قرح
ق - ر - ح
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Silah yarası
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.987 harfباب الحاء والقاف والراء معهما
ر ق ح، ح ق ر، ق ح ر، ق ر ح، حرق مستعملات
رقح:
الرَّقاحيُّ: التاجرُ. وإنَّه ليُرقِّحُ معيشته: أي يُصلِحُها.
حقر:
الحَقْرُ في كلّ المعاني: الذِلَّةُ. حَقَرَ يَحْقِرُ حَقْراً وحُقْرِبَّةً. وتَحقيرُ الكلمةِ: تَصغيرُها.
قحر:
القَحْر: المُسِنُّ وفيه بقيَّةٌ وجَلَد.
قرح:
القَرُحْ: في عَضِّ السِلاح ونحوه مما يجرح مما يَجْرَحُ من الجَسَد. إنه لَقِرحٌ قَريح، وبه قَرْحَةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.744 harfالقَرْحُةُ: واحدة القَرْحِ والقُروحِ. وقيل لامرئ القيس ذو القُروحِ لأن ملك الروم بعث إليه قميصاً مسموماً فتقرَّح منه جسده فمات. والقَرحُ والقُرْحُ لغتان. وقَرَحَهُ قَرْحاً: جرحه، فهو قريحٌ وقومٌ قَرْحى. قال الهذلي:
لا يُسْلِمونَ قَريحاً حلَّ وَسْطَهُـمُيوم اللقاء ولا يَشْوون من قَرحوا
وقَرِحَ جلده بالكسر يَقْرَحُ قَرْحاً، فهو قَرِحٌ، إذا خرجت به القروحُ. وأقْرَحَهُ الله. والقُرحةُ في وجه
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.082 harfباب الحاء والقاف والراء
حقر ، حرق ، قرح ، قحر ، رقح ، رحق : مستعملات .
حقر : الحَقْرُ في كل المعاني : الذِّلَّةُ . تقول : حَقَر يَحْقِر حَقْراً وحُقْرِيَّة وكذلك الاحتقار ، واسْتَحْقَرَه : رَآهُ حَقِيراً ، وتَحْقيرُ الْكَلِمَة : تَصْغِيرُها . والحَقِير : ضِدُّ الخَطِيرِ . وقال أبو عُبَيْد : يقال : حَقِير نَقِيرٌ . قحر : قال الليث : القَحْرُ : المُسِنُّ وفيه بَقِيَّة وَجَلَدٌ . أبو عُبَيْد عن أبي
باب الحاء والقاف والراء حقر ، حرق ، قرح ، قحر ، رقح ، رحق : مستعملات . حقر : الحَقْرُ في كل المعاني : الذِّلَّةُ . تقول : حَقَر يَحْقِر حَقْراً وحُقْرِيَّة وكذلك الاحتقار ، واسْتَحْقَرَه : رَآهُ حَقِيراً ، وتَحْقيرُ الْكَلِمَة : تَصْغِيرُها . والحَقِير : ضِدُّ الخَطِيرِ . وقال أبو عُبَيْد : يقال : حَقِير نَقِيرٌ . قحر : قال الليث : القَحْرُ : المُسِنُّ وفيه بَقِيَّة وَجَلَدٌ . أبو عُبَيْد عن أبي عَمْرو : شَيْخ قَحْر وقَهْب إِذَا أسَنَّ وكَبِرَ . الأصمعي : إذا ارْتَفَع الجَمل عن العَوْدِ فهو قَحْر ، والأُنْثَى قَحْرَة في أَسْنانِ الإبلِ ، وقال غَيْره : هو قُحَارِيّة . رقح : قال الليث : الرَّقاحِيُّ : التاجر . يقال : إنه ليُرَقّحُ مَعِيشَتَه أي يُصْلِحها . أبو عُبَيْد : التّرَقُّح : الاكتِسابُ ، والاسمُ الرَّقاحَةُ ، ومنه قَوْلُهُم في التَّلْبِيَة : لم نَأْتِ لِلرَّقَّاحَةِ . وقال أَبُو ذُؤَيْبٍ يَصِفُ دُرّة : بِكَفَّيْ رَقَاحِيَ يُرِيدُ نمَاءَها ليُبْرِزَها للْبَيْع فَهْيَ فَريجُ رحق : الرَّحِيق : من أَسْمَاء الْخَمْر معروف . وقال الزّجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( يُسْقَوْنَ مِن رَّحِيقٍ ) ( المطفّفِين : 25 ) . قال : الرّحِيقُ : الشّرَابُ الذي لا غِشَّ فيه . وقال أبو عُبَيْد : مِنْ أَسماء الخَمْر الرّحِيقُ والرّاح . قرح : قال الليث : القَرْح والقُرْح لُغَتان في عَضّ السِّلاح ونحْوِه مِمَّا يَجْرَحُ الجَسَد ، وتقول : إنه لقَرِح قَرِيح وبه قَرْحَة دامِيَة ، وقد قَرِحَ قَلْبُه من الحُزْنِ . وقال الفَرَّاء في قَوْل الله جلّ وعزّ : ( إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ ) ( آل عِمرَان : 140 ) و ( قُرْحٌ ) قال : وأكثر القُرّاء على فَتْحِ القاف ، وكأَنّ القُرْحَ أَلَمُ الجِراح بأَعْيانها . قال : وهو مثل الوجْد والوُجْد . ولا يَجِدُونَ إلا جُهْدَهُم وإلاّ جَهْدَهم . وقال الزّجَاج : القُرْح والقَرَح عند أهل اللغة بمعنى واحد ، ومعناهما الجِراح وأَلَمُها يقال : قد قَرِح الرجل يقْرَح ، قَرَحاً ، وأصابه قَرْح ، ثم حكى قولَ الفَرَّاء بعينه . أبو عُبَيْد : القَرِيح : الجَرِيح ، وأنشد : لا يُسْلِمون قَرِيحاً كَانَ وَسْطَهم يوم اللِّقاء ولا يُشْوُون مَن قَرَحوا وقال أبو الهَيْثم : القَرِيحُ : الذي به قُرُوحٌ . والقَرِيح . الخالِص . وقال أبو ذُؤَيب : وإنّ غُلاماً نِيلَ في عهد كاهِل لَطِرْفٌ كنَصْل السَّمهريِّ قَرِيحُ نِيلَ أي قُتِلَ في عَهْد كاهل أي وله عهد وميثاق . الليثُ : القَرْحُ : جَرَب شديد يأخذ الفُصْلان فلا تكاد تنجو يقال : فَصِيل مقرُوح . وقال ابن السكيت : قَرَح فلان فلاناً بالحقِّ إذا استقبلَه ، وقَرَحه إذا جَرَحه يقْرَحَه ، وقد قَرِح يَقْرَح إذا خرجَتْ به قُرُوح . قلت : الذي قاله الليث مِن أن القَرْح جَرَب شديد يأخذ الفُصْلان غلط ، إنما القَرْحَة : داءٌ يأخذ البعير فيهدَل مِشْفَرُه منه . وقال البعيث : ونحن منَعنا بالكُلاب نساءنا بضرب كأفواه المُقَرِّحة الهُدْلِ وقال ابن السِّكّيت : المقرِّحة : الإبِل التي بها قُرُوح في أفواهها فتَهْدَل لذلك مَشافرها : قال : وإنما سَرَق البَعِيث هذا المعنى من عمرو بن شاس : وأسيافُهم آثارهُن كأنها مشافِرُ قَرْحَى في مَبارِكها هُدْلُ وأخذه الكُمَيت فقال : تُشَبِّه في الهام آثارها مَشافر قَرْحَى أَكلْنَ البريرا قلت : وقَرْحَى جَمْع قَرِيح فَعِيل بمعنى مفعول : قُرِحَ البعير فهو مقروح وقريح إذا أصابته القَرْحة وقرَّحت الإبل فهي مُقرِّحة ، والقَرْحة ليست من الجرَب في شيء . شمر عن ابن الأعرابي والفراء : إبِلٌ قُرْحان : وهي التي لم تجرب قطْ . قالا : والصبيُّ إذا لم يُصبه جُدَرِيٌّ قُرحان أيضاً . وأنت قُرحان من هذا الأمر وقُراحِيٌّ أي خارج . وقال جرير : نُدافع عنكم كلّ يوم عظيمةٍ وأنتَ قُراحِيٌّ بِسِيف الكواظِم أي أنت خِلْوٌ منه سليم . وقال أبو زيد : يقال للذي لم يُصبه في الحَرْب جراحة قُرْحانٌ . وقال شمر : قال بعضهم : القُرحانُ من الأضْداد : رجلٌ قُرْحان للذي قد مَسَّه القُرُوحُ ، ورجل قُرحان لم يَمْسَسْه قَرْحٌ ولا جُدَرِيّ ولا حَصْبة ، وكأنه الخالِص الخالي من ذلك ، ورجل قَرِيح : خالص ، وأنشد بيت أبي ذُؤَيب . أبو عُبَيْد عن الفراء في البعير والصبيِّ القرحان مِثل ما روى شَمِر . قال أبو عُبَيْد : ومنه الحديث الذي يُرْوى أن أصحاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَدِموا مع عُمَر الشام وبها الطاعون ، فقيل له : إنّ مَن معك مِن أصحاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قُرْحانٌ فلا تُدْخلهم على هذا الطاعون . وقال شَمِر : قُرْحان إن شئت نَوَّنْت وإن شئت لم تُنَوَّن . أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : اقترَحْتُه واجْتَبيتُه وخَوَّصتُه وخلَّمْته واختلمتُه واستخلصتُه واستميتُه كله بمعنى اخترْتُه . ومنه يقال : اقترح عليه صوت كذا ، وكذا أي اختاره . الليث : ناقَةٌ قارح ، وقد قَرَحَتْ تقْرَح قُرُوحاً إذا لم يَظُنُّوا بها حَمْلاً ، ولم تُبشِّر بذنَبِها حتى يَسْتبين الحمل في بطنها . أبو عُبَيْد : إذا تم حملُ الناقة ولم تُلْقِه فهي حين يَستبين الحملُ بها قارحٌ ، وقد قَرَحَتْ قُرُوحاً . وقال الليث : اقترحْتُ الجملَ اقتراحاً أي رَكِبتْه من قبل أن يُرْكَبَ . قال : والاقتِراحُ : ابتِداعُ الشيْء تَبْتَدِعُه وتقترِحُه من ذات نفْسِك من غير أن تسمَعَه . قلت : اقتِراح كل شيء : اختياره ابتداء . يقال : قَرَحْتُه واقترحْتُه واجْتَبَيْتُه بمعنى واحد . وقُرْحُ كلِّ شيء : أَوَّله . يقال : فلان في قُرْحِ الأربعين أي أولها ، رواه أبو العباس عن ابن الأعرابي : وقَرِيحةُ الإنسانِ : طبيعتُه التي جُبِل عليها وجمْعُها قرائحُ لأنها أولُ خِلقتِه . والقريحةُ : أَوّل ماء يَخرج من البئر حين تُحفَر ، رواه أبو عُبَيد عن الأمويّ . وأنشد : فإنكَ كالقريحةِ عامَ تُمْهَى شَرُوبُ الماء ثم تعودُ ماجَا ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الاقتِراحُ : ابتداءُ أول الشيء . وقال أوْس : على حينَ أن جَدَّ الذكاءُ وأدركَتْ قريحةُ حِسْي من شُرَيْح مُغَمِّم يقول : حين جَدَّ ذكائي أي كَبِرْتُ وأَسْنَنْتُ وأدرك من ابني قريحة حِسْي يعني شِعر ابنِه شُرَيح بن أوس شَبَّهه بماء لا ينقطعُ ولا يُغَضْغَضُ . مُغَمْمِّمٌ أي مُغْرِق . الليث : يقال للصُّبْح أَقْرَحُ لأنه بياضٌ في سواد . وقال ذو الرُّمة : وَسُوجٌ إذا الليلُ الخُدارِيُّ شَقَّه عن الرَّكْب معروفُ السّماوَةِ أَقْرَح يعني الصبح . قال : والقُرحةُ : الغُرّة في وَسط الجَبهة . والنعت أقرحُ وقرحاءُ . وقال أبو عُبَيدة : الغُرّة : ما فوق الدرهم والقُرْحةُ : قَدْرُ الدِّرهم فما دونه . وقال النّضرُ : القُرْحةُ : ما بين عَيْنَي الفرس مثل الدِّرهم الصغير . قلت : وكُلهم يقول : قَرِحَ الفرسُ يقْرَحُ فهو أَقْرحُ ، وأنشد : تُباري قُرْحةً مثل الوتي رةِ لم تكن مَغْدا يصف فرساً أُنثى ، والوَتيرة : الحَلْقة الصغيرة يُتَعلَّم عليها الطعن والرّمْيُ . والمَغْدُ : النّتْف أخبرَ أن قُرحتَها جِبِلَّةٌ لم تَحدث عن علاج نَتْف . وقال الليث : رَوْضَة قرحاءُ : في وَسَطِها نَوْرٌ أَبْيضُ . وقال ذو الرمة : حَوّاءُ قَرْحاءُ أَشْرَاطِيَّةٌ وَكَفَتْ فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَرَاعيم وقال الليث : القارح من ذِي الحافر : بمنزلة البازِلِ . يقال : قَرَحَ الفرس يَقْرَحُ قُرُوحاً فهو قارح ، وقَرَحَ نابُه . والجمع قُرَّحٌ وقُرْحٌ وقوارحُ ويقال للأنثى : قارحٌ ولا يقال قارحة . وأنشد : والقارِحَ العَدَّا وكلَّ طَمِرّةٍ ما إنْ يُنَالُ يدُ الطّويلِ قَذَالَها والقارح أيضاً : السِّنُّ التي بها صار قارحاً . وأخبرني المُنذِريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا سَقَطَتْ رَبَاعِيَةُ الفرس ونَبَتتْ مكانَها سِنٌّ فهو رَباع ، وذلك إذا اسْتَتمَّ الرابعة ، فإذا حان قروحه سقطت السِّنّ التي تلي رَباعيَتَه ونبت مكانَها نابُه ، وهو قارحُه وليس بعد القُروح سُقوطُ سنّ ولا نبات سنَ ، قال : وإذا دخل في الخامسة فهو قارحٌ . وقال غَيرُ ابن الأعرابي : إذا دخل الفرس في السادسة واسْتَتمْ الخامسة فقد قَرِحَ . وقال الأصمعيّ : إذا ألقَى الفرس آخِرَ أسنانِه قيل قد قَرَحَ . وقُروحُه : وقوعُ السنِّ التي تَلِي الرّباعِيَة . قال : وليس قروحُه نباتَه ونحوَ ذلك قال ابن الأعرابي . وقال الليث : القُرْحانُ والواحدة قُرْحانة : ضرْب من الكَمْأَة بِيضٌ صغار ذواتُ رؤوسٍ كرؤوس الفُطْرِ . وقال الليث : القَراحُ : الماءُ الذي لا يُخالطه ثُفْلٌ من سَويق ولا غيره ولا هو الماءُ الذي يُشْرَبُ على أثر الطعام . وقال جرير : تُعَلِّلُ وَهْي سَاغِبَةٌ بَنِيهَا بأنفاس من الشَّبمِ القَراح قال : والقَراح من الأرض : كلُّ قطعة على حِيالِها من منابتِ النَّخل وغَير ذلك . قلت : القراحُ من الأرض : البارزُ الظاهرُ الذي لا شجرَ فيه . وروى شَمِر عن أبي عُبيد أنه قال : القَراحُ من الأرض : التي ليس فيها شجرٌ ولم يَخْتَلِط بها شيء . قال : والقِرْوَاحُ مثلُه . وقال ابن شُمَيل : القِرْواح : جَلَدٌ من الأرضِ وقاعٌ لا يَسْتَمسك فيه الماء وفيه إشرافٌ وظَهرُه مُستوٍ لا يَستقرُّ به ماءٌ إلاَّ سال عنه يميناً وشمالاً . قال : والقِرواحُ تكونُ أرضاً عريضة نحوَ الدَّعْوة وهو لا نبت فيها ولا شجر : طينٌ وسمالقُ . وقال شمر : قال غيره : القِرْواح : البارزُ ليس يستُرهُ من السماء شيء . وقال ابن الأعرابيّ : القِرواحُ : الفضاءُ من الأرض المستوِي . قال : والقَرَاحُ : الخالص من كلِّ شيء الذي لا يُخالطه شيء غيره . ومنه قيل : ماء قَراح . والقَراح من الأرض : التي لَيس بها شجر ولم يَخْتَلِطْ بها شيء . وأنشد قول ابن أحمر : عَضَّت من الشَّرِّ القراحِ بِمُعْظَمِ عمرو عن أبيه قال : القِرْواحُ من الإبل : التي تَعافُ الشرابَ مع الكِبار فإذا جاء الدَّهداه ، وهي الصِّغارُ شَرِبَت معهن . وقال ابن الأعرابي : قَرِيحُ السَّحابة : ماؤها . وقال ابن مُقْبل : وكأنما اصْطَبَحت قرِيحَ سَحابَة وقال الطِّرمّاح : ظَعائِنُ شِمْنَ قَرِيح الخريف مَن الأنجُم الفُرْغ والذَّابحة قال : والقَريحُ : السَّحابُ أولَ ما ينشأ . وفلان يشوي القراح أي يُسَخّنُ الماء . شَمِر عن أبي مَنْجوف عن أبي عُبيدة : قال : القُراحُ : سِيف القَطِيف ، وأنشد للنّابغةِ : قُرَاحِيَّةٌ أَلْوَتْ بِليفٍ كأنها عِفاءُ قَلُوص طار عنها تَوَاجر تواجر : تَنْفُقُ في البيع لحسنها . وقال جرير : ظعائن لم يَدِنَّ مع النَّصَارَى ولم يَدرين ما سَمَكُ القُراح وقال في قوله : وأنت قُرَاحِيٌ بِسِيفِ الكَواظِم قال أبو عمرو : قُرَاحٌ : قَريةٌ على شاطىء البحر نسبة إليها . والقُراحِيُّ والقُرْحانُ : الذي لم يَشهد الحرب . أبو زيد : قُرْحَةُ الرّبيع : أَوّله ، وقرحةُ الشِّتاءِ : أوله . وأخبرني المنذِرِيّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : لا يُقْرِّحُ البَقْلُ إلا من قدر الذراع من ماء المَطَر فما زاد . قال : وتقريحه : نباتُ أصله ، وظهور عُودِه . قال : ويَذُرُّ البَقْلُ من مطرٍ ضعيف قَدْر وَضَحِ الكَفِّ ولا يُقَرِّحُ إلا مِن قدر الذِّراع . وقال أبو عبيدة : والقُرَيحاءُ : هَنَةٌ تكون في بطن الفرس مثل رأس الرَّجُل . قال : وهي من البعير لَقَّاطَةُ الحَصَا . قال : ومن أسْنان الفَرَسِ القارِحان ، وهما خلْفَ رباعِيَتَيْه العُلْيَيَيْن ، وقارحان خلف رَباعِيَتَيْه السُّفْلَيَيْنِ ، ونَابانِ خَلْف قارِحَيْه الأَعْلَيَيْنِ ، ونَابانِ خَلْفَ رَباعيتَيْه السُّفْلَيَيْنِ . وطريقٌ مَقْرُوح : قد أُثِّرَ فيه فصار مَلْحُوباً بَيِّناً مَوْطُوءاً . حرق : قال أبو عبيد : الحَرْقُ : حَرْق النَّابَيْن أَحَدِهِما بالآخر ، وأنشد : أبَى الضَّيْمَ والنُّعمانُ يحْرق نابَه عليه فأَفْضَى والسُّيوفُ معاقِله قال : وحَرِيقُ النَّاب : صَرِيفُه . وَقَالَ الله جلّ وعزّ : ( لَّنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ ) ( ط ? ه : 97 ) وقرىء : ( ثم لنَحْرقَنّه ) . سَلَمة عن الفراء : من قرأ ( لنَحْرقَنَّه ) فمعناه لَنَبْرُدَنَّه بالحديد برداً ، من حَرَقْتُه أَحْرُقُه حَرْقاً . وأنشد المُفَضَّل : بِذِي فِرْقَيْن يَوْمَ بَنُو حَبِيب نُيُوبَهُم علينا يَحْرُقُونا قال : قرأ علي ح ( لنحرُقَنَّه ) . وقال : الزَّجَّاجُ : مَنْ قرأ ( لنُحرِّقَنَّه ) فالمعنى لَنَحْرِّقَنَّه مرة بعد مرة ومَنْ قرأ ( لنَحْرُقَنَّه ) فتأويلُه لَنَبْرُدَنّه بالمبْرد . ثعلب عن ابن الأعرابي : حَرَقَ عليه نَابَه يَحْرُقُه . وحَرَقَ نابُه يَحْرُق ويَحْرِقُ . وقال الليث : أَحْرقنا فلان أي بَرَّحَ بنا وآذانا . قال : والحَرَقُ من حَرَق النار ، وفي الحديث : ( الحَرَقُ والشَّرَقُ والْغَرَقُ شهادة ) . أبو العباس عن ابن الأعرابي : حَرَقُ النَّارِ لَهبُها . قال وهو قوله : ( ضالَّة المؤمن حَرَقُ النار ) أي لهبُها ، قلت : المعنى أن ضَالَّة المؤمن إذا أخذها إنسان لِتَمَلُّكِها فإنها تؤديه إلى حَرَق النار ، والضَّالَّةُ من الحيوان : الإبل والبقر وما أشبهها مما يُبْعِد ذِهَابَه في الأرض ويمتنع من السِّباع ، ليس لأحد أن يعرض لها ، لأن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَوْعد من عَرض لها ليأخذها بالنَّار . وقال الليث : يقال : أَحْرَقَتْه النارُ فَاحْتَرَق . قال : والحَرَقُ : ما يصيب الثوب من حَرَق من دقِّ القَصَّار . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال الحَرَقُ : الثَّقْبُ في الثوب من النار ، والحَرَقُ مُحَرك : الثَّقْب في الثَّوْب من دَقِّ القَصَّارِ ، جعله مثل الحَرَقِ الذي هو لهب النار . الحَرّاني عن ابن السكيت قال : الحَرْقُ : أن يُصيب الثوب من النار احْتِرَاقٌ ، والحَرْقُ : مصدر حَرَق ناب البعير يَحْرِقُ ويَحْرُقُ حَرْقاً إذا صرف بنابه . والحَرَق في الثَّوب من الدِّقّ . ابن الأعرابي : ماءٌ حُراقٌ وقُعاعٌ بمعنى واحد . الليث : الحَرّاقاتُ : مواضع القَلاَّئين والفَحَّامِين . قال : والحَرُوق والحُرَّاقُ : الذي تُورَى به النار . وَرَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي الحَرُوق والحرُّوق والحُرّاق : ما يُثْقَبُ به النار من خِرقة أو نَبْخ قال : والنَّبْخُ : أصول البَرْدِي إذا جف . وقال الليث : المُحَارَقةُ : المُبَاضَعةُ على الجنب . أبو العباس عن ابن الأعرابي : امرأة حَارِقَة : ضيِّقة المَلاقي . قال وفي حديث عليّ أنه سُئِل عن امرأته وقد جمعها إليه : كيف وَجدتَها ؟ فقال : ( وَجدتُها حَارِقة طارقَةً فَائِقةً ) . قوله : طارِقَةً أي طَرَقْت بخير ، وروي عن عَلّي ح أيضاً أنّه قال : ( كَذَبتكم الحارِقَةُ ما قامَ لي بها إلاّ أسماءُ بنت عُمَيْس ) هكذا رواه شمر بإسناده ، قال والحارِقَةُ : النِّكاحُ على الجنب . وقال بعضهم : الحارِقَةُ : الإبْرَاكُ . وأما قول جرير : أَمَدَحْتَ وَيْحَك مِنْقَراً أَن ألزَقُوا بالحَارِقَيْن فأرْسَلُوها تَظْلَع ورَوَى ابن عُيَيْنَة عن إسماعيل عن قيس أنه قال : قال عَلِيّ ح : ( عليكم من النساء بالحَارِقَة فما ثبت لي منهن إلا أَسمَاءُ ) ، قلت : كأنّه قال : عليكم بهذا الضَّرْب من الجِمَاع معهن . وقال أبو الهيثم فيما قرأتُ بخَطّه : الحارقَةُ : النِّكاحُ على الجنّب ، قال : وأُخِذَ من حارِقَةِ الوَرِك . وقال الليث : الحَارِقَةُ : عصبَة مُتّصلة بين وابِلَتي الفَخِذ والعَضُد التي تدور في صَدَفَة الوَرِك والكَتِف فإذا انفصلت لم تَلْتَئِم أبداً ، يُقال عندها : حُرِق الرجلُ فهو مَحْرُوق . وقال ابن الأعرابي : الحَارِقَة : العَصَبَةُ التي تكون في الوَرِك فإذا انقطعت مشى صاحِبُها على أطرافِ أصابِعِه لا يستطيع غير ذلك ، قال : وإذا مشى على أطراف أصابعه اختياراً فهو مُكْتَام ، وقد اكْتَام الراعي على أطرافِ أصابعه يريد أن ينال أطرافَ الشجَرِ بعصاه لِيَهُشّ بها على غنمه . وأنشد : تَرَاه تَحْتَ الفَنَن الوَرِيقِ يشُولُ بالمِحْجن كالمَحْرُوقِ قال : والحارِقَة من النساء : التي تُكثِر سَبَّ جَارَاتِها . قال : والحِرْقُ ، والحَروقُ ، والحُروق ، والحِراقُ والحُراقُ : الكُشّ الذي يُلْقَح به . أبو عُبيد عن أصحابه : إذا انْقَطع الشعَرُ ونَسَل : قيل : حَرِقَ يَحْرَق فهو حَرِق وأنشد : حَرِقَ المَفَارِقِ كالبُراء الأَعفَرِ الأَعفَر : الأبيض الذي تعلوه حمرة . الليث : الحُرقة : حَيٌّ من العرب ، والحُرْقَتَان تَيْم وسعد وهما رهطُ الأعشى . وقال ابن السِّكيت : الحُرْقَتَان هما ابنا قيس بن ثعلبة . وقال الليث : الحُرْقَة : ما تجِدُ في العيْن من الرمد وفي القلب من الوجع أو في طَعم شيء مُحْرِق والحارِقَةُ من السّبُع : اسمٌ له . وقال ابن السكيت الحرِيقَة والنَّفِيتَةُ : أن يُذَرّ الدقيق على ماء أو لبن حليب حتى يَنْفِتَ ويتحسّى من نَفْتِهَا وهي أغلظ من السَّخينة فيوسِّع بها صاحب العيالِ لعياله إذا غلبه الدهر . وقال أبو مالك : هذه نار حِرَاقٌ وحُراق : تُحْرِق كُلَّ شيء ، ورجل حُرَاقٌ وهو الذي لا يُبْقِي شيئاً إلا أفسده ، وسنَة حُراق ونَابٌ حُراق : يقطع كُلَّ شيء . وأَلْقَى الله الكافِرَ في حارقته أي في نارِه . عمرو عن أبيه قال : الْحِرْقُ والحُرَاق والحِرَاق : الكُشُّ الذي يُلَقَّح به النخلة . وقال ابن الأعرابي : الْحَرْق : الأكل المُسْتَقْصِي . والحُرْقُ : الْغَضَابي من الناس . وحَرِقَ الرجل إذا ساء خُلقه .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR18.515 harf(باب القاف والراء وما يثلثهما)
(قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم.
(قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.810 harfق ر ح
قرح جلده وقرحه: جرحه قرحاً وقرحاً وهو مقروح وقريح وقوم قرحى وقرّحه فتقرح وقرّح الوشم: غرزه بالإبرة وبه قرحة دامية وقرح وقروح وهو كلّ ما جرح الجلد من عضّ سلاح أو غيره " إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله ".
ويقال: به قرح من قرحٍ به أي ألم من جراحة به.
ومازلت آكل الورق حتى أقرح شفتيّ.
وقرح الفرس يقرح ويقرح قروحاً وقرح نابه: طلع وفرس قارح وخيل قرّح وفرس أقرح: أغرّ وخيل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.480 harfالقَرْحُ والقُرْحُ، لغتان: عَضُّ السلاح ونحوه مما يَجْرَحُ الجسدَ ومما يخرج بالبدن؛ وقيل: القَرْحُ الآثارُ، والقُرْحُ الأَلَمُ؛ وقال يعقوب: كأَنَّ القَرْحَ الجِراحاتُ بأَعيانها، وكأَنَّ القُرْحَ أَلَمُها؛ وفي حديث أُحُدٍ: بعدما أَصابهم القَرْحُ؛ هو بالفتح وبالضم: الجُرْحُ؛ وقيل: هو بالضم الاسم، وبالفتح المصدر؛ أَراد ما نالهم من القتل والهزيمة يومئذ.
وفي حديث جابر: كنا نَخْتَبِطُ بقِسيِّنا ونأْكلُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.235 harf* ق ر ح * * القَرْحَةُ * واحدة * القَرْح * بوزن الفلس و * القُروحِ * * القَرْحُ * بالفتحو * القُرْحُ * بالضم لغتان كالضعف والضعف قلت وقال بعضهم * القَرْحُ * بالفتح الجراح و * القُرْحُ * بالضم ألم الجراح وقد نقله الأزهري أيضا عن الفراء و * قَرَحَهُ * جرحه وبابه قطع فهو * قَرِيحٌ * وهم * قَرْحَى * و * قَرِحَ * جلده من باب طرب خرجت به القروح فهو * فَرحُ * بكسر الراء و * أقْرَحَهُ * الله وبعير *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.190 harfالقرح، بالفتح ويضم لغتان: عض السلاح ونحوه مما يجرح البدن ومما يخرج، بالبدن. أو القرح بالفتح: الآثار وبالضم، الألم، يقال: به قرح من قرح، أي ألم من جراحة، وقال يعقوب: كأن القرح الجراحات بأعيانها وكأن القرح ألمها، وقال الفراء في قوله تعالى: إن يمسسكم قرح قال: وأكثر القراء على فتح القاف، قال: وهو مثل الجهد والجهد، والوجد والوجد. وفي حديث أحد: من بعد ما أصابهم القرح وهو بالفتح والضم: الجرح، وقيل هو
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR23.470 harfقَرَحَهُ
1 قَرَحَهُ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K, *) aor. قَرَحَ , (Msb, K,) inf. n. قَرْحٌ (S, A, Mgh, L, Msb) and قُرْحٌ, (A,) or the latter is a simple subst., (L, Msb,) He wounded him; syn. جَرَحَهُ. (S, Mgh, Msb, K. *) ― -b2- قَرَحَ بِئْرًا: see 8. ― -b3- And قُرِحَ said of an arrow: see 8. ― -b4- قُرِحَ said of a camel, He was attacked by the disease termed قُرْحَة [q. v.]; as also ↓ قُرِّحَ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.993 harfقَرَحَ
قَرَحَ A ( n. ac. قَرْح 1 ),
a. Wounded, hurt.
b. Rendered ulcerous.
c. [ acc. & Bi ], Accused with ( truth ).
d. Dug ( a well ).
e. A ( n. ac. قُرُوْح 27 ), Finished teething, completed his fifth year ( animal ).
f. Grew forth ( tooth ).
g. ( n. ac. قِرَاْح 23 , قُرُوْح 27 ), Became pregnant ( camel ).
h. see infra (a) .
قَرِحَ
قَرِحَ A ( n. ac. قَرَح 4 ),
a. Became
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.849 harfقرح
قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ) - قَرْح
قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ) + الكائن: يصيبه جراح مفتوحة ومتشققة، تحفر في الجسم، ويخرج منها الصديد
قَرْح: اسم فعل " قَرَحَ - يَقْرَحُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الجرح الغائر المفتوح الذي يخرج منه الصديد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المرض الجسمي أو النفسي وتغير بنية ووظيفة الشيء أو
Mücavir kökler22 mücavir (29 toplam)
- دول
1 ortak ayet · Düvel (dal) : Bir sene önceki kurumuş, tekrar yaşaran ot…
- جوب
1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- مسس
1 ortak ayet · Ona dokundu
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- أجر
1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- أله
2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
Geçtiği ayetler(2)
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا …
Silah yarasıEğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ …
Silah yarasıEğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جرح, كلم, الم |
| Zıt Kök | شفي |
| Çekirdek Özet 1 | Dıştan gelen darbe veya kesici silah tesiriyle derinin yırtılması, kabuk bağlayan veya deşen yara ve bunun doğurduğu elem |
| Çekirdek Özet 2 | Mücadele ve cihat sürecinde inananların ve karşıtlarının maruz kaldığı bedensel ve ruhsal sarsıntı, fedakarlık izi ve arınma bedeli |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal ve tarihsel mücadelelerdeki dönemsel yaralanmaların ve yenilgilerin mutlak çöküş değil, kolektif olgunlaşma ve tasfiye süreci olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel deri lezyonuna indirgenip tarihsel-toplumsal imtihan ve kolektif direnç boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Vurma, çarpma, sürtünme veya bir yere yerleşip dip yapma anlamı taşır; قرع, قرض, قرش ve قرر köklerinde sert bir temasın, delmenin veya kesmenin izi görülür. | ح | Boğazın en açık sürtünmeli harfi olan ح sesi, çarpma hareketine yırtılma, açığa çıkma, kabarma ve için dışa sızması anlamını ekleyerek vurulan yerin deşilip açık yaraya dönüşmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve sertliğin tek bir odak noktasında toplanmasını, hedefe yönelen baskıyı temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bedenin en üst yüzeyini, dış deriyi ve hareketin ilk temas ettiği ön cepheyi gösterir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış koruyucu tabakanın, korugan duvarın veya derinin sınır hattını ifade eder. |
| قرح | Odaklanmış sert bir gücün koruyucu dış sınırı delmesi | Bir temasın ve darbenin bedenin koruyucu örtüsünü (deri/çit) yırtarak içeri işlemesi ve dışarıya kan veya cerahat sızdıran bir gedik açması hareketini tanımlar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir alet veya silah darbesiyle bedenin yaralanması, deride kabaran ve acı veren çıban; atın veya devenin dişinin patlayıp etten çıkması; saf ve katıksız su veya toprak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Mütenahhil el-Hüzelî savaştaki yaralanmayı şöyle tasvir eder: لا يُسْلِمُونَ قَرِيحاً حَلَّ وَسْطَهُمُ / يومَ اللِّقاءِ ولا يَشْوُونَ من قَرَحُوا (Savaş günü aralarına düşen yaralıyı düşmana terk etmezler; yaraladıkları kimseyi de hafif sıyrıkla bırakmazlar, tam vururlar). |
| Erken Arapça kullanım | Câbir b. Abdillâh’ın aktardığı gazve tasvirinde geçen ibare: كنا نَخْتَبِطُ بقِسيِّنا ونأْكلُ حتى قَرِحَتْ أَشداقُنا (Yaylarımızla yaprak silkip yerdik, öyle ki sert yapraklar sebebiyle avurtlarımız yara içinde kalmıştı). |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قرح kökü, deride açılan gedik, kazıma ve kellik-kabuk bağlama hattında belirgin fonetik ve semantik paralellikler gösterir. İbranicede yer alan q-r-ḥ (ק-ר-ח / qāraḥ) kökü doğrudan başın açılması, kellik oluşması veya derinin pürüzsüzce sıyrılıp açığa çıkması anlamını taşır; bu durum Arapçadaki قرح kökünün türevleri arasında bulunan alındaki beyaz leke (akrah) veya katıksız arı toprak (el-ardü'l-karâh) anlamıyla doğrudan semantik akrabalık kurar. Süryanicede q-r-ḥ (ܩܪܚ) biçimi derinin soyulması, açıkta kalması ve kabuklaşmayı imlerken, Ge'ez (Etiyopya) dilinde qärḥä formu delme ve kazıma eylemleriyle örtüşür. Arapçada kök, bu ortak Sami mirası olan yüzeysel soyulma ve gedik açılma çekirdeğini, özellikle savaş aletlerinin açtığı derin kesikler ve içten dışa patlayan çıbanlar bağlamında derinleştirmiş ve fiziksel yaradan doğan derin elemi ifade eden bir anlama dönüştürmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قرح | Kesici alet darbesi, derinin deşinmesi, berrak ve katıksız olma ile kuyudan ilk suyun çıkarılması (karîha) anlamları arasında koruyucu kabuğun yarılarak saf cevherin ortaya çıkması ortak bağı vardır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qāraḥ (קָרַח), Süryanice qəraḥ (ܩܪܚ) | Kellik, örtünün kalkması, derinin açığa çıkması ve kabuk bağlama ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik k-r / q-r kökleri | Kazıma, kabuk soyma, sert yüzeyi çizip yarma kök ailesiyle fonetik ve morfolojik yakınlık taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرح | Anlamlı | Yaralamak, yara | Silahla veya hastalıkla derinin yırtılması ve elem vermesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قحر | Anlamlı | İhtiyarlamak, kurumak | Yaşlanıp derisi pörsümek, kaba ve kuru hale gelmek. | Hedef kökle sertleşme ve deri deformasyonu bakımından ilişkilidir; Kur'an'da geçmez. |
| رقح | Anlamlı | Geçimini ıslah etmek | Malı çekip çevirmek, ticareti düzene sokmak. | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon. |
| رحق | Anlamlı | Halis içecek | Katkısız, tortusuz, en üstün nitelikli şarap veya nektar. | قرح kökünün saf su (karâh) anlamıyla anlamsal örtüşme taşır; Kur'an'da geçer. |
| حقر | Anlamlı | Küçük ve değersiz görmek | Saygınlığı yitirmek, hakir ve zayıf duruma düşmek. | Kur'an'da geçmez. |
| حرق | Anlamlı | Ateşle yakmak | Isı ve alev tesiriyle tüketmek, tahrip etmek. | Yaralama ve elem verme yönüyle temas taşır; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرح | Merkez | Darbe ve yara | Dıştan gelen sert silah darbesinin açtığı derin gedik, kabuk bağlayan lezyon ve doğurduğu sürekli sızı. | Hem yaranın bizzat kendisini hem de hissedilen yoğun elemi aynı anda kapsar. |
| جرح | Komşu | Bedensel kesik | Derinin fiziksel olarak kesilmesi ve yırtılması eylemine odaklanır; elemin psikolojik boyutunu قرح kadar merkeze almaz. | Hukuki ve fiili suç/zarar bağlamında eylemin nesnel neticesini bildirir. |
| كلم | Komşu | İz bırakan yara | Vücutta veya ruhta kalıcı tesir, derin çizik ve görünür iz bırakan hasar. | كلم kökünde konuşmanın zihinde bıraktığı tesir gibi iz ve tesir ön plandadır. |
| الم | Komşu | Duyusal acı | Fiziksel bir yaraya bağlı olsun ya da olmasın, hissedilen saf elem ve ıstırap. | Somut deri tahribatından ziyade bedensel veya psikolojik hissi tanımlar. |
| شفي | Zıt | İyileşme, kapanma | Açılan yaranın iyileşmesi, derinin yeniden bütünlüğe kavuşması ve elemin dinmesi. | قرح kökünün meydana getirdiği hasarın giderilip sıhhate erişilmesidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرح | Silah yarası, deşilen yara ve elemi | Hem fiziksel kesiyi hem de onun getirdiği içsel sızıyı ve mücadele izini kuşatır. | Kesin |
| Latince | Vulnus, Ulcus | Yara, bere, çıban | Vulnus travmatik dış yarayı, ulcus ise içten patlayan lezyonu karşılar; Arapçadaki kolektif arınma boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Wound, Ulcer, Trauma | Yara, açık yara, sarsıntı | Wound fiziksel doku bozulmasını, trauma ise sarsıcı etkiyi verir; Kur'an'daki iki taraflı tarihsel imtihan nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Wunde, Geschwür | Yara, müzmin lezyon | Fiziksel doku harabiyetini doğrudan karşılar; kökün saf su ve ilk keşif türevlerini kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Blessure, Plaie | Yara, sızlayan hasar | Dış darbeyle açılan kanamalı veya iz bırakan hasarı tanımlar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَرْحٌ (Nekre) | Savaşta alınan ağır fiziksel ve askeri darbe, hezimet hissi | Uhud Savaşı sonrası müminlerin uğradığı mağlubiyet ve zayiatın Bedir'de müşriklerin aldığı darbe ile dengelendiğini hatırlatan teselli ve arınma bağlamı (Âl-i İmrân 3:140). |
| الْقَرْحُ (Marife) | Yaşanan kesin travma, bilinen yara ve zafiyet hali | Uhud Savaşı'ndan hemen sonra yaralı ve bitkin olmalarına rağmen Hamrâülesed seferine çıkarak Allah ve Resulünün çağrısına icabet edenlerin sadakati bağlamı (Âl-i İmrân 3:172). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Musibet ve imtihan teorisi | Hak yolda olanların neden hezimete ve yaraya maruz kaldığı sorunu; yaranın ilahi gazap değil, şehitlerin seçilmesi ve müminlerin saflaşması için bir vesile oluşu. | Arınma ve temyiz (ayıklanma) aracı olarak yara. |
| Fıkıh | Cihat ve sefer hükümleri | Ağır yaralı kimselerin savaşa iştirak mükellefiyeti, mazeret sınırları ve yaranın ibadetlere (abdest, teyemmüm) etkisi. | Mazeret teşkil eden bedensel hasar. |
| Tefsir | Âl-i İmrân suresi tahlili | "Karh" (fetḥ ile) ve "Kurh" (zamm ile) kıraat farkları üzerinden yaranın bizzat kendisi ile onun verdiği elemin ve zafiyetin ayrımı. | Savaş yarası ve yenilgi travması. |
| Hadis | Gazve ve cihat rivayetleri | Uhud gazvesinde Hz. Peygamber'in ve sahabenin aldığı yaralar; yaranın kıyamet günü misk kokusuyla parlaması tasviri. | Sadakat ve fedakarlık nişanesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve sabır imtihanı | Fedakarlık ve arınma bedeli | Safları arındırma ve nifakı ayıklama | Dava uğruna alınan darbe, inananların teslimiyetini ölçen ve kibri kıran ilahi bir pedagojidir. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin aranması | Karîha (zihinsel istinbat) | Gizli olanı deşip açığa çıkarma | Tıpkı toprağın deşilip saf suyun çıkarılması gibi zihnin zorlanıp saf bilgiye ulaşmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve topluluk mücadelesi | Stratejik hezimet ve kriz | Direnç ve öz eleştiri mekanizması | İktidar günlerinin toplumlar arasında devredilmesi yasası gereği alınan darbe, devleti toparlanmaya zorlar. | Güçlü |
| İktisadi | Kriz ve kaynak yönetimi | Üretim ve sermaye hasarı | Risk dağıtımı ve yeniden yapılanma | Kriz anında sermayede açılan gediğin tüketici değil yapılandırıcı bir ders haline getirilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kırılma mekaniği ve stres korozyonu (Fracture mechanics) | Bir malzemenin dışarıdan gelen aşırı yüke bağlı olarak çatlaması, yüzey sürekliliğini kaybetmesi ancak malzemenin bu çatlak üzerinden akma dayanımının yeniden test edilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travma sonrası büyüme (Post-traumatic growth) | Bireyin veya topluluğun yıkıcı bir kriz ve yara alması sonrasında eski haline dönmekle kalmayıp krizi işleyerek daha yüksek bir bilinç ve dayanıklılık düzeyine erişmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tıbbi anlamda bir cilt hastalığına (ülser/çıban) veya savaştaki rastgele et kesiğine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, kolektif varoluş mücadelesinde yaşanan stratejik yaralanmayı, mağlubiyet şokunu ve buna rağmen safların dağıtılmayarak imtihanın derinleştirilmesini kapsayan ahlaki ve ontolojik bir dönüşüm sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uhud yenilgisinin ilahi bir terk ediliş veya hak davanın başarısızlığı sanılması; oysa kök bu yaranın karşı tarafta da bulunduğunu ve tarihin devridaimi içinde bir tasfiye ve olgunlaşma aşaması olduğunu bildirir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini, sünnetullahın toplumlar üzerindeki işleyişini ve iman iddialarının sınandığı kriz anlarında mümin psikolojisinin nasıl inşa edildiğini doğrudan açıkladığı için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cihat, toplumsal dönüşüm, kriz yönetimi ve peygamberlerin dahi maruz kaldığı yenilgi ve zorlukların ele alındığı Uhud bağlamındaki ayetlerde (özellikle Âl-i İmrân suresi 139-175 arası) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak yolda olanların her zaman dünyevi zaferler kazanacağı, yenilgi ve yaralanmanın bir lanet veya hata göstergesi olduğu yönündeki kaderci ve sığ zafer algısını tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKesici bir aletin veya şiddetli bir baskının deriyi yırtıp açığa çıkarması, bedende sızlayan bir gedik açması ve kabuk bağlayan lezyon.
- Soyut anlamİnanç ve varoluş mücadelesinde çekilen derin acı, toplumsal hezimetlerin doğurduğu sarsıntı ve bu sarsıntı vesilesiyle gerçekleşen saflaşma.
- Sistematik karşılıkGüç dengelerinin döngüsel değişimi yasasında, alınan yaraların sistemi çökertmeyip direnç eşiğini artıran bir filtreye dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , bir topluluğun kriz öncesi mevcut durumunu temsil eder. Meydana gelen yaralanma ve darbe (karh), sisteme bir diferansiyel gerilim olarak yansır. Bu süreç, inancı zayıf olan ve elenen unsurların (nifak / arınma) sistemden tasfiyesini sağlar. Kalan çekirdek yapı ise direnç katsayısı ile çarpılarak yeni ve daha dayanıklı bir kolektif duruma evrilir. Yara, yok edici bir son değil, sistemin arınarak yeniden organize olmasını sağlayan dinamik bir etmendir.