قرح
ق - ر - ح
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Silah yarası
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.987 harfباب الحاء والقاف والراء معهما
ر ق ح، ح ق ر، ق ح ر، ق ر ح، حرق مستعملات
رقح:
الرَّقاحيُّ: التاجرُ. وإنَّه ليُرقِّحُ معيشته: أي يُصلِحُها.
حقر:
الحَقْرُ في كلّ المعاني: الذِلَّةُ. حَقَرَ يَحْقِرُ حَقْراً وحُقْرِبَّةً. وتَحقيرُ الكلمةِ: تَصغيرُها.
قحر:
القَحْر: المُسِنُّ وفيه بقيَّةٌ وجَلَد.
قرح:
القَرُحْ: في عَضِّ السِلاح ونحوه مما يجرح مما يَجْرَحُ من الجَسَد. إنه لَقِرحٌ قَريح، وبه قَرْحَةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.744 harfالقَرْحُةُ: واحدة القَرْحِ والقُروحِ. وقيل لامرئ القيس ذو القُروحِ لأن ملك الروم بعث إليه قميصاً مسموماً فتقرَّح منه جسده فمات. والقَرحُ والقُرْحُ لغتان. وقَرَحَهُ قَرْحاً: جرحه، فهو قريحٌ وقومٌ قَرْحى. قال الهذلي:
لا يُسْلِمونَ قَريحاً حلَّ وَسْطَهُـمُيوم اللقاء ولا يَشْوون من قَرحوا
وقَرِحَ جلده بالكسر يَقْرَحُ قَرْحاً، فهو قَرِحٌ، إذا خرجت به القروحُ. وأقْرَحَهُ الله. والقُرحةُ في وجه
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.082 harfباب الحاء والقاف والراء
حقر ، حرق ، قرح ، قحر ، رقح ، رحق : مستعملات .
حقر : الحَقْرُ في كل المعاني : الذِّلَّةُ . تقول : حَقَر يَحْقِر حَقْراً وحُقْرِيَّة وكذلك الاحتقار ، واسْتَحْقَرَه : رَآهُ حَقِيراً ، وتَحْقيرُ الْكَلِمَة : تَصْغِيرُها . والحَقِير : ضِدُّ الخَطِيرِ . وقال أبو عُبَيْد : يقال : حَقِير نَقِيرٌ . قحر : قال الليث : القَحْرُ : المُسِنُّ وفيه بَقِيَّة وَجَلَدٌ . أبو عُبَيْد عن أبي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR18.515 harf(باب القاف والراء وما يثلثهما)
(قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم.
(قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.810 harfق ر ح
قرح جلده وقرحه: جرحه قرحاً وقرحاً وهو مقروح وقريح وقوم قرحى وقرّحه فتقرح وقرّح الوشم: غرزه بالإبرة وبه قرحة دامية وقرح وقروح وهو كلّ ما جرح الجلد من عضّ سلاح أو غيره " إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله ".
ويقال: به قرح من قرحٍ به أي ألم من جراحة به.
ومازلت آكل الورق حتى أقرح شفتيّ.
وقرح الفرس يقرح ويقرح قروحاً وقرح نابه: طلع وفرس قارح وخيل قرّح وفرس أقرح: أغرّ وخيل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.480 harfالقَرْحُ والقُرْحُ، لغتان: عَضُّ السلاح ونحوه مما يَجْرَحُ الجسدَ ومما يخرج بالبدن؛ وقيل: القَرْحُ الآثارُ، والقُرْحُ الأَلَمُ؛ وقال يعقوب: كأَنَّ القَرْحَ الجِراحاتُ بأَعيانها، وكأَنَّ القُرْحَ أَلَمُها؛ وفي حديث أُحُدٍ: بعدما أَصابهم القَرْحُ؛ هو بالفتح وبالضم: الجُرْحُ؛ وقيل: هو بالضم الاسم، وبالفتح المصدر؛ أَراد ما نالهم من القتل والهزيمة يومئذ.
وفي حديث جابر: كنا نَخْتَبِطُ بقِسيِّنا ونأْكلُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.235 harf* ق ر ح * * القَرْحَةُ * واحدة * القَرْح * بوزن الفلس و * القُروحِ * * القَرْحُ * بالفتحو * القُرْحُ * بالضم لغتان كالضعف والضعف قلت وقال بعضهم * القَرْحُ * بالفتح الجراح و * القُرْحُ * بالضم ألم الجراح وقد نقله الأزهري أيضا عن الفراء و * قَرَحَهُ * جرحه وبابه قطع فهو * قَرِيحٌ * وهم * قَرْحَى * و * قَرِحَ * جلده من باب طرب خرجت به القروح فهو * فَرحُ * بكسر الراء و * أقْرَحَهُ * الله وبعير *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.190 harfالقرح، بالفتح ويضم لغتان: عض السلاح ونحوه مما يجرح البدن ومما يخرج، بالبدن. أو القرح بالفتح: الآثار وبالضم، الألم، يقال: به قرح من قرح، أي ألم من جراحة، وقال يعقوب: كأن القرح الجراحات بأعيانها وكأن القرح ألمها، وقال الفراء في قوله تعالى: إن يمسسكم قرح قال: وأكثر القراء على فتح القاف، قال: وهو مثل الجهد والجهد، والوجد والوجد. وفي حديث أحد: من بعد ما أصابهم القرح وهو بالفتح والضم: الجرح، وقيل هو
القرح، بالفتح ويضم لغتان: عض السلاح ونحوه مما يجرح البدن ومما يخرج، بالبدن. أو القرح بالفتح: الآثار وبالضم، الألم، يقال: به قرح من قرح، أي ألم من جراحة، وقال يعقوب: كأن القرح الجراحات بأعيانها وكأن القرح ألمها، وقال الفراء في قوله تعالى: إن يمسسكم قرح قال: وأكثر القراء على فتح القاف، قال: وهو مثل الجهد والجهد، والوجد والوجد. وفي حديث أحد: من بعد ما أصابهم القرح وهو بالفتح والضم: الجرح، وقيل هو بالضم الاسم، وبالفتح المصدر. أراد ما نالهم من القتل والهزيمة يومئذ. وقرح كمنع: جرح، يقرحه قرحا. وقيل: سميت الجراحات قرحا بالمصدر، قاله الزجاج. وقرح جلد الرجل، كسمع: خرجت به القروح يقرح قرحا فهو قرح. والقريح: الجريح، من قوم قرحى وقراحى، وقد قرحه، إذا جرحه. وفي حديث جابر كنا نختبط بقسسينا ونأكل حتى قرحت أشداقنا، أي تجرحت من أكل الخبط. قال قال المتنخل الهذلى: لايسلمون قريحا حل وسطـهـم يوم اللقاء ولا يشوون من قرحوا قال ابن بري: معناه لا يسلمون من جرح منهم لأعدائهم، ولا يشوون من قرحوا، أي ولا يخطئون في رمى أعدائهم. والمقروح: من به قروح. والقرحة واحدة القرح والقروح. والقرح أيضا: البثر، بفتح فسكون، إذا ترامى إلى فساد. وقال الليث: القرح: جرب شديد يهلك، ونص عبارة الليث: يأخذ الفصلان، بالضم، جمع فصيل، أي فلا تكاد تنجو. وفصيل مقروح. قال أبو النجم: يحكى الفصيل القارح المقروحا وأقرحوا: أصاب مواشيهم أو إبلهم ذلك، أي القرح. وقرح قلب الرجل من الحزن، وأقرحه الله، قال الأزهري: الذي قاله الليث من أن القرح جرب شديد يأخذ الفصلان غلظ، إنما القرحة داء يأخذ البعير فيهدل مشفره منه. قال البعيث: ونحن منعنا بالكلاب نسـاءنـا بضرب كأفواه المقرحة الهدل وقرح البعير فهو مقروح وقريح، إذا أصابته القرحة، وقرحت الإبل فهي مقرحة، والقرحة ليست من الجرب في شيء، ويسأتى لذلك بقية. وفي التهذيب: القرحة بالضم الغرة في وسط الجبهة، وفي وجه الفرس ما دون الغرة. وقيل: القرحة: كل بياض يكون في وجه الفرس ثم ينقطع قبل أن يبلغ المرسن، وتنسب القرحة إلى خلقتها في الاستدارة، والتثليث والتربيع، والاستطالة والقلة، وقيل: إذا صغرت الغرة فهي القرحة، وأنشد الأزهري: تباري قرحة مثل ال وتيرة لم تكن مغدا
يصف فرسا أنثى. والوتيرة: الحلقة الصغيرة يتعلم عليها الطعن والرمي. والمغد: النتف. أخبر أن قرحتها جبلة لم تحدث عن علاج نتف، وقال أبو عبيدة: الغرة ما فوق الدرهم، والقرحة قدر الدرهم فما دونه. وقال النضر: القرحة بين عيني الفرس مثل الدرهم الصغير. وما كان أقرح ولقد قرح يقرح قرحا. ومن المجاز روضة قرحاء: فيها، أي في وسطها نوارة بيضاء، قال ذو الرمة يصف روضة.
حواء قرحاء أشراطية وكفت فيها الذهاب وحفتها البراعيم وقيل القرحاء: التي بدا نبتها. والقرحان، بالضم: ضرب من الكمأة بيض صغار ذوات رؤوس كرؤس الفطر، قال أبو النجم: وأوقر الظهر إلى الجانـي من كمأة حمر ومن قرحان الواحد أقرح أو قرحانة. و القرحان من الإبل: ما لم يجرب أي لم يصبه جرب قط. و القرحان من الصبية: من لم يجدر، أي لم يمسه القرح، وهو الجدري، وكأنه الخالص من ذلك، الواحد والاثنان والجميع والمذكر والمؤنث سواء، إبل قرحان، وصبي قرحان، وفي حديث امير المؤمنين عمر رضي الله عنه أن أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم قدموا معه الشام وبها الطاعون، وقيل له: إن معك من أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم قرحان، فلا تدخلهم على هذا الطاعون أي لم يصبهم داء قبل هذا. قال شمر: قرحان، إن شئت نونت وإن شئت لم تنون. وقد جمعه بعضهم بالواو والنون. وأورده الجوهري حديثا عن عمر رضي الله عنه حين أراد أن يدخل الشام وهي تستعر طاعونا، فقيل له: إن من معك من أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم قرحانون فلا تدخلها، وهي لغية، وفي المختار واللسان والصحاح والأساس: وهي لغة متروكة. ومن المجاز: أنت قرحان مما قرحت به، أي بريء. وقال الأزهري: أنت قرحان من هذا الأمر وقراحي، أي خارج، وأنشد قول جرير: يدافع عنكم كل يوم عظـيمة وأنت قراحي بسيف الكواظم والقرحان: من لم يشهد الحرب، كالقراحي. و في التهذيب قال بعضهم: القرحان: من لم يمسه قرح ولا جدرى ولا حصبة، والقرحان أيضا: من مسه القروح، وهو ضد، يذكر ويؤنث. ومن المجاز: قرحه بالحق: استقبله به، وقارحه: واجهه. ولقيه مقارحة. أي كفاحا ومواجهة. والقارح من ذي الحافر بمنزلة البازل من الإبل. في الصحاح: كل ذي حافر يقرح، وكل ذي خف يبزل وكل ذي ظلف يصلغ. قال الأعشى في الفرس: والقارح العدا وكل طمـرة لا تستطيع يد الطويل قذالها قوارح وقرح، كسكر، ومقاريح قال أبو ذؤيب: جاوزته حين لا يمشي بعقوته إلا المقانيب والقب المقاريح
قال ابن جني: هذا من شاذ الجمع، يعنى أن يكسر فاعل على مفاعيل، وهو في القياس كأنه جمع مقراح كمذكار ومئناث، ومذاكير ومآنيث، وهي، أي الأنثى، قارح وقارحة، وهي بغير هاء أعلى، قال الأزهري: ولا يقال قارحة. وقد قرح الفرس، كمنع وخجل يقرح قروحا وقرحا، الأخيرة محركة، وفيه اللف والنشر المرتب. وأقرح، بالألف. هكذا حكاه اللحياني، وهي لغة رديئة، وقيل ضعيفة مهجورة، ففي الصحاح وغيره: الفرس في السنة الأولى حولى، ثم جذع، ثم ثني، ثم رباع، ثم قارح. وقيل: هو في الثانية فلو، وفي الثالثة جذع. يقال: أجذع المهر وأثنى وأربع، وقرح، هذه وحدها بغير ألف. وقارحه: سنه الذي قد صار به قارحا، وقروحه انتهاء سنة، وإنما تنتهى في خمس سنين، أو قروحه: وقوع السن التي تلي الرباعية. وقد قرح، إذا ألقى أقصى أسنانه. وليس قروحه بنباته. وله أربع أسنان يتحول من بعضها إلى بعض: يكون جذعا، ثم ثنيا، ثم رباعيا ثم قارحا، وقد قرح نابه. وقال الأزهري عن ابن الأعرابي: إذا سقطت رباعية الفرس ونبت مكانها سن فهو رباع، وذلك إذا استتم الرابعة. فإذا حان قروحه سقطت السن التي تلي رباعيته ونبت مكانها نابه، وهو قارحه، وليس بعد القروح سقوط سن ولا نبات سن. قال: وإذا دخل الفرس في السادسة واستتم الخامسة فقد قرح. والقراح، كسحاب: الماء الذي لا يخالطه ثفل، بضم فسكون من سويق وغيره، وهو الماء الذي يشرب إثر الطعام. قال جرير: تعلل وهي ساغبة بنيها بأنفاس من الـشـبـم الـقــراح وفي الحديث جلف الخبز والماء القراح هو الماء الذي لم يخالطه شيء يطيب به، كالعسل والتمر والزبيب. والقراح: الخالص كالقريح، قاله أبو حنيفة، وأنشد قول طرفة: من قرقف شيبت بماء قريح ويروى قديح، أي مغترف. والقراح: الأرض البارز الظاهر الذي لا ماء بها ولا شجر ولم يختلط بشيء، قاله الأزهري. أقرحة، كقذال وأقذلة. ويقال: هو جمع قريح، كقفيز وأقفزة. أو القراح من الأرضين كل قطعة على حيالها من منابت النخل وغير ذلك. وقال أبو حنيفة: القراح: الأرض المخلصة للزرع والغرس. وقيل القراح المزرعة التي ليس عليها بناء ولا فيها شجر، كالقرواح، وهو الفضاء من الأرض التي ليس بها شجر ولم يختلط بها شيء، عن ابن الأعرابي، والقرياح والقرحياء، بكسرهن. قال ابن شميل: القرواح جلد من الأرض وقاع لا يستمسك فيه الماء وفيه إشراف، وظهره مستو، ولا يستقر فيه ماء إلا سال عنه يمينا وشمالا. والقراح أربع محال ببغداد. والقرواح، بالكسر: الناقة الطويلة القوائم، قال الأصمعي: قلت لأعرابي: ماالناقة القرواح? قال: التي كأنها تمشي على أرماح. والقرواح: النخلة الطويلة الجرداء الملساء، أي التي انجرد كربها وطالت، قراويح، وأما في قول سويد بن الصامت الأنصاري: أدين وما ديني عليكم بمـغـرم ولكن على الشم الجلاد القرواح وكان حقه القراويح، فاضطر فحذف. وعن أبي عمرو: القرواح: الجمل يعاف الشرب مع الكبار، فإذا جاء الدهداه، وهي الصغار، شرب معها، وفي نسخة: معهن. والقرواح أيضا: البارز الذي لا يستره من السماء شيء، وقيل هو الأرض البارزة للشمس، قال عبيد: فمن بنجوته كمن بعـقـوتـه والمستكن كمن يمشى بقرواح والقراحى بالضم: من لزم القرية ولا يخرج إلى البادية. قال جرير:
يدافع عنكم كل يوم عظـيمة وأنت قراحى بسيف الكواظم وقيل قراحى: منسوب إلى قراح وهو اسم موضع، قال الأزهري: هي قرية على شاطئ البحر، نسبه إليها. والقارح: الأسد، كالقرحان، و القارح: القوس البائنة عن وترها. وقرحت الناقة: استبان حملها. قال ابن الأعرابي: هي قارح أيام يقرعها الفحل، فإذا استبان حملها فهي خلفة، ثم لا تزال خلفة حتى تدخل في حد التعشير. وعن الليث: ناقة قارح، وقد قرحت قروحا بالضم، إذا لم يظنوا بها حملا ولم تبشر بذنبها حتى يستبين الحمل في بطنها. وقال أبو عبيد: إذا تم حمل الناقة ولم تلقه فهي حين يستبين الحمل بها قارح: وقال غيره: فرس قارح. أقامت أربعين يوما من حملها أو أكثر حتى شعر والقارح: الناقة أول ما تحمل، والجمع قوارح وقرح، وقد قرحت تقرح قرحا وقراحا. وقيل القروح أول ما تشول بذنبها، وقيل إذا تم حملها فهي قارح، وقيل هي التي لا تشعر بلقاحها حتى يستبين حملها. وعبارة الكل متقاربة. والقريحة: أول ماء يستنبط، أي يخرج من البئر حيت تحفر كالقرح، بالضم. قال ابن هرمة: فإنك كالقريحة حين تمهى شروب الماء ثم تعود ماجا المأج: الملح، ورواه أبو عبيد بالقريحة، وهو خطأ كذا في اللسان. ومنه قولهم: لفلان قريحة جيدة، يراد استنباط العلم بجودة الطبع. قال شيخنا: وهي قوة تستنبط بها المعقولات، وهو مجاز صرح به غير واحد. وقال أوس: على حين أن جد الذكاء وأدركت قريحة حسى من شريح مغمـم يقول: حين جد ذكائي، أي كبرت وأسننت، وأدرك من ابني قريحة حسى، يعني شعر ابنه شريح بن أوس، شبهه بما لا ينقطع ولا يغضغض، مغمم، أي مغرق. و قريحة الشباب: أوله، وقيل هي أول كل شيء وباكورته، وهو مجاز. و القريحة منك: طبعك الذي جبلت عليه لأنه أول خلقتك ووقع في كلام بعضهم أنها الخاطر والذهن. والقرح، بالضم: أول الشيء. وهو في قرح سنه، أي أولها. قال ابن الأعرابي: قلت لأعرابي: كم أتى عليك? فقال: أنا في قرح الثلاثين. يقال: فلان في قرح الأربعين، أي في أولها، و القرح: ثلاث ليال من أول الشهر، ومنهم من ضبطه كصرد. نقله شيخنا. ومن المجاز الاقتراح: ارتجال الكلام، يقال: اقترح خطبته، أي ارتجلها. و الاقتراح: استنباط الشيء من غير سماع. وفي حاشية الكشاف للجرجاني: هو السؤال بلا روية. والاقتراح: الاجتباء والاختبار. قال ابن الأعرابي: يقال اقترحته، واجتبيته، وخوصته، وخدمته واختلمته واستخلصته واستميته كله بمعنى اخترته. ومنه يقال: اقترح عليه صوت كذا وكذا، أي اختاره. والاقتراح: ابتداع أول الشيء تبتدعه وتقترحه من ذات نفسك من غير أن تسمعه. وقد اقترحه، عن ابن الأعرابي. واقترح السهم وقرح: بدئ عمله. وفي الأساس: وأنا أول من اقترح مودة فلان، أي أول من اتخذه صديقا، وهو مجاز. والاقتراح: التحكم، ويعدى بعلى، يقال: اقترح عليه بكذا: تحكم وسأل من غير روية. وعبارة البيهقي في التاج: الاقتراح طلب شيء ما من شخص ما بالتحكم. ومن المجاز: الاقتراح: ركوب البعير قبل أن يركب، وقد اقترحه. والقريح: السحابة أول ما تنشأ والقريح: الخالص، كالقراح، قاله أبو حنيفة. وأنشد أبو ذؤيب: وإن غلاما نيل في عهد كاهـل لطرف كنصل السمهري قريح
نيل، أي قتل. في عهد كاهل، أي له عهد وميثاق. والقريح بن المنخل في نسب سامة بن لؤي بن غالب القرشي. والقريح من السحابة ماؤها حين ينزل. قال ابن مقبل: وكأنما اصطبحت قريح سحابة. وقال الطرماح: ظعائن شمن قريح الخريف من الأنجم الفرغ والذابحه وذو القروح: لقب امرئ القيس بن حجر الشاعر الكندي، لأن قيصر ملك الروم ألبسه، وفي نسخة: بعث إليه قميصا مسموما فلبسه فتقرح منه جسده فمات. قال شيخنا: وهذا هو المشهور الذي عليه الجمهور، وفي شرح شواهد المغني للحافظ جلال الدين السيوطي أنه ذو الفروج بالفاء والجيم، لأنه لم يخلف إلا البنات. وقد أخرج ابن عساكر عن ابن الكلبي قال: أتى قوم رسول الله صلى الله عليه وسلم فسألوه عن أشعر الناس، فقال: ائتوا حسانا، فأتوه فسألوه فقال: ذو الفروج. وذو القرح: كعب بن خفاجة الشاعر. والقرحاء: فرسان لهم. وعن أبي عبيدة: القراح كغراب: سيف - بكسر السين المهملة - القطيف، وأنشد للنابغة: قراحية ألوت بليف كـأنـهـا عفاء قلاص طار عنها تواجر وقال جرير: ظعائن لم يدن مع النصارى ولا يدرين ما سمك القراح وقال غيره: هو سيف البحر مطلقا. و:ة بالبحرين. وفي نسخة و:ع، أي واسم موضع. والقريحاء، كبتيراء: هنة تكون في بطن الفرس كرأس الرجل ومثله في التهذيب واللسان. قال: و هي من البعير لقاطة الحصى. وعن أبي زيد: قرحة الربيع أو الشتاء بالضم: أوله. وأصبنا قرحة الوسمي: أوله، وهو مجاز في الأساس. ويقال طريق مقروح: قد أثر فيه فصار ملحوبا بينا موطوءا. والمقرحة: أول الإرطاب، وذلك إذا ظهرت مثل القروح. والمقرحة من الإبل: ما بها قروح في أفواهها فتهدلت لذلك مشافرها، واسم ذلك الداء القرحة، بالضم ونسبه الأزهري إلى الليث، وهو الصواب. قال البعيث: ونحن منعنا بالكلاب نسـاءنـا بضرب كأفواه المقرحة الهدل ومثله في إصلاح المنطق لابن السكيت، قال: وإنما سرق البعيث هذا المعنى من عمرو بن شأس: وأسيافهم آثـارهـن كـأنـهـا مشافر قرحى في مباركها هدل وأخذه الكميت فقال: يشبه في الهـام آثـارهـا مشافر قرحى أكلن البريرا وقال الأزهري: قرحت الإبل فهي مقرحة، والقرحة ليست من الجرب في شيء. وقرح الرجل بئرا، كمنع، واقترحها: حفر في موضع لا يوجد فيه الماء، أو لم يحفر فيه، فكأنه ابتدعها. وأقرح، بضم الراء: لبنى سواءة من طيىء، ويقال: الأقارح أيضا، وهو شعب. وقرحياء، بالكسر: آخر وذو القرحى سوق بوادي القرى. وقد جاء في الحديث ذكر قرح، بضم القاف وسكون الحاء وقد، يحرك في الشعر: سوق وادي القرى، صلى به رسول الله صلى الله عليه وسلم وبنى به مسجدا. وأما قول الشاعر: حبسن في قرح وفي داراتها سبع ليال غير معلوفاتهـا
فهو اسم وادي القرى. كذا في لسان العرب. والقراحتان بالضم: الخاصرتان وتقرح له بالشر، إذا تهيأ مثل تقذح وتقدح. ومما يستدرك عليه في هذه المادة:التقريح: أول نبات العرفج. وقال أبو حنيفة: التقريح أول شيء يخرج من البقل الذي ينبت في الحب. وتقريح البقل:نبات أصله، وهو ظهور عوده. وقال رجل لآخر: ما مطر أرضك? فقال: مرككة فيها ضروس وثرد، يدر بقله ولا يقرح أصله. ثم قال ابن الأعرابي: وينبت البقل حينئذ مقترحا صلبا. وكان ينبغي أن يكون مقرحا، إلا أن يكون اقتراح لغة في قرح. وقد يجوز أن يكون قوله مقترحا، أي منتصبا قائما على أصله. وقال ابن الأعرابي لا يقرح البقل إلا من قدر الذراع من ماء المطر، فما زاد. قال: ويذر البقل من مطر ضعيف قدر وضح الكف. والتقريح: التشويك، ووشم مقرح: مغرز بالإبرة. وتقريح الأرض: ابتداء نباتها وفي الحديث: خبر الخيل الأقرح المحجل، هو ما كان في جبهته غرة وفي الأساس: فرس أقرح: أغر، وخيل قرح. ومن المجاز: تفرى الدجى عن وجه أقرح، وهو الصبح، لأنه بياض في سواد. قال ذو الرمة: وسوج إذا الليل الخـداري شـقـه عن الركب معروف السماوة أقرح يعنى الفجر والصبح. والقرحاء: الروضة التي بدأ نبتها. وهضبة قرواح: ملساء جرداء طويلة. وفي الأساس: قرحت سن الصبي: همت بالنبات، فإذا خرجت قيل: غررت. وهو قرحة أصحابه: غرتهم، وهو مجاز. وبنو قريح، كأمير: حي. وقرحان: اسم كلب. وفي الأساس: ولا ذباب إلا وهو أقرح، كما لا بعير إلا وهو أعلم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR23.470 harfقَرَحَهُ
1 قَرَحَهُ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K, *) aor. قَرَحَ , (Msb, K,) inf. n. قَرْحٌ (S, A, Mgh, L, Msb) and قُرْحٌ, (A,) or the latter is a simple subst., (L, Msb,) He wounded him; syn. جَرَحَهُ. (S, Mgh, Msb, K. *) ― -b2- قَرَحَ بِئْرًا: see 8. ― -b3- And قُرِحَ said of an arrow: see 8. ― -b4- قُرِحَ said of a camel, He was attacked by the disease termed قُرْحَة [q. v.]; as also ↓ قُرِّحَ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.993 harfقَرَحَ
قَرَحَ A ( n. ac. قَرْح 1 ),
a. Wounded, hurt.
b. Rendered ulcerous.
c. [ acc. & Bi ], Accused with ( truth ).
d. Dug ( a well ).
e. A ( n. ac. قُرُوْح 27 ), Finished teething, completed his fifth year ( animal ).
f. Grew forth ( tooth ).
g. ( n. ac. قِرَاْح 23 , قُرُوْح 27 ), Became pregnant ( camel ).
h. see infra (a) .
قَرِحَ
قَرِحَ A ( n. ac. قَرَح 4 ),
a. Became
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.849 harfقرح
قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ) - قَرْح
قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ) + الكائن: يصيبه جراح مفتوحة ومتشققة، تحفر في الجسم، ويخرج منها الصديد
قَرْح: اسم فعل " قَرَحَ - يَقْرَحُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الجرح الغائر المفتوح الذي يخرج منه الصديد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المرض الجسمي أو النفسي وتغير بنية ووظيفة الشيء أو
Mücavir kökler22 mücavir (29 toplam)
- دول
1 ortak ayet · Düvel (dal) : Bir sene önceki kurumuş, tekrar yaşaran ot…
- جوب
1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- مسس
1 ortak ayet · Ona dokundu
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- أجر
1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- أله
2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
Geçtiği ayetler(2)
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا …
Silah yarasıEğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ …
Silah yarasıEğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جرح, كلم, الم |
| Zıt Kök | شفي |
| Çekirdek Özet 1 | Dıştan gelen darbe veya kesici silah tesiriyle derinin yırtılması, kabuk bağlayan veya deşen yara ve bunun doğurduğu elem |
| Çekirdek Özet 2 | Mücadele ve cihat sürecinde inananların ve karşıtlarının maruz kaldığı bedensel ve ruhsal sarsıntı, fedakarlık izi ve arınma bedeli |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal ve tarihsel mücadelelerdeki dönemsel yaralanmaların ve yenilgilerin mutlak çöküş değil, kolektif olgunlaşma ve tasfiye süreci olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel deri lezyonuna indirgenip tarihsel-toplumsal imtihan ve kolektif direnç boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Vurma, çarpma, sürtünme veya bir yere yerleşip dip yapma anlamı taşır; قرع, قرض, قرش ve قرر köklerinde sert bir temasın, delmenin veya kesmenin izi görülür. | ح | Boğazın en açık sürtünmeli harfi olan ح sesi, çarpma hareketine yırtılma, açığa çıkma, kabarma ve için dışa sızması anlamını ekleyerek vurulan yerin deşilip açık yaraya dönüşmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve sertliğin tek bir odak noktasında toplanmasını, hedefe yönelen baskıyı temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bedenin en üst yüzeyini, dış deriyi ve hareketin ilk temas ettiği ön cepheyi gösterir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış koruyucu tabakanın, korugan duvarın veya derinin sınır hattını ifade eder. |
| قرح | Odaklanmış sert bir gücün koruyucu dış sınırı delmesi | Bir temasın ve darbenin bedenin koruyucu örtüsünü (deri/çit) yırtarak içeri işlemesi ve dışarıya kan veya cerahat sızdıran bir gedik açması hareketini tanımlar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir alet veya silah darbesiyle bedenin yaralanması, deride kabaran ve acı veren çıban; atın veya devenin dişinin patlayıp etten çıkması; saf ve katıksız su veya toprak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Mütenahhil el-Hüzelî savaştaki yaralanmayı şöyle tasvir eder: لا يُسْلِمُونَ قَرِيحاً حَلَّ وَسْطَهُمُ / يومَ اللِّقاءِ ولا يَشْوُونَ من قَرَحُوا (Savaş günü aralarına düşen yaralıyı düşmana terk etmezler; yaraladıkları kimseyi de hafif sıyrıkla bırakmazlar, tam vururlar). |
| Erken Arapça kullanım | Câbir b. Abdillâh’ın aktardığı gazve tasvirinde geçen ibare: كنا نَخْتَبِطُ بقِسيِّنا ونأْكلُ حتى قَرِحَتْ أَشداقُنا (Yaylarımızla yaprak silkip yerdik, öyle ki sert yapraklar sebebiyle avurtlarımız yara içinde kalmıştı). |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قرح kökü, deride açılan gedik, kazıma ve kellik-kabuk bağlama hattında belirgin fonetik ve semantik paralellikler gösterir. İbranicede yer alan q-r-ḥ (ק-ר-ח / qāraḥ) kökü doğrudan başın açılması, kellik oluşması veya derinin pürüzsüzce sıyrılıp açığa çıkması anlamını taşır; bu durum Arapçadaki قرح kökünün türevleri arasında bulunan alındaki beyaz leke (akrah) veya katıksız arı toprak (el-ardü'l-karâh) anlamıyla doğrudan semantik akrabalık kurar. Süryanicede q-r-ḥ (ܩܪܚ) biçimi derinin soyulması, açıkta kalması ve kabuklaşmayı imlerken, Ge'ez (Etiyopya) dilinde qärḥä formu delme ve kazıma eylemleriyle örtüşür. Arapçada kök, bu ortak Sami mirası olan yüzeysel soyulma ve gedik açılma çekirdeğini, özellikle savaş aletlerinin açtığı derin kesikler ve içten dışa patlayan çıbanlar bağlamında derinleştirmiş ve fiziksel yaradan doğan derin elemi ifade eden bir anlama dönüştürmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قرح | Kesici alet darbesi, derinin deşinmesi, berrak ve katıksız olma ile kuyudan ilk suyun çıkarılması (karîha) anlamları arasında koruyucu kabuğun yarılarak saf cevherin ortaya çıkması ortak bağı vardır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qāraḥ (קָרַח), Süryanice qəraḥ (ܩܪܚ) | Kellik, örtünün kalkması, derinin açığa çıkması ve kabuk bağlama ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik k-r / q-r kökleri | Kazıma, kabuk soyma, sert yüzeyi çizip yarma kök ailesiyle fonetik ve morfolojik yakınlık taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرح | Anlamlı | Yaralamak, yara | Silahla veya hastalıkla derinin yırtılması ve elem vermesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قحر | Anlamlı | İhtiyarlamak, kurumak | Yaşlanıp derisi pörsümek, kaba ve kuru hale gelmek. | Hedef kökle sertleşme ve deri deformasyonu bakımından ilişkilidir; Kur'an'da geçmez. |
| رقح | Anlamlı | Geçimini ıslah etmek | Malı çekip çevirmek, ticareti düzene sokmak. | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon. |
| رحق | Anlamlı | Halis içecek | Katkısız, tortusuz, en üstün nitelikli şarap veya nektar. | قرح kökünün saf su (karâh) anlamıyla anlamsal örtüşme taşır; Kur'an'da geçer. |
| حقر | Anlamlı | Küçük ve değersiz görmek | Saygınlığı yitirmek, hakir ve zayıf duruma düşmek. | Kur'an'da geçmez. |
| حرق | Anlamlı | Ateşle yakmak | Isı ve alev tesiriyle tüketmek, tahrip etmek. | Yaralama ve elem verme yönüyle temas taşır; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرح | Merkez | Darbe ve yara | Dıştan gelen sert silah darbesinin açtığı derin gedik, kabuk bağlayan lezyon ve doğurduğu sürekli sızı. | Hem yaranın bizzat kendisini hem de hissedilen yoğun elemi aynı anda kapsar. |
| جرح | Komşu | Bedensel kesik | Derinin fiziksel olarak kesilmesi ve yırtılması eylemine odaklanır; elemin psikolojik boyutunu قرح kadar merkeze almaz. | Hukuki ve fiili suç/zarar bağlamında eylemin nesnel neticesini bildirir. |
| كلم | Komşu | İz bırakan yara | Vücutta veya ruhta kalıcı tesir, derin çizik ve görünür iz bırakan hasar. | كلم kökünde konuşmanın zihinde bıraktığı tesir gibi iz ve tesir ön plandadır. |
| الم | Komşu | Duyusal acı | Fiziksel bir yaraya bağlı olsun ya da olmasın, hissedilen saf elem ve ıstırap. | Somut deri tahribatından ziyade bedensel veya psikolojik hissi tanımlar. |
| شفي | Zıt | İyileşme, kapanma | Açılan yaranın iyileşmesi, derinin yeniden bütünlüğe kavuşması ve elemin dinmesi. | قرح kökünün meydana getirdiği hasarın giderilip sıhhate erişilmesidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرح | Silah yarası, deşilen yara ve elemi | Hem fiziksel kesiyi hem de onun getirdiği içsel sızıyı ve mücadele izini kuşatır. | Kesin |
| Latince | Vulnus, Ulcus | Yara, bere, çıban | Vulnus travmatik dış yarayı, ulcus ise içten patlayan lezyonu karşılar; Arapçadaki kolektif arınma boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Wound, Ulcer, Trauma | Yara, açık yara, sarsıntı | Wound fiziksel doku bozulmasını, trauma ise sarsıcı etkiyi verir; Kur'an'daki iki taraflı tarihsel imtihan nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Wunde, Geschwür | Yara, müzmin lezyon | Fiziksel doku harabiyetini doğrudan karşılar; kökün saf su ve ilk keşif türevlerini kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Blessure, Plaie | Yara, sızlayan hasar | Dış darbeyle açılan kanamalı veya iz bırakan hasarı tanımlar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَرْحٌ (Nekre) | Savaşta alınan ağır fiziksel ve askeri darbe, hezimet hissi | Uhud Savaşı sonrası müminlerin uğradığı mağlubiyet ve zayiatın Bedir'de müşriklerin aldığı darbe ile dengelendiğini hatırlatan teselli ve arınma bağlamı (Âl-i İmrân 3:140). |
| الْقَرْحُ (Marife) | Yaşanan kesin travma, bilinen yara ve zafiyet hali | Uhud Savaşı'ndan hemen sonra yaralı ve bitkin olmalarına rağmen Hamrâülesed seferine çıkarak Allah ve Resulünün çağrısına icabet edenlerin sadakati bağlamı (Âl-i İmrân 3:172). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Musibet ve imtihan teorisi | Hak yolda olanların neden hezimete ve yaraya maruz kaldığı sorunu; yaranın ilahi gazap değil, şehitlerin seçilmesi ve müminlerin saflaşması için bir vesile oluşu. | Arınma ve temyiz (ayıklanma) aracı olarak yara. |
| Fıkıh | Cihat ve sefer hükümleri | Ağır yaralı kimselerin savaşa iştirak mükellefiyeti, mazeret sınırları ve yaranın ibadetlere (abdest, teyemmüm) etkisi. | Mazeret teşkil eden bedensel hasar. |
| Tefsir | Âl-i İmrân suresi tahlili | "Karh" (fetḥ ile) ve "Kurh" (zamm ile) kıraat farkları üzerinden yaranın bizzat kendisi ile onun verdiği elemin ve zafiyetin ayrımı. | Savaş yarası ve yenilgi travması. |
| Hadis | Gazve ve cihat rivayetleri | Uhud gazvesinde Hz. Peygamber'in ve sahabenin aldığı yaralar; yaranın kıyamet günü misk kokusuyla parlaması tasviri. | Sadakat ve fedakarlık nişanesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve sabır imtihanı | Fedakarlık ve arınma bedeli | Safları arındırma ve nifakı ayıklama | Dava uğruna alınan darbe, inananların teslimiyetini ölçen ve kibri kıran ilahi bir pedagojidir. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin aranması | Karîha (zihinsel istinbat) | Gizli olanı deşip açığa çıkarma | Tıpkı toprağın deşilip saf suyun çıkarılması gibi zihnin zorlanıp saf bilgiye ulaşmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve topluluk mücadelesi | Stratejik hezimet ve kriz | Direnç ve öz eleştiri mekanizması | İktidar günlerinin toplumlar arasında devredilmesi yasası gereği alınan darbe, devleti toparlanmaya zorlar. | Güçlü |
| İktisadi | Kriz ve kaynak yönetimi | Üretim ve sermaye hasarı | Risk dağıtımı ve yeniden yapılanma | Kriz anında sermayede açılan gediğin tüketici değil yapılandırıcı bir ders haline getirilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kırılma mekaniği ve stres korozyonu (Fracture mechanics) | Bir malzemenin dışarıdan gelen aşırı yüke bağlı olarak çatlaması, yüzey sürekliliğini kaybetmesi ancak malzemenin bu çatlak üzerinden akma dayanımının yeniden test edilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travma sonrası büyüme (Post-traumatic growth) | Bireyin veya topluluğun yıkıcı bir kriz ve yara alması sonrasında eski haline dönmekle kalmayıp krizi işleyerek daha yüksek bir bilinç ve dayanıklılık düzeyine erişmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tıbbi anlamda bir cilt hastalığına (ülser/çıban) veya savaştaki rastgele et kesiğine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, kolektif varoluş mücadelesinde yaşanan stratejik yaralanmayı, mağlubiyet şokunu ve buna rağmen safların dağıtılmayarak imtihanın derinleştirilmesini kapsayan ahlaki ve ontolojik bir dönüşüm sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uhud yenilgisinin ilahi bir terk ediliş veya hak davanın başarısızlığı sanılması; oysa kök bu yaranın karşı tarafta da bulunduğunu ve tarihin devridaimi içinde bir tasfiye ve olgunlaşma aşaması olduğunu bildirir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini, sünnetullahın toplumlar üzerindeki işleyişini ve iman iddialarının sınandığı kriz anlarında mümin psikolojisinin nasıl inşa edildiğini doğrudan açıkladığı için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cihat, toplumsal dönüşüm, kriz yönetimi ve peygamberlerin dahi maruz kaldığı yenilgi ve zorlukların ele alındığı Uhud bağlamındaki ayetlerde (özellikle Âl-i İmrân suresi 139-175 arası) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak yolda olanların her zaman dünyevi zaferler kazanacağı, yenilgi ve yaralanmanın bir lanet veya hata göstergesi olduğu yönündeki kaderci ve sığ zafer algısını tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKesici bir aletin veya şiddetli bir baskının deriyi yırtıp açığa çıkarması, bedende sızlayan bir gedik açması ve kabuk bağlayan lezyon.
- Soyut anlamİnanç ve varoluş mücadelesinde çekilen derin acı, toplumsal hezimetlerin doğurduğu sarsıntı ve bu sarsıntı vesilesiyle gerçekleşen saflaşma.
- Sistematik karşılıkGüç dengelerinin döngüsel değişimi yasasında, alınan yaraların sistemi çökertmeyip direnç eşiğini artıran bir filtreye dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , bir topluluğun kriz öncesi mevcut durumunu temsil eder. Meydana gelen yaralanma ve darbe (karh), sisteme bir diferansiyel gerilim olarak yansır. Bu süreç, inancı zayıf olan ve elenen unsurların (nifak / arınma) sistemden tasfiyesini sağlar. Kalan çekirdek yapı ise direnç katsayısı ile çarpılarak yeni ve daha dayanıklı bir kolektif duruma evrilir. Yara, yok edici bir son değil, sistemin arınarak yeniden organize olmasını sağlayan dinamik bir etmendir.