْد 1 ) a. [ Ila ], Enjoined, charged, bade to. b. [ Ila ], Stipulated with; made a covenant with; bequeathed, left by will to. c. [ Ila & Fī ], Conferred, bestowed upon; guaranteed, secured to. d. [ acc. & Bi ], Met, saw, visited at. e. Knew, believed. f. Was mindful, heedful of, kept faithfully; respected, reverenced. عَاْهَدَ عَاْهَدَ III , a. Visited;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok45.479 harf
عهد عَهِدَ - يَعْهَدُ - عَهْد - عَاهَدَ - يُعَاهِدُ عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يضع عنده شيئاً لحفظه ورعايته: يجعله في عهدته ومسؤوليته وتبعيته: يكون مسؤولاً عنه فيملكه ملكية تبع واختصاص وحراسة، دون ملك الملك أو ملك الأمر عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + شيئاً + عند كائن: يضعه عنده لحفظه ورعايته عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن +
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

عهد عَهِدَ - يَعْهَدُ - عَهْد - عَاهَدَ - يُعَاهِدُ عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يضع عنده شيئاً لحفظه ورعايته: يجعله في عهدته ومسؤوليته وتبعيته: يكون مسؤولاً عنه فيملكه ملكية تبع واختصاص وحراسة، دون ملك الملك أو ملك الأمر عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + شيئاً + عند كائن: يضعه عنده لحفظه ورعايته عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + عند كائن + أمرأً: يضع عنده أمراً لحفظه ورعايته والإشراف على إنفاذه عَهِدَ - يَعْهَدُ + كائن + إلى كائن + أن يفعل أمراً: يحول إليه أمراً يجب عليه أن يفعله وينفذه: ينقل إليه التكليف بفعل أمر وقضائه وإنفاذه عَهْد: اسم فعل " عَهِدَ - يَعْهَدُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَهِدَ - يَعْهَدُ ": الأمر الواجب التنفيذ (الواجب فعله وقضاؤه) والذي ينقل التكليف بقضائه من كائن إلى كائن آخر عَاهَدَ - يُعَاهِدُ + كائن + كائناً + على شيء: على وزن " فاعَل " من " عَهِدَ - يَعْهَدُ ": تبادل فعل " عَهِدَ - يَعْهَدُ " مع آخر: يعهد كل من الكائنين للآخر بأمر يجب قضاؤه والقيام به، مقابل أن يقوم هو بقضاء الأمر المنقول له من الآخر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العهد والتوكيل والتكليف والتوصية بالتزام بمال أو عمل" ، وهي: نَحَبَ - يَنْحُبُ، عَهِدَ - يَعْهَدُ، أَهَلَ - يَأْهُلُ (أَهَلَ - يَأْهِلُ)، وَصى - يَصي، كَفَلَ - يَكْفُلُ، كَلِفَ - يَكْلَفُ عَهِدَ - يَعْهَدُ + إلى كائن ﴿ألم أعهد إليكم يابني آدم أن لا تعبدوا الشيطان إنه لكم عدو مبين(60)﴾ يس ﴿ولقد عهدنا إلى آدم من قبل فنسي ولم نجد له عزما (115)﴾ طه ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿الذين قالوا إن الله عهد إلينا ألا نؤمن لرسول حتى يأتينا بقربان تأكله النار قل قد جاءكم رسل من قبلي بالبينات وبالذي قلتم فلم قتلتموهم إن كنتم صادقين(183)﴾ آل عمران عَهِدَ - يَعْهَدُ + عند كائن ﴿وقالوا ياأيها الساحر ادع لنا ربك بما عهد عندك إننا لمهتدون (49)﴾ الزخرف ﴿ولما وقع عليهم الرجز قالوا ياموسى ادع لنا ربك بما عهد عندك لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك ولنرسلن معك بني إسرائيل(134)﴾ الأعراف عاهد ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة ﴿من المؤمنين رجال صدقوا ما عاهدوا الله عليه فمنهم من قضى نحبه ومنهم من ينتظر وما بدلوا تبديلا(23)﴾ الأحزاب ﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما (10)﴾ الفتح ﴿ومنهم من عاهد الله لئن آتانا من فضله لنصدقن ولنكونن من الصالحين (75)﴾ التوبة ﴿ولقد كانوا عاهدوا الله من قبل لا يولون الأدبار وكان عهد الله مسئولا(15)﴾ الأحزاب ﴿براءة من الله ورسوله إلى الذين عاهدتم من المشركين (1)﴾ التوبة ﴿الذين عاهدت منهم ثم ينقضون عهدهم في كل مرة وهم لا يتقون (56)﴾ الأنفال ﴿أوكلما عاهدوا عهدا نبذه فريق منهم بل أكثرهم لا يؤمنون(100)﴾ البقرة ﴿وإن نكثوا أيمانهم من بعد عهدهم وطعنوا في دينكم فقاتلوا أئمة الكفر إنهم لا أيمان لهم لعلهم ينتهون (12)﴾ التوبة ﴿إلا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئا ولم يظاهروا عليكم أحدا فأتموا إليهم عهدهم إلى مدتهم إن الله يحب المتقين (4)﴾ التوبة ﴿كيف يكون للمشركين عهد عند الله وعند رسوله إلا الذين عاهدتم عند المسجد الحرام فما استقاموا لكم فاستقيموا لهم إن الله يحب المتقين (7)﴾ التوبة عَهْدٌ - العهد 1) اتخذ عهدا اتخذ عند الله عهدا﴿وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة قل أاتخذتم عند الله عهدا فلن يخلف الله عهده أم تقولون على الله ما لا تعلمون(80)﴾ البقرة ﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا (87)﴾ مريم ﴿أاطلع الغيب أم اتخذ عند الرحمان عهدا(78)﴾ مريم 2) ينال العهد أحداً أو شيئاً ( بمعنى يشمل العهد - تنطبق بنود العهد على أحد أوشيئ أو قضية ) ﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن قال إني جاعلك للناس إماما قال ومن ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين(124)﴾ البقرة 3) يرعى العهد ﴿والذين هم لأماناتهم وعهدهم راعون (8)﴾ المؤمنون ﴿والذين هم لأماناتهم وعهدهم راعون (32)﴾ المعارج 4) يوفي بالعهد ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا بالعهد إن العهد كان مسئولا (34)﴾ الإسراء ﴿ولقد كانوا عاهدوا الله من قبل لا يولون الأدبار وكان عهد الله مسئولا(15)﴾ الأحزاب ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة ﴿الذين يوفون بعهد الله ولا ينقضون الميثاق (20)﴾ الرعد ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل ﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما (10)﴾ الفتح ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى فإن الله يحب المتقين (76)﴾ آل عمران ﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني(40)﴾ البقرة ﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكموإياي فارهبوني(40)﴾ البقرة 5) يتم إليه عهده فأتموا إليهم عهدهم فما استقاموا لكم فاستقيموا لهم﴿إلا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئا ولم يظاهروا عليكم أحدا فأتموا إليهم عهدهم إلى مدتهم إن الله يحب المتقين (4)﴾ التوبة ﴿كيف يكون للمشركين عهد عند الله وعند رسوله إلا الذين عاهدتم عند المسجد الحرام فما استقاموا لكم فاستقيموا لهم إن الله يحب المتقين (7)﴾ التوبة 6) ينقصوكم شيئا من ال

Sîgalar(27)

Mücavir kökler67 mücavir (204 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وفي

    9 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  2. نقض

    5 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır

  3. عند

    7 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  4. يتم

    3 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  5. شري

    3 ortak ayet · Satın aldılar

  6. نكث

    2 ortak ayet · Bozulmuş iptir

  7. وثق

    3 ortak ayet · Anlaşma

  8. رعي

    2 ortak ayet · Otlak yerdir

  9. وصل

    2 ortak ayet · Birleştirirler

  10. مول

    4 ortak ayet · Onların malları

  11. بيع

    2 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır

  12. حبب

    4 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

Geçtiği ayetler(36)

  1. إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ …

    SözüAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

  2. الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ

    SözüOnlar ki; Allah’ın ahdini yerine getirirler ve anlaşmayı bozmazlar.

  3. وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

    SözüAhidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

  4. وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    SözüAllah’ın ahdini az bir pahaya değişmeyin. Eğer bilirseniz; Allah katında olan, sizin için daha hayırlıdır.

Sîga sayfası: وَعَهْدِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعهد
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقد, وثق, وعد
Zıt Kökنقض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi sürekli gözetmek, halden hale takip etmek ve terk etmeyip periyodik olarak yoklamak
Çekirdek Özet 2Allah ile insan veya insanlar arası süreklilik ve sadakat gerektiren bağlayıcı taahhüt
Çekirdek Özet 3Zaman içinde yenilenen, gözetilmeyi ve karşılıklı sorumluluğu şart koşan ahit düzeni
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tek seferlik kuru bir söze veya hukuki imzaya indirgeyip sürekli gözetim ve sadakat boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عهSürekli temas, yumuşak bağlanma veya kalıcılık arayışı; nitekim aynı çekirdeği paylaşan عهن kökünde boyanmış yünün lif lif birbirine tutunması ve esnekliği mevcutturدKapı, giriş ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle soyut temas ve tutunma eylemi, belirli sınırlara, kurallara ve bağlayıcı bir eşiğe oturtularak kurumsal ve hukuki bir gözetime dönüştürülmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakNesneyi veya muhatabı sürekli bakış altında tutma, gözlemleme ve farkında olma
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, nefes, canlılıkGözetilen şeyin canlı tutulması, her an diri bir dikkatle karşılanması ve yenilenmesi
دKapı; geçiş, hareket, sınırTakip ve dikkatin belirli bir sınır ve çerçeve içinde sabitlenmesi, taahhüt eşiği oluşturulması
عهدGözetilen ve diri tutulan sınırBir ilişkinin veya sorumluluğun sürekli göz önünde tutularak, diri bir dikkatle belirli sınırlar dahilinde korunması ve halden hale takip edilmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yeri veya nesneyi aralıklarla ziyaret edip durumunu yoklamak; göçebelerin dönüp dolaşıp tekrar konakladıkları su veya yurt yeri (el-ma‘hed); kuraklıktan sonra peş peşe yağıp toprağın nemini koruyan ardışık yağmur (el-ahd).
Cahiliye şiiri kullanımıRu‘be b. el-Accâc beytinde terk edilmiş yurdun zaman içinde silinmeye yüz tutmuş ama hala dönüp gelinen izlerini tasvir ederken şöyle der: هل تعرف العهد المحيل أرسمه / عفت عوافيه وطال قدمه
Erken Arapça kullanımYöneticilere verilen talimatname ve görev belgesi için (el-ahd ile’l-vâlî) kullanımı; bir kimsenin birine belirli aralıklarla vasiyet ve tembihte bulunması; bir olaya yakın zaman önce şahit olmayı bildiren قريب العهد deyimi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Ru‘be.

Sami etimolojik katman

Arapça عهد kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle ardışık takip, bilgi tazeleme ve gözetim alanı etrafında gelişmiş görünmektedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) bu kök morfolojik olarak doğrudan aynı üçlü biçimle baskın bir antlaşma terimi olarak yer almaktan ziyade, bağlama ve ilişkilendirme alanındaki paralel yapılarla veya biliteral taban düzeyinde temas gösterir; nitekim İbranicede antlaşma anlamını berît kavramı üstlenmiştir. Arapçada kökün sergilediği özgün semantik yönelim, salt soyut bir ahitleşme değil, fiziksel bir gözetim, periyodik dönüş ve halden hale koruma (hıfz) karakteridir. Bu durum, kökün Arap çöl yaşantısında mevsimlik su kaynaklarının ve yurtların (ma‘hed) unutulmayıp düzenli olarak yoklanması pratiğinden doğup oradan hukuki ve ahlaki taahhüt düzeyine yükseldiğini göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZiyaret edilen menzil ve ardışık yağmurFiziksel olarak bir yere dönüp durma ve bir şeyi gözden kaçırmama anlamından hukuki taahhüde geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Merkezi Sami alanıSözleşme ve sadakat bağlamlarının kabileler arası güven ve eman sistemleriyle paralel gelişimiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlantılarVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عهدAnlamlıGözetmek, taahhüt etmekBir şeyi halden hale takip edip korumak, sözleşmekHedef kök; Kur'an'da geçer
عدهAnlamlıAşmak, tecavüz etmek, yönelmekBir sınırdan öteye geçmek veya bir durumdan başkasına atlamakعدو ile fonetik akrabadır; Kur'an'da geçmez
هعدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
هدعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
دعهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanım dışı bırakılmış veya tespit edilmemiştirKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
دهعAnlamlıHızlı gitmek, dolup taşmakSuyun veya devenin süratle ve dolgun bir akışla yol almasıNadir kullanım; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عهدMerkezSürekli gözetilen taahhütSözün zamana yayılarak halden hale takip edilmesi ve korunmasıHem ilahi hem beşeri ilişkide gözetim ve sadakati kapsar
عقدKomşuDüğümlemek, bağlamakİki ucu birbirine bağlayıp çözülmez hale getirme vurgusu öndedirHukuki bağın sağlamlığına ve şekline odaklanır
وثقKomşuSağlamlaştırmak, pekiştirmekGüven ve sarsılmaz teminat oluşturma niteliği belirgindirKarşılıklı emniyet ve bağlayıcı teminata dayanır
وعدKomşuGeleceğe dönük söz vermeİleriye dönük bir vaatte bulunma veya bir eylemi üstlenme bildirirSürekli gözetimden ziyade vadenin dolması esastır
نقضZıtBozmak, çözmekBir yapıyı, bükülmüş ipi veya bağı lif lif ayırıp iptal etmekAhdi ve taahhüdü ortadan kaldırıp bağı koparma eylemidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعهدSürekli gözetilen bağlayıcı taahhütSorumluluğun zamana yayılarak titizlikle takip edilmesini ve korunmasını bildirirKesin
LatinceFoedus, PactumAntlaşma, sözleşme, paktHukuki ve siyasi mutabakatı iyi karşılar ancak içsel gözetim nüansı dışarıda kalırGüçlü
İngilizceCovenant, Solemn pledgeAhit, kutsal sözleşme, bağlayıcı taahhütCovenant kelimesi teolojik derinliği ve sürekliliği tam olarak karşılarGüçlü
AlmancaBund, VerpflichtungAhit, bağlayıcı taahhütBund kavramı birliktelik ve sadakat bağını yansıtırGüçlü
FransızcaAlliance, Pacteİttifak, pakt, ahitTaraflar arasındaki sürekli bağı ve teolojik ittifakı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Webster’s Third New International Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fıtrat ve tevhid ahdiYaratılışta insanın Rabbine verdiği asli bağlılık taahhüdüİnsanın varoluşsal yükümlülüğü ve fıtrî sorumluluğu bağlamında (A‘râf 7:172, Yâsîn 36:60)
Şeriat ve vahiy emirleriAllah’ın kullarına yüklediği ilahi emirler, nehiyler ve helal-haram sınırlarıVahyin yüklediği sorumlulukları gözetme ve koruma bağlamında (Bakara 2:27, Bakara 2:80, Ra‘d 13:20)
Toplumsal ve siyasi antlaşmalarMüminler ile diğer topluluklar veya bireyler arasında yapılan bağlayıcı sözleşmelerBarış, emân, ticaret ve karşılıklı ilişkilerin hukuki çerçevesi bağlamında (Tevbe 9:1, Tevbe 9:4, Enfâl 8:56)
Karşılıklı sadakat ve ahlaki sözMüminlerin kendi aralarında veya Allah’a karşı verdikleri özel adak ve sözlerMüminlerin vasıfları, emanete riayet ve cihada sebat bağlamında (Mü’minûn 23:8, Ahzâb 33:23, İsrâ 17:34)
Peygamberlere verilen özel görevAllah’ın elçilerine tebliğ, arınma ve ibadet mekânlarını koruma hususundaki buyruğuİbrahim ve diğer elçilerin risalet ve inşa sorumluluğu bağlamında (Bakara 2:125, Tâhâ 20:115)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMîsak ve fıtrat doktriniBezm-i elestteki ahdin ontolojik ve ahlaki bağlayıcılığı, insanın sorumluluk temeliİnsanın doğuştan Allah’ı tanıma ve tevhide sadık kalma mecburiyeti
FıkıhSözleşmeler hukuku ve muâhedâtGayrimüslimlerle yapılan barış ve emân sözleşmeleri (ehl-i ahd/muâhed), akitlerin ifasıTaahhütlerin bağlayıcılığı ve hıyanetin haramlığı
TefsirAhdin kapsamı ve çeşitleriAyetlerdeki ahdin genel emirleri mi yoksa özel sözleşmeleri mi ifade ettiğiBütün ilahi tekliflerin ve beşeri sözlerin gözetilmesi gereken birer ahit olduğu
HadisMuâhedin hakları ve emanMüslümanların himayesindeki bir ahit sahibini haksız yere öldürmenin vebaliAhde vefasızlığın ve gadir yapmanın nifak alameti sayılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı ilişkisiFıtrî ve vahiy temelli kulluk misakıİnsanın varoluş gayesini sürekli canlı tutmakİnsan bu bağı her namazda ve amelinde yenileyerek gözetirKesin
İlmiBilgi ahlakı ve hakikat sadakatiHakikate ve metodolojiye bağlılık yeminiBilgiyi tahriften korumak ve emanet bilinciyle taşımakÂlimin bildiğiyle amel etmesi ve gerçeği gizlememesi bir ahittirGüçlü
SiyasiDevletlerarası ilişkiler ve toplumsal sözleşmeUluslararası barış antlaşması ve anayasal meşruiyetÇatışmayı durdurmak, hukuki güven ve istikrar tesis etmekSiyasi otoritenin meşruiyeti ve gayrimüslim tebaa ile bağlar ahitle yürürKesin
İktisadiTicari akitler ve borç ilişkileriİfa zorunluluğu ve işlem güvenliğiPiyasa belirsizliğini gidermek ve güven sermayesi üretmekSözleşmelere riayet edilmediğinde iktisadi çöküş ve niza doğarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri beslemeli denetim döngüsü (Closed-loop feedback control)Sistemin çıktısının sürekli ölçülüp referans değerle karşılaştırılması ve durumun periyodik olarak düzeltilmesi gibi, kökün özündeki halden hale gözetim de sapmaları önleyen dinamik bir kontrol işlevi görürGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal güven ve toplumsal sözleşme (Social contract)Toplumu oluşturan bireylerin hak ve ödev dengesini tek seferlik bir metinle değil, kurumlar aracılığıyla her an yeniden teyit edip yaşatmaları kökün dinamik taahhüt yapısıyla tam örtüşürKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAhit kelimesini yalnızca tarihsel bir teolojik mitos (elest bezmi) veya salt kağıt üzerindeki resmi bir diplomatik belge olarak görmek; kökün içerdiği diri, sürekli ve pratik murakabe boyutunu unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın fıtratından başlayarak aklına, ahlakına, ailevi sorumluluklarına, ticari dürüstlüğüne ve uluslararası ilişkilerine kadar hayatın her anında Allah’ın murakabesi altında yaşama bilinci
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAhit kavramı daraltıldığında, gündelik hayattaki sözler, iş ahlakı, emanetler ve sosyal sorumluluklar ahit kapsamı dışına çıkarılır; böylece din soyut bir inanç bildirisine dönüşür ve toplumsal güven tamamen çöker

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın insan tasavvuru, başıboş bırakılmış bir varlık değil, ezelden ebede uzanan çok katmanlı bir taahhüt ağının öznesi olan insandır; din bütünüyle bu ahdin korunmasından ibarettir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin temel ahlaki vasıflarını bildiren ayetlerde (Mü’minûn, Meâric), müşriklerle ve Ehl-i Kitap ile yapılan antlaşmaların kurallarını koyan hukuk ayetlerinde (Tevbe, Bakara) ve fıtratı anlatan ayetlerde (A‘râf)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı sadece bireysel ibadetlere hapseden, gayrimüslimlerle veya hasımlarla yapılan anlaşmalarda hileye kapı aralayan pragmatist anlayışı kökten reddeder; antlaşmaya sadakati imanın ayrılmaz şartı kılar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBelirli aralıklarla gidilip yoklanan konak yeri, kurak toprağı sürekli nemli tutan ardışık yağmur ve halden hale korunan bağ.
  • Soyut anlamİki taraf arasında kurulan, zamana yayılan, sürekli takip, gözetim ve sadakatle diri tutulması gereken bağlayıcı yükümlülük.
  • Sistematik karşılıkDinî, ahlakî, siyasî ve iktisadî düzeni ayakta tutan, bozulması sistemik iflasa yol açan temel güven ve taahhüt parametresi.
  • LaTeX modeliA(t)=∫t0t(P(τ)⋅G(τ)−B(τ))dτ
  • LaTeX açıklamasıFormülde A(t), sistemde zaman içinde canlı tutulan kümülatif ahit durumunu temsil eder. P(τ) verilen taahhüdün ve ilkenin mevcudiyetini, G(τ) bu taahhüdü zamana bağlı olarak sürekli denetleyen, yoklayan ve koruyan gözetim fonksiyonunu simgeler. B(τ) ise ahdi zedeleyen gevşeklik, ihlal veya taahhüdü bozma eğilimini gösterir. Ahdin geçerliliği ve diriliği, tek bir andaki söze değil, zaman boyunca (t0→t) kesintisiz bir gözetim çarpımıyla (P⋅G) beslenmesine bağlıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع