فوج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-و-ج3 sîga, 25 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غيظدينفوجقحمصليفَوْجًارحبكودأَفْوَاجًاوزعأممصوريوم

KökSîga 3Ayet 5Sure 5Mücavir 25

▶ Ağı aç (3B)

فوج

ف - و - ج

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su içemediklerinden gruplara ayırılır. Her grup bir fevcdir. Sıra dağlarda her yüksekliğin arasındaki bölüme de fevc denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.839 harf
باب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات جفأ: جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض. والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء". جأف: الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج: كأنّ تحتي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR227 harf
الفَوْجُ: الجماعة من الناس، والجمع فُؤُوجٌ وأفْواجٌ. وجمع الجمع أفاوِجُ وأفاويج. والفائجَةُ: متَّسعٌ ما بين كلِّ مرتفعين من غِلَظ أو رمل. والإفاجة: الإسراع، والعدْو. والفَيْج فارسيّ معرّب، والجمع فُيوج، وهو الذي يسعى على رجليه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.306 harf
ج ف ( و ا ي ء ) جفا ، جفأ ، جاف ، فجأ ، وجف ، فوج ، فاج . جفا : عمرو ، عن أبيه : الْجُفايةُ السَّفِينَةُ الْفَارِغَة ، فإذا كانت مَشْحونَةً فهي غامِدُ وآمِد ، ويقال أيضاً : غامِدَةٌ وآمِدَةٌ ، والْخِنُّ : الْفَارِغَةُ أيْضاً . وقال الليث : يقال : جَفَا الشيْءُ يَجْفو جَفَاءً ، ممدودٌ كالسَّرج ، يَجْفو عن الظّهر إذا لم يَلْزَم ، وكالْجَنْبِ يَجفو عن الْفِراشِ ، وتَجافَى مثله . وقال الشاعر : إنَّ
Maddenin bağlantısı

ج ف ( و ا ي ء ) جفا ، جفأ ، جاف ، فجأ ، وجف ، فوج ، فاج . جفا : عمرو ، عن أبيه : الْجُفايةُ السَّفِينَةُ الْفَارِغَة ، فإذا كانت مَشْحونَةً فهي غامِدُ وآمِد ، ويقال أيضاً : غامِدَةٌ وآمِدَةٌ ، والْخِنُّ : الْفَارِغَةُ أيْضاً . وقال الليث : يقال : جَفَا الشيْءُ يَجْفو جَفَاءً ، ممدودٌ كالسَّرج ، يَجْفو عن الظّهر إذا لم يَلْزَم ، وكالْجَنْبِ يَجفو عن الْفِراشِ ، وتَجافَى مثله . وقال الشاعر : إنَّ جَنْبِي عن الفِراشِ لَنَابٍ كتَجافِي الأسَرِّ فوق الظِّرابِ والحُجةُ في أنَّ جفا يكونُ لازِماً مثل تَجافَى قولُ العجاج يَصفُ ثَوراً وَحْشِياً : وَشَجَرَ الهُدَّابَ عنه فَجَفَا يقول : رفع هُدّاب الأرض بقَرْنه حتى تجَافَى عنه ، ويقال : جَافَيْتُ جَنبي عن الفراش فتجافِي ، وأجْفَيْتُ الْقَتَبَ عن ظَهْرِ البعير فَجفا . أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : أجْفَيْتُ الماشيةَ فهي مُجْفَاةٌ ، إذا اتْعبْتَها ولم تَدَعْها تَأْكُل ، وذلك إذا ساقها سَوْقاً شديداً . وقال الليث : الْجَفَاءُ يُقْصَرُ ويمَدّ : نَقِيضُ الصِّلَة . قلت : الْجَفاءُ مَمدود عند النحويين ، وما عَلِمْتُ أحداً أجاز فيه الْقَصْرَ . وقال الليث : والجَفْوَة ألْزمُ في تَرْك الصلّة من الجفاء ، لأنّ الجفاء قد يكون في فَعَلاته إذا لم يكن له مَلَقٌ ولا لَبَق . حدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدثنا عليّ بن حرب ، قال : حدثنا المحاربيّ عبد الرحمن بن محمد ، قال : حدثنا محمد بن عمر ، عن أبي سلمة ، عن أبي هريرة . قال : قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الحياء من الإيمان ، والإيمان في الجنة ، والبذَاء من الجفاء ، والجفاءُ في النار ) . قلت : يقال جَفَوْتُه أجْفُوه جَفْوَةً ، أي مَرَّة واحدة ، وجَفَاءً كثيراً ، مصدر عام ، والجفاءُ يكون في الخِلْقَة والخُلُق ، يقال : رجل جافِي الخِلْقَة ، وجافِي الخُلُقِ ، إذا كان كَزّاً غليظَ العِشْرة ، ويكون الْجفاء في سُوء الْعِشْرَة ، والْخُرْق في الْمعاملة ، والتَّحامل عند الْغَضَب ، والثَّوْرَة على الجليس . ابن السِّكّيت ، يقال : جَفَوْتُه فهو مَجْفُوٌّ ، وجاء في الشِّعْر مَجْفِيّ ، وأنشد : مَا أنَا بالجَافِي ولا الْمجْفِيُّ بُنِيَ على جُفِي فهو : مَجْفِيّ . والأصل مَجْفوّ . جفأ : قال الله تعالى : ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً ) ( الرعد : 17 ) . قال الفراء : أصله الْهَمْز ، يقال : جَفَأَ الْوادِي غُثَاءَه جَفْأً ، وقيل الجُفَاء كما يقال الغُثاء ، وكلُّ مصدر اجتَمع بعضُه إلى بعض ، مثل الْقُماش ، والدُّقَاق ، والحُطام ، مصدرٌ يكونُ في مَذهبِ اسم على هذا المعنى ، كما كانَ العَطاءُ اسماً للإعطاء ، فكذلك القُماش ، لَوْ أرَدْت مصدراً ، قلت : قَمشْتُه قَمْشاً . الحرّاني ، عن ابن السّكّيت ، قال : الجُفَاء ما جَفَأَةُ الوادِي إذا رَمَى به ، ويقال : جَفَأَتِ القِدْر بزَبَدِها . وأخبرني أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : يقال جَفَأْتُ الغُثاءَ عن الوَادي ، وجَفَأْتُ القِدْرَ ، أي مَسَحْت زَبَدَها الذي فوقَها من غَلْيها ، فإذا أمَرْتَ قلت : اجفَأْهَا ، ويقال : أجفَأَت الْقِدْرُ ، إذا عَلا زَبَدُهَا . وقال غيره : تصغير الجُفَاء جُفَيْءٌ ، وتصغير الغُثاء غُثَيُّ بلا هَمْز . وقال الزّجاج : مَوضعُ قوله : ( فَيذْهَبُ جُفَاءً نَصْبٌ على الحال . قال : وقال أبو زيد : يقال جَفَأْتُ الرَّجلَ ، إذَا صَرَعْتَه ، قال : وأجفَأَت الْقدْرُ بزَبَدِها ، إذا ألْقَت زَبَدَها ، من هذا اشْتقاقه . وروى ابن جبلة عن شِمر عن ابن الأعرابيّ : تجَفَّأت الأرضُ : إذا رُعِيَتْ . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : جفأتُ النَّبْتَ واجتفأته ، إذا قلعته . وأخبرني عن الطوسي عن أحمد بن الحارث عن ابن الأعرابيّ قال : تَجفَّأت الأرضُ إذا أكل نبتَها الجدْبُ . قال : وقال في قوله : وتجتفِئوا بَقْلاً . قال : تصيبوا بقلا ، وأنشد : فلما رأت أنَّ البلادَ ثجفَّأتْ أي أُكل نبتها . وقال أبو عَوْن الحِرمازِيّ : أجفَأَتُ الْبابَ وجَفَأْتَه ، إذا فتَحْتَه ، ويقال : جَفَأتُ القِدْرَ جَفْأً ، وكَفَأْتَها كَفْأً ، إذا قَلَبْتَها ، فصَبَبْتَ ما فيها ، حكاه النضر . وأنشد : جَفْؤكَ ذَا قِدْرِكَ للضِّيفانِ جَفْؤٌ على الرُّغفَانِ في الجفانِ خَيرٌ من العَكِيسِ بالألبان وفي الحديث : أنَّ النبيّ حَرَّمَ يَوْم خَيْبر الحُمُرَ الأهلِيَّة فَجفَئوا القدورَ ) ويُروى : ( فأَجفئوا ) أي قَلَبُوها وفرَّغُوها . جوف جيف : أبو عبيد عن الأُمويّ : رجل مَجْؤُوف مثل مَجعُوف : جائع ، وقد جُئِفَ . قال أبو عبيد ، وقال الكسائي : جُيفَ فلانٌ وجُيثَ ، إذا ذُعر فهو مجؤوف ومجئوث . وفي حديث المبعَثِ : ( فجَثيت فَرَقاً حين رأيت جبريل . وقال الليث : الجاف ضرب من الخوف والفزع . وقال العجاج : كأن تحتي ناشِطاً مُجافاً ثعلب عن ابن الأعرابيّ : انجأفت النخلة وانجأَثَتْ ، إذا تقَعَّرت وسقطت . قال الليث : الجَوْفُ معروف ، وجمعه أَجْوَاف ، والجَائِفَة الطَّعْنَةُ تدخل الْجَوْف ، والجَوْفُ خَلاَءُ الجَوْفِ ، كالْقَصَبَةِ الجوفاء ، والْجُوفَانُ جَمْعُ الأجْوَف . أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ الجَوْفُ المُطْمَئِنُّ من الأرض . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الْجَوف الوادِي ، يقال : جَوْفٌ لاَخٌّ ، إذا كان عَميقاً ، وجَوْفٌ جِلْوَاخٌ : واسعٌ ، وجوف زَقَبٌ : ضَيِّق ، وباليمين وادٍ يقال له : الْجَوْف ، ومنه قول الراجز : الْجَوْفُ خيرٌ لك من أَغْوَاطِ ومِنْ أَلاءَاتِ وَمِنْ أُرْاطِي وقال امرؤ القيس : وَوادٍ كَجَوْفِ الْعَيْر قَفْرٍ قَطَعْتُهُ أرادَ بِجَوْفِ العَيْرِ وادِياً بعَيْنِه أُضِيف إلى العَيْر ، وعُرِفَ به . أبو عبيد : رَجُلٌ مُجَوَّفٌ ، جَبَانٌ لا قَلْبَ له ، ومنه قولُ حَسّان : أَلاَ أَبْلِغْ أبا سُفيَانَ عَنِّي فَأَنْتَ مُجَوَّفٌ نَخِبٌ هَوَاءُ أي خالي الجوفِ من القَلْبِ . ويقال : جَافت الجيفة ، واجْتَافَت ، إذا انْتَنَتْ وأَرْوَحَتْ ، وجَيَّفَت الجِيفَةُ ، إذا أَصَلَّتْ ، وجمع الجِيفة ، وهي الْجُثَّةُ المَيْتَةُ والمُنْتِنَه : جِيَف . ويقال : اجْتَافَ الثّوْرُ الكِنَاسَ ، إذا دَخل جَوْفَه ، والْجُوَافُ : ضَرْبٌ من السّمك الواحدةُ جُوَافَة . ويقال : أَجَفْتُ البابَ فهو مُجَافٌ ، إذا رَدَدْتَه . وفي الحديث : ( أَجِيفوا الأبوابَ ، واكْفِتُوا إليكم صِبْيانِكم ) . ويقال : طَعَنْتُه فجُفْتُه أجُوفُه . وجافَه الدّواءُ فهو مَجُوفٌ ، إذا دخَل جَوفَه ، وَوِعاءٌ مُسْتَجَافٌ : واسعُ الجَوف ، قال الشاعر : فهيَ شَوْهاءُ كالْجُوالِقِ فُوها مُسْتَجَافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ واسْتَجَفْتُ المكانَ : وجدتُه أجوَف . عمرو ، عن أبيه : إذا ارتفَع بَلَقُ الفَرِس إلى حِقْوَيْهِ فهو مُجَوَّفٌ بَلَقاً ، وأنشدَ : ومُجَوَّفٍ بَلَقاً مَلكْتُ عنانه يَعْدو على خَمْسٍ قَوائمُه زَكا أراد أنّه يعدو على خَمسٍ من الوَحْش ، فيَصِيدُها ، وقوائمه زَكاً ، أي ليْست خَمساً . ولكنها أزوَاج ، ملكْتُ عِنانه : أي اشتريتُه ولم أستعِرْه : وقال أبو عبيدة : فَرَسٌ أجوَف ، وهو الأبيض الْبَطْن إلى منتهَى الجَنبَيْن ، ولوْنُ سائِره ما كان ، وهو المُجوَّف بالبَلَقِ ، ومجوَّفٌ بَلَقاً ، وتَلْعَةٌ جائفةٌ قعيرة ، وتِلاَعٌ جَوائف ، وجوائفُ النّفس : ما تَقَعّرَ من الجوف ، ومقارّ الرُّوح . وقال الفرزدق : ألمْ يَكْفِينِي مَرْوَانُ لما أتَيْتُه زِياداً ورَدّ النفْسَ بين الجَوائِفِ وفي الحديث : ( لا يَدخُلُ الجَنَّةَ ديْبوبٌ ولا جَيَّاف ) . والجَيَّاف : النَّبَّاش ، سُمِّيَ جَيَّافاً لأنه يَكْشِفُ الثيابَ عن جِيَفِ الموتى . قال وجائز أن يكون سمي به لنتنِ فعله أي لقبح فِعله . ابن شميل : الجُوفانُ ذَكَرُ الحِمار . وكانت بنو فزارة تُعَيِّر بأَكل الجُوفان . وقال سالم بن دارة يهجو بني فزارة : أطعمتُمُ الضيفَ جُوفاناً مُخاتَلةً فلا سقاكم إلاهي الخالقُ الباري أوله : لا تَأْمَنَنَّ فَزارِيّاً خَلَوْتَ به على قلوصِكَ واكتُبها بأَسْيار لا تأمنَنْه ولا تأمَن بَوائقَه بعد الذي امتلّ إير العَيْر في النار وقال أبو عُبيد في قوله : لا تَنسَوا الجَوفَ وما وَعَى ، فيه قولان ، يقال : أَرادَ بالجَوفِ الْبَطْنَ والفَرْج ، كما قال : إنَّ أَخْوَفَ ما أخافُ عليكم الأجْوفان ، وقيل : أراد بالجوف القَلْب ، وما وَعَى ، أي حَفِظَ من مَعْرِفةِ الله . فجأ : قال الليث : فَجَأَه الأمْرُ يَفْجَؤُه ، وفاجَأَه يُفاجِئُه ، وفَجِئَه يفجؤُه فجأَة ، وكلُّ ما هَجَمَ عليك من أمْرٍ لَمْ تَحتَسِبْه فقد فَجِئَكَ . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَفْجَأَ ، إذا صادَفَ صديقه على فَضيحة ، وأفْجَى : إذا وَسَّعَ على عياله في النَّفَقة ، قال : والأفْجَى المُتَبَاعِدِ الْفَخذَينِ الشَّديدُ الْفَجَجَ ، وهو الأفْجَجُ . الأصمعيّ : فَجَا قَوْسَه يفجُوها ، وقَوْسٌ فَجْوَاءُ ، إذا بانَ وَتَرُها عن كَبِدِها ، ومن ثَمَّ قيل : وَسَطُ الدّار فَجْوَة ، ويقال : بفلان فَجاً شديد ، إذا كان في رِجْليه انتِفاخ ، وقد فَجِيَ يَفجَا فجاً . ابن الأنباريّ : فَجِئَت الناقة ، إذا عظم بطنها . والمصدر الفَجَأ مهموز مقصور . وقال شمر : فجأ بَابه يفجؤه ، إذا فتحه بلغةِ طَيء ، قالهُ أبو عمرو الشيبانيّ ، وأنشدَ للطرماح : كجُبَّةِ الساج فَجا بابَها صُبْحٌ جَلا خُفْرَةَ أهدامها قال : قوله فجا بابها ، يعني الصبح ، وأما أجاف الباب ، فمعناه ردَّه ، وهما ضِدّان ، وانفجى القوم عن فلان : انفرجوا عنه وانكشفوا . وقال : لما انْفجى الخَيلان عن مُصعَبٍ أدى إليه قرضَ صاعٍ بصاع فوج : وقول الله تعالى : النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِى دِينِ اللَّهِ } ( النصر : 2 ) . قال أبو إسحاق : أي جماعاتٍ كثيرة بعد أنْ كانوا يدخلون في الدِّين واحداً واحداً ، واثنين اثنين ، صارت القبيلة بأَسرها تدخل في الإسلام . وقال الليث : الفوْج قطيعٌ من الناس ، وجمعه أَفواج ، قال : والفائجُ من قولك مَرَّ بنا فائجُ وَليمةِ فلان ، أي فَوْجٌ ممن كان في طَعامه ، قال : والْفائج من الفَيْج ، كأنه مشتقٌّ من الفارسية وهو رسول السلطان على رِجْله ، والفُيُوج : جماعة . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الفَيْج الجماعة من الناس . قلت : وأصله فَيِّج من فاجَ يَفُوج ، كما يُقال : هَيِّن ، من هَانَ يَهُون ، ثم يُخَفَّف فيقال : هَيْنٌ . ويُجمع الفَوْج أَفاوِيج . وقول عَدي : أمْ كَيف جُزْتَ فُيُوجاً حولهم حَرَسٌ وَمُتْرَصاً بَابُه بالسَّكِّ صَرَّار قيل : الفُيُوج الذين يدخلون السجن ويخرجون يَحرسون . أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الفوائج مُتَّسَعُ ما بين كلِّ مُرْتفعين من غِلَظٍ أو رمل ، واحدتها فائجة . وقال أبو عمرو : الفائج البِساطُ الواسع من الأرض . وقال حُميد الأرقط : إلَيْكَ رَبَّ الناسِ ذا المعارجِ يَخْرُجْنَ من نَخْلة ذي مَضَارجِ في فائجٍ أفْيَجَ بعد فائجِ وقال آخر : باتَتْ تَدَاعَى قَرَباً أَفائجا تَدْعو بذَاك الدّحَجانَ الدّارِجا أفائج وأفاوج يجمع أفْواج ، أي باتَتْ تَقْرُب الماء فَوْجاً بعد فوج ، قد رَكِبَتْ رؤوسها لقرب الماء ، وقال العجاج يصف القمة : ويأمر البعّال أن يموجا وجبل الأمرار أن يفيجا يفيج : يجري . في النّفْر حين رِيعَ واستُفيجا أي استُجِفَّ ففاج يفيج . أبو عُبيد ، عن الفرّاء : أفاجَ الرجلُ في الأرض ، إذا ذَهبَ فيها . وأنشد : لا تَسْبِق الشَّيْخَ إذا أفَاجَا وقال ابن شميل : الْفَائِجة ، كَهَيئَةِ الوادي بين الجبلين ، أو بين الأبْرَقَين ، كَهَيئة الخَليف إلاّ أنها أوسع ، وجمعها فوائِج . وجف : قال الله جلّ وعزّ : ( الرَّادِفَةُ قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ أَبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ ) ( النازعات : 8 ، 9 ) . قال الزّجاج : واجِفَة ، شديدة الاضْطراب . وقال قَتادة : وَجَفتْ ممّا عَايَنتْ . وقال ابن الكلبيّ : واجِفَةٌ ، خائِفَة ، وقول الله جلّ وعزّ : ( مِنْهُمْ فَمَآ أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ ) ( الحشر : 6 ) ، يعني ما أفَاءَ اللَّهُ على رسوله من أمْوال بني النَّضِير ، مما لم يُوجف المسلمون عليه خَيْلاً ولا ركاباً ، والرِّكاب : الإبل ، والوَجيف : دُونَ التَّقريب من السَّير . يقال : وَجَفَ الفَرَسُ وأوْجَفْتُه أنا . وقال اللّيث : الْوَجْفُ : سُرَعة السَّير . يقال : وَجَفَ البعيرُ يَجِفُ وجِيفاً ، وأوْجَفَهُ رَاكِبُه . قال : ويقال : رَاكِبُ البَعيرِ يُوضِع ، وراكبُ الفرس يُوجِف . قلت : الوَجِيفُ يصلُحُ للبعير والفرس . ويقال : اسْتوجَفَ الحُبُّ فُؤادَه : إذا ذَهَب به ، وأنشد : ولكِنَّ هذَا الْقَلبَ قَلْبٌ مُضَلَّلٌ هَفَا هَفْوَةً فاسْتَوجَفَتْهُ المقادِرُ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR149 harf
- الفوج: الجماعة المارة المسرعة، وجمعه أفواج. قال تعالى: ﴿كلما ألقي فيها فوج﴾ [الملك/8]، ﴿هذا فوج مقتحم معكم﴾ [ص/59]، ﴿في دين الله أفواجا﴾ [النصر/2].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR50 harf
ف و ج أقبلوا فوجاً فوجاً يموج بهم الوادي موجاً‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.449 harf
الفائِجُ والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، وفي الصحاح: الجماعة من الناس. وقوله تعالى: هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ معكم؛ قيل: إِن معناه هذا الفَوْجَ هم أَتباعُ الرُّؤساء، والجمع أَفْواجٌ وأَفاوِجُ وأَفاويجُ، وحكى سيبويه فُؤُوج. وقوله عز وجل: يدخلون في دين الله أَفْواجاً؛ قال أَبو الحسن: أَي جماعاتٍ كثيرةً بعدَ أَنْ كانوا يدخلون واحداً واحداً واثنين اثنين صارت القبيلة تدخل بأَسْرِها في الإِسلام. والفائِج:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR86 harf
* ف و ج * * الفَوْجُ * الجماعة من الناس والجمع * أفْوَاجٌ * و * فُؤُوجٌ * بوزن فُلُوسٍ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.417 harf
الفوج والفائج: القطيع من الناس. وفي الصحاح والنهاية: الجماعة من الناس. وقيل: أتباع الرؤساء. ومن سجعات الأساس: وأقبلوا فوجا فوجا يموج بهم الوادي موجا. ج فووج ، حكاه سيبويه، وأفواج ، ويقال: أفائج وأفاويج . وفاج المسك : سطع. وفاج: مثل فاح ، قال أبو ذؤيب: عشية قامت في الفناء كأنهـا عقيلة سبي تصطفى وتفـوح وصب عليها الطيب حتى كأنها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.667 harf
فَاجَ 1 فَاجَ ذ , [aor. يَفُوجُ,] said of musk, i. q. فَاحَ [i. e. It diffused, or exhaled, its odour]. (O, K.) ― -b2- And, said of the day, (tropical:) It became cool. (O, K, TA.) And one says, فَاجَتِ الشَّمْسُ عِنْدَ بَرْدِ النَّهَارِ (assumed tropical:) [The sun became moderated at the cool time of the day]. (O.) لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ 2 لَسْتُ بِرَائِحٍ حَتَّى أُفَوِّجَ ذ means
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR570 harf
فَاج فَاج ( w ) U ( n. ac. فَوْج 1 ), a. Diffused, exhaled its perfume ( musk ). b. Was cold. فَوَّجَ فَوَّجَ II , a. Cooled, refreshed himself; went out into the open air. أَفْوَجَ أَفْوَجَ IV , a. Hastened; ran. b. [ Fī ], Went away into. c. [ Fī ], Was slow in. d. Sent away. فَوْج فَوْج [ 1 ] , ( pl. فُؤُوْج [ 27 ] , أَفَاْوِجُ 37 , أَفْوَاْج 38 , أَفَاْوِيْجُ 69 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.653 harf
فوج فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج فَاجَ - يَفُوْجُ + الناس + (أنفسهم): يتجمعون ثم يتحركون بشكل جماعي من مكان لآخر فَوْج: اسم فعل " فَاجَ - يَفُوْجُ ": وهو كذلك الجمع الكبير من الناس الذين يتحركون معاً من مكان لآخر أَفْواج: جمع " فَوْج " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي: زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler25 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قحم

    1 ortak ayet · Zayıf ve ince at demektir

  2. رحب

    1 ortak ayet · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir

  3. ميز

    1 ortak ayet · Ayırt eder

  4. وزع

    1 ortak ayet · Vedia heybe demektir

  5. غيظ

    1 ortak ayet · Öfke

  6. خزن

    1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  7. صور

    1 ortak ayet · Sûr

  8. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  9. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  10. صلي

    1 ortak ayet · Ona yaslanırlar

  11. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  12. يوم

    2 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا

    KafilelerSur’a üfürüldüğü gün, hepiniz bölük bölük gelirsiniz.

  2. وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا

    KafilelerVe insanların fevc fevc Allah’ın dinine girdiklerini gördüğünde;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفوج
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerزمر, عصب, شيع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Birbirini izleyerek hızla akıp geçen, dalga dalga ilerleyen insan veya canlı topluluğu
Çekirdek Özet 2İlahi huzura, cehenneme, dine veya diriliş alanına kitleler ve ardışık kafileler halinde sevk edilme
Çekirdek Özet 3Bireysel iradenin ötesinde ortak bir yönelişle peş peşe akarak hareket eden kolektif dalgalanma düzeni
Kritik Hata RiskiKökü durağan ve rastgele bir kalabalık sanmak; ardışık akış, hız ve sevk dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فوAçılma, dışarı taşma, yayılma ve boşluktan akma; فوت, فور, فوز, فوض köklerinde olduğu gibi bir sınırın ötesine geçiş ve hareketجHarekete topluluk, sevk edilme ve kitle halinde yöneliş niteliği katarak yayılmayı dalga dalga akan insan kafilesine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçıklık, dışarı çıkış ve kitlesel akışın başladığı çıkış menfezi
وÇengel, bağParçaları birbirine ekleme, ardışıklık ve kafileyi oluşturan fertlerin birbirine kenetlenmesi
جDeğnek, deveYük taşıma, kafile halinde yol alma ve belirli bir hedefe topluca sevk edilme
فوجAğızdan çıkan ardışık kafilenin sevkiAçılan bir menfezden peş peşe çıkan fertlerin birbirine eklenerek kitleler halinde hızla yol alması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu başına getirilen deve sürülerinin kuyunun dar olması sebebiyle ayrıldığı ve sırayla su içmeye salındığı ardışık bölükler; sıra dağlar arasındaki geçitlerden dalga dalga akan topluluklar.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve deve tasvirlerinde, hızlı koşan binekler ile su veya otlak arayışında ardışık gruplar halinde hareket eden kitleleri nitelemek üzere kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımEbû Muhammed el-Fak‘asî recezinde süratle koşan koyunu tarif ederken hızlı yürüyüş ve seğirtme anlamında bu kökün türevine yer verir: لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça فوج kökü, merkezi Sami dillerinde hareketlilik, akış ve bir açıklıktan dışarıya fırlama semantiğine dayanan bir çekirdekten beslenir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan p-w-g kökü nefes alma, gevşeme veya dışa açılma ile ilişkiliyken, Klasik Arapçada bu hareket tipi kitlelerin ardışık intikali ve kafile düzenine tahsis edilmiştir. Fonetik açıdan dudaksıl açılma bildiren harf ile sert hareket harfinin birleşimi, kontrolsüz bir dağılmayı değil, bir boğazdan veya geçitten periyodik dalgalar halinde çıkan insan ve sürü kümelerini temsil eder. Bu durum kökün göçebe hayatındaki su kuyusu ve vadi düzeniyle somutlaşmasını sağlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفوج ile فيج ve فجو ekseniHızlı hareket etme, geniş vadilerde yol alma ve aralıklı sıralanma anlamları kökün iç türetim zeminini oluşturur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פוג ve Süryanice p-w-g kökleriNefesin dışa çıkması, rahatlama ve hareketlenme çizgisi Arapçada fiziksel kitlesel akışa yoğunlaşmıştır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri haricinde güvenilir bir Afro-Asyatik denklik tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فوجAnlamlıKafile, bölükHızla ve dalga dalga ilerleyen insan topluluğuHedef kök; Kur'an'da geçer
فجوAnlamlıAralık, açıklıkİki şey veya dağ arasında kalan geniş açıklık ve geçitOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
وفجAnlamlıHızlanma, yönelmeBir hedefe doğru süratle atılmaKur'an'da geçmez
وجفAnlamlıSarsılma, hızla koşmaBineğin hızlı yürüyüşü ve kalbin heyecanla çarpmasıDinamik hareket bağı; Kur'an'da geçer
جفوAnlamlıUzaklaşma, ayrılmaYerinden kalkma, yatağı terk etme ve kabalıkKur'an'da geçer
جوفAnlamlıİç, boşlukBir nesnenin veya bedenin iç boşluğuKalb ilişkisi; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فوجMerkezToplulukBir menfezden veya zamandan peş peşe, hızla akan ardışık kafileHızlı, dalgalı ve sevk edilen kitle
زمرKomşuToplulukBelirli bir niteliğe, hiyerarşiye veya amele göre ayrılmış gruplarBölük bölük ama nitelik ayrımına göre dizili topluluk
عصبKomşuToplulukBirbirine dayanışma ve kan bağıyla sımsıkı kenetlenmiş hizipİç dayanışması ve savunma refleksi yüksek grup
شيعKomşuToplulukOrtak bir fikir veya önderin arkasından giden ayrışmış zümreİdeolojik veya itikadi bölünmeyle oluşan fırka
فردZıtYalnızlıkKendi başına kalan, topluluktan ayrılan tekil varlıkKafile ve kitle akışının tamamen zıddı olan teklik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفوجKafile, bölükArdışık olarak hızla geçen insan veya sürü topluluğuKesin
LatinceTurma, catervaSüvari birliği, kalabalık kitleHızlı hareket eden askeri birliği veya kontrolsüz kalabalığı karşılar; ardışık akış hissini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceHorde, batch, surge of peopleDalga dalga gelen grup, kafileKitle halindeki akışı ve periyodik gelişi karşılar ancak devenin su başına salınışındaki disiplinli ayrımı tam vermezGüçlü
AlmancaSchar, Welle von Menschenİnsan dalgası, alayPeş peşe gelen insan dalgasını iyi ifade eder; fakat kökün göçebe kökenli sevk bağlamını taşımazGüçlü
FransızcaVague de foules, contingentKafile, insan akınıGruplar halindeki akını ve sevk edilen birlikleri ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفْوَاجًاDalga dalga, kitleler halinde hidayete girişToplumların fert fert değil kabileler ve halklar halinde İslam'a akın etmesi bağlamı (Nasr 110:2)
أَفْوَاجًاKıyamet günü mahşere bölük bölük sevk edilmeSûra üflendiğinde kabirlerden çıkan insanların kafileler halinde toplanma yerine akması (Nebe 78:18)
فَوْجٌCehenneme fırlatılan inkârcı kitleAzap yurduna birbirini takip ederek ve birbirini lanetleyerek atılan suçlu kafileler (Sâd 38:59, Mülk 67:8)
فَوْجًاHesaba çekilmek üzere ümmetlerden toplanan zümreHer ümmetin ayetleri yalanlayan önde gelen inkârcı grubunun ayrıştırılarak getirilmesi (Neml 27:83)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHaşir ve ahiret ahvaliİnsanların mahşere ve cehenneme bireysel mi yoksa inanç önderleriyle kitleler halinde mi sevk edileceği tartışmasıCeza ve mükâfatta kolektif sorumluluk ve zümre sevkiyatı
FıkıhHac ve cemaat ibadetleriMüzdelife ve Mina intikallerinde izdihamı önlemek için cemaatlerin gruplara ayrılarak aşamalı sevk edilmesiHac ibadetinde intikal düzeni ve can güvenliğini sağlayan kafile tertibi
TefsirNasr suresi nüzul ortamıMekke'nin fethinden sonra kabilelerin elçi heyetleri göndererek topluca dine girmelerinin tarihsel tahliliBireysel tebliğ evresinden toplumsal ve kitlesel kabul evresine geçiş
HadisKıyamet alametleri ve fitneİnsanların dine fevc fevc girdikleri gibi fitne dönemlerinde fevc fevc çıkacaklarına dair rivayetlerİnanç ve ameldeki kitlesel çözülme ve kolektif savrulmalar

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDavet ve irşad merhalesiİctimai ihtida dalgasıBireysel tebliğin kitlesel kabule dönüşmesiDin bireysel davetten toplumların kitleler halinde benimsediği bir nizam haline gelir.Kesin
İlmiBilgi sosyolojisi ve paradigmaDüşünce ekolleri akışıYeni paradigmanın kitlelerce kabulüBilimsel devrim anında zihinler önceki kabulleri bırakıp yeni modele kafileler halinde intikal eder.Güçlü
SiyasiYönetim ve kitle mobilizasyonuTeba / halk dalgasıMeşruiyet veya isyan dalgası oluşturmaSiyasi kırılmalarda kitleler bir liderin peşinde dalgalar halinde saf değiştirir.Güçlü
İktisadiPazar dinamikleri ve tüketimTalep dalgası (kitle davranışı)Piyasa akışını ve kaynak dağılımını yönlendirmeTüketicilerin veya yatırımcıların belirli bir alana kitleler halinde yönelmesi piyasa akışını belirler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga paketi ve kesikli akış (Packet / Batch flow)Sürekli ve durağan bir akış yerine, belirli periyotlarla ve paketler halinde iletilen enerji, veri veya sıvı transferiKesin
Beşeri bilimlerSürü psikolojisi ve kitle intikali (Cascade effect)Sosyal kırılma anlarında bireylerin bağımsız muhakemeyi bırakıp toplumsal dalgaya kapılarak kitleler halinde aynı davranışı sergilemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir «kalabalık» veya «grup» olarak görmek; kelimedeki ardışık dalgalanma, sürat ve sevk unsurlarını ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece insan topluluğunu değil; mahşerde, cehennem kapısında ve fetih anında belirli bir irade veya sevk altında birbirini takip eden kitle dalgalarını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNasr suresindeki tarihi sıçramayı sıradan bir üye artışı gibi anlamak; cehennemdeki sevk sahnelerinin dehşetli kitlesel akışını durağan bir toplanma zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin toplumları dönüştürme gücünün fertlerden kitle dalgalarına nasıl evrildiğini ve ahiretteki ilahi adaletin tecelli edişindeki kolektif sevk nizamını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nasr suresindeki tebliğin zafer ânı tasvirinde, Nebe suresindeki diriliş intikalinde ve Sâd ile Mülk surelerindeki cehennem azabının infaz sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini dönüşümün sadece bireysel bir vicdan hadisesi olduğu algısını yıkar; tarihin ve ahiretin kitleler, akımlar ve dalgalar halinde cereyan eden bir sosyolojisi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuyunun veya boğazın darlığı sebebiyle su başına ya da geçide peş peşe, bölük bölük salınan deve ve insan kafilesi.
  • Soyut anlamBir etki, sevk veya inanç doğrultusunda fertlerin iradelerini ortak bir akışta birleştirerek dalgalar halinde aynı menzile akması.
  • Sistematik karşılıkİctimai dönüşümün eşik aşıldığında marjinal katılımlardan kitlesel dalga paketlerine dönüşmesi düzeni.
  • LaTeX modeliQ(t)=∑k=1nΔNk⋅δ(t−tk)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Q(t), t anındaki toplam kitlesel akışı ve geçiş yoğunluğunu ifade eder. ΔNk, k. kafiledeki fertlerin oluşturduğu kitle büyüklüğünü temsil eder. δ(t−tk) Dirac delta fonksiyonu olup, akışın kesintisiz ve homojen bir düz çizgide değil, tk anlarında periyodik ve dalgalar halinde (fevc fevc) gerçekleşen ayrık paketler tarzında sisteme dahil olduğunu modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف