فوج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-و-ج3 sîga, 25 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غيظدينفوجقحمصليفَوْجًارحبكودأَفْوَاجًاوزعأممصوريوم

KökSîga 3Ayet 5Sure 5Mücavir 25

▶ Ağı aç (3B)

فوج

ف - و - ج

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.839 harf
باب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات جفأ: جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض. والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء". جأف: الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج: كأنّ تحتي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR227 harf
الفَوْجُ: الجماعة من الناس، والجمع فُؤُوجٌ وأفْواجٌ. وجمع الجمع أفاوِجُ وأفاويج. والفائجَةُ: متَّسعٌ ما بين كلِّ مرتفعين من غِلَظ أو رمل. والإفاجة: الإسراع، والعدْو. والفَيْج فارسيّ معرّب، والجمع فُيوج، وهو الذي يسعى على رجليه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.306 harf
ج ف ( و ا ي ء ) جفا ، جفأ ، جاف ، فجأ ، وجف ، فوج ، فاج . جفا : عمرو ، عن أبيه : الْجُفايةُ السَّفِينَةُ الْفَارِغَة ، فإذا كانت مَشْحونَةً فهي غامِدُ وآمِد ، ويقال أيضاً : غامِدَةٌ وآمِدَةٌ ، والْخِنُّ : الْفَارِغَةُ أيْضاً . وقال الليث : يقال : جَفَا الشيْءُ يَجْفو جَفَاءً ، ممدودٌ كالسَّرج ، يَجْفو عن الظّهر إذا لم يَلْزَم ، وكالْجَنْبِ يَجفو عن الْفِراشِ ، وتَجافَى مثله . وقال الشاعر : إنَّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Maddenin bağlantısı

(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه. (فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه. (فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا. (فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان. وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر. (فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال: تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2]) وفار غضبُه، إذا جاشَ. وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن. (فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة. فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾ [آل عمران 185]. والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت: فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4]) ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال: * فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) * (فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين. (فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾ [غافر 44]. ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال: طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة. (فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة. (فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء. (فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف. (فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع. فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ. وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى: حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10]) وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾ [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب. ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه. وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه. (فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى. (فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا. (فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها. ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق. ---------------------ـ ([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر". ([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ). ([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح). ([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك. ([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز). ([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى". ([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء". ([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه". ([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة. ([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق). ([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق). ([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان. ([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372. ([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان. ([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR149 harf
- الفوج: الجماعة المارة المسرعة، وجمعه أفواج. قال تعالى: ﴿كلما ألقي فيها فوج﴾ [الملك/8]، ﴿هذا فوج مقتحم معكم﴾ [ص/59]، ﴿في دين الله أفواجا﴾ [النصر/2].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR50 harf
ف و ج أقبلوا فوجاً فوجاً يموج بهم الوادي موجاً‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.449 harf
الفائِجُ والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، وفي الصحاح: الجماعة من الناس. وقوله تعالى: هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ معكم؛ قيل: إِن معناه هذا الفَوْجَ هم أَتباعُ الرُّؤساء، والجمع أَفْواجٌ وأَفاوِجُ وأَفاويجُ، وحكى سيبويه فُؤُوج. وقوله عز وجل: يدخلون في دين الله أَفْواجاً؛ قال أَبو الحسن: أَي جماعاتٍ كثيرةً بعدَ أَنْ كانوا يدخلون واحداً واحداً واثنين اثنين صارت القبيلة تدخل بأَسْرِها في الإِسلام. والفائِج:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR86 harf
* ف و ج * * الفَوْجُ * الجماعة من الناس والجمع * أفْوَاجٌ * و * فُؤُوجٌ * بوزن فُلُوسٍ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.417 harf
الفوج والفائج: القطيع من الناس. وفي الصحاح والنهاية: الجماعة من الناس. وقيل: أتباع الرؤساء. ومن سجعات الأساس: وأقبلوا فوجا فوجا يموج بهم الوادي موجا. ج فووج ، حكاه سيبويه، وأفواج ، ويقال: أفائج وأفاويج . وفاج المسك : سطع. وفاج: مثل فاح ، قال أبو ذؤيب: عشية قامت في الفناء كأنهـا عقيلة سبي تصطفى وتفـوح وصب عليها الطيب حتى كأنها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.667 harf
فَاجَ 1 فَاجَ ذ , [aor. يَفُوجُ,] said of musk, i. q. فَاحَ [i. e. It diffused, or exhaled, its odour]. (O, K.) ― -b2- And, said of the day, (tropical:) It became cool. (O, K, TA.) And one says, فَاجَتِ الشَّمْسُ عِنْدَ بَرْدِ النَّهَارِ (assumed tropical:) [The sun became moderated at the cool time of the day]. (O.) لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ 2 لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ ذ means
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR570 harf
فَاج فَاج ( w ) U ( n. ac. فَوْج 1 ), a. Diffused, exhaled its perfume ( musk ). b. Was cold. فَوَّجَ فَوَّجَ II , a. Cooled, refreshed himself; went out into the open air. أَفْوَجَ أَفْوَجَ IV , a. Hastened; ran. b. [ Fī ], Went away into. c. [ Fī ], Was slow in. d. Sent away. فَوْج فَوْج [ 1 ] , ( pl. فُؤُوْج [ 27 ] , أَفَاْوِجُ 37 , أَفْوَاْج 38 , أَفَاْوِيْجُ 69 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.653 harf
فوج فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج فَاجَ - يَفُوْجُ + الناس + (أنفسهم): يتجمعون ثم يتحركون بشكل جماعي من مكان لآخر فَوْج: اسم فعل " فَاجَ - يَفُوْجُ ": وهو كذلك الجمع الكبير من الناس الذين يتحركون معاً من مكان لآخر أَفْواج: جمع " فَوْج " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي: زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler25 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قحم

    1 ortak ayet · Zayıf ve ince at demektir

  2. رحب

    1 ortak ayet · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir

  3. ميز

    1 ortak ayet · Ayırt eder

  4. وزع

    1 ortak ayet · Vedia heybe demektir

  5. غيظ

    1 ortak ayet · Öfke

  6. خزن

    1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  7. صور

    1 ortak ayet · Sûr

  8. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  9. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  10. صلي

    1 ortak ayet · Ona yaslanırlar

  11. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  12. يوم

    2 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا

    KafilelerSur’a üfürüldüğü gün, hepiniz bölük bölük gelirsiniz.

  2. وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا

    KafilelerVe insanların fevc fevc Allah’ın dinine girdiklerini gördüğünde;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفوج
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerزمر, عصب, شيع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Birbirini izleyerek hızla akıp geçen, dalga dalga ilerleyen insan veya canlı topluluğu
Çekirdek Özet 2İlahi huzura, cehenneme, dine veya diriliş alanına kitleler ve ardışık kafileler halinde sevk edilme
Çekirdek Özet 3Bireysel iradenin ötesinde ortak bir yönelişle peş peşe akarak hareket eden kolektif dalgalanma düzeni
Kritik Hata RiskiKökü durağan ve rastgele bir kalabalık sanmak; ardışık akış, hız ve sevk dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فوAçılma, dışarı taşma, yayılma ve boşluktan akma; فوت, فور, فوز, فوض köklerinde olduğu gibi bir sınırın ötesine geçiş ve hareketجHarekete topluluk, sevk edilme ve kitle halinde yöneliş niteliği katarak yayılmayı dalga dalga akan insan kafilesine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçıklık, dışarı çıkış ve kitlesel akışın başladığı çıkış menfezi
وÇengel, bağParçaları birbirine ekleme, ardışıklık ve kafileyi oluşturan fertlerin birbirine kenetlenmesi
جDeğnek, deveYük taşıma, kafile halinde yol alma ve belirli bir hedefe topluca sevk edilme
فوجAğızdan çıkan ardışık kafilenin sevkiAçılan bir menfezden peş peşe çıkan fertlerin birbirine eklenerek kitleler halinde hızla yol alması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu başına getirilen deve sürülerinin kuyunun dar olması sebebiyle ayrıldığı ve sırayla su içmeye salındığı ardışık bölükler; sıra dağlar arasındaki geçitlerden dalga dalga akan topluluklar.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve deve tasvirlerinde, hızlı koşan binekler ile su veya otlak arayışında ardışık gruplar halinde hareket eden kitleleri nitelemek üzere kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımEbû Muhammed el-Fak‘asî recezinde süratle koşan koyunu tarif ederken hızlı yürüyüş ve seğirtme anlamında bu kökün türevine yer verir: لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça فوج kökü, merkezi Sami dillerinde hareketlilik, akış ve bir açıklıktan dışarıya fırlama semantiğine dayanan bir çekirdekten beslenir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan p-w-g kökü nefes alma, gevşeme veya dışa açılma ile ilişkiliyken, Klasik Arapçada bu hareket tipi kitlelerin ardışık intikali ve kafile düzenine tahsis edilmiştir. Fonetik açıdan dudaksıl açılma bildiren harf ile sert hareket harfinin birleşimi, kontrolsüz bir dağılmayı değil, bir boğazdan veya geçitten periyodik dalgalar halinde çıkan insan ve sürü kümelerini temsil eder. Bu durum kökün göçebe hayatındaki su kuyusu ve vadi düzeniyle somutlaşmasını sağlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفوج ile فيج ve فجو ekseniHızlı hareket etme, geniş vadilerde yol alma ve aralıklı sıralanma anlamları kökün iç türetim zeminini oluşturur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פוג ve Süryanice p-w-g kökleriNefesin dışa çıkması, rahatlama ve hareketlenme çizgisi Arapçada fiziksel kitlesel akışa yoğunlaşmıştır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri haricinde güvenilir bir Afro-Asyatik denklik tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فوجAnlamlıKafile, bölükHızla ve dalga dalga ilerleyen insan topluluğuHedef kök; Kur'an'da geçer
فجوAnlamlıAralık, açıklıkİki şey veya dağ arasında kalan geniş açıklık ve geçitOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
وفجAnlamlıHızlanma, yönelmeBir hedefe doğru süratle atılmaKur'an'da geçmez
وجفAnlamlıSarsılma, hızla koşmaBineğin hızlı yürüyüşü ve kalbin heyecanla çarpmasıDinamik hareket bağı; Kur'an'da geçer
جفوAnlamlıUzaklaşma, ayrılmaYerinden kalkma, yatağı terk etme ve kabalıkKur'an'da geçer
جوفAnlamlıİç, boşlukBir nesnenin veya bedenin iç boşluğuKalb ilişkisi; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فوجMerkezToplulukBir menfezden veya zamandan peş peşe, hızla akan ardışık kafileHızlı, dalgalı ve sevk edilen kitle
زمرKomşuToplulukBelirli bir niteliğe, hiyerarşiye veya amele göre ayrılmış gruplarBölük bölük ama nitelik ayrımına göre dizili topluluk
عصبKomşuToplulukBirbirine dayanışma ve kan bağıyla sımsıkı kenetlenmiş hizipİç dayanışması ve savunma refleksi yüksek grup
شيعKomşuToplulukOrtak bir fikir veya önderin arkasından giden ayrışmış zümreİdeolojik veya itikadi bölünmeyle oluşan fırka
فردZıtYalnızlıkKendi başına kalan, topluluktan ayrılan tekil varlıkKafile ve kitle akışının tamamen zıddı olan teklik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفوجKafile, bölükArdışık olarak hızla geçen insan veya sürü topluluğuKesin
LatinceTurma, catervaSüvari birliği, kalabalık kitleHızlı hareket eden askeri birliği veya kontrolsüz kalabalığı karşılar; ardışık akış hissini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceHorde, batch, surge of peopleDalga dalga gelen grup, kafileKitle halindeki akışı ve periyodik gelişi karşılar ancak devenin su başına salınışındaki disiplinli ayrımı tam vermezGüçlü
AlmancaSchar, Welle von Menschenİnsan dalgası, alayPeş peşe gelen insan dalgasını iyi ifade eder; fakat kökün göçebe kökenli sevk bağlamını taşımazGüçlü
FransızcaVague de foules, contingentKafile, insan akınıGruplar halindeki akını ve sevk edilen birlikleri ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفْوَاجًاDalga dalga, kitleler halinde hidayete girişToplumların fert fert değil kabileler ve halklar halinde İslam'a akın etmesi bağlamı (Nasr 110:2)
أَفْوَاجًاKıyamet günü mahşere bölük bölük sevk edilmeSûra üflendiğinde kabirlerden çıkan insanların kafileler halinde toplanma yerine akması (Nebe 78:18)
فَوْجٌCehenneme fırlatılan inkârcı kitleAzap yurduna birbirini takip ederek ve birbirini lanetleyerek atılan suçlu kafileler (Sâd 38:59, Mülk 67:8)
فَوْجًاHesaba çekilmek üzere ümmetlerden toplanan zümreHer ümmetin ayetleri yalanlayan önde gelen inkârcı grubunun ayrıştırılarak getirilmesi (Neml 27:83)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHaşir ve ahiret ahvaliİnsanların mahşere ve cehenneme bireysel mi yoksa inanç önderleriyle kitleler halinde mi sevk edileceği tartışmasıCeza ve mükâfatta kolektif sorumluluk ve zümre sevkiyatı
FıkıhHac ve cemaat ibadetleriMüzdelife ve Mina intikallerinde izdihamı önlemek için cemaatlerin gruplara ayrılarak aşamalı sevk edilmesiHac ibadetinde intikal düzeni ve can güvenliğini sağlayan kafile tertibi
TefsirNasr suresi nüzul ortamıMekke'nin fethinden sonra kabilelerin elçi heyetleri göndererek topluca dine girmelerinin tarihsel tahliliBireysel tebliğ evresinden toplumsal ve kitlesel kabul evresine geçiş
HadisKıyamet alametleri ve fitneİnsanların dine fevc fevc girdikleri gibi fitne dönemlerinde fevc fevc çıkacaklarına dair rivayetlerİnanç ve ameldeki kitlesel çözülme ve kolektif savrulmalar

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDavet ve irşad merhalesiİctimai ihtida dalgasıBireysel tebliğin kitlesel kabule dönüşmesiDin bireysel davetten toplumların kitleler halinde benimsediği bir nizam haline gelir.Kesin
İlmiBilgi sosyolojisi ve paradigmaDüşünce ekolleri akışıYeni paradigmanın kitlelerce kabulüBilimsel devrim anında zihinler önceki kabulleri bırakıp yeni modele kafileler halinde intikal eder.Güçlü
SiyasiYönetim ve kitle mobilizasyonuTeba / halk dalgasıMeşruiyet veya isyan dalgası oluşturmaSiyasi kırılmalarda kitleler bir liderin peşinde dalgalar halinde saf değiştirir.Güçlü
İktisadiPazar dinamikleri ve tüketimTalep dalgası (kitle davranışı)Piyasa akışını ve kaynak dağılımını yönlendirmeTüketicilerin veya yatırımcıların belirli bir alana kitleler halinde yönelmesi piyasa akışını belirler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga paketi ve kesikli akış (Packet / Batch flow)Sürekli ve durağan bir akış yerine, belirli periyotlarla ve paketler halinde iletilen enerji, veri veya sıvı transferiKesin
Beşeri bilimlerSürü psikolojisi ve kitle intikali (Cascade effect)Sosyal kırılma anlarında bireylerin bağımsız muhakemeyi bırakıp toplumsal dalgaya kapılarak kitleler halinde aynı davranışı sergilemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir «kalabalık» veya «grup» olarak görmek; kelimedeki ardışık dalgalanma, sürat ve sevk unsurlarını ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece insan topluluğunu değil; mahşerde, cehennem kapısında ve fetih anında belirli bir irade veya sevk altında birbirini takip eden kitle dalgalarını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNasr suresindeki tarihi sıçramayı sıradan bir üye artışı gibi anlamak; cehennemdeki sevk sahnelerinin dehşetli kitlesel akışını durağan bir toplanma zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin toplumları dönüştürme gücünün fertlerden kitle dalgalarına nasıl evrildiğini ve ahiretteki ilahi adaletin tecelli edişindeki kolektif sevk nizamını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nasr suresindeki tebliğin zafer ânı tasvirinde, Nebe suresindeki diriliş intikalinde ve Sâd ile Mülk surelerindeki cehennem azabının infaz sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini dönüşümün sadece bireysel bir vicdan hadisesi olduğu algısını yıkar; tarihin ve ahiretin kitleler, akımlar ve dalgalar halinde cereyan eden bir sosyolojisi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuyunun veya boğazın darlığı sebebiyle su başına ya da geçide peş peşe, bölük bölük salınan deve ve insan kafilesi.
  • Soyut anlamBir etki, sevk veya inanç doğrultusunda fertlerin iradelerini ortak bir akışta birleştirerek dalgalar halinde aynı menzile akması.
  • Sistematik karşılıkİctimai dönüşümün eşik aşıldığında marjinal katılımlardan kitlesel dalga paketlerine dönüşmesi düzeni.
  • LaTeX modeliQ(t)=∑k=1nΔNk⋅δ(t−tk)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Q(t), t anındaki toplam kitlesel akışı ve geçiş yoğunluğunu ifade eder. ΔNk, k. kafiledeki fertlerin oluşturduğu kitle büyüklüğünü temsil eder. δ(t−tk) Dirac delta fonksiyonu olup, akışın kesintisiz ve homojen bir düz çizgide değil, tk anlarında periyodik ve dalgalar halinde (fevc fevc) gerçekleşen ayrık paketler tarzında sisteme dahil olduğunu modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف