فجر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ج-ر17 sîga, 26 mücavir kök, 21 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَفَجَّرْنَاحجرفُجِّرَتْوقيفَاجِرًافجرعينموهالْفُجَّارِالْفُجَّارَتَفْجُرَشربفسدفُجُورَهَاالْفَجْرِخللأرضأكلليل

KökSîga 17Ayet 21Sure 16Mücavir 26

▶ Ağı aç (3B)

فجر

ف - ج - ر

KÖK
  • 24 geçiş
  • 21 ayet
  • 17 sîga
  • 13 sözlük

Fecr Yarık demektir. Gökteki karanlığı yaran aydınlığa da fecr demektir. Pencere kelimesi burada gelmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fecr Yarık demektir. Gökteki karanlığı yaran aydınlığa da fecr demektir. Pencere kelimesi burada gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.756 harf
باب الجيم والرّاء والفاء معهما ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات جرف: الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها. والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً. والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ. ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال: .... مِمَّن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR961 harf
فَجَرْتُ الماء أفْجُرُهُ بالضم فَجْراً، فانْفَجَرَ، أي بجستُهُ فانْبَجَسَ. وفَجَّرته شدّد للكثرة، فَتَفَجَّرَ. والفُجْرَةُ بالضم: موضع تفتّح الماء. ومفاجِرُ الوادي: مرافِضُهُ حيث يرفَضُّ إليه السيل. ومُنْفَجَرُ الرملِ: طريقٌ يكون فيه. والفَجْرُ في آخر الليل كالشفق في أوَّله. وقد أفْجَرْنا، كما تقول: أصبحنا من الصبح. والفِجارُ: يومٌ من أيَّام العرب، وهي أربعة أفْجِرَةٍ كانت بين قريش ومن معها من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.187 harf
ج ر ف جرف ، جفر ، رجف ، رفج ، فجر ، فرج : مستعملات . جرف : قال اللَّيْثُ : الجَرْفُ ، اجْتِرَافُك الشَّيءَ عن وَجْهِ الأرض ، حتى يقال : كانت الْمرْأَةُ ذات لِثَةٍ فاجْتَرَفَها الطَّبيب ، أي اسْتَحاها عن الأسْنَانِ قَطْعاً . قال : والطَّاعون الجارِفُ نزل بأَهْلِ العِراق ذَرِيعاً ، فَسُمِّيَ جَارِفاً . قال : والجارِفُ شُؤْمٌ أو بَلِيَّةٌ يجتَرِفُ مَالَ الْقَوْم ، ورَجُلٌ مُجَرَّفٌ قد جَرَّفَهُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.404 harf
(باب الفاء والجيم وما يثلثهما) (فجر) الفاء والجيم والراء أصلٌ واحدٌ، وهو التفتح في الشَّيء. من ذلك الفَجْر: انفِجار الظُّلمة عن الصُّبح. ومنه: انفجَرَ الماء انفجاراً: تفتَّحَ. والفُجْرَة: موضع تفتُّح الماء. ثمَّ كثُر هذا حتَّى صار الانبعاثُ والتفتُّح في المعاصي فُجوراً. ولذلك سمِّي الكَذِب فجوراً. ثم كثُر هذا حتَّى سمِّي كلُّ مائلٍ عن الحقِّ فاجراً. وكلُّ مائلٍ عندَهم. فاجر. قال لبيد:‏ غليظاً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.418 harf
- الفجر: شق الشيء شقا واسعا كفجر الإنسان السكر (سكر النهر: ما يسد به)، يقال: فجرته فانفجر وفجرته فتفجر. قال تعالى: ﴿وفجرنا الأرض عيونا﴾ [القمر/12]، ﴿وفجرنا خلالهما نهرا﴾ [الكهف/33]، ﴿فتفجر الأنهار﴾ [الإسراء/91]، ﴿تفجر لنا من الأرض ينبوعا﴾ [الإسراء/90]، وقرئ: ﴿تفجر﴾ (وهي قراءة نافع وابن كثير وابن عامر وأبي عمرو بن العلاء وأبي جعفر. انظر: الإتحاف ص 286. وقال: ﴿فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR539 harf
ف ج ر ركب فلان فجرةً عظيمة‏.‏ وهو من أهل الفجر لا من أهل الفجور وهو الكرم والتفجر بالخير والمعروف‏.‏ وفجر الماء في أرضه‏:‏ فتحه‏:‏ وتبطّح السيل في مفاجر الوادي ومرافضه وهي المواضع التي ترفض إليها السيل‏.‏ وفجر الله الفجر‏:‏ أظهره فانفجر‏.‏ وتقول‏:‏ ما حدث من هؤلاء الفجّار لم يعشر ما كان يوم الفجار وهو يوم للعرب بعكاظ تفاجروا فيه واستحلّوا كلّ حرمة‏.‏ وهذا كلام افتجره فلان أي اختلقه‏.‏ ومن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.772 harf
الفَجْر: ضوء الصباح وهو حُمْرة الشمس في سواد الليل، وهما فَجْرانِ: أَحدهما المُسْتطيل وهو الكاذب الذي يسمى ذَنَبَ السِّرْحان، والآخر المُسْتطير وهو الصادق المُنتَشِر في الأُفُقِ الذي يُحَرِّم الأَكل والشرب على الصائم ولا يكون الصبحُ إِلا الصادقَ. الجوهري: الفَجْر في آخر الليل كالشَّفَقِ في أَوله. ابن سيده: وقد انْفَجَر الصبح وتَفَجَّر وانْفَجَر عنه الليلُ. وأَفْجَرُوا: دخلوا في الفَجْر كما تقول:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR270 harf
* ف ج ر * * فَجَرَ * الماء * فانْفَجَرَ * أي بجبسه فانبجس وبابه نصر و * فَجَّرَهُ * * تفجيِيراً فَتَفَجَّر * شدد للكثرة و * الفَجْرُ * في آخر الليل كالشفق في أوله وقد * أفْجَرْنا * كأصبحنا من الصبح و * فَجَرض * فسق وفجر كذب وبابهما دخل وأصله الميل و * الفَاجِرُ * المائل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.386 harf
الفجر: ضوء الصباح، وهو حمرة الشمس في سواد الليل، وهما فجران: أحدهما المستطيل، وهو الكاذب الذي يسمى ذنب السرحان؛ والآخر المستطير، وهو الصادق المنتشر في الأفق الذي يحرم الأكل والشرب على الصائم. ولا يكون الصبح إلا الصادق. وقال الجوهري: الفجر: في آخر الليل كالشفق في أوله. قال ابن سيده: وقد انفجر الصبح، وتفجر، وانفجر عنه الليل. وأفجروا: دخلوا فيه، أي الصبح، كما تقول: أصبحوا، من الصبح، وأنشد الفارسي:
Maddenin bağlantısı

الفجر: ضوء الصباح، وهو حمرة الشمس في سواد الليل، وهما فجران: أحدهما المستطيل، وهو الكاذب الذي يسمى ذنب السرحان؛ والآخر المستطير، وهو الصادق المنتشر في الأفق الذي يحرم الأكل والشرب على الصائم. ولا يكون الصبح إلا الصادق. وقال الجوهري: الفجر: في آخر الليل كالشفق في أوله. قال ابن سيده: وقد انفجر الصبح، وتفجر، وانفجر عنه الليل. وأفجروا: دخلوا فيه، أي الصبح، كما تقول: أصبحوا، من الصبح، وأنشد الفارسي: فما أفجرت حتى أهب بسـدفة علاجيم عين ابني صباح تثيرها

وفي كلام بعضهم: كنت أحل إذا أسحرت، وأرحل إذا أفجرت. وفي الحديث: أعرس إذا أفجرت، وأرتحل إذا أسفرت، أي أنزل للنوم والتعريس إذا قربت من الفجر، وأرتحل إذا أضاء. وقال ابن السكيت: أنت مفجر، من ذلك الوقت إلى طلوع الشمس. وحكى الفارسي: طريق فجر: واضح. والفجار، ككتاب: الطرق مثل الفجاج. والفجر: تفجيرك الماء. وانفجر الماء والدم ونحوهما من السيال، وتفجر: سال وانبعث. وفجره هو يفجره، بالضم، فجرا فانفجر، أي بجسه فانبجس. وفجره تفجيرا: شدد للكثرة. والمفجر والمفجرة: منفجره من الحوض وغيره. وفي الصحاح: موضع تفتح الماء كالفجرة، بالضم. والمفجرة: أرض تطمئن وتنفجر. وعبارة المحكم: فتنفجر فيها أودية، والجمع المفاجر. ومفاجر الوادي: مرافضه حيث يرفض إليه السيل. وفجرة الوادي- إطلاقه يقتضي أن يكون بالفتح، والصواب أنه بالضم- متسعه الذي ينفجر إليه الماء، كثجرته. ومن المجاز: انفجرت عليهم الدواهي: أتتهم من كل وجه كثيرة بغتة. وكذا انفجر عليهم العدو، إذا جاءهم بغتة بكثرة، كما في الأساس واللسان. وأصل الفجر الشق، ثم استعمل في الانبعاث في المعاصي والمحارم والزنى وركوب كل أمر قبيح من يمين كاذبة أو كذب، كالفجور فيهما كقعود. فجر الرجل بالمرأة يفجر فجورا: زنى، والمرأة: زنت، فهو فجور كصبور، وفاجور، نقله الصاغاني، من قوم فجر، بضمتين، وامرأة فجور أيضا، من نسوة فجر، ورجل فاجر، من قوم فجار وفجرة، كطلاب وطلبة، وفي الحديث: إن التجار يبعثون يوم القيامة فجارا إلا من اتقى الله. والفجر، بالتحريك: العطاء والكرم والجود والمعروف، قال أبو ذؤيب: مطاعيم للضيف حين الشتا ء شم الأنوف كثيرو الفجر وقال أبو عبيدة: الفجر: الجود الواسع، والكرم، من التفجر في الخير، وقال عمرو بن امرئ القيس يخاطب مالك بن العجلان: خالفت في الرأي كل ذي فجروالحق يامال غير ما تصف هكذا صواب إنشاده كما قاله ابن بري. والفجر: المال، عن كراع. والفجر: كثرته، قال أبو محجن الثقفي: فقد أجود وما مالي بذي فجر وأكتم السر فيه ضربة العنق وقد تفجر بالكرم وانفجر. قال ابن القطاع: وفجر الرجل فجرا، أي كفرح: تكرم. والفاجر: المتمول، أي الكثير المال، وهو على النسب، والفاجر: الساحر، نقله الصاغاني. وكقطام: اسم للفجور. ويقال للمرأة: يا فجار كقطام، وهو اسم معدول عن الفاجرة يريد يا فاجرة، قال النابغة: أنا اقتسمنا خطتينا بـينـنـا فحملت برة واحتملت فجار قال ابن جنى: فجار معدولة عن فجرة، وفجرة علم غير مصروف، كما أن برة كذلك. قال وقول سيبويه إنها معدولة عن الفجرة تفسير على طريق المعنى لا على طريق اللفظ. وأفجره. وجده فاجرا. وفجر الرجل يفجر فجورا. فسق، وفجر أيضا: كذب وكذب، زاد بن القطاع: وأراب. وأصله الميل، والفاجر: المائل. وقال أبو ذؤيب: ولا تخنوا علي ولا تشطـوا بقول الفجر إن الفجر حوب

أراد بالفجر الكذب، ويسمى الكاذب فاجرا لميله عن القصد. وفجر فجورا، عصى وخالف، وبه فسر ثعلب قولهم في الدعاء: ونخلع ونترك من يفجرك فقال: من يعصيك ومن يخالفك. ومنه حديث عمر رضي الله عنه: أن رجلا استأذنه في الجهاد، فمنعه لضعف بدنه، فقال له إن أطلقتني وإلا فجرتك، أي عصيتك وخالفتك ومضيت إلى الغزو. وقال المؤرج: فجر الرجل من مرضه: برأ؛ وفجر: كل بصره، وفجر أمرهم: فسد. ومن المجاز: فجر الراكب يفجر فجورا: مال عن سرجه. وفجر عن الحق: عدل، ومنه قولهم: كذب وفجر. وفي حديث عمر رضي الله عنه: استحمله أعرابي وقال: إن ناقتي قد نقبت. فقال له: كذبت. ولم يحمله. فقال: أقسم بالله أبو حفص عمر ما مسها من نقب ولا دبر فاغفر له اللهم إن كان فجر أي كذب ومال عن الصدق. وقال الشاعر: قتلتم فتى لا يفجر الله عامدا ولا يجتويه جاره حين يمحل أي لا يفجر أمر الله، أي لا يميل عنه ولا يتركه. وأيام الفجار، بالكسر، كانت بعكاظ، تفاجروا فيها واستحلوا كل حرمة، كذا في الأساس. وفي الصحاح. الفجار: يوم من أيام العرب، وهي أربعة أفجرة: فجار الرجل، وفجار المرأة، وفجار القرد، وفجار البراض. قلت: والأخير هو الوقعة العظمى، نسبت إلى البراض بن قيس الذي قتل عروة الرحال، وإنما سميت بذلك لأنها كانت في الأشهر الحرم، وكانت بين قريش ومن معها من كنانة، وبين قيس عيلان في الجاهلية، وكانت الدبرة، أي الهزيمة، على قيس. فلما قاتلوا فيها قالوا: قد فضجرنا، فسميت لذلك فجارا، وهو مصدر فاجر مفاجرة وفجارا: ارتكب الفجور، كما حققه السهيلي في الروض. وفجارات العرب: مفاخراتها. وقد حضرها النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، وهو ابن عشرين سنة، وفي الحديث: كنت أنبل على عمومتي يوم الفجار، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت. وفي رواية: كنت أيام الفجار أنبل على عمومتي وذو فجر، محركة: ع، قال بشير بن النكث: حيث تراءى مأسل وذو فجر يقمحن من حبته ما قد نثر والفجير، كجهينة: ع. ويقال: ركب فلان فجرة وفجار ممنوعة من الصرف، أي كذب وفجر. وعن ابن الأعرابي: أفجر الرجل، إذا جاء بالفجر، أي بالمال الكثير. وأفجر، إذا كذب، وأفجر، إذا زنى، وأفجر، إذا كفر، وأفجر، إذا عصى بفرجه، وأفجر، إذا مال عن الحق. الأخير ليس من قول ابن الأعرابي، بل ألحقه الصاغاني من كلام غيره وأفجر الينبوع: أنبطه، أي أخرجه. والمتفجر، بكسر الجيم: فرس الحارث بن وعلة كأنه يتفجر بالعرق. وقال الهوازني: الافتجار في الكلام: اختراقه من غير أن يسمعه من أحد ويتعلمه، وأنشد: نازع القوم إذا نازعتـهـم بأريب أو بحـلاف أبـل يفتجر القول ولم يسمع بـه وهو إن قيل اتق الله احتفل

ومما يستدرك عليه: فجره، إذا نسبه للفجور، كفسقه وكفره. ومنه حديث ابن الزبير: فجرت بنفسك. وقال المؤرج: فجر الرجل: أخطأ في الجواب. وفجر، إذا ركب رأسه فمضى غير مكترث. وقال ابن شميل: الفجور: الركوب إلى ما لا يحل. وحلف فلان على فجرة، واشتمل على فجرة، إذا ركب أمرا قبيحا من يمين كاذبة أو زنى أو كذب. والفاجر: المكذب، لميله عن الصدق والقصد. وعن ابن الأعرابي: الفاجر: الساقط عن الطريق. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: يا لفجر، معدول عن فاجر للمبالغة، ولا يستعمل إلا في النداء غالبا. وسرنا في منفجر الرمل: وهو طريق يكون فيه، وهو مجاز. والفجر، محركة: يكنى به عن غمرات الدنيا. ومنه حديث أبي بكر رضي الله عنه لأن يقدم أحدكم فتضرب عنقه خير له من أن يخوض في غمرات الدنيا، يا هادي الطريق جرت، إنما هو الفجر أو البحر يقول: إن انتظرت حتى يضئ لك الفجر أبصرت قصدك، وإن خبطت الظلماء وركبت العشواء هجما بك على المكروه. فضرب البحر مثلا لغمرات الدنيا. وقد تقدم البحر في موضعه. اختلف في معنى قوله تعالى: بل يريد الإنسان ليفجر أمامه. فقيل: أي يقول: سوف أتوب. ويقال: يكثر الذنوب ويؤخر التوبة. وقيل: يسوف بالتوبة ويقدم الأعمال السيئة. وقيل: ليكفر بما قدامه من البعث. وقال المؤرج: أي ليمضي أمامه راكبا رأسه. وقيل: ليكذب بما أمامه من البعث والحساب والجزاء.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.715 harf
فَجَرَ 1 فَجَرَ ذ , aor. فَجُرَ , (T, L, Msb,) inf. n. فَجْرٌ, (T, Mgh, L, Msb,) He clave, [a thing]; cut, or divided, [it] lengthwise: this is the primary signification, whence several others, to be mentioned below, are derived: (T, L:) he clave, and opened. (Mgh.) He clave, or cut, a subterranean channel for water. (Msb.) He broke open a dam of a river or the like, that the water might break,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.821 harf
فَجَرَ فَجَرَ U ( n. ac. فَجْر 1 ), a. Clave, cut, split. b. Opened a passage for ( water ). c. ( n. ac. فَجْر 1 , فُجُوْر 27 ), Declined, deviated from the truth, lied; transgressed. d. Committed adultery. e. Disbelieved. f. Became dimsighted. فَجَّرَ فَجَّرَ II , a. see I (b) & IV ( b ). فَاْجَرَ فَاْجَرَ III , a. Committed sin with ( woman ). أَفْجَرَ أَفْجَرَ IV , a. Was at
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR26.586 harf
فجر فَجَرَ - يَفْجُرُ - فَجْر - فُجُوْر - فَاجِر - فُجَّار - فَجَرَة - فَجَّرَ - يُفَجِّرُ، فُجِّرَ - يُفَجَّرُ - انْفَجَرَ - يَنْفَجِرُ - تَفَجَّرَ - يَتَفَجَّرُ فَجَرَ - يَفْجُرُ + الكائن أو الشيء: يخرج من الحجز والسيطرة مندفعاً باتجاهات مختلفة: يخرج الشيء من وضع أو مكان كان فيه مقيداً ومحجوزاً وتحت السيطرة في حركته ومساره، ليتحرك بشكل
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler26 mücavir (141 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عين

    4 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  2. شرب

    3 ortak ayet · İçecek

  3. عنب

    2 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir

  4. خلل

    2 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  5. حجر

    2 ortak ayet · Taş demektir

  6. نخل

    2 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  7. أكل

    3 ortak ayet · Ekel pas demektir

  8. نهر

    3 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  9. فسد

    2 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

  10. موه

    2 ortak ayet · Su

  11. جنن

    3 ortak ayet · Bahçe demektir

  12. ليل

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

Geçtiği ayetler(21)

  1. … يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ …

    ŞafakOruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için, siz de onlar için bir elbisesiniz. Sizin nefislerinize hıyanet eder olduğunuzu Allah bildi de tevbenizi kabul edip, sizi bağışladı. Artık onlara yaklaşın ve Allah’ın hakkınızda yazdığını isteyin. Sizin için şafağın beyaz ipliği, siyah ipliğinden seçilinceye kadar yeyin, için sonra geceye kadar orucu tamamlayın. Mescidlerde i’tikafta bulunduğunuz zaman, kadınlarınıza yaklaşmayın. Bu Allah’ın hudududur. Sakın onlara yaklaşmayın. İşte Allah ayetlerini insanlara, korunsunlar diye böyle açıklar.

  2. أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

    ŞafakGüneşin batıya yönelmesinden gecenin kararmasına kadar namaz kıl. Sabah vakti de. Zira sabah vakti görülmesi gerekli bir ibadettir.

  3. أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

    ŞafakGüneşin batıya yönelmesinden gecenin kararmasına kadar namaz kıl. Sabah vakti de. Zira sabah vakti görülmesi gerekli bir ibadettir.

  4. … يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ …

    ŞafakEy iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

  5. سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ

    ŞafakO, tanyeri ağarıncaya kadar bir selamettir.

Sîga sayfası: وَفَجَّرْنَا
Sîga sayfası: فَانْفَجَرَتْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفجر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفسق, عصى, شقق
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Bir bendi, engeli, örtüyü veya sınırı genişçe yarıp içindekini basınçla dışarı fışkırtmak
Çekirdek Özet 2Fiziksel düzlemde suyun kaynaması ve ışığın karanlığı yarması; ahlaki düzlemde ise din ve haya örtüsünü yırtarak fıtratı çiğnemek
Çekirdek Özet 3İlahi sınırların (hudûdullah) ve takva kalkanının delinmesiyle ortaya çıkan taşkınlık ve anarşik sapma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir günahkarlık veya dar anlamda cinsel ahlaksızlık olarak anlayıp arkasındaki kurumsal, hukuki ve ontolojik sınır yıkımı dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فجİki nesne veya tepe arasını açmak, yarmak, geniş açıklık ve geçit oluşturmak; nitekim فجج sarp dağlar arasındaki derin ve geniş yolu, فجو ise iki sınır arasındaki ferah aralığı ifade eder.رYarığın durağan bir aralık olmaktan çıkıp titreşimli, sürekli, basınçlı ve akışkan bir fışkırma hareketine dönüşmesi; engeli yırtan gücün akıp yayılması.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızDışa açılan gedik, çıkış menfezi, çevreleyen çerçevenin yarılması.
جDeğnek, deveBirikmiş yükün taşınması, yönelme, kitlesel güç ve hacim hareketi.
رİnsan başıÜste çıkma, öne fırlama, başlangıç noktası, yüzeyde beliren ilk hareket.
فجرAğızdan fışkıran basınçlı akışSınırlandırıcı çeperin ağız gibi açılmasıyla (ف), içeride toplanıp biriken kütlenin (ج) engele baskı yapıp baş vererek yüzeyi patlatması ve açığa çıkması (ر).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu bendinin (sekr) yarılarak suyun kontrolsüzce boşanması, toprağın çatlayıp pınarların fışkırması ve gecenin karanlığının şafak çizgisiyle yarılarak sabah aydınlığının ufku kaplaması.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîʿa bir beytinde atın meşakkatli yürüyüşünde doru istikametten sapmasını tasvir ederken kökü sınırından çıkan anlamında şöyle kullanır: فإنْ تتقدَّمْ تَغْشَ منها مقدَّما / غليظاً وإن أخَّرتَ فالكِفل فاجرُ
Erken Arapça kullanımCâhiliye Araplarının haram aylardaki dokunulmazlık bentlerini yıkarak girdikleri meşhur çatışmalara Yevmü'l-Ficâr denmesi ve suyun bentleri yıkıp vadiye taştığı çukurlara mefâcir adı verilmesi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça فجر kökü, Afro-Asyatik dil ailesi ve genel Sami dillerinde görülen yarılma, ayrışma, patlama ve basınçla dağılma bildiren çift dudak ve damak ünsüzü çekirdekleriyle (p-g / b-g matrisi) doğrudan irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle İbranice ve Aramice) p-g-r kökü çoğunlukla cansızlaşma, düşme veya çökme bildiren anlamlara kaysa da (İbranice פגר / pegar: sınırın ve canın düşmesi, kadavra), Arapça kolu bu kökün en dinamik fiziksel çekirdeğini muhafaza etmiştir. Arapçada kök, statik bir yarılmadan ziyade arkasındaki potansiyel enerjinin bir bendi parçalayarak dışa vurması (fışkırma, fecir) ve ahlaki düzlemde kişinin nefsi kayıtları ile şeriat duvarlarını yırtması anlamında uzmanlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفج ikili kökünden türeyişİki tarafın açılması kökünden türeyerek suyun bendi, ışığın karanlığı, günahkarın da şeriat perdesini yırtması anlamında semantik genişleme yaşamıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פגר ve Süryanice p-g-r paralelleriKuzey Sami dillerinde canlılığın ve sınırların çöküşü bağlamında kullanılırken Güney Sami/Arapça kolunda dinamik fışkırma ve sınır ihlali anlamı merkezde kalmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-g / f-g morfemleriKapalı bir hacmin basınçla çatlamasını ve açılmasını ifade eden ilksel ses yansımalı tabanla uyumludur.Muhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فجرAnlamlıYarmak, fışkırtmakBendin patlaması, fecrin doğuşu, ahlaki sınırların çiğnenmesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
فرجAnlamlıAçmak, aralamakİki şey arasını açıp ferahlık sağlamak, kederi dağıtmak, gedik açmak.Kur'an'da geçer; yarılma anlamında hedef kökle müttehittir.
جفرAnlamlıGenişlemek, sütten kesilmekHenüz büyümemiş oğlak; içi geniş kuyu; etrafı açılarak derinleştirilmiş su çukuru.Kur'an'da geçmez; boşluk ve genişlik nüansı taşır.
جرفAnlamlıKökünden süpürmekSelin toprağın altını oyması, bir şeyi bütünüyle kazıyıp götürmek.Kur'an'da geçer; suyun tahrip edici yarılma hareketini paylaşır.
رفجAnlamlıGenişletmek, rahatlatmakYaşamı genişletmek, sıkışıklıktan kurtarmak, deveye bol otlak sağlamak.Kur'an'da geçmez; nadir kullanımdır.
رجفAnlamlıSarsılmak, çalkalanmakŞiddetli sarsıntı, deprem, yüreğin korkuyla titremesi, denizin kabarması.Kur'an'da geçer; basınç ve hareketin şiddeti yönüyle ilişkilidir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فجرMerkezSınırı yırtıp taşmaKoruyucu bir seti, bendi veya ahlak perdesini basınçla delerek dışarı fışkırma ve taşkınlık yapma.Suyun fışkırması, sabahın belirmesi ve fıskın had safhaya varması.
فسقKomşuSınır dışına çıkmaMeyvenin kabuğunu yırtıp dışarı fırlaması; doğal koruma sınırını terk etme.فجر engeli patlatıp yıkarak taşkınlık yapmayı vurgularken, فسق sınırın dışına sıyrılıp çıkmayı öne çıkarır.
عصىKomşuEmre itaatsizlikEmre karşı direnme, sertlik gösterme, asaya dayanır gibi kendi iradesine dayanıp başkaldırma.عصى iradi bir direnç ve dikleşmedir; فجر ise kural tanımaz bir patlama ve ahlaki bendin çöküşüdür.
شققKomşuİkiye ayırma, çatlamaBir bütünü iki parçaya bölme, ayrılık ve zorluk çıkarma.شقق yapısal bir yarılmayı ifade eder; فجر ise yarıktan bir şeyin şiddetle fışkırmasını içerir.
بررZıtSadakat, bütünlük, iyilikVerilen söze tam riayet, fıtrata ve hukuka uygunluk, sınırları koruma, hayırda derinleşme.برر koruyucu ve ihata edici ahlaki bütünlük iken, فجر bu bütünlüğü darmadağın eden yırtılmadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفجرBir engeli yırtarak fışkırmak, sabah ışığı, ahlaki perdenin yırtılmasıSuyun kaynamasını, ufkun açılmasını ve fıskta sınır tanımamayı birleştiren kök anlam.Kesin
Latinceerumpere, diffringere, scelusFışkırmak, parçalamak, meşru sınırı aşan cürümErumpere fiziksel patlama ve fışkırmayı, scelus ise ahlaki ve hukuki bendin çiğnenmesini verir.Güçlü
İngilizceto burst forth, eruption, debauchery / transgressionFışkırmak, patlama, ahlaki sınırları parçalamaTo burst forth fiziksel yarılmayı karşılarken, debauchery ve transgression sınır ihlalini karşılar fakat şafak anlamını kapsamaz.Güçlü
Almancahervorbrechen, aufbrechen, FrevelFışkırmak, yarmak, haddi aşan suçHervorbrechen saklı bir şeyin aniden dışarı fırlamasını, Frevel ise ilahi ve toplumsal düzenin kasten ihlalini ifade eder.Güçlü
Fransızcajaillir, rupture, débauche / transgressionFışkırmak, kopma/yarılma, ahlaksız taşkınlıkJaillir suyun ve ışığın fışkırmasını, rupture sınırın parçalanmasını tam olarak karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فجر (isim/masdar)Sabah aydınlığı, şafak çizgisiGecenin karanlığını yaran beyaz iplik; ibadet ve oruç vakitlerinin tayini (el-Bakara 2:187, el-İsrâ 17:78, el-Fecr 89:1, el-Kadr 97:5).
فجّر / تفجير (fiil/tef'îl)Yerden ve taştan suları fışkırtmakİlahi kudretin bereketi veya mucizevi su çıkarma (el-Bakara 2:60, el-Kehf 18:33, el-İsrâ 17:90-91, Yâsîn 36:34).
فُجّرت (meçhul fiil)Denizlerin bentlerinin yıkılıp birbirine katılmasıKıyamet sahnelerinde yeryüzünün hidrolojik dengesinin ve sınırlarının parçalanması (el-İnfitâr 82:3).
فجور (masdar)Dinin ve fıtratın sınırlarını çiğneme potansiyeliNefse ilham edilen iki kutuptan biri; takvanın karşıtı olan sınır tanımazlık (eş-Şems 91:8).
فاجر / فجّار / فجرة (fail isimleri)Hukuk ve haya perdesini yırtıp günaha dalanlarİlahi yasaları çiğneyen, ebrârın zıddı olarak cehenneme müstahak olan asi ve bozguncular (Sâd 38:28, Abese 80:42, el-İnfitâr 82:14, el-Mutaffifîn 83:7).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMürtekib-i kebîre ve fâcir kavramıFâcir kimsenin imandan çıkıp çıkmadığı; fısk ile fucûr arasındaki derece farkı ve ahiretteki karşılığı.Şer'î sorumluluk zırhını kasten delen ve amelde sınır tanımayan kişi kimliği.
Fıkıhİbadet vakitleri ve şahitliğin reddiFecr-i sâdık ile fecr-i kâzib arasındaki fark; fâcir kimsenin imameti, velayeti ve hukuki şahitliğinin düşmesi.Ufukta yayılan meşru aydınlık çizgisi ile adaleti zedeleyen ahlaki yarılma.
Tefsirبرر ve تقوى mukabili fucûrİnsanın yaratılışında fucûr ve takvâ temayüllerinin dengesi; fâcirlerin amel defterinin Siccîn'de olması.Nefsin kendi zırhını parçalayarak şeytani taşkınlığa açık hale gelmesi.
HadisDoğruluk ve yalanın ahlaki rotasıDoğruluğun iyiliğe (برر), yalanın ise haddi aşmaya (فجور) götürdüğünü bildiren nebevi ihtar.Yalanın, insanın vicdan ve haya setlerini çökerten yıkıcı tesiri.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve takva dengesiHaddi aşma ve perdesizlikKoruyucu kalkanın imhasıTakva insanı koruyan elbise iken fucûr bu elbiseyi yırtıp insanı günaha savunmasız bırakır.Kesin
İlmiDoğanın fiziksel yasalarıBasınçlı kırılma ve fışkırmaSaklı enerjinin açığa çıkmasıYeraltı sularının ve ufuktaki ışığın kritik eşiği aşarak dışarı taşması hadisesidir.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve anayasal sınırlarHukuk tanımazlık ve anarşiToplumsal sözleşmenin yırtılmasıBireyin veya zümrenin anayasal ve ahlaki sınırları hiçe sayarak toplumu kaosa sürüklemesi.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa ahlakıVurgunculuk ve sınır tanımaz hırsPiyasa bentlerinin yıkılmasıHelal kazanç sınırlarını patlatıp haram kazanç yollarına azgınca saldırma hali.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKritik basınç aşımı ve hidrodinamik yırtılma (rupture / burst threshold)Bir sistemde biriken iç basıncın (hidrolik ya da optik), tutucu çeperin dayanma eşiğini aşarak çeperi parçalaması ve akışkanın dış ortama hızla yayılması olgusu.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojik anomi ve norm kırılması (institutional breakdown)Toplumu bir arada tutan hukuki ve ahlaki kuralların içsel baskı veya ahlaki yozlaşma nedeniyle işlevsiz kalıp kontrolsüz bir sosyal sapmaya yol açması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece belirli cinsel günahlara veya genel geçer bir 'kötülük' sıfatına indirgenmesi; aynı zamanda fecr kelimesinin sadece saatin bir anı sanılarak dinamik aydınlanma boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamفجر, ilahi koruma zırhı olan takvanın karşıtıdır; meşru bir bent veya örtü arkasında durması gereken bir gücün bu bendi zorlayarak taşkınlık yapması, haddi aşması ve etrafı ifsat etmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFâcir kavramının sıradan bir günahkar gibi algılanması, onun ilahi adaleti ve kamu düzenini dinamitleyen yıkıcı karakterini görünmez kılar; bu da ebrâr-fuccâr karşıtlığının Kur'an'daki varoluşsal ağırlığını zayıflatır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fizik evrendeki kudret ayetlerini (şafak, pınarlar, denizlerin taşması) hem de insan psikolojisindeki sınır aşımını (fucûr) aynı fiziksel mekanizma üzerinden açıkladığını kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadet vakitlerini belirleyen ahkam ayetlerinde (el-Bakara 2:187), nefsin ahlaki yapısını bildiren surelerde (eş-Şems 91:8) ve kıyamet tasvirleri ile ebrâr-fuccâr karşılaştırmalarında (el-İnfitâr, el-Mutaffifîn).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlaki çöküşün pasif bir zayıflık değil, aktif bir sınır yıkımı ve bent patlatma olduğunu gösterir; günahın sınırları parçalayıcı tabiatını zihinde somutlaştırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının veya ışığın kendisini hapseden seddi, bendi yahut karanlık örtüsünü yüksek basınçla yırtarak dışarı fışkırması ve yayılması.
  • Soyut anlamİlahi yasalarla belirlenen fıtrat, haya ve takva sınırlarının çiğnenerek meşru dairenin dışına taşkınlık ve anarşiyle çıkılması.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını sağlayan kalkan ve barajların yıkılarak kaos ve ifsadın denetimsizce ortama hakim olması durumu.
  • LaTeX modeliP>Pc  ⟹  ∂Ω→∅  ⟹  Φ(t)∉Ω
  • LaTeX açıklamasıFormülde P sistem içerisindeki iç basıncı veya güdüyü, Pc sınırın dayanma eşiğini (kritik basınç), Ω meşru veya korunaklı bölgeyi, ∂Ω bu bölgeyi çevreleyen bendi/koruyucu sınırı (takva veya fiziksel bent), Φ(t) ise akışkan veya eylemi temsil eder. İç basınç eşik değerini aştığında koruyucu sınır parçalanır (∂Ω→∅) ve içeride tutulan enerji kontrolsüzce sınırların dışına taşar (Φ(t)∉Ω). Bu matematiksel yapı hem suyun ve fecrin seddi yarmasını hem de fucûrun ilahi hudutları çiğneyişini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف