فوج
ف - و - ج
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.839 harfباب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما
ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات
جفأ:
جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض.
والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء".
جأف:
الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج:
كأنّ تحتي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR227 harfالفَوْجُ: الجماعة من الناس، والجمع فُؤُوجٌ وأفْواجٌ. وجمع الجمع أفاوِجُ وأفاويج. والفائجَةُ: متَّسعٌ ما بين كلِّ مرتفعين من غِلَظ أو رمل. والإفاجة: الإسراع، والعدْو. والفَيْج فارسيّ معرّب، والجمع فُيوج، وهو الذي يسعى على رجليه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.306 harfج ف ( و ا ي ء )
جفا ، جفأ ، جاف ، فجأ ، وجف ، فوج ، فاج .
جفا : عمرو ، عن أبيه : الْجُفايةُ السَّفِينَةُ الْفَارِغَة ، فإذا كانت مَشْحونَةً فهي غامِدُ وآمِد ، ويقال أيضاً : غامِدَةٌ وآمِدَةٌ ، والْخِنُّ : الْفَارِغَةُ أيْضاً .
وقال الليث : يقال : جَفَا الشيْءُ يَجْفو جَفَاءً ، ممدودٌ كالسَّرج ، يَجْفو عن الظّهر إذا لم يَلْزَم ، وكالْجَنْبِ يَجفو عن الْفِراشِ ، وتَجافَى مثله .
وقال الشاعر :
إنَّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR149 harf- الفوج: الجماعة المارة المسرعة، وجمعه أفواج. قال تعالى: ﴿كلما ألقي فيها فوج﴾ [الملك/8]، ﴿هذا فوج مقتحم معكم﴾ [ص/59]، ﴿في دين الله أفواجا﴾ [النصر/2].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR50 harfف و ج
أقبلوا فوجاً فوجاً يموج بهم الوادي موجاً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.449 harfالفائِجُ والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، وفي الصحاح: الجماعة من الناس. وقوله تعالى: هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ معكم؛ قيل: إِن معناه هذا الفَوْجَ هم أَتباعُ الرُّؤساء، والجمع أَفْواجٌ وأَفاوِجُ وأَفاويجُ، وحكى سيبويه فُؤُوج. وقوله عز وجل: يدخلون في دين الله أَفْواجاً؛ قال أَبو الحسن: أَي جماعاتٍ كثيرةً بعدَ أَنْ كانوا يدخلون واحداً واحداً واثنين اثنين صارت القبيلة تدخل بأَسْرِها في الإِسلام. والفائِج:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR86 harf* ف و ج * * الفَوْجُ * الجماعة من الناس والجمع * أفْوَاجٌ * و * فُؤُوجٌ * بوزن فُلُوسٍ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.417 harfالفوج والفائج: القطيع من الناس. وفي الصحاح والنهاية: الجماعة من الناس. وقيل: أتباع الرؤساء. ومن سجعات الأساس: وأقبلوا فوجا فوجا يموج بهم الوادي موجا. ج فووج ، حكاه سيبويه، وأفواج ، ويقال: أفائج وأفاويج . وفاج المسك : سطع. وفاج: مثل فاح ، قال أبو ذؤيب:
عشية قامت في الفناء كأنهـا عقيلة سبي تصطفى وتفـوح
وصب عليها الطيب حتى كأنها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.667 harfفَاجَ
1 فَاجَ ذ , [aor. يَفُوجُ,] said of musk, i. q. فَاحَ [i. e. It diffused, or exhaled, its odour]. (O, K.) ― -b2- And, said of the day, (tropical:) It became cool. (O, K, TA.) And one says, فَاجَتِ الشَّمْسُ عِنْدَ بَرْدِ النَّهَارِ (assumed tropical:) [The sun became moderated at the cool time of the day]. (O.)
لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ
2 لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ ذ means
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR570 harfفَاج
فَاج ( w ) U ( n. ac. فَوْج 1 ),
a. Diffused, exhaled its perfume ( musk ).
b. Was cold.
فَوَّجَ
فَوَّجَ II ,
a. Cooled, refreshed himself; went out into the open air.
أَفْوَجَ
أَفْوَجَ IV ,
a. Hastened; ran.
b. [ Fī ], Went away into.
c. [ Fī ], Was slow in.
d. Sent away.
فَوْج
فَوْج [ 1 ] , ( pl. فُؤُوْج [ 27 ] , أَفَاْوِجُ 37 , أَفْوَاْج 38 , أَفَاْوِيْجُ 69 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.653 harfفوج
فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج
فَاجَ - يَفُوْجُ + الناس + (أنفسهم): يتجمعون ثم يتحركون بشكل جماعي من مكان لآخر
فَوْج: اسم فعل " فَاجَ - يَفُوْجُ ": وهو كذلك الجمع الكبير من الناس الذين يتحركون معاً من مكان لآخر
أَفْواج: جمع " فَوْج "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي:
زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ
فوج فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج فَاجَ - يَفُوْجُ + الناس + (أنفسهم): يتجمعون ثم يتحركون بشكل جماعي من مكان لآخر فَوْج: اسم فعل " فَاجَ - يَفُوْجُ ": وهو كذلك الجمع الكبير من الناس الذين يتحركون معاً من مكان لآخر أَفْواج: جمع " فَوْج " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي: زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ - يَفُوْجُ، سَلسَلَ - يُسَلسِلُ، ثَبا - يَثْبُوْ، شَرْذَمَ - يُشَرْذِمُ، صَافَ - يَصُوفُ (صَوِفَ - يَصْوَفُ)
فوج ﴿ويوم نحشر من كل أمة فوجا ممن يكذب بآياتنا فهم يوزعون(83)﴾ النمل ﴿هذا فوج مقتحم معكم لا مرحبا بهم إنهم صالوا النار(59)﴾ ص ﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك أفواج ﴿يوم ينفخ في الصور فتأتون أفواجا(18)﴾ النبأ ﴿ورأيت الناس يدخلون في دين الله أفواجا(2)﴾ النصر مختار الصحاح ● [فوج] ف و ج: الفَوْجُ الجماعة من الناس والجمع أفْوَاجٌ و فُؤُوجٌ بوزن فُلُوسٍ الراغب فوج - الفوج: الجماعة المارة المسرعة، وجمعه أفواج. قال تعالى: }كلما ألقي فيها فوج﴿[الملك/8]،﴾هذا فوج مقتحم معكم﴿[ص/59]،﴾في دين الله أفواجا{ [النصر/2]. ملخص اللسان: 1. فاجَ يَفُوجُ، فهو فَيِّجٌ مثل هانَ يَهُونُ، فهو هَيِّنٌ 2. والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، 3. وفاجَ المِسْكُ: سَطَعَ، وفاجَ كَفاحَ؛ 4. والإِفاجةُ: الإِسْراعُ والعَدْوُ؛ لسان العرب ● - فوج: الفائِجُ والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، وفي الصحاح: الجماعة من الناس. وقوله تعالى: هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ معكم؛ قيل: إِن معناه هذا الفَوْجَ هم أَتباعُ الرُّؤساء، والجمع أَفْواجٌ وأَفاوِجُ وأَفاويجُ، وحكى سيبويه فُؤُوج. وقوله عز وجل: يدخلون في دين الله أَفْواجاً؛ قال أَبو الحسن: أَي جماعاتٍ كثيرةً بعدَ أَنْ كانوا يدخلون واحداً واحداً واثنين اثنين صارت القبيلة تدخل بأَسْرِها في الإِسلام. والفائِج: من قولك مَرَّ بنا فائِجُ وليمةِ فلانٍ أَي فَوْجٌ ممن كان في طعامه. والإِفاجةُ: الإِسْراعُ والعَدْوُ؛ قال الراجز يصف نعجة: لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا قال ابن بري: الرجز لأَبي محمد الفقعسي؛ وقبله: أَهْدى خلِيلي نَعْجَةً هِمْلاجا، ما يَجِدُ الرَّاعِي بها لَماجا قال: والأَصل في الهِمْلاجِ أَنه البِرْذَوْنُ، والهَمْلَجةُ سيره، فاستعاره للنعجة. ويقال: ما ذُقْتُ عنده لَماجاً أَي شيئاً، قال: والمشهور في رجزه: أَعْطَى عقالٌ نَعْجَةً؛ وهو اسم رجل. وفي حديث كعب بن مالك: يَتَلَقّاني الناسُ فَوْجاً فَوْجاً؛ ابن الأَثير: الفَوْجُ الجماعة من الناسِ، والفَيْجُ مثله، وهو مخفف من الفَيِّجِ، وأَصله الواو، يقال: فاجَ يَفُوجُ، فهو فَيِّجٌ مثل هانَ يَهُونُ، فهو هَيِّنٌ، ثم يخففان، فيقال: فَيْجٌ وهَيْنٌ. والفائجةُ من الأَرض: مُتَّسَعُ ما بين كل مُرتَفِعَيْنِ من غِلَظ أَو رمل، وهو مذكور في فيج أَيضاً. وناقةٌ فائجٌ: سمينة، وقيل: هي حائل سمينة، والمعروف فائِجٌ. وفاجَ المِسْكُ: سَطَعَ، وفاجَ كَفاحَ؛ قال أَبو ذؤَيب: عَشِيَّةَ قامَتْ في الفِناءِ كأَنَّها عَقِيلةُ سَبْيٍ، تُصْطَفَى وتَفوجُ وصُبَّ عليها الطِّيبُ، حتى كأَنها أَسِيٌّ، على أُمِّ الدِّماغِ، حَجِيجُ مقاييس اللغة: (فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه. القاموس المحيط: الفَوْجُ الجَماعَةُ، ج فُؤُوجٌ وأفْواجٌ، جج أفاوِجُ وأفاويجُ. وفاجَ المِسْكُ فاحَ، والنَّهارُ بَرَدَ. وأفاجَ: أسْرَعَ، وعَدا، وأرْسَلَ الْإِبِلَ على الحَوْضِ قِطْعَةً قِطْعَةً. والفائجَةُ: مُتَّسَعُ ما بَيْنَ كُلِّ مُرْتَفِعينِ، والجماعةُ. والفَيْجُ: مُعَرَّبُ: بَيْكَ، والجَماعَةُ مِنَ النَّاسِ. وأحمدُ بنُ حَسَنٍ الفَيْجُ، وهِبَةُ اللّهِ الفَيْجُ، وأبو رَشيدٍ الفَيْجُ، وأحمدُ بنُ محمدٍ الْأَصْبهانِيّ ابنِ الفَيْج: مُحَدِّثونَ، وأصْلُهُ فَيِّجٌ، ككَيِّسٍ، أو الفُيُوجُ: الذينَ يَدْخُلونَ السِّجْنَ ويَخْرُجونَ، ويَحْرُسونَ. وتَقولُ: لسْتُ بِرائِحٍ حتى أُفَوِّجَ، أي: أُبَرِّدَ عن نَفْسي. واسْتُفيجَ فُلانٌ: اسْتُخِفَّ. تاج العروس: فوج الفَوْجُ " والفائِج : القَطِيعُ من النّاس . وفي الصّحاح والنّهَايَة : " الجَمَاعَة " من النّاس . وقيل : أَتباعُ الرُّؤساءِ . ومن سَجَعات الأَساس : وأَقبلوا فَوْجاً " فوْجاً " يَمُوجُ بهم الوادِي مَوْجاً . " ج فُوُوجٌ " حكاه سيبويه " وأَفْوَاجٌ " ويقال : أَفَائِجُ " وأَفاوِيجُ " . " وفَاجَ المِسْكُ " : سَطَعَ . وفَاجَ : مِثْل " فَاحَ " قال أَبو ذُؤَيب : عَشِيَّةَ قامتْ في الفنَاءِ كأَنّهَا ... عَقِيلَةُ سَبْيٍ تُصْطَفَى وتَفوحُ وصُبَّ عَلَيْهَا الطِّيبُ حتى كأَنّها ... آسِيٌّ علَى أُمِّ الدِّماغِ حَجِيجُ فاجَ " النَّهَارُ " : إِذا " بَرَدَ " وهذا على المَثل . " وأَفَاجَ : أَسْرَعَ وعَدَا " قال الراجز يَصف نَعْجَةً : " ولا تَسْبِقُ الشَّيْخَ إِذا أَفَاجَا قال ابن بَرِّيّ : الرَّجز لأَبي محمد الفَقْعَسيّ وقَبْلَه : " أَهْدَى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا وقيل : أَفاجَ القَوْمُ في الأَرضِ : ذَهَبُوا وانْتَشَروا . وأَفاج في عَدْوِه : أَبْطأَ ؛ كذا في اللسان أَفاجَ إِذا " أَرْسَلَ الإِبلَ على الحَوْضِ قِطْعَةً قِطْعةً " . و " الفَائِجَةُ " من الأَرض : " مُتَّسَعُ ما بينَ كلِّ مُرْتَفِعَيْن " من غِلَظٍ أَو رَمْلٍ وهو مذكورٌ في فيج أَيضاً . وعن ابن شُمَيْلٍ : الفائجةُ كهيْئةِ الوادِي بين الجَلَبَيْن أَو بين الأَبرَقَيْن كهيئةِ الخَلِيفِ إِلاّ أَنّها أَوسَعُ والجمعُ فَوَائِجُ . الفائجة : " الجَماعَة " كالفَوْجِ . " والفَيْجُ " : رَسولُ السُّلطانِ على رِجْلِه فارِسيّ " مُعَرَّبُ بَيْك " والجمع فُيُوجٌ ومثلُه في معرّب ابنِ الجَوالِيقيّ وزادَ : وليس بعربيّ صحيحٍ . وفي النِّهاية : الفَيْج : المُسْرعُ في مَشْيِه الذي يَحْمِل الأَخبارَ من بَلدٍ إِلى بَلدٍ . وفي العُبَاب : الفَيْج : الذي يُسمِّيه أَهلُ العراقِ الرِّكاب والسَّاعي ؛ نَقَله الطِّيبيّ أَوَّلَ البقرةِ نقله شيخنا . ثم قال : هو ثابتٌ عند كَثِيرٍ وأَهملَه المصنّفُ تقصيراً . قلت : المصنّف لم يُهمِله لأَنه لما صرَّحَ بتَعْرِيبه ظَهَرَ معناه لشُهْرتِه عندهم . الفَيْج أَيضاً : " الجماعَةُ من النَّاس " كالفَوْجِ والفائجةِ جاءَ في شعرِ عَدِيّ بن زيدٍ : وَبَدَّلَ الفَيْجَ بالزَّرافَةِ وال ... أَيَّامُ خُونٌ جَمٌّ عَجَائبُهَا قال العَلاّمة ابنُ لُبّ : الفَيْجُ في الجَماعةُ . قال شيخُنا : وإِذا صحّ النَّقْل كَان من الأَضداد . أَبو المعالي " أَحمدُ بنُ الحَسنِ " ابن أَحمدَ بن طاهرٍ " الفَيْجُ " بغداديّ عن أَبي يَعْلَى بن الفَرّاءِ وأَبي بكرٍ الخَطيب وعنه أَبو الحُسين " عليّ " هِبةُ الله بن الحسن الأَمين الدِّمشقيّ مات في رجب سنة 513 ، " " وهِبَةُ اللهِ الفَيْجُ " وأَبو رَشيدٍ الفَيْجُ وأَحمدُ بنُ محمّدٍ الأَصْبَهَانيّ بن الفَيْج مُحَدِّثُون " . في التهذيب : " أَصْلُه : فَيِّج ككَيِّس " من فاجَ يَفُوجُ كما يقال : هَيِّن من هانَ يَهُون ثم يُخفَّف فيقال : هَيْنٌ وفَيْجٌ . " أَو الفُيُوجُ " في قول عَدِيٍّ أَمْ كَيفَ جُزْتَ فُيُوجاً حَوْلَهُمْ حَرَسٌ ... ومُتْرَصاً بابُه بالسَّكِّ صَرّارُ هم الذين يَدْخُلون السِّجْنَ وَيخرُجون ويَحرسُون " وفي بعض الأُصول : يحرسون بإِسقاط واو العطف . " وتقول " وفي نسخة : ويُقال : " لسْتُ برائحٍ حتى أُفَوِّجَ أَي أَبَرِّدَ على نَفْسي " وفي نسخة : عن نفسي . " واسْتُفِيجَ فُلانٌ : اسْتُخِفّ " به ؛ وهذه والتي قَبْلَهَا من زياداته . ومما يستدرك عليه : قولهم : مَرَّ بنا فائِحُ وَلِيمَةِ فُلانٍ : أَي فَوْجٌ ممن كان في طَعامه . ونَاقَةٌ فائِجٌ : سَمِينةٌ . وقيل : هي حائِلٌ سَمِينةٌ والمعروف فاثِجٌ
Mücavir kökler25 mücavir (36 toplam)
- قحم
1 ortak ayet · Zayıf ve ince at demektir
- رحب
1 ortak ayet · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir
- ميز
1 ortak ayet · Ayırt eder
- وزع
1 ortak ayet · Vedia heybe demektir
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
- خزن
1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir
- صور
1 ortak ayet · Sûr
- نفخ
1 ortak ayet · Körük demektir
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- صلي
1 ortak ayet · Ona yaslanırlar
- حشر
1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- يوم
2 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
Geçtiği ayetler(5)
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا
KafilelerSur’a üfürüldüğü gün, hepiniz bölük bölük gelirsiniz.
وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا
KafilelerVe insanların fevc fevc Allah’ın dinine girdiklerini gördüğünde;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوج |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زمر, عصب, شيع |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirini izleyerek hızla akıp geçen, dalga dalga ilerleyen insan veya canlı topluluğu |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzura, cehenneme, dine veya diriliş alanına kitleler ve ardışık kafileler halinde sevk edilme |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel iradenin ötesinde ortak bir yönelişle peş peşe akarak hareket eden kolektif dalgalanma düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökü durağan ve rastgele bir kalabalık sanmak; ardışık akış, hız ve sevk dinamizmini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Açılma, dışarı taşma, yayılma ve boşluktan akma; فوت, فور, فوز, فوض köklerinde olduğu gibi bir sınırın ötesine geçiş ve hareket | ج | Harekete topluluk, sevk edilme ve kitle halinde yöneliş niteliği katarak yayılmayı dalga dalga akan insan kafilesine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, dışarı çıkış ve kitlesel akışın başladığı çıkış menfezi |
| و | Çengel, bağ | Parçaları birbirine ekleme, ardışıklık ve kafileyi oluşturan fertlerin birbirine kenetlenmesi |
| ج | Değnek, deve | Yük taşıma, kafile halinde yol alma ve belirli bir hedefe topluca sevk edilme |
| فوج | Ağızdan çıkan ardışık kafilenin sevki | Açılan bir menfezden peş peşe çıkan fertlerin birbirine eklenerek kitleler halinde hızla yol alması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su başına getirilen deve sürülerinin kuyunun dar olması sebebiyle ayrıldığı ve sırayla su içmeye salındığı ardışık bölükler; sıra dağlar arasındaki geçitlerden dalga dalga akan topluluklar. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde ve deve tasvirlerinde, hızlı koşan binekler ile su veya otlak arayışında ardışık gruplar halinde hareket eden kitleleri nitelemek üzere kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Muhammed el-Fak‘asî recezinde süratle koşan koyunu tarif ederken hızlı yürüyüş ve seğirtme anlamında bu kökün türevine yer verir: لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça فوج kökü, merkezi Sami dillerinde hareketlilik, akış ve bir açıklıktan dışarıya fırlama semantiğine dayanan bir çekirdekten beslenir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan p-w-g kökü nefes alma, gevşeme veya dışa açılma ile ilişkiliyken, Klasik Arapçada bu hareket tipi kitlelerin ardışık intikali ve kafile düzenine tahsis edilmiştir. Fonetik açıdan dudaksıl açılma bildiren harf ile sert hareket harfinin birleşimi, kontrolsüz bir dağılmayı değil, bir boğazdan veya geçitten periyodik dalgalar halinde çıkan insan ve sürü kümelerini temsil eder. Bu durum kökün göçebe hayatındaki su kuyusu ve vadi düzeniyle somutlaşmasını sağlamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوج ile فيج ve فجو ekseni | Hızlı hareket etme, geniş vadilerde yol alma ve aralıklı sıralanma anlamları kökün iç türetim zeminini oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פוג ve Süryanice p-w-g kökleri | Nefesin dışa çıkması, rahatlama ve hareketlenme çizgisi Arapçada fiziksel kitlesel akışa yoğunlaşmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri haricinde güvenilir bir Afro-Asyatik denklik tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوج | Anlamlı | Kafile, bölük | Hızla ve dalga dalga ilerleyen insan topluluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فجو | Anlamlı | Aralık, açıklık | İki şey veya dağ arasında kalan geniş açıklık ve geçit | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| وفج | Anlamlı | Hızlanma, yönelme | Bir hedefe doğru süratle atılma | Kur'an'da geçmez |
| وجف | Anlamlı | Sarsılma, hızla koşma | Bineğin hızlı yürüyüşü ve kalbin heyecanla çarpması | Dinamik hareket bağı; Kur'an'da geçer |
| جفو | Anlamlı | Uzaklaşma, ayrılma | Yerinden kalkma, yatağı terk etme ve kabalık | Kur'an'da geçer |
| جوف | Anlamlı | İç, boşluk | Bir nesnenin veya bedenin iç boşluğu | Kalb ilişkisi; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوج | Merkez | Topluluk | Bir menfezden veya zamandan peş peşe, hızla akan ardışık kafile | Hızlı, dalgalı ve sevk edilen kitle |
| زمر | Komşu | Topluluk | Belirli bir niteliğe, hiyerarşiye veya amele göre ayrılmış gruplar | Bölük bölük ama nitelik ayrımına göre dizili topluluk |
| عصب | Komşu | Topluluk | Birbirine dayanışma ve kan bağıyla sımsıkı kenetlenmiş hizip | İç dayanışması ve savunma refleksi yüksek grup |
| شيع | Komşu | Topluluk | Ortak bir fikir veya önderin arkasından giden ayrışmış zümre | İdeolojik veya itikadi bölünmeyle oluşan fırka |
| فرد | Zıt | Yalnızlık | Kendi başına kalan, topluluktan ayrılan tekil varlık | Kafile ve kitle akışının tamamen zıddı olan teklik |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوج | Kafile, bölük | Ardışık olarak hızla geçen insan veya sürü topluluğu | Kesin |
| Latince | Turma, caterva | Süvari birliği, kalabalık kitle | Hızlı hareket eden askeri birliği veya kontrolsüz kalabalığı karşılar; ardışık akış hissini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Horde, batch, surge of people | Dalga dalga gelen grup, kafile | Kitle halindeki akışı ve periyodik gelişi karşılar ancak devenin su başına salınışındaki disiplinli ayrımı tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Schar, Welle von Menschen | İnsan dalgası, alay | Peş peşe gelen insan dalgasını iyi ifade eder; fakat kökün göçebe kökenli sevk bağlamını taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | Vague de foules, contingent | Kafile, insan akını | Gruplar halindeki akını ve sevk edilen birlikleri ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَفْوَاجًا | Dalga dalga, kitleler halinde hidayete giriş | Toplumların fert fert değil kabileler ve halklar halinde İslam'a akın etmesi bağlamı (Nasr 110:2) |
| أَفْوَاجًا | Kıyamet günü mahşere bölük bölük sevk edilme | Sûra üflendiğinde kabirlerden çıkan insanların kafileler halinde toplanma yerine akması (Nebe 78:18) |
| فَوْجٌ | Cehenneme fırlatılan inkârcı kitle | Azap yurduna birbirini takip ederek ve birbirini lanetleyerek atılan suçlu kafileler (Sâd 38:59, Mülk 67:8) |
| فَوْجًا | Hesaba çekilmek üzere ümmetlerden toplanan zümre | Her ümmetin ayetleri yalanlayan önde gelen inkârcı grubunun ayrıştırılarak getirilmesi (Neml 27:83) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve ahiret ahvali | İnsanların mahşere ve cehenneme bireysel mi yoksa inanç önderleriyle kitleler halinde mi sevk edileceği tartışması | Ceza ve mükâfatta kolektif sorumluluk ve zümre sevkiyatı |
| Fıkıh | Hac ve cemaat ibadetleri | Müzdelife ve Mina intikallerinde izdihamı önlemek için cemaatlerin gruplara ayrılarak aşamalı sevk edilmesi | Hac ibadetinde intikal düzeni ve can güvenliğini sağlayan kafile tertibi |
| Tefsir | Nasr suresi nüzul ortamı | Mekke'nin fethinden sonra kabilelerin elçi heyetleri göndererek topluca dine girmelerinin tarihsel tahlili | Bireysel tebliğ evresinden toplumsal ve kitlesel kabul evresine geçiş |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve fitne | İnsanların dine fevc fevc girdikleri gibi fitne dönemlerinde fevc fevc çıkacaklarına dair rivayetler | İnanç ve ameldeki kitlesel çözülme ve kolektif savrulmalar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Davet ve irşad merhalesi | İctimai ihtida dalgası | Bireysel tebliğin kitlesel kabule dönüşmesi | Din bireysel davetten toplumların kitleler halinde benimsediği bir nizam haline gelir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi sosyolojisi ve paradigma | Düşünce ekolleri akışı | Yeni paradigmanın kitlelerce kabulü | Bilimsel devrim anında zihinler önceki kabulleri bırakıp yeni modele kafileler halinde intikal eder. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kitle mobilizasyonu | Teba / halk dalgası | Meşruiyet veya isyan dalgası oluşturma | Siyasi kırılmalarda kitleler bir liderin peşinde dalgalar halinde saf değiştirir. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar dinamikleri ve tüketim | Talep dalgası (kitle davranışı) | Piyasa akışını ve kaynak dağılımını yönlendirme | Tüketicilerin veya yatırımcıların belirli bir alana kitleler halinde yönelmesi piyasa akışını belirler. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga paketi ve kesikli akış (Packet / Batch flow) | Sürekli ve durağan bir akış yerine, belirli periyotlarla ve paketler halinde iletilen enerji, veri veya sıvı transferi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sürü psikolojisi ve kitle intikali (Cascade effect) | Sosyal kırılma anlarında bireylerin bağımsız muhakemeyi bırakıp toplumsal dalgaya kapılarak kitleler halinde aynı davranışı sergilemesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «kalabalık» veya «grup» olarak görmek; kelimedeki ardışık dalgalanma, sürat ve sevk unsurlarını ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece insan topluluğunu değil; mahşerde, cehennem kapısında ve fetih anında belirli bir irade veya sevk altında birbirini takip eden kitle dalgalarını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nasr suresindeki tarihi sıçramayı sıradan bir üye artışı gibi anlamak; cehennemdeki sevk sahnelerinin dehşetli kitlesel akışını durağan bir toplanma zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin toplumları dönüştürme gücünün fertlerden kitle dalgalarına nasıl evrildiğini ve ahiretteki ilahi adaletin tecelli edişindeki kolektif sevk nizamını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nasr suresindeki tebliğin zafer ânı tasvirinde, Nebe suresindeki diriliş intikalinde ve Sâd ile Mülk surelerindeki cehennem azabının infaz sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini dönüşümün sadece bireysel bir vicdan hadisesi olduğu algısını yıkar; tarihin ve ahiretin kitleler, akımlar ve dalgalar halinde cereyan eden bir sosyolojisi olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuyunun veya boğazın darlığı sebebiyle su başına ya da geçide peş peşe, bölük bölük salınan deve ve insan kafilesi.
- Soyut anlamBir etki, sevk veya inanç doğrultusunda fertlerin iradelerini ortak bir akışta birleştirerek dalgalar halinde aynı menzile akması.
- Sistematik karşılıkİctimai dönüşümün eşik aşıldığında marjinal katılımlardan kitlesel dalga paketlerine dönüşmesi düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anındaki toplam kitlesel akışı ve geçiş yoğunluğunu ifade eder. , . kafiledeki fertlerin oluşturduğu kitle büyüklüğünü temsil eder. Dirac delta fonksiyonu olup, akışın kesintisiz ve homojen bir düz çizgide değil, anlarında periyodik ve dalgalar halinde (fevc fevc) gerçekleşen ayrık paketler tarzında sisteme dahil olduğunu modeller.