قصم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ص-م1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قومظلمقصمقَصَمْنَانشأقريأخركون

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

قصم

ق - ص - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kırıp geçirdik

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR550 harf
القاف والصاد والميم معهما ق ص م، ق م ص مستعملان فقط قصم: القَصْمُ: دق الشيء، وقَصَمَ الله ظهره، قال: إذا نزلتْ بالمرءِ قاصِمةُ الظهرِ ورجل قَصِمٌ: هار ضعيف سريع الانكسار، وفتاة قَصِمةٌ: منكسرة. وأقْصَمُ أعم وأكثر من الأقصف أي الذي انقَصَمَتْ ثنيته من النصف. قمص: القِماصُ: ألا يستقر في موضع، تراه يقمِص فيثب من مكانه من غير صبر. يقال للقلق: أخذه القِماصُ. والقَمَصُ: ذباب صغار فوق الماء، الواحدة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR514 harf
قَصَمْتُ الشيء قَصْماً، إذا كسرتَه حتَّى يبين. تقول: قَصَمَهُ فانْقَصَمَ وتَقَصَّمَ. ورجلٌ أقْصَمُ الثَنيَّةِ، إذا كان منكسِرها من النصف، بيِّن القَصَمِ. يقال: جاءتكم القَصْماءُ، يُذْهَب به إلى تأنيث الثنية. قال ابن دريد: القَصْماءُ من المعز المكسورة القرنِ الخارج، والعَضْباءُ: المكسورة القرن الداخل، وهو المُشاش. والقِصمَةُ بكسر القاف الكِسْرَةُ، والقَصْمَةُ بالفتح: مِرْقاة الدرَجة. ورجلٌ قصِمٌ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.423 harf
ق ص م صمق ، قمص ، قصم ، صقم . صمق : أهمله الليث . وفي ( نوادر الأعراب ) يقال : ما زالَ فلانٌ صامِقاً منذ اليومِ وصامِياً وصابِياً أي عطشان أو جائِعاً . قال : وهذه صَمَقةٌ من الحَرّةِ : أَي غليظةٌ ، قالوا : وأَصْمَقْت الباب وَأَصْفَقته ، أَي : أَغلقته ، قاله السُّلميُّ . قصم : قال الليث : القَصْمُ : دقُّ الشيء ، ويقال للظالم : قَصَمَ الله ظهره ، ورجلٌ قَصِمٌ ، أي : هارٍ ضعيف سريع الانكسار ، وقناةٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.592 harf
(باب القاف والصاد وما يثلثهما) (قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال: فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR208 harf
- قال تعالى: ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة﴾ [الأنبياء/11] أي: حطمناها وهشمناها، وذلك عبارة عن الهلاك، ويسمى الهلاك قاصمة الظهر، وقال في آخر: ﴿وما كنا مهلكي القرى﴾ [القصص/59]. والقصم: الرجل الذي يقصم من قاومه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR598 harf
ق ص م ما به وصم وما فيه قصم ولا فصم وبه قصم وهو أقصم‏.‏ وانقصمت ثنيّته‏.‏ ولو سألتني قصمة سواك ما أعطيتك أي نفاثته وهي الشظيّة منه تبقى في المستاك فينفثها‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ استغنوا عن الناس ولو عن قصمة السواك ‏"‏ وبين أيديهم قصيمةٌ من غضاً وقصيمةٌ من أرطى كما يقال‏:‏ حرجة من طلح وقصيم وقصائم وذهبوا يخبطون في القصيم‏.‏ وهذه الدرجة فيها ثلاثون قصمة أي مرقاة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نزلت بهم قاصمة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.331 harf
القَصْمُ: دَقُّ الشيء. يقال للظالم: قَصَمَ الله ظهره. ابن سيده: القَصْمُ كسر الشيء الشديد حتى يَبين. قَصمه يَقْصِمه قَصْماً فانْقَصَمَ وتقَصَّمَ: كسَره كسْراً فيه بَيْنونة. ورجل قَصِمٌ أَي سريع الانْقِصام هَيَّابٌ ضعيف. وقُصَمُ مثل قُثَم: يَحْطِم ما لقي؛ قال ابن بري: صوابه قُصَمٌ مثل قُثَمٍ تَصْرِفُهما لأَنهما صِفتانِ، وإِنما العدل يكون في الأَسماء لا غير. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR191 harf
* ق ص م * * قَصَم * الشيء سره حتى يبين وبابه ضرب تقول قصمه * فانْقَصَم * و * تَقَصَّم * و * القِصْمَةُ * بالكسر الكسرة وفي الحديث ﴿استغنوا عن الناس ولو عن قسمة السواك﴾ و * القَيْصُومُ * نبت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.539 harf
| | ( قَصَمَهُ يَقْصِمهُ ) قَصْمًا : ( كَسَرَهُ | وأَبَانَهُ ) ، وفي الصِّحاح حتَّى يَبِينَ ( أَوْ | كَسَرَهُ وإِنْ لَمْ يَبِنْ ) ، وفي حَدِيثِ أَهْلِ | الجَنَّة : في دُرَّةٍ بَيْضَاءَ لَيْسَ فِيهَا قَصْمٌ | ولا فَصْمٌ ، فبِالقَافِ كَسْرٌ مَعَ بَيْنُونَةٍ | وبِالفَاءِ من غَيْرِ بَيْنُونَةٍ ، كذا نَقَلهُ | الزَّمخشَرِيُّ في الكَشَّافِ ، ومَرَّ في ف ص | م ، وقِيلَ - بالقاف - : كَسْرُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR137 harf
قَيْصُومٌ قَيْصُومٌ ذ Artemisia abrotanum, or southern-wood; also called قَيْصُومٌ ذَكَرٌ: and قَيْصُومٌ أُنْثَى is applied to santolina.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR522 harf
قَصَمَ قَصَمَ I ( n. ac. قَصْم 1 ), a. Broke. b. Returned. تَقَصَّمَ تَقَصَّمَ V , اِنْقَصَمَ VII , a. Broke; was broken. قَصْم قَصْم 1 , ( pl. أَقْصَاْم 38 ), a. Bit, piece, fragment. قَصْمَة قَصْمَة 1t , a. see 1 . b. Step, stair. قِصْمَة قِصْمَة 2t , قُصْمَة 3t , a. see 1 . قَصَم قَصَم 4 , a. Fracture, breach; gap. b. Locusts' eggs. قَصِم قَصِم 5 , a. Brittle, frail,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.136 harf
قصم قََصَمَ - يَقْصِمُ قََصَمَ - يَقْصِمُ + كائن + شيئاً: يأتي إلى شيء صلب وقاس، فيضربه بقوة، فيكسره ويفرقه أجزاء كبيرة متصلة، ولكنها تكاد تنفصل بعضها عن بعض واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكسير والتهشيم "، وهي قَصَفَ - يَقْصِفُ، قََصَمَ - يَقْصِمُ، هَشَمَ - يَهْشِمُ، قَضَّ - يَقٌُضُّ، هَارَ - يَهُوْرُ، رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ -
Maddenin bağlantısı

قصم قََصَمَ - يَقْصِمُ قََصَمَ - يَقْصِمُ + كائن + شيئاً: يأتي إلى شيء صلب وقاس، فيضربه بقوة، فيكسره ويفرقه أجزاء كبيرة متصلة، ولكنها تكاد تنفصل بعضها عن بعض واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكسير والتهشيم "، وهي قَصَفَ - يَقْصِفُ، قََصَمَ - يَقْصِمُ، هَشَمَ - يَهْشِمُ، قَضَّ - يَقٌُضُّ، هَارَ - يَهُوْرُ، رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ) قصمنا ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين(11)﴾ الأنبياء مختار الصحاح ● [قصم] ق ص م: قَصَم الشيء سره حتى يبين وبابه ضرب تقول قصمه فانْقَصَم و تَقَصَّم و القِصْمَةُ بالكسر الكسرة وفي الحديث ﴿استغنوا عن الناس ولو عن قسمة السواك﴾ و القَيْصُومُ نبت معجم الفرائد القرآنية: ق ص م " قَصَمْنَا" في قوله تعالـى :" وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً " (11) الأنبياء . القَصْمُ : الحطم والهشم، ويعبر به عن الهلاك. والقصم يكون كسراً مع بينونة، أما الفصم فهو كسر من غير بينونة . الراغب قصم - قال تعالى: }وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة﴿[الأنبياء/11] أي: حطمناها وهشمناها، وذلك عبارة عن الهلاك، ويسمى الهلاك قاصمة الظهر، وقال في آخر:﴾وما كنا مهلكي القرى{ [القصص/59]. والقصم: الرجل الذي يقصم من قاومه. ملخص اللسان: 1. القَصْمُ: دَقُّ الشيء. يقال للظالم: قَصَمَ الله ظهره. القَصْمُ كسر الشيء الشديد حتى يَبين. 2. قَصمه يَقْصِمه قَصْماً فانْقَصَمَ وتقَصَّمَ: كسَره كسْراً فيه بَيْنونة. 3. وقُصَمُ: يَحْطِم ما لقي؛ 4. وقَصِمَتْ سِنُّه قَصَماً وهي قَصْماء: انشقت عَرْضاً 5. ورجل أَقصمُ الثنية إِذا كان منكسرها من النصف بيّن القَصَمِ، 6. وقَصَمه يَقْصِمه قَصْماً:أَهلكه. 7. ومعنى قَصمنا أَهلكنا وأَذهبنا. لسان العرب ● - قصم: القَصْمُ: دَقُّ الشيء. يقال للظالم: قَصَمَ الله ظهره. ابن سيده: القَصْمُ كسر الشيء الشديد حتى يَبين. قَصمه يَقْصِمه قَصْماً فانْقَصَمَ وتقَصَّمَ: كسَره كسْراً فيه بَيْنونة. ورجل قَصِمٌ أَي سريع الانْقِصام هَيَّابٌ ضعيف. وقُصَمُ مثل قُثَم: يَحْطِم ما لقي؛ قال ابن بري: صوابه قُصَمٌ مثل قُثَمٍ تَصْرِفُهما لأَنهما صِفتانِ، وإِنما العدل يكون في الأَسماء لا غير. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه قال في أَهل الجنة يُرْفَعُ أَهلُ الغُرَفِ إِلى غُرَفِهم في دُرَّة بَيْضاء ليس فيها قَصْمٌ ولا فَصْمٌ؛ أَبو عبيدة: القَصْمُ، بالقاف، هو أَن ينكسر الشيء فيبَين، يقال منه: قَصَمْت الشيء إِذا كسرتَه حتى يبين، ومنه قيل: فلان أَقْصَمُ الثَّنِيَّة إذا كان منكسرها، وأَما الفَصْمُ، بالفاء، فهو أَن يَنْصَدِعَ الشيء من غير أَن يَبِين. وفي الحديث: الفاجرُ كالأَرْزَةِ صمَّاءُ مُعْتدِلة حتى يَقْصِمها الله. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: ولا قَصَمُوا له قَناة، ويروى بالفاء. وفي حديث كعب: وجدت انْقِصاماً في ظهري، ويروى بالفاء، وقد تقدما. ورمح قَصِمٌ: منكسر، وقناة قَصِمةٌ كذلك، وقد قَصِمَ.وقَصِمَتْ سِنُّه قَصَماً وهي قَصْماء: انشقت عَرْضاً ورجل أَقصمُ الثنية إِذا كان منكسرها من النصف بيّن القَصَمِ، والأَقْصَمُ أَعمُّ وأََعرف من الأَقصف، وهو الذي انقصمت ثنيته من النصف. يقال: جاءتكمُ القَصْماء، تذهب به إِلى تأْنيث الثنية. قال بعض الأَعراب لرجل أَقصَمِ الثنيةِ: جاءتكم القَصْماء، ذهب إِلى سِنِّه فأَنثها. والقَصْماء من المعز: التي انكسر قرناها من طرفيهما إِلى المُشاشة، وقال ابن دريد: القَصْماء، من المعز المكسورة القرنِ الخارجِ، والعَضْباء المكسورة القرن الداخل، وهو المُشاش.والقَصْمُ في عَروض الوافر: حذف الأَول وإِسكان الخامس، فيبقى الجزء فاعِيلٌ، فينقل في التقطيع إِلى مَفْعولن، وذلك على التشبيه بقَصْم السن أَو القَرْن. وقَصْمُ السواكِ وقَصْمَتُه وقِصْمَتُه الكسرة منه، وفي الحديث: اسْتَغْنُوا عن الناس ولو عن قِصْمةِ السواكِ. والقصمة، بكسر القاف، أَي الكسرة منه إِذا استيك به، ويروى بالفاء. وقَصَمه يَقْصِمه قَصْماً: أَهلكه. وقال الزجاج في قوله تعالى: وكم قَصَمْنا من قرية؛ كم في موضع نصب بقَصَمنا، ومعنى قَصمنا أَهلكنا وأَذهبنا. ويقال: قَصَمَ الله عُمُر الكافر أَي أَذهبه. والقاصِمةُ: اسم مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ قال ابن سيده: أَرى ذلك لأَنها قَصَمت الكفر أَي أَذْهَبته. والقَصْمة، بالفتح: مَرْقاة الدرجة مثل القَصْفة. وفي الحديث: إِن الشمس لتَطْلُعُ من جهنم بين قَرْنَيْ شيطان فما ترتفع في السماء من قَصْمة إِلا فُتحَ لها باب من النار، فإِذا اشتدَّت الظهيرة فُتحت الأَبواب كلها. وسميت المرقاة قَصْمة لأَنها كسرة من القصم الكسر. وكلُّ شيء كَسَرْته فقد قَصَمْته. وأَقْصامُ المَرْعى: أُصُوله ولا يكون إِلا من الطَّريفة، الواحد قِصْمٌ. والقَصْمُ: العتيق من القطن؛ عن أَبي حنيفة. والقَصِيمة: ما سهل من الأَرض وكثر شجره.والقَصِيمةُ: مَنْبِت الغَضى والأَرْطَى والسَّلَم؛ وهي رملة؛ قال لبيد: وكتِيبة الأَحْلافِ قد لاقَيْتُهمْ، حيثُ اسْتَفاضَ دَكادِكٌ وقَصِيمُ وقال بشر في مفرده: وباكَرَه عِندَ الشُّروقِ مُكَلَّبٌ أَزَلُّ، كسِرْحانِ القَصِيمةِ ، أَغْبَرُ قال: وقال أُنَيْف بن جَبَلة: ولقدْ شَهِدْتُ الخَيْلَ يَحْمِلُ شِكَّتي عَتِدٌ، كسِرْحانِ القَصِيمة، مُنْهِب الليث: القَصِيمةُ من الرمل ما أَنبت الغَضَى وهي القَصائِمُ. أَبو عبيد: القصائمُ من الرمال ما أَنبت العِضاه. قال أَبو منصور: وقول الليث في القَصِيمة ما يُنبت الغضى هو الصواب. والقَصِيمُ: موضع معروف يَشُقُّه طَرِيقُ بَطْن فَلْجٍ؛ وأَنشد ابن السكيت: يا رِيَّها اليومَ على مُبِينِ، على مُبينٍ جَرِدِ القَصِيمِ مُبِين: اسم بئر. والقَصِيم: نَبْت. والأَجارِدُ من الأَرض: ما لا يُنبت؛ وقال: أَفْرِغْ لِشَوْلٍ وعِشارٍ كُومِ باتَتْ تُعَشَّى اللَّيلَ بالقَصِيم، لبَابة من هَمِقٍ عَيْشُوم الرياشي: أَنشدني الأَصمعي في النون مع الميم: يَطْْعُنُها بخَنْجَرٍ مِنْ لَحْمِ، تحْتَ الذُّنابَى في مكانٍ سُخْنِ قال: ويسمى هذا السناد. قال الفراء: سمي الدال والجيم الإِجادة، رواه عن الخليل؛ وقال الشاعر يصف صَيّاداً: وأَشْعَثَ أَعْلى ماله كِفَفٌ له، بفَرْشِ فَلاة، بَيْنَهُنَّ قَصِيمُ الفَرْش: مَنابت العُرْفُط. ابن الأَعرابي: فَرْشٌ من عُرفط، وقَصِيمةٌ من غَضىً، وأَيْكَةٌ من أَثْل، وغالٌّ من سَلَم، وسَلِيلٌ من سَمُرٍ للجماعة منها. وقال أَبو حنيفة: القَصِيمُ، بغير هاء، أَجَمة الغضى، وجمعها قَصائم وقُصْم. والقَصِيمةُ: الغَيْضة. والقَيْصوم: ما طال من العشب، وهو كالقَيْعُون؛ عن كراع. والقَيْصُوم: من نبات السهل؛ قال أَبو حنيفة: القَيْصُوم من الذكور ومن الأَمْرار، وهو طيب الرائحة من رَياحين البر، وورقه هَدَب، وله نَوْرَة صفراء وهي تَنْهض على ساق وتطول؛ قال جرير: نَبتَتْ بمَنْبِتِه فطابَ لشمِّها، ونَأَتْ عن الجَثْجاثِ والقَيْصُوم وقال الشاعر: بلادٌ بها القَيْصُومُ والشِّيحُ والغَضَى أَبو زيد: قَصَم راجعاً وكصَمَ راجعاً إذا رجع من حيث جاء ولم يُتِمَّ إلى حيث قصَد. مقاييس اللغة: (قصم) القاف والصاد والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الكسر. يقال: قصَمْت الشيء قَصْماً. والقُصَم: الرّجُل يَحطِم ما لَقي. وقال الله تعالى:﴿وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظالِمَةً﴾ [الأنبياء 11] أراد -والله أعلمُ- إهلاكَه إيّاهم، فعبَّر عنه بالكسر. والقَصِيمة والقَيْصوم: نبتان. القاموس المحيط: قَصَمَهُ يَقْصِمُه كسره وأبانه، أو كَسَرَه وإنْ لم يَبِنْ، فانْقَصَمَ وتَقَصَّمَ، ورَجَعَ من حيث جاءَ. وهو أقْصَمُ الثَّنِيَّةِ: مُنْكَسِرُها من النِصْفِ، فهو بَيِّنُ القَصَمِ، محرَّكةً. والقَصماءُ: المَعَزُ المكسورةُ القَرْنِ الخارِجِ ج: قُصْمٌ. والقَصْمُ والقَصْمَةُ، مُثَلَّثَةً: الكَسْرُ، والضم عن الصَّغانِيِّ، والفتحُ عن الباهِرِ، وبالكسر: الكِسْرَةُ. وفي الحديث: " اسْتَغْنُوا ولو عن قِصْمَةِ سِواكٍ " ، وبالفتح: المِرْقاةُ. وككتِفٍ: السريعُ الانْكِسارِ. وكزُفَرَ: من يَحْطِمُ ما لَقِيَ. والقَصيمةُ: رَمْلَةٌ تُنْبِتُ الغَضَى، أو جماعةُ الغَضى المُتَقَارِبِ ج: قَصيمٌ جج: قُصُمٌ وقَصائمُ، وع. وكأَميرٍ: ع بين اليَمامةِ والبَصْرَةِ، و ع بشِقِّه طريقُ بَطْنِ فَلْجٍ. والقَصيمُ: عَتيقُ القُطْنِ، أو عَتيقُ شَجَرِه، وبالكسر أو الفتح: أصلُ المَراتِعِ ج: أقصامٌ، وبالتحريك: بَيْضُ الجَرادِ. والقَيْصُومُ: نبتٌ، وهو صِنْفانِ: أُنْثَى وذَكَرٌ، النافِعُ منه أطْرافُه، وزَهْرُهُ مُرٌّ جِدّاً، ويُدْلَكُ البدنُ به للنافِضِ، فلا يَقْشَعِرُّ إلا يَسيراً، ودُخانُه يَطْرُدُ الهَوامَّ، وشُرْبُ سَحيقِه نِيئاً نافِعٌ لعُسْرِ النَّفَسِ، والبَوْلِ، والطَّمْثِ، ولعِرْقِ النَّسا، ويُنْبتُ الشَّعَرَ، ويَقْتُلُ الدودَ. تاج العروس: ( قصمه يقصمه ) قصما ( كسره وأبانه ) وفي الصحاح حتى يبين ( أو كسره وان لم يبن وفي حديث أهل الجنة في درة بيضاء ليس فيها قصم ولا فصم فبالقاف كسر مع بينونة وبالفاء من غير بينونة كذا نقله الزمخشري في الكشاف ومر في فصم وقيل بالقاف كسر الشئ من طوله وبالفاء قطع الشئ المستدير كذا قاله المناوي في مهمات التعريف ( فانفصم وتقصم ) كلاهما مطاوع قصمه ( و ) قصم فلان راجعا ( رجع من حيث جاء ) ولم يتم الى حيث قصد رواه أبو تراب عن أبي سعيد ( وهو أقصم الثنية منكسرها من النصف فهو بين القصم محركة ) كما في الصحاح وفي التهذيب الاقصم أعم وأعرف من الاقصف وهو الذي انقصمت ثنيته من النصف ( والقصماء ) من ( المعز المكسورة القرن الخارج ) والعضباء المكسورة القرن الداخل وهو المشاش نقله الجوهري عن ابن دريد ( ج قصم ) بالضم وفي المحكم القصماء من المعز التي انكسر قرناها من طرفيهما الى المشاشة ( والقصم والقصمة مثلثة الكسر ) فالكسر عن الجوهري في القصمة ( والضم عن الصغاني ) في تكملته على الصحاح ( والفتح عن ) ابن عديس في ( الباهرو ) المراد من ( الكسر الكسرة ) يقال قصم السواك وقصمته الكسرة منه ( وفي الحديث استغنوا ولو عن قصمة سواك ) يعني ما انكسر منه إذا استيك به ويقال لو سألتني قصمة سواك ما أعطيتك أي نفاثته وهي الشظية منه تبقى في المستاك فينفثها كما في الاساس ( و ) القصمة ( بالفتح المرقاة ) للدرجة مثل القصفة كما في الصحاح ومنه الحديث وما ترتفع في السماء من قصمة يعني الشمس إلا فتح لها باب من النار ( و ) القصم ( ككتف السريع الانكسار ) يقال رجل قصم كما في الصحاح وفي المحكم رجل قصم أي ضاو ضعيف سريع الانكسار ورمح قصم أي منكسر وقد قصم كفرح ( و ) قصم ( كزفر من يحطم ما لقي ) نقله الجوهري ( والقصيمة ) كسفينة ( رملة تنبت الغضى ) كما في الصحاح زاد غيره والارطي والسلم ( أو ) أجمة الغضى أو ( جماعة الغضى المتقارب ) يقال قصيمة من غضى وأيكة من أثل وغال من سلم وسليل من سمر وفرش من عرفط ( ج قصيم ) وأنشد الجوهري * حيث استغاض دكادك وقصيم * ( جج ) جمع الجمع ( قصم ) بالضم ( وقصائم ) وفي التهذيب القصيمة من الرمل ما أنبتت الغضى وهي القصائم وقيل قصائم الرمال ما أنبتت العضاة قال والصواب الاول ( و ) القصيمة ( ع ) بعينه سمي بذلك ( و ) القصيم ( كأمير ع بين اليمامة والبصرة ) لبني ضبة وقيل بين رامة ومطلع الشمس هما من بلاد تميم ورامة وراء القريتين في حق أبان بن دارم قاله نصر ( و ) قيل ( ع بشقه طريق بطن فلج ) كما في التهذيب ( و ) القصيم ( عتيق القطن ) والذي في المحكم القصم العتيق من القطن ( أو عتيق شجرة و ) القصم ( بالكسر ) وعليه اقتصر ابن سيده ( أو الفتح أصل المراتع ج أقصام ) وفي المحكم أقصام المرعى أصوله ولا يكون إلا من الطريفة الواحد قصم ( و ) القصم ( بالتحريك بيض الجراد والقيصوم نبت وهو صنفان أنثى وذكر النافع منه أطرافه وزهره مرجدا ويدلك البدن به للنافض ) والحميات مطلقا ( فلا يقشعر إلا يسيرا ودخانه يطرد الهوام ) مطلقا ( وشرب سحيقه نيئا نافع لعسر النفس والبول والطمث ولعرق النساء وينبت الشعر ويقتل الدود ) ويزيل أوجاع الصدر وضيق النفس ويحلل الاورام الغليظة طلاء وفي المحكم القيصوم ما طال من العشب والقيصوم من نبات السهل ومن الذكور والامرار وهو طيب الرائحة من رياحين البر وورقه هدب له نورة صفراء وهي تنهض على ساق وتطول وأنشد الجوهري * بلاد بها القيصوم والشيح والغضى * ومما يستدرك عليه يقال للظالم قصم الله ظهره أي أنزل به بلية ونزلت به قاصمة الظهر وقصمت سنه قصما وهي قصماء انشقت عرضا والقصم في عروض الوافر حذف الاول وإسكان الخامس فيبقى الجزء فاعلتن فينقل في التقطيع الى مفعولن وهو على التشبيه بقصم القرن أو السن والقاصمة اسم صديقة النبي صلى الله عليه وسلم أراه لانها قصمت الكفر وأذهبته والقصيمة ما سهل من الارض وكثر شجره وقناة قصمة أي منكسرة وفلان يمضغ الشيح والقيصوم لمن خلصت بدويته كما في الاساس وسيف قصم ككتف وفيه قصم محركة تكسر في حده عن ابن قتيبة

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نشأ

    1 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir

  2. قري

    1 ortak ayet · Kasaba

  3. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  4. أخر

    1 ortak ayet · Uhur ense demektir

  5. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  6. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  7. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً وَأَنْشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا آخَرِينَ

    Kırıp geçirdikBiz, zulmeden nice kasabayı kırıp geçirdik. Ve onlardan sonra başka bir kavmi var ettik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقصم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفصم, كسر, هلك, حطم
Zıt Kökجبر
Çekirdek Özet 1Sert ve dayanıklı bir nesneyi parçaları birbirinden bütünüyle ayrılacak, omurgası çökecek ve geri dönüşsüz biçimde ufalanacak şekilde şiddetle kırma
Çekirdek Özet 2Zulüm ve azgınlıkta direnen, kendini yıkılmaz ve müstağni gören zorba medeniyetlerin ontolojik ve kurumsal omurgalarının kökten kırılıp tarihten silinmesi
Çekirdek Özet 3Adaletten sapan güç odaklarının iç gerilim ve ilahi müdahaleyle tam bir yapısal iflasa ve telafisiz çöküşe uğraması prensibi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca sıradan bir ölüm veya fiziksel bir hasar gibi anlaşılıp, فصم kökünden farklı olarak parçaların birbirinden tamamen ayrıldığı geri dönüşsüz ve tam yapısal çöküş nüansının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قصBir bütünden pay kesmek, bir şeyin sınırını ve izini sonuna kadar takip ederek ayırmak; قصص (kesmek, iz sürmek), قصر (kısaltmak, daraltmak), قصد (doğru yöne kesip yönelmek), قصف (şiddetle kırıp ses çıkarmak), قصو (en uç sınıra kadar uzaklaştırmak)مToplama, tamamlama ve kuşatma bildiren mim harfinin eklenmesiyle, kesme ve izleme hareketi nesnenin bütün omurgasını kapsayacak şekilde içe doğru ezici, dağıtıcı ve parçaları bütünüyle ayıran nihai bir kırmaya dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırYoğunlaşmış, odaklanmış ve kaçışı olmayan sert bir baskı noktasını temsil eder.
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHedefe kilitlenmeyi, kıskaca almayı ve nesneyi kaçamayacağı bir dar boğazda sıkıştırmayı ifade eder.
مSu; akış, çokluk, derinlikKapsayıcı, yayılan ve nesnenin tüm hacmini içine alan kuşatıcı etkiyi gösterir.
قصمOdaklanmış sert bir baskının hedefi kıskaca alarak tüm yapısını bütünüyle dağıtmasıNesnenin merkezine odaklanan ve onu kaçamayacağı şekilde kavrayan karşı konulamaz bir kuvvetin, yapının bütünlüğünü geri dönüşsüz biçimde kırıp yok etmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert bir kemiğin, sırık veya ağacın, iki parçası birbirinden bütünüyle ayrılacak ve iliği dışarı saçılacak derecede ortasından şiddetle kırılması; bel kemiğinin kırılması (قَصْمُ الظَّهْرِ).
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde dayanılmaz felaketler ve kişinin belini kıran büyük musibetler قاصِمةُ الظهر ifadesiyle aktarılmıştır; Kitābü’l-ʿAyn’da kaydedilen إذا نزلتْ بالمرءِ قاصِمةُ الظهرِ dizesi bu felaketin çaresizliğini tasvir eder.
Erken Arapça kullanımHadis rivayetlerinde sağlam yapılı ağacın kökünden kırılması ve münafığın ansızın yıkılışı bağlamında الفاجر كالأرزة صماء معتدلة حتى يقصمها الله şeklinde; cennet köşklerinin kusursuzluğu anlatılırken de çatlak ve tam kırılmanın bulunmadığını belirten ليس فيها قصم ولا فصم ifadesiyle yer almıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قصم kökü, sert nesneleri kırma, kesme, parçalama ve budama anlam alanı üzerinde fonetik ve semantik süreklilik gösterir. Kökün ilk iki harfini oluşturan biliteral q-ṣ çekirdeği, Batı ve Doğu Sami dillerinde kesme, ayırma ve pay etme tabanını temsil eder; İbranicede benzer bir fonetik yapı sergileyen qāṣam kökü paylaştırma, belirleme ve fal bakma (parçaları ayırarak işaret çıkarma) çizgisine kayarken, Arapçada kök somut fiziksel plandaki kemik kırma, omurgayı çökertme ve ikiye ayırma odağını muhafaza etmiştir. Süryanicede qṣam ve qṭam biçimleri parçalama ve kül etme semantiğiyle temas kurar. Arapça, mim harfinin getirdiği kuşatıcı kapanma ile bu kırma eylemini yalnızca yüzeyde bir çatlama veya basit bir kesilme değil, nesnenin taşıyıcı eksenini iptal eden tam bir dağılma ve ayrılma (beynûnet) derecesine taşımıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقص çekirdeğinden türeme sert kırmaKök, nesnenin ayrılmaz sanılan kısımlarını birbirinden bütünüyle koparacak biçimde kırıp un ufak etme ve belini çökertme odağında gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qṣm ve Süryanice qṣm biçimleriyle akrabalıkKuzeybatı Sami dillerinde parçalara ayırma, kesme ve kaderi belirleme ekseninde gelişen kök, Arapçada omurgayı kıran fiziksel şiddet odağını korumuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve kırma tabanlarıVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قصمAnlamlıŞiddetle kırmaBir şeyi parçaları birbirinden tamamen ayrılacak şekilde ortadan ikiye kırmak ve bel kemiğini çökertmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قمصAnlamlıSıçrama, örtmeKararsızca yerinden fırlamak, sıçramak (qımāṣ) veya bedeni kuşatıp örten zırh/gömlek (qamīṣ).Kur'an'da geçer; hareket ve sarma yönü öne çıkar.
صقمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb’de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
صمقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb’de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
مقصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kök olarak mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez.
مصقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb’de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قصمMerkezGeri dönüşsüz kırma ve yok etmeParçaların birbirinden tamamen ayrıldığı, taşıyıcı omurganın bütünüyle çöktüğü telafisiz kırma.Sert ve dirençli yapıların eksenini iptal eden nihai darbe.
فصمKomşuParçalanmaksızın çatlamaNesnenin kırılıp çatlaması fakat parçalarının birbirinden tamamen kopmaması (انفصام).قصم tam ayrılma iken فصم parçaların temasını koruyan çatlaktır.
كسرKomşuGenel kırmaSert cisimlerin bütünlüğünü bozma eyleminin genel adı.قصم gibi mutlaka omurganın çöküşünü ve geri dönüşsüz ayrılığı şart koşmaz.
حطمKomşuUfalayarak kırmaKurumuş veya gevrek yapıların çiğnenip ufalanması ve basılarak ezilmesi.قصم sert ve diri yapıları ikiye bölerken, حطم kuru nesneleri un ufak eder.
هلكKomşuVarlığın sona ermesiBir şeyin işlevini yitirip yokluğa karışması, helak olması.قصم helakin fiziksel biçimini ve omurga kırılışını niteleyen özel fiildir.
جبرZıtKırığı sarıp onarmaKırılmış veya dağılmış kemiği, yapıyı bir araya getirip eski gücüne kavuşturma.قصم ile dağıtılan bir yapının yeniden toparlanıp düzeltilmesini ifade eden tam zıt eylemdir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقصمKırıp ikiye ayırmaSert cismin bel kemiğini kırarak parçalarını birbirinden ayırma ve bütünüyle yok etme.Kesin
Latinceconfringere, comminuereKökten kırmak, parçalamakconfringere bir yapıyı bütünüyle kırmayı karşılar; omurga çökertme metaforunu tam olarak içermez.Güçlü
İngilizceto crush, to break in pieces, to shatter irrevocablyEzerek kırmak, geri dönüşsüz parçalamakshatter ve crush sözcükleri fiziksel dağılmayı iyi verir; Arapçadaki omurganın kırılması (قاصمة الظهر) nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
Almancazerschmettern, zerbrechenParçalara ayırarak kırmakzerschmettern kelimesi şiddet ve yok ediciliği karşılar; ancak kurumsal omurga çöküşü boyutunu tam taşımaz.Güçlü
Fransızcabriser, fracasserŞiddetle kırmak, çatlatıp dağıtmakfracasser şiddetli bir yıkımı anlatır; kökün taşıdığı parçaların birbirinden tamamen ayrılması (beynûnet) şartını tek başına vermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قَصَمْنَاZulümle şımaran güçlü bir medeniyetin omurgasını kırarak bütünüyle yok etmeZalim şehir ve toplumların, güçlerine güvendikleri anda ilahi ceza ile telafisiz biçimde tarihten silinmesi bağlamı (Enbiyâ 21:11).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSünnetullah ve ilahi adaletZalim toplumlara mühlet verilmesi (istidrac) sonrası gelen helakin ani, karşı konulamaz ve geri dönüşsüz oluşu.Zulmün varacağı nihai yapısal yıkım ve ilahi kahır.
FıkıhHaksız fiil ve beden tazminatıBeden azalarının veya dişin ortadan kırılması (kassamu's-seniyye) halinde diyet ve erş hükümleri.Bir kemiğin veya dişin onarılamaz şekilde kökten kırılması.
TefsirHelak edilen kavimlerin tasviriEnbiyâ 21:11 tefsirinde fiilin هلك yerine seçilmesinin, kavmin bel kemiğinin kırılıp bir daha doğrulamayacak hale gelmesini anlatması.Zalim sistemlerin taşıyıcı direklerinin yerle bir edilmesi.
HadisMümin ile münafık tasviri ve ahlaki ikazlarMünafığın dimdik durup aniden kökünden kırılması (الأرزة حتى يقصمها الله) ve bel büken büyük felaketler (قاصمة الظهر).Ani ve telafisiz çöküş, kibirli duruşun iflası.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ceza ve varoluşsal adaletKesin ve telafisiz helakZulmün ontolojik sınırını aşan yapıları tasfiye etmekHaddi aşan kibirli kavimlerin geri dönüşsüz biçimde varlık sahnesinden silinmesi.Kesin
İlmiMalzeme bilimi ve yapı mekaniğiGevrek kırılma ve taşıyıcı eksen çökmesiGerilim altındaki yapının kritik eşikte aniden ikiye ayrılmasıİç gerilimleri tolere edemeyen sert sistemlerin esneklik payı kalmadığında aniden kırılması.Güçlü
SiyasiOtorite ve tiranlık döngüsüZorba rejimlerin omurgasının çöküşüMeşruiyetini yitiren baskıcı iktidarların tasfiyesiHalkına zulmeden siyasi otoritelerin, kriz anında direnç gösteremeden tuzla buz olması.Güçlü
İktisadiSürdürülemez borç ve sömürü düzeniSistemik finansal çöküş ve iflasYapısal dengesizliği nihai bir iflasla sıfırlamakÜretim ve adaletten kopuk, spekülasyon ve zulüm üzerine kurulu ekonomik yapıların ani çöküşü.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGevrek kırılma (brittle fracture) ve elastik limit aşımıMalzemenin plastik deformasyona uğramadan, kritik stres anında çatlağın hızla ilerleyerek parçaların bütünüyle birbirinden kopması olgusu.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve ani rejim çöküşüDışarıdan çok güçlü ve sarsılmaz görünen totaliter bir düzenin, iç meşruiyet dayanakları bittiğinde tek bir darbeyle restore edilemez şekilde yıkılması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca genel bir "helak ettik" veya "öldürdük" kelimesi olarak tercüme edilip, fiziksel kırılma ve omurga çöküşü metaforunun kaybolması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, gücünü ve zulmünü kurumsallaştırmış, kendini sarsılmaz sanan kibirli medeniyetlerin taşıyıcı aksının bütünüyle parçalanıp tarihten kazınmasını bildirir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataقصم ile فصم (çatlama fakat kopmama) arasındaki derin ayrım gözden kaçırılarak, ayetteki cezanın kısmi veya ıslah edici bir kriz olduğu zannedilebilir; oysa kök tam bir bitişi ifade eder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca tek bir yerde (Enbiyâ 21:11) ve mutlak bir ilahi fiil olarak geçmesi, zulümde zirveye ulaşan güç odaklarına yönelik ilahi müdahalenin niteliğini (omurga kıran, parçaları ayıran kesin darbe) en çıplak metaforla ortaya koyması bakımından hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini, kibir ve refahla şımaran şehirlerin akıbetini ve ilahi adaletin tecelli yasalarını anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zalimlerin dünyevi güçlerinin asla sarsılmayacağı vehmini ve ilahi azabın sadece soyut bir kavram olduğunu zanneden algıyı yıkar; cezanın somut bir omurga kırılması olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir cismin veya bel kemiğinin, parçaları birbirinden tamamen kopacak ve geri dönülemez şekilde şiddetle kırılması.
  • Soyut anlamKibrine ve gücüne güvenen zalim medeniyetlerin taşıyıcı eksenlerinin ilahi müdahaleyle tuzla buz edilip tarihten silinmesi.
  • Sistematik karşılıkEsneklikten ve adaletten yoksun sert yapıların, taşıma kapasitesini aşan yük ve iç gerilim sonucu aniden uğradığı gevrek ve nihai iflas.
  • LaTeX modeliS(t)={σ0,t<tc0,t≥tcilelim⁡t→tc+ΔK=∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), zalim toplumun yapısal bütünlüğünü ve direncini temsil eder. Kritik eşik olan tc anına kadar sistem dışarıdan güçlü görünür (σ0). Ancak zulmün kritik sınırı aşıldığı tc anında sistemin taşıyıcı omurgası aniden sıfıra iner (S=0) ve kırılma enerjisi sonsuza ıraksayarak (ΔK=∞) geri dönüşsüz tam bir kopuş (beynûnet) gerçekleşir. Parçalar bir daha birleşemez.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق