قلم
ق - ل - م
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Koparılmış daldır. Sonraları çizgi çizen araç, daha sonra ise yazı yazan alet anlamı kazanmıştır. Ağaç aşısında kullanılan dala da kalem denmektedir. Dal kesmek veya tırnak kesmek için “taklim” kelimesi kullanılır. Budamak anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Koparılmış daldır. Sonraları çizgi çizen araç, daha sonra ise yazı yazan alet anlamı kazanmıştır. Ağaç aşısında kullanılan dala da kalem denmektedir. Dal kesmek veya tırnak kesmek için “taklim” kelimesi kullanılır. Budamak anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.654 harfالقاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR353 harfقَلَمْتُ ظفري، وقَلَّمْتُ أظافري، شدّد للكثرة. والقُلامَةُ: ما سقط منه. ويقال للضعيف: مَقْلومُ الظُفرِ وكليلُ الظفر. والقَلَمُ: الذي يكتب به. والقَلَمُ: الزَلَمُ. والقَلَمُ: الجَلَمُ. والإقْليمُ: واحد أقاليم الأرض السبعة. والقُلاَّمُ بالتشديد: القاقُلَّى، وهو من الحمض. والمِقْلَمُ: وعاء قضيب البعير. والمِقْلَمَةُ: وعاء الأقلام. ومَقالِمُ الرمح: كعوبه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.086 harfق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل
ق ل م قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات . لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة : ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه . أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته . شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت . وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت . الفراء : لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً : إذا رميتَها فأصَبْتَها . أبو عبيد عنه قال الأصمعي : ما ذُقْتُ لمَاقاً ولا لمَاجاً . قال : واللَّمَاق يُصلح في الأكل والشرب . وأنشدنا لنهشَل بن حَرِّيّ : كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ وقال أبو عمرو : اللَّمْق : اللّطْم . يقال : لمقْتُه لَمْقاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : اللُّمُق : جمعُ لامِق ، وهو الذي يَبدأ في شَرِّه يَصْفِقُ الحَدَقَة . يقال : لمق عينَه : إذا عَوَّرَها . لقم : أبو عبيد عن الفراء : لقمتُ الطريق وغير الطريق ألقُمه لَقْماً : سَدَدْتُ فمَه . واللقَم محرَّك : معظَم الطريق . غيره : لقمتُ اللقْمة ألقَمها لَقْماً : إذا أخذْتَها بفيك . وألقمتُ غيري لُقْمة فلقمِها ، والتقمْتُ لُقْمةً ألتَقِمها الْتِقاماً . وقال ابن شميل : أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً : بينما هو يَمشي إذْ عَدا ، فذلك الإلقام . وقد ألقمَ عَدْواً وألقمتُ عدواً . وقال الليث : لقمُ الطّريقِ : منفرَجُه ، تقول : عَلَيْكَ بلَقَم الطّريق فالزَمْه . واللُّقمة : اسمٌ لما يهيّئُه الإنسان للالتقام . واللَّقمة : أكلُها بمَرّة . تقول : أكلت لُقمةً بلَقمتيْن ، وأكلتُ لُقمتين بلقْمة . وأَلقمتُ فلاناً حَجَراً . قلم : قال الله جل وعزّ : ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( آل عمران : 44 ) . قال الزجاج : الأقلام : ها هنا القِداح ، قال : هي قِداحٌ جعلوا عليها علاماتٍ يَعرفون بها مَن يكفُل مريم على جهة القُرَعة . قال : وإنما قيل للسَهْم قَلَم لأنّه يُقلَم ، أي : يُبْرَى . وكلُّ ما قطعتَ منه شيئاً بعد شيء فقد قلَمته من ذلك القَلَم الذي يُكتَب به ، وإنّما سمّي قَلَماً لأنّه قُلِم مَرّةً بعد مرّة . ومِن هذا قيل : قلّمت أظفاري . سلمة عن الفراء : يقال للمقراض المقلام والقلمان والجلمان ونحو ذلك . وقال الليث : قلمت الشيء : بريته . ثعلب عن ابن الأعرابي : القَلَمة : العُزّاب من الرجال ، الواحد قَالم ، ونساء مقلَّمات . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَلَم : طول أيْمَةِ المرأة ، وامرأة مقلَّمة ، أي : أيِّمٌ . قال : ونظر أعرابيٌّ إلى نساء فقال : إنِّي أظنّكنّ مقلَّمات بغير أزواج . شمر : المِقْلم : طرف قضيب البعير وفي طَرَفه حُجْنة ، فتلك الحُجْنة المقْلَم . وجمعُه مَقالم . وقال الليث : القَلْم : قطع الظُّفر بالقلَمين وبالقَلَم ، وهو واحدٌ كلّه . قال : والقُلاَمة هي المقلومة عن طَرَف الظُّفر . وأنشد : لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ والقُلاَّم : القاقُلَّى . وقال لبيد : مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها قلتُ : والقُلاّم من الحَمْض لا ساقَ له . والإقليم : واحد الأقاليم ، وأحسبه عربيّاً . وأهل الحساب يزعمون أنَّ الدنيا سبعة أقاليم كلّ إقليمٍ معلوم . وقَول الفرزدق : رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ قيل : أراد بالقلم القضيب الذي يختصر به ، سمِّي قلماً لأنه يُقلم ، أي : يقطع من شجرة وينقّح للاختصار به . والقلْم : القطع . وقيل : أراد بالقلم الخلافة . وذو القلمين كان وزيراً لبعض الخلفاء . كأنَّه سمِّي إقليماً لأنَّه مقلومٌ من الإقليم الذي يُتاخمه ، أي : مقطوع عنه . ملق : قال الليث : المَلَق : الوُدُّ واللُّطْف الشديد . قال العجّاج : إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي قال : يعني دُعائي وتضرُّعي . ويقال : إنّه لمَلاّق متملِّق ذو مَلق ، ولا يقال منه فَعَل يَفعَل ، إلاّ على يتملَّق . الحَرّانيُّ عن ابن السكيت : المَلْق : الرّضعُ . يقال : مَلَقَ الجَدْيُ أُمَّه يَملقُها : إذا رضعَها . والمَلْقُ أيضاً : المرُّ الخفيف . يقال : مرَّ يَملُق الأرض مَلْقاً ، ويقال : مَلَقه مَلقاتٍ : إذا ضرَبه . والمَلق من التملّق ، وأصله من التليين . ويقال للصَّفاة الملساء اللَّينة مَلَقة ، وجمعها مَلَقات . قال الهُذَلي : أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما وقال الراجز : وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ أي : لانَ . وقال الليث : الإملاق : كثرة إنفاق المال وتبذيرُه حتَّى يُورِّث حاجة . وفي الحديث : أنَّ امرأةً سألت ابنَ عباس : أَأُنفق مِن مالي ما شئتُ ؟ قال : نعم أمْلِقِي من مالك ما شئت . قال الله : ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( الإسراء : 31 ) ، معناه خشية الفقر والحاجة . وقال ابن شميل : إنّه لمُملِق ، أي : مُفْسِد . والإملاق : الإفساد . وقال شمِر : أَمْلق لازم ومُتعدّ ، يقال : أَمْلق الرجُل فهو مُملق : إذا افتقَر فهذا لازمٌ . وأَمْلق الدَّهرُ ما بيده . وقال أَوْس بن حَجَر : لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ وقال الليث : المالَق : الذي يملِّسُ به الحارثُ الأرضَ المُثَارَةَ . وقال أبو سعيد : يقال لمالج الطيان مالق ومِمْلَق . وقال النضر : قال الجَعْديّ : المالق : خشبةٌ عريضةٌ تُشَدُّ بالحبال إلى ثَوْرَيْن يقوم عليها رجلٌ ويجرُّها الثوران فتعفِّي آثار السِّنّ . وقد مَلَّقوا الأرض تمليقاً : إذا فعلوا ذلك بها . قلتُ : مَلَّقُوا وملَّسُوا واحد ، وهي تمليس الأرض ، فكأَنّه جعل المالق عربيّاً . وقال غيره : مَلَق الرجُلُ جاريتَه ومَلَجَها : إذا نكحها كما يَمْلُق الجَدْي أُمَّه : إذا رَضَعها . أبو عبيد : مَلَقْتُ الثَّوْبَ أملُقُه مَلقاً : إذا غَسَلْتَه . وقال خالد بن كلثوم : الملِق من الخيل : الذي لا يوثق بجَرْيه ، أُخِذَ من مَلق الإنسان الذي لا يَصْدُق في مودَّته . وقال الجعديّ : ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ وقال الأصمعي : الملق : الضعيف . وقال أبو عبيدة : فرسٌ مَلِقٌ والأنثى ملقة ، والمَصْدَر الملَق ، وهو أَلْطَفُ الحُضْر وأسرعُه . وأنشد بيت الجَعْدِيّ . ويقال : وَلَدَتْ الناقةُ فخرج الْجَنين مَلِيقاً من بطنها ، أي : لا شَعَرَ عَليه . والملَق : المُلوسَة . وقال الأصمعيّ : الْجَنين مَليط بالطاء بهذا المعنى . عمرو عن أبيه : الملَق : الليِّنُ من الحيوان والكلامِ والصُّخُور . وفي حديثِ عَبيدةَ السَّلْمانيّ : أنَّ ابنَ سِيرِين قال له : ما يوجب الْجَنابة ؟ قال : ( الرَّفُّ والاستملاق ) . الرفّ : المصُّ . والاستملاق مَنْ مَلق الجديُ أمّه إذا رضَعَها . وأراد أنَّ الذي يُوجب الغُسل امتصاصُ فمِ رحم المرأة ماءَ الرجل : إذا خالطها ، كما يَرضَع الرضيعُ إذا لَقِمَ حَلمةَ الثدي . مقل : قال الليث : مُقلةُ العَين : سوادُها وبياضُها الذي يدور كله في العين ، يقال : مَقَلْتُه بعيني ومَا مقَلَتْ عينايَ مِثله ، أي : ما أبصرَتْ . ابن الأنباريّ قولهم : ما مقَلتْ عيني مثله ، أي : ما رأت ولا نظرت ، وهو فعلت من المُقْلة ، وهي الشحمة التي تجمع سوادَ العين وبياضَها . والحدَقة : السواد دون البياض . وقال : سمعت بالغَرَّاف يقولون : سَخِّن جبينك بالمقْلة . شبه عينَ الشمس بالمقلة . قال شمر : قال ابن الأعرابي : المُقْلة : العَين كلها ، وإنما سميت مقلة لأنها ترمي بالنَّظر . والمَقْل : الرمي . وقال غيره : المقلة : تجمع سواد العين والبياض تحت الجفن . والحدقة : السواد لا غير . وفي الحدقة الإنسانُ ، وفي الإنسان الناظرُ . أبو عبيد عن أبي عمرو : المَقْلة : الحصاةُ التي يُقسم عليها الماء في السَّفَر إذا قَلَّ ، فتُلقَى في قَدَح ويُصَبُّ عليها من الماء ما يَغمرُها . وأنشد ليزيد بن طُعْمة الخطمِيُّ : قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا وَقَع الذُّبابُ في إناء أحدكم فامْقُلوه ، فإن في أحد جناحَيْه سَمّاً وفي الآخر شِفاء وإنه يؤخِّر الشفاء ويقدِّم السُّمّ ) . قال أبو عبيد : قوله فامقُلوه ، يعني فاغمسوه في الطعام أو الشراب ليُخرج الشفاءَ كما يُخرجُ الداء . والمَقْل : الغَمْس : ويقال للرجُلين إذا تفاطَّا في الماء ، هما يتماقلان . قال : والمَقْل في غير هذا النَّظر . روي في الحديث : أن ابن لقمان الحكيم قال لأبيه : أرأيت الحبة التي تكون في مَقْل البحر ؟ أي : في مَغاص البحر . يقال : مقل يمقُل : إذا غاص ويقال : نَزَحت البئر حتى بلغت مقلها ، أي : قعرها . وقال الليث : المقْلُ : ضَرْبٌ من الرضاع . وأنشد في وصف الثَّدى : كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ قال : نَصَب الثاء على طلب النون . قلت : وكأنَّ المقْل مقلوبٌ من المَلْق ، وهو الرَّضاع . قال ؛ والمُقْل : حَمْلُ الدَّوْم . والدوْمُ : شجرةٌ تشبه النَّخلة في حالاتها . قال : والمُقْل : الكُنْدُر الذي تتدخِّن به اليهود ، ويُجعَل في الدواء . وقال شمر : قال بعضهم : لا نَعرف المقْل المغْمس ، ولكنَّ المقْل أن يُمقَل الفَصيلُ الماءَ إذا آذاه حَرُّ اللبن فيؤجر الماء فيكون له دواء ، والرجل يَمرَض ولا يسمع شيئاً فيقال : امقلوه الماءَ واللبنَ وشيئاً من الدواء ، فهذا المقْل الصحيح . وقال أبو عبيدة : إذا لم يَرضع الفَصيل أُخِذ لسانُه ثم صُبَّ الماءُ في حَلْقِه وهو المقل . وقد مَقَلْتُه مَقْلاً . قال : وربَّما خرج على لسانه قُروحٌ فلا يَقدِر على الرضاع حتى يُمقَل . وأنشد : إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا وفي حديث ابن مسعود في مسح الحصى في الصلاة قال : مرة ، وتركها خير من مائة ناقة لمقْلة . قال أبو عبيد : المقلة هي العين . يقول : تركها خير من مائة ناقة يختارها الرجل على عينه ونظره كما يريد . قال أبو عبيد : قال الأوزاعي : معناه : أنه ينفقها في سبيل الله . قال أبو عبيد : هو كما قال الأوزاعيّ ، ولا يريد أنه يقتنيها . وقال : أمقلته ، أي : أغضبته ، ويقال : أسمعته ذَا مَقَل ، أي : ما أغضبه . وقال أبو وجزة : فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ قمل : قال الليث : القَمْل معروف . وفي الحديث : ( مِن النساء غُلٌّ قَمِل يقذِفها الله في عُنُق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو وذلك أنهم كانوا يَغُلون الأسير بالقدْ فيقمَل القِدّ في عُنقه . أبو عبيد عن أصحابه : القَمَليّ من الرجال : الحقير الصغير الشأن . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ قَمليّ : إذا كان بَدَوِيّاً فصار سَوادِياً . وقال الله جل وعز : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( الأعراف : 133 ) . قال الفراء : القُمَّل : الدَّبى الذي لا أجنحةَ له . قلت : وهذا يُروَى عن ابن عباس مِن رواية ابن الكلبيّ . قال ابن الأنباري : قال عكرمة في قول الله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ( . قال : القُمل : الجنادب ، وهي الصغار من الجراد ، واحدتها قُمَّلة . قال : وقال الفراء : يجوز أن يكون واحد القمَّل قاملاً ، مثل : راكع وركّع ، وصائم وصُيّم . وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : القُمل : شيءٌ يقع في الزرع ليس بجراد فيأكل السُّنبلةَ وهي غَضَّة قبل أن تخرج فيطول الزرعُ ولا سُنبلَ له . قلت : وهذا هو الصحيح . قال : وقال أبو عبيدةَ : القُمَّل عند العرب : الحَمْنان . أبو عبيدٍ عن أبي الحسن العَدَوِيّ : القُمّل دوابُّ صِغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ؛ واحدتها قُمَّلة . وقال الليث : القُمَّل : دَوابُّ صغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ، واحدتها قُمَّلة . وقال الليث : القُمَّل : الذَّر الصغار ، ويقال : هو شيء أصغر من الطَّير الصغير ، له جَناح أحمر أكدَر . ثعلب عن ابن الأعرابي : قَمِل القوم : كثروا . وقَمِل الرجل بعد هزال : إذا سمن . وقمل رأس الرجل . وأنشد : حتى إذا قملت بطونكُمُ ورأيتم أبناءكم شبُّوا وقال الليث : امرأة قَمَليّة : قصيرة جدّاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : قَمِل العَرْفَج قَمَلاً : إذا اسوَدَّ شيئاً بعد مطر أصابَه فلانَ عودُه . شُبِّه ما خرج منه بالقمَّل . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِقْمَل : الذي استَغنى بعد فَقْر .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.061 harf(باب القاف واللام وما يثلثهما)
(قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR769 harf- أصل القلم: القص من الشيء الصلب، كالظفر وكعب الرمح والقصب، ويقال للمقلوم: قلم. كما يقال للمنقوض: نقض. وخص ذلك بما يكتب به، وبالقدح الذي يضرب به، وجمعه: أقلام. قال تعالى: ﴿ن والقلم وما يسطرون﴾ [القلم/1]. وقال: ﴿ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام﴾ [لقمان/ 27]، وقوله: ﴿إذ يلقون أقلامهم﴾ [آل عمران/44] أي: أقداحهم، وقوله تعالى: ﴿علم بالقلم﴾ [العلق/4] تنبيه لنعمته على الإنسان بما أفاده من الكتابة وما
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR333 harfق ل م
قلم الظفر وقلم الأظفار بالقلمين وهما الجلمان ولم يغن عنّي قلامة ظفر.
قال: وألقوا أقلامهم: أجالوا أزلامهم.
ومن المجاز: فلانٌ مقلوم الظفر: ضعيف.
قال النابغة: وبنو قعين لا محالة أنهم آتوك غير مقلذمي الأظفار أي غير ضعفاء ولا عزلٍ.
وقال بشر بن أبي خازم: وبكلّ مسترخي الإزار منازلٍ يسمو إلى الأقران يغر مقلّم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.575 harfالقَلَم: الذي يُكتب به، والجمع أقلام وقِلام. قال ابن بري: وجمع أَقلام أَقاليم؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنَّني، حِينَ آتِيها لتُخْبِرَني
وما تُبَيّنُ لي شَيْئاً بِتَكْلِيمِ،
صَحِيفةٌ كُتِبَتْ سِرّاً إلى رَجُلٍ،
لم يَدْرِ ما خُطَّ فيها بالأَقالِيم
والمِقْلَمة: وعاء الأَقْلام. قال ابن سيده: والقَلَمُ الذي في التنزيل لا أعرف كَيفيته؛ قال أَبو زيد: سمعت أعرابيّاً مُحرِماً يقول: سَبَقَ القَضاءُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR293 harf* ق ل م * * قلَمَ * ظفره من باب ضرب و * قَلَّم * أظفاره شدد للكثرة و * القُلاَمَهُ * بالضم ما سقط منه و * القَلَمُ * الذي يكتب به والقلم أيضا الزلم و * الإقْلِيمُ * واحد * الأَقَاليمِ * السبعة و * المِقْلَمَةُ * بالكسر وعاء * الأَقْلام * وأبو * قَلَمُونٍ * ضرب من ثياب الوم يتلون للعيون ألوانا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.648 harf| | ( القَلَمُ ، مُحَرَّكَةً : اليَرَاعَةُ أَوْ إِذَا | بُرِيَتْ ) ، وهو الذي يُكْتَبُ بِهِ ( ج : أقْلامٌ | وقِلامٌ ) ، بِالكَسْرِ . قال ابنُ سِيدَه : ومَا في | التَّنْزِيلِ لا أعْرِفُ كَيْفِيَّتَه . قال أبو زَيدٍ : | سَمِعْتُ أَعْرَابِيًّا مُحْرِمًا يقول : | % ( سَبَقَ القَضاءُ وجَفَّتِ الأقْلامُ * % ) % |
| ( و ) القَلَم : ( الزَّلَمُ ) كَمَا في الصِّحاحِ ، | أَيْ : واحِدُ الأزْلامِ الذي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR225 harfقَلَمٌ
قَلَمٌ ذ and ↓ قَلَمَانِ and ↓ قَلَمَانٌ: see جَلَمٌ. ― -b2- A writing-reed prepared for writing; a reed-pen.
قَلَمَانٌ
قَلَمَانٌ ذ : see قَلمٌ.
مُقَلَّمُ الظُّفْرِ
مُقَلَّمُ الظُّفْرِ ذ and الأَظْفَارِ: see ظُفرٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR678 harfقَلَمَ
قَلَمَ I ( n. ac. قَلْم 1 ),
a. Cut; pared.
قَلَّمَ
قَلَّمَ II ,
a. see I .
قَلَم
قَلَم 4 , ( pl. قِلَاْم 23 , أَقْلَاْم 38 ),
a. Reed, quill, pen.
b. Writing, hand-writing; hand, style.
c. [ coll. ], Stripe.
مِقْلَمَة
مِقْلَمَة 20t , ( pl. مَقَاْلِمُ 44 ),
a. Pen-box.
قَاْلِم
قَاْلِم 21 , ( pl. قَلَمَة 4t ),
a. Bachelor.
قُلَاْمَة
قُلَاْمَة 24t ,
a. Parings.
b. A little,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.520 harfقلم
قَلَمَ - يَقْلِمُ - قَلَم - أَقْلام
قَلَمَ - يَقْلِمُ + كائن + شيئاً (الظُّفُر والحافر والعُود): يبريه: يقطع ويقص منه أجزاء مرة بعد مرة مثل بري القلم
قَلَم: اسم فعل " قَلَمَ - يَقْلِمُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول منه: ما يُقْلَم": الجزء الذي يُقطع: وهو كذلك اسم الآلة أو الأداة التي تؤخذ من شجرة على شكل عود، تستعمل للكتابة والتسطير، أو لإجراء
Mücavir kökler22 mücavir (33 toplam)
- نفد
1 ortak ayet · Tükenir
- كفل
1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- سطر
1 ortak ayet · Et satırıdır
- خصم
1 ortak ayet · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
- لدي
1 ortak ayet · Onların yanı
- سبع
1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
- مدد
1 ortak ayet · Kiriş demektir
- مريم
1 ortak ayet · Meryem
- بحر
1 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- غيب
1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- وحي
1 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
Geçtiği ayetler(4)
وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
KalemlerEğer yeryüzündeki ağaçların hepsi kalem olsa, deniz de, arkasından yedi deniz daha kendisine yardım ederek mürekkep olsa, yine de Allah’ın kelimeleri tükenmez. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سطر, كتب, رقم |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesnenin ucunu yontarak, keserek veya budayarak düzeltme ve işlevsel hale getirme |
| Çekirdek Özet 2 | Bilgiyi, ilahi takdiri, ahdi ve paylaştırmayı kayıt altına alan ve sabitleyen alet |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi iradenin, hukuki belirlemenin ve beşeri idrakin tespiti, aktarımı ve icrası |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca modern mürekkepli yazı aracına indirgeyerek kura, paylaştırma, belirleme ve ontolojik takdir boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Hafifletme, koparma, yerinden kaldırma ve eksiltme yoluyla hacmi veya ağırlığı azaltma; bu hareket قلب, قلد, قلع, قلل ve قلو köklerinde de görülür | م | Çekirdekteki genel eksiltme ve hafifletme eylemini, bir cismin (kamış, tırnak, ağaç dalı) ucunu kesip yontarak ona toplayıcı, kuşatıcı ve işlevsel bir son biçim verme yönünde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin sınırını belirleme, yoğunlaşma ve bir odak noktasına yönelme payını taşır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Biçimlendirilen nesneye doğrultu kazandırma, sevk etme ve yönlendirici bir araç haline getirme işlevini yükler |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yontulan ve yöneltilen uca süreklilik, akışkanlık ve iz bırakma kabiliyeti katar |
| قلم | Sınırlandırılmış ve yönlendirilmiş bir uçtan çıkan kesintisiz akış | Sert bir cismin ucunun yontulup inceltilerek yönlendirici, paylaştırıcı ve iz bırakıcı bir vasıtaya dönüştürülmesini tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kamış, ağaç dalı, tırnak veya mızrak ucu gibi sert maddelerin fazlalıklarını yontarak düzeltmek, budamak ve ucunu sivrilterek kesmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde tırnakları kesilmemiş, gücünden bir şey eksilmemiş savaşçıyı nitelemek üzere bu kökü kullanmıştır: وبكل مسترخي الإزار منازل / يسمو إلى الأقران غير مقلم |
| Erken Arapça kullanım | Kur’an öncesi ve erken dönemde kura çekiminde ve paylaştırmada kullanılan düzeltilmiş kamış oklar (kıdah) için ve Tevrat levhalarını yazan kamışlar için kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça قلم kökü, klasik Arap filolojisinde tırnak budamak, kamışın ucunu yontmak ve düzeltmek fiilinden türemiş özgün bir kök olarak değerlendirilir. Bununla birlikte Doğu Akdeniz havzasında ve Sami dillerinde kavram, kamış anlamına gelen Grekçe κάλαμος (kalamos) kelimesiyle doğrudan ve yoğun bir tarihsel kesişime sahiptir. Kelime Geç Batı Sami sahasında, Süryanice ve Yahudi Aramicesinde kamış ve yazı kalemi anlamında yerleşikleşmiştir. Arapçada kökün hem fiziksel budama ve yontma fiillerini (taklîm) hem de yazı ve kura aracını içermesi, ilksel Akdeniz-Sami kültüründeki kamış kesme ve ucunu yarıp sivriltme pratiğinin ortak semantik zeminini yansıtır. Erken dönemde Araplar bu kelimeyi hem yazı yazılan yontulmuş kamış hem de kura çekiminde kullanılan düzlenmiş oklar için kullanmışlardır.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert nesneyi yontarak düzeltme | Sert bir kamışın ucunu kesip yazmaya elverişli kılma veya oku paylaştırma için düzeltme fiilinden isimleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice qalmā / qəlāmā | Kamış, yontulmuş yazı aleti anlamında ortak kullanım alanı mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe kalamos ve Latince calamus | Doğu Akdeniz kültür havzasında kamış ve yazı aracı için kullanılan ortak kültürel kelimedir | Güçlü |
Kaynak Payne Smith, Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen), Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلم | Anlamlı | Yontmak, budamak, kalem | Sert bir nesnenin ucunu kesip düzelterek alet yapmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قمل | Anlamlı | Bitlenmek, çoğalmak, zayıflamak | Asalak böceğin türemesi veya bedende yayılması | Kur'an'da geçer; ortak seslerle döküntü ve zayıflık çağrışımı |
| لقم | Anlamlı | Lokma etmek, yutmak | Bir şeyi ağza alıp bir kerede çiğnemeden yutmak | Kur'an'da geçer; ağız yoluyla içine alma |
| لمق | Anlamlı | Silmek, vurmak, yol | Yazıyı silip izini gidermek veya açık ve düz yol | Kur'an'da geçmez; yazıyı silme anlamıyla hedef köke semantik karşıtlık taşır |
| مقل | Anlamlı | Gözbebeği, bakmak, dalmak | Gözbebeğiyle dikkatlice bakmak veya suya daldırmak | Kur'an'da geçmez; görme ve odaklanma anlamı taşır |
| ملق | Anlamlı | Yaltaklanmak, silinmek, fakirlik | Pürüzsüzleşmek, elde avuçta bir şey kalmaması, iflas etmek | Kur'an'da geçer; tükenme ve pürüzsüzleşme boyutu |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلم | Merkez | Kayıt ve belirleme aracı | Yontularak hazırlanmış, iz bırakan ve paylaştıran alet | Nesnenin kendisi ve onun biçimlendirilmiş ucudur |
| سطر | Komşu | Yazmak ve sıralamak | Yazının satırlar halinde yan yana dizilişi ve nizamı | Kalemin hareketinden doğan çizgisel ve metinsel düzen |
| كتب | Komşu | Birleştirmek ve kaydetmek | Parçaları birbirine ekleyerek bir hükmü bağlayıcı kılmak | Hukuki ve akli bağlayıcılığı olan tescil |
| رقم | Komşu | Çizmek, nakşetmek, damgalamak | İşaretlerin silinmez biçimde belirlenmesi ve numaralanması | Şekilsel ve damgalayıcı kalıcılık |
| محو | Zıt | Silmek ve yok etmek | Kalemle veya araçla konulmuş izi ortadan kaldırmak | Kaydın, izlerin ve hükmün tamamen iptali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلم | Kalem, kura oku | Yontularak düzeltilmiş kamış, yazı ve kura aracı | Kesin |
| Latince | Calamus, stilus | Kamış, sivri uçlu yazma aleti | Calamus doğrudan kamış kalemi karşılarken, kura ve takdir anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pen, reed, lot-arrow | Kalem, kamış, kura oku | Tek kelime kökün hem yazı hem de kura çekiminde pay belirleme işlevini kapsayamaz | Güçlü |
| Almanca | Schreibrohr, Feder, Losstab | Yazı kamışı, kalem, kura çubuğu | Yazı ve kura anlamları ayrı kelimelerle karşılanabilir | Güçlü |
| Fransızca | Calame, plume | Kamış kalem, tüy kalem | Yalnızca yazma aracını karşılar; nesnenin yontulma ve taksim etme kök anlamını vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْلَامَهُمْ | Kura ve sorumluluk belirleme çubukları / okları | Hz. Meryem’in bakımını kimin üstleneceğini belirlemek üzere suya atılan kura kalemleri; Âl-i İmrân 3:44 |
| بِالْقَلَمِ | İnsana bilmediklerini öğreten evrensel yazı ve kayıt aracı | Beşeriyetin bilgi birikimini nesilden nesle aktaran vasıta; Alak 96:4 |
| وَالْقَلَمِ | İlahi vahyin, kaderin ve kozmik düzenin tescil aracı | Üzerine yemin edilen, vahyin ve takdirin tecelligahı olan yüce kalem; Kalem 68:1 |
| أَقْلَامٌ | Yaratılışın ve ilahi kelimelerin sonsuzluğunu yazmaya yetmeyen araçlar | Yeryüzündeki bütün ağaçlar yontulup kalem olsa dahi Allah'ın kelimelerinin tükenmeyeceğini belirten ontolojik bağlam; Lokmân 31:27 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlk yaratılan varlık ve kader nazariyesi | Kalemin cismani mi yoksa ilahi iradenin bir tecellisi mi olduğu; kaza ve kaderin Levh-i Mahfûz'a yazılması | İlahi ilim ve takdirin değişmezliği ve önceliği |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve mükellefiyetin kalkması | Mükellefiyetin başlamadığı ve sorumluluğun düşürüldüğü haller (üç kişiden kalemin kaldırılması hadisi) | Hukuki tescil, sorumluluk ve teklif bağlayıcılığı |
| Tefsir | Kasem bağlamı ve vahyin güvenilirliği | Kalem suresinin başındaki kasemin mahiyeti ve Meryem kıssasındaki kura kalemlerinin keyfiyeti | Vahyin tespiti, insan medeniyetinin temeli ve ilahi adalet kuraları |
| Hadis | Yaratılışın başlangıcı ve kaderin tespiti | Allah'ın ilk olarak kalemi yarattığı ve ona "Yaz!" buyurduğuna dair rivayetler | Varlık sahnesine çıkacak her şeyin ezeli tespiti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve kader | İlahi irade ve takdir aracı | Tescil | İlahi buyrukların ve ontolojik kaderin bağlayıcı olarak tespit edilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve medeniyet | Bilgi aktarım ve tespit vasıtası | Taşıyıcılık | Zihindeki ve sözdeki bilginin nesnel, kalıcı ve kümülatif hale getirilmesi | Kesin |
| Siyasi | Hukuki tescil ve kura | Karar ve meşruiyet mekanizması | Belirleme | Yöneticinin veya sorumlunun hakkaniyetle seçilmesinde kuranın tescil edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Hakların ve payların tespiti | Sözleşme ve hisse paylaştırma | Sabitleme | Borçların kaydedilmesi ve mülkiyet paylarının kesin sınırlarla taksimi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yazma kafası ve veri kayıt operatörü (I/O Write Head) | Ham bir ortam üzerine bilgiyi ayrık, kalıcı ve adreslenebilir semboller dizisi halinde işleyen aktüatör mekanizması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Pozitif hukuki tescil ve noter kurumu | Niyetleri, sözleşmeleri ve hak iddialarını yazılı vesikaya dönüştürerek bağlayıcı kılan kurumsal araç | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kalemi sadece mürekkeple yazı yazan mekanik alet veya sembolik kırtasiye aracı olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kesme, budama, paylaştırma, hak belirleme kurası ve ilahi kaderin tescili gibi bütüncül bir belirleme sistemini ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 3:44 ayetindeki kura uygulamasını anlamlandıramamak; vahyin ve bilginin tescilindeki ontolojik derinliği salt teknik bir eyleme indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen ayetlerinde (Alak 96:4) ve ilk inen surelerinden birinde (Kalem 68:1) yer alarak bilginin, vahyin ve beşeri medeniyetin tescil ve tedvin zeminini kurduğu için esastır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışı ve öğrenme sürecini anlatan ayetlerde, vahyin meşruiyetini ve doğruluğunu savunan bölümlerde ve peygamberler kıssalarındaki meşruiyet ve paylaştırma kuralarında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilginin yalnızca sözlü ve sezgisel aktarıldığı zannını yıkar; ilahi vahyin dahi yazı, tescil, sorumluluk ve nesnel kayıt temeline dayandığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert bir kamışın veya cismin fazlalıklarını yontup sivrilterek ona iz bırakma, kesme veya paylaştırma kabiliyeti kazandırmak.
- Soyut anlamİlahi takdirin, hukuki belirlemenin ve zihinsel bilginin nesnel, kalıcı ve bağlayıcı bir kayıt haline getirilmesi.
- Sistematik karşılıkBelirsizlik alanını ortadan kaldıran, hakları ve payları kesinleştiren tescil operatörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde potansiyel bilgi veya belirlenmemiş durumlar kümesini; yontma, sınırlandırma ve belirleme işlevini gören kalem operatörünü; ise kalıcı, ayrık ve tescil edilmiş semboller veya hükümler kümesini () temsil eder. Bu bağıntı, ham ve sınırsız olanın yontularak bağlayıcı ve görünür bir kayda dönüştürülmesini modeller.