قلو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ل-و2 sîga, 4 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رببقَلَىقلوالْقَالِينَودععملقول

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

قلو

ق - ل - و

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kızanlar

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.980 harf
القاف واللام و"وايء" معهما ق ل و، ل ق و، ق و ل، ل و ق، ل ي ق، و ل ق، ق ي ل، و ق ل، ل ق ي مستعملات قلو: القُلوُ: رميك ولعبك بالقُلَةِ، وتجمع على قُلينَ. وهو أن ترمي بها في الجو ثم تضربها بمِقْلاةٍ، وهي خشبة قدر ذراع فتستمر القُلَةُ، فإذا وقعت كان طرفاها ناشبين عن الأرض. وجاء فلان يقلُو به دابته قَلْواً، وهو تقديها به في السير سرعة. واقلَوْلَتِ الحمر والدواب في السرعة. وكان ابن عمر لا يرى إلا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.061 harf
(باب القاف واللام وما يثلثهما) (قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما
Maddenin bağlantısı

(باب القاف واللام وما يثلثهما) (قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما ذكرناه من تسويته وبَرْيه. قال الله تعالى: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [آل عمران 44]. ومن الباب المِقْلَم: طَرَف قُنْب البعير، كأنَّه قد قُلِم، ويقال إنّ مَقَالم الرُّمح: كُعوبه. ومما شذَّ عن هذا الأصل القُلاَّم، وهو نبتٌ. قال: أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1]) (قله) القاف واللام والهاء لا أحفَظُ فيه شيئاً، غير أنّ غَديرَ قَلَهَى: موضع. (قلو) القاف واللام والحرف المعتلّ أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. من ذلك القِلْو: الحِمار الخفيف. [و] يقال: قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً، إذا تقدَّمَت به. واقلوْلَت الحُمْر في سرعتها. والمُقلَوْلي: المتجافي عن فِراشه. وكلُّ نابٍ عن شيء متجافٍ عنه: مُقْلَوْلٍ. قال: أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])والمُنْكمش مُقْلَوْلٍ، وفي الحديث: "لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً"، أي متجافِياً عن الأرض، كأنّه يريد كَثْرةَ الصَّلاة. ومن الباب قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً. ومن الباب القِلَى، وهو البُغض. يقال منه: قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً. وقد قالوا: قَلَيتُهُ أَقلاه([3]). والقِلَى تجافٍ عن الشّيء وذَهابٌ عنه والقَلْي: قَلْيُ الشَيء علَى المِقْلَى. يقال: قَلَيْت وقَلْوت. [و] القَلاَّء: الذي يَقْلي. وهو القياس، لأن الحَبَّة تُستَخَفُّ بالقلْي وتَخِفُّ أيضاً. (قلب) القاف واللام والباء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلّ على خالِص شَيءٍ وشَريفِه، والآخَرُ على رَدِّ شيءٍ من جهةٍ إلى جهة. فالأوَّل القَلْبُ: قلب الإنسان وغيره، *سمِّي لأنَّه أخْلصُ شيء فيه وأرفَعُه. وخالِصُ كلِّ شيءٍ وأشرفُه قَلْبُه. ويقولون: عربيٌّ قَُلْبٌ([4]). قال: [فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا والقُلاَب: داء يصيب البعير فيَشْتَكِي قَلْبَه. والقُلْبُ من الأَسورة: ما كان قُلْباً واحداً لا يُلوَى عليه غيرُه. وهو تشبيهٌ بقُلْب النَّخْلة. ثم شبِّه الحَيَّة بالقُلْب من الحَلْي فسمِّي قُلْباً. والقَلْب: نجمٌ يقولون إنه قَلْبُ العَقرب. [و] قَلَبْتُ النَّخلةَ: نَزَعت قَلْبها. والأصل الآخر قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً. والقَلَب: انقلابُ الشَّفَة، وهي قَلْباءُ وصاحبُها أَقْلَب. وقَلَبْتُ الشَّيء: كبَبتُه، وقلَّبته بيديَّ تقليباً. ويقال: أقْلَبَتِ الخُبْزةُ، إذا حان لها أن تُقْلَب. وقولهم: ما به قَلبَةٌ، قالوا: معناه ليست به عِلّة يُقْلب لها فيُنْظَر إليه. وأنشدوا: ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5]) أي لم يقلِّب قوائمها من عِلَّةٍ بها. والقَلِيب: البئرُ قبل أنْ تُطوَى؛ وإنّما سمِّيت قليباً لأنَّها كالشَّيء يقلَب من جهةٍ إلى جهة، وكانت أرضاً فلما حُفِرت صار ترابُها كأنَّه قُلِب. فإذا طُوِيت فهي الطَّوِيّ. ولفظ القليب مذكَّر([6]). والحُوَّلُ القُلَّب: الذي يقلِّب الأمور ويحتال لها. والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. فأمَّا القِلِّيب والقِلّوْب([7]) فيقال إنَّه الذئب. ويمكن أن يُحمَل على هذا القياس فيقال سمِّي بذلك لتقلُّبه في طلب مأكله. قال: أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8]) (قلت) القاف واللام والتاء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على هَزْمَةٍ في شَيء، والآخَر على ذَهابِ شيء وهَلاكِه. فالأوّل القَلْت، وهو النُّقرة في الصَّخرة، والجمع قِلاتٌ. وقال: وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])وقَلْتُ العَين: نُقْرتها. وقَلْتُ الإبهام: النُّقرة تحتَها. وقَلْتُ الثّريدة: الهَزْمة وسْطَها. والأصل الآخر القَلَت، وهو الهلاك. يقال: قَلِت قَلَتاً. وفي الحديث: "إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى". والمِقْلاَتُ من النوق: التي لا يعيش لها ولد، وكذلك من النِّساء، والجمع مقاليت. قال: يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10]) وقال: لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ (قلح) القاف واللام والحاء كلمةٌ واحدة، وهي القَلَح: صُفْرَةٌ في الأسنان. رجلٌ أقْلَحُ. قال: قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])ويقال إنَّ الأقْلَح: الجُعَل. (قلخ) القاف واللام والخاء كلمة واحدةٌ، يقولون: إنَّ القَلْخ: هَدير الجمل. (قلد) القاف واللام والدال أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدهما على تعليق شيءٍ على شيء وليِّه به، والآخَر على حظٍ ونصيب. فالأوَّل التقليد: تَقليد البَدَنة، وذلك أن يعلَّق في عُنُقها شيءٌ ليُعْلَم أنَّها هَدْيٌ. وأصل القَلْد: الفتل، يقال قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً، إذا فتَلْتَه. وحبلٌ قليدٌ ومقلود. وتَقَلَّدْتُ السَّيف. ومُقَلَّدُ الرَّجُل: موضِعُ نِجاد السَّيف على مَنْكِبه. ويقال: قلَّدَ فلانٌ فلاناً قِلادةَ سَوءٍ، إذا هجاه بما يَبْقَى عليه وَسْمُه. فإذا أكَّدوه قالوا: قلَّدَهُ طَوْقَ الحمامة، أي لا يفارقُه كما لا يُفارِق الحمامةَ طوقُها. قال بِشْر: حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])والمِقْلَد: عصاً في رأسها عَوَج يُقْلَدُ بها الكَلأ، كما يُقْلَدُ القَتُّ إذا جُعِل حِبالاً. ومن الباب القِلد: السِّوار([13]). وهو قياس صحيح لأنَّ اليدَ كأنَّها تتقلَّدُه. ويقولون: إنَّ الإقليد: [البُرَة([14])] التي يشدُّ بها زِمام الناقة. والأصل الآخر: القِلْد: الحَظُّ من الماء. يقال: سقَينا أرضَنا قِلْدَها، أي حظّها. وسقَتْنا السَّماءُ قِلْداً كذلك، أراد حظَّاً. وفي الحديث "فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع". فأمّا *المقاليد، فيقال: هي الخزائن. قال الله تعالى: ﴿لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ﴾ [الزمر 63، الشورى 12]. ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها تُحْصِنُ الأشياء، أي تَحفظُها وتَحوزُها. والعرب تقول: أقْلَدَ البحر على خَلْقٍ كثير، إذا أحْصَنَهُم في جَوفه. ومما شذَّ عن الباب القِلْدة والقِشْدة: تمر وسَويقٌ يخلط بهما سَمْن. (قلز) القاف واللام والزاء. يقولون: إنَّ التقَلُّز([15]): النَّشاط. (قلس) القاف واللام والسين كلمتان: أحدهما رَمْيُ السَّحابة النَّدَى من غير مطر، ومنه قَلَس الإنسانُ، إذا قاءَ، فهو قالس. وأمَّا التَّقليس فيقال: هو الضَّرب ببعض الملاهي([16]). وهي الكلمة الأخرى([17]). وقال أبو بكر ابنُ دريد: القَلْس من الحِبال([18])، ما أدري ما صحّتُه. (قلص) القاف واللام والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انضمامِ شيء بعضِه إلى بعض. يقال: تقلَّصَ الشَّيءُ، إذا انضمَّ. وشَفَةٌ قالِصَة. وظلٌّ قالصٌ، إذا نَقَصَ، وكأنَّه تضامَّ. قال تعالى([19]): ﴿ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً﴾ [الفرقان 46]. وأمَّا قَلَصَةُ الماء فهو الذي يَجِمُّ في البئر منه حتى يرتفع، كأنه تقلّص من جوانبه. وهو ماء قليص. وجَمْعُ القَلَصَة قَلَصَات. ويقولون: قَلَصَتْ نَفْسُه: غَثَتْ. وقياسُه قريب. فأمَّا القَلُوصُ، فهي الأُنثى من رِئال النَّعام. وعندي أنَّها سُمِّيت قَلوصاً لتجمُّع خَلْقِها، كأنَّها تقلَّصَتْ من أطرافها حتَّى تجمَّعت. وكذلك أنثى الحُبارَى. وبها سمِّيَت القَلُوصُ من الإبل، وهي الفتيَّة المجتمعة الخَلْق. ويقال: قَلَصَ الغدير([20])، إذا ذهَبَ أكثرُ مائهِ.

(قلط) القاف واللام والطاء ليس فيه شيء يصح. غير أنَّ ابن دريد قال: رجُلٌ قُلاَطٌ: قَصير([21]). ولعلَّ هذا من قولهم رجلٌ قَلَطِيٌّ. (قلع) القاف واللام والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انتزاعِ شيءٍ من شيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه. تقول: قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً، فأنا قالعٌ وهو مقلوع. ويقال للرَّجُل الذي يتقلَّع عن سَرْجِهِ لسوءِ فروسَتِه: قُلْعةَ([22]). ويقال هذا منزِلُ قُلْعةٍ، إذا لم يكن موضعَ استيطانٍ. والقَوْم على قُلْعَةٍ، أي رِحلة. والمقلوع: الأمير المعزول. والقَلَعة: صخرةٌ تتقلَّع عن جبلٍ منفردةً يَصعُب مَرامُها. وبه تشبَّه السحابة العظيمة، فيقال قلَعَةٌ، والجمع قَلَع. قال: تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])والقُلاَع: الطِّين يتشقَّقُ إذا نَضَب عنه الماء. وسمِّي قُلاَعاً لأنَّه يتقلَّع. [وأقلَعَ([24])] عن الأمر، إذا كَفَّ. ورماهُ بقُلاَعة، إذا اقتَلَع قطعةً من الأرض فرماه بها. والمِقْلاع معروف. والقَلاّع: الشُّرطِيّ فيما يقال. وروي في حديث: "لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع". قالوا: الدَّيبوب: الذي يدِبُّ بالنّمائم حتَّى يفرِّق بين الناس. والقَلاّع: الرّجُل يَرَى الرّجُلَ [قد ارتفعَ] مكانهُ عند آخَرَ فلا يزال يَشِي بينهما حتَّى يَقلَعَه. وأقلعَتْ عنه الحُمَّى. ويقال: تركتُ فلاناً في قَلَعٍ من حُمَّى؛ أي في إقلاع. ويقال قَلِعَ قَلَعاً. والقِلْع: شِراع السَّفينة؛ وذلك لأنَّه إذا رُفِعَ قَلَعَ السّفينةَ من مكانها. ومما شذَّ عن هذا الباب القَلع والقِلْع. فأمَّا القَلْع([25]) فالكِنْف، يقولون في أمثالهم:"شَحْمَتِي في قَلْعِي". وأمَّا القِلْع فيقال: إنّها صُدَيِّرٌ يلبَسُه الرّجلُ على صَدره([26]). قال: مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27]) (قلف) القاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْط شيء عن شيء. يقال: قَلَفْت الشَّجرةَ، إذا نحَّيْتَ عنها لِحاءها. وقَلَفْتَ الدَّنَّ: فَضضتُ عنه طِينَه. وقَلَفَ الخاتنُ غرْلة الصبيِّ، وهي القُلْفة، إذا قَطَعَها. (قلق) القاف واللام والقاف كلمةٌ تدلُّ على الانزعاج. يقال: قَلِق يَقْلَق قلَقَاً. --------------ـــ ([1]) أنشده في المجمل واللسان (قلم). ([2]) للفرزدق في ديوانه 863 برواية "يقول"، وفي اللسان (قرد، قلا): "تقول". ([3]) في اللسان أنها لغة طيئ، وأنشد ثعلب: أيام أم الغمر لا نقلاها *** ولو تشاء قبلت عيناها ([4]) يقال بفتح القاف وضمها، ويستوي فيه المذكر والمؤنث والجمع، وإن شئت ثنيت وجمعت. ([5]) لحميد الأرقط، كما في اللسان (قلب، حبر، أرض). وقد سبق في (حبر). ([6]) في الأصل: "والقليب بلفظ القليب مذكر". ([7]) بوزن سفود، وعِجَّول، ورَسُول. ([8]) البيت في اللسان (حجم، قلب). وقد سبق في (حجم). ([9]) البيت لطرفة في معلقته. ([10]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في إصلاح المنطق 87 واللسان (قلت). وأنشده ثعلب في مجالسه 71. وانظر المخصص (6: 128/ 16: 99). ([11]) للأعشى في ديوانه 164 واللسان (قلح). ([12]) في الأصل: "حبال بها". ([13]) في المجمل: "السوار من الفضة". ([14]) التكملة من المجمل واللسان. ([15]) ومثله "القلز"، كما في القاموس. ([16]) في المجمل: "التقليس: الضرب بالدف. ويقال إن التقليس: وضع اليدين على الصدر خضوعاً". ([17]) في الأصل: "وهي كلمة الأخرى". ([18]) في الأصل: "القليس من الجبال"، صوابه في المجمل والجمهرة (3: 41). وفسره في اللسان بأنه: حبل غليظ من حبال السفن. ([19]) في الأصل: "قوله تعالى". ([20]) في الأصل: "قلص البعير الغدير"، صوابه في المجمل واللسان. ([21]) الجمهرة (3: 113). ([22]) كذا ضبط في الأصل واللسان. وفي المجمل بفتح القاف واللام، وليس بشيء. وضبط في القاموس بالضم، وبضم ففتح، وبضمتين. ([23]) البيت لابن أحمر، كما في اللسان (قلع، خوز) وإصلاح المنطق 51 والحيوان (3: 109/ 6: 186). وانظر المخصص (14: 96) وأمثال الميداني (1: 227). ([24]) التكملة من المجمل. ([25]) الحق أنه بفتح القاف وكسرها، كما في اللسان والقاموس. ([26]) هذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان. ([27]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. ولم يرد الاستئباط في المعاجم بمعنى التأبط. وفيها استأبط: حفر حفرة ضيق رأسها ووسع أسفلها.

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR579 harf
ق ل و قلا الصبيّ بالقلة والصبيان بالقلين‏:‏ رموا بها‏.‏ والقلاء يقلي الحبّ ويقلوه على المقلى والمقلاة وجلبوا المقالي من القلاءة وهي الموضع الذي تعمل فيه‏.‏ وطرح الصبّاغ القلى في العصفر وهو الشّنجار ويقال‏:‏ له القلياء والقيلياء‏.‏ وهو يقليه ويقلاه‏:‏ يبغضه وفعل ذلك عن قلّي ومقليةٍ وتقلّى إليه‏:‏ تبغّض وتقالوا‏:‏ تباغضوا وبينهم تقالٍ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قلا الحمار أُتنه‏:‏ طردها‏.‏ والناقة تقلو
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.367 harf
: ( و ( *!القِلْوُ ، بالكسْرِ : الخفيفُ من كلِّ شيءٍ ) ؛ ) عن ابنِ سِيدَه . ( و ) قيلَ : هو ( الحِمارُ الفَتِيُّ ) . ( وفي الصِّحاح : الحِمارُ الخفيفُ ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : وقيل : هو الجَحْشُ الفَتِيُّ ؛ زادَ الأزْهرِي : الذي قد أَركَبَ وحَمَل . ( و ) *!القِلْوَةُ ، ( بهاءٍ : الدَّابَّةُ تَتَقَدَّمُ بصاحِبِها ) ، وقد *!قَلَتْ به *!قَلْواً . وهو تَقَدِّيها في السَّيْر في سُرْعةٍ ؛ قالَهُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR708 harf
١ 1 قَلَا ذ and قلى He fried wheat; i. e. roasted it in a مَقْلَى [or frying-pan or roasting-pan]. (Mgh.) ― -b2- قَلَى with يَقْلَى for its aor.: see أَبَى. ― -b3- هُوَ يَقْلُو البُرَّ: see بَرَى. ― -b4- قَلَى He roasted in a frying-pan (MA, KL) flesh-meat (MA) or anything: (KL:) and شَوَى signifies the same. (MA.) قَلَى البُرَّ بِالمِقْلَى and المِقْلاَةِ means شَوَاهُ [i. e. he parched, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR146 harf
قَلَا قَلَا U ( n. ac. قَلْو 1 ), a. Fried. b. ( n. ac. قَِلَاء قَِلَاء [ قَلَاْو 22A , 23A ]), a. Hated, detested. c. Thrust, drove away.
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ودع

    1 ortak ayet · Vedia’ heybe demektir

  2. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  3. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  4. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(2)

  1. قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ

    KızanlarDedi ki: Doğrusu ben, sizin işlediğinize kızanlardanım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقلو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs wāw/yā' dönüşümlü)
Bağlamsal Yakın Köklerبغض, كره, هجر
Zıt Kökودد
Çekirdek Özet 1Yerinden fırlatıp uzaklaştırma, hafifleme, yüzeyden ve mekândan kopup ayrılma
Çekirdek Özet 2Gönülden bütünüyle çıkarma, bağları koparıp arkada bırakma ve terk etme
Çekirdek Özet 3Bir ilişkinin veya durumun temas zeminini yok sayarak irtibatı kökten kesme
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir öfke veya anlık kızgınlık sanarak bünyesel kopuş ve tamamen terk etme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قلHafiflik, yerinden oynama, ağırlığın ve hacmin azalması veya bir nesnenin temelinden havalanması; قلب, قلد, قلع, قلل, قلم köklerinde olduğu gibi zeminden sökülme veya hafifleyip yön değiştirme hareketiوÇekirdekteki hafifleme ve yerinden oynama hareketine yönlü bir fırlatma, mekânsal uzaklaşma, boşluğa savrulma ve irtibatı tamamen koparma dinamiği eklemiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırHarekete geçirici sınır noktasını ve enerjinin odaklanarak gerilmesini temsil eder
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaOdaklanan gücün bir hedefe doğru yönlendirilmesini ve sevk edilmesini simgeler
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBağlamayı ya da bu bağın gerilip çözülerek nesnenin boşluğa doğru uzanmasını ifade eder
قلوSınırda toplanan enerjinin yönlendirilerek mevcut bağdan koparılması ve fırlatılmasıNesnenin veya bağın bulunduğu zeminden hafifleyerek ayrılması, havaya fırlatılması ve temasın büsbütün kesilmesi hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇelik-çomak oyununda küçük ağaç parçasını (kulle) ucu sivri sopayla havaya fırlatıp vurmak; devenin veya binek hayvanının sırtındaki yükü hafif bularak hızla ileri fırlaması; tohum veya etin tavada kızartılıp kavrularak nemini kaybetmesi ve hafiflemesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde devenin veya yaban eşeğinin hızla ileri atılmasını ve eşini kovmasını ifade etmek üzere kullanılmıştır; şair bu hareketi sürat ve temas kesme bağlamında dile getirmiştir
Erken Arapça kullanımİbn Ömer rivayetinde namaza düşkünlüğü ve secdeden çabucak kalkıp dünyaya yerleşmeme hali şu lafızla aktarılmıştır: لَوْ رَأَيْتَ ابْنَ عُمَرَ لَرَأَيْتَهُ مُقْلَوْلِياً

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde قلو kökü (k-l-w / k-l-y), hafiflik, kızartma, fırlatma ve bir nesnenin sıcaklık veya mekanik bir etkiyle büzüşüp temas noktasından ayrılması anlam alanıyla temsil edilir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda q-l-h / q-l-y kökü temel olarak ateşte kavurma, kurutma, hafifletme ve bunun uzantısı olarak değersizleşme veya hakir görme anlamlarıyla örtüşür. Arapçada kök, hem ateş üzerinde kavurma (tavada kızartılan şeyin hafifleyip sıçraması) hem de nesnenin yerinden fırlatılıp uzaklaştırılması fiziksel hareketini korumuş; buradan hareketle ruhi düzlemde bir varlıktan soğuma, onu gönülden bütünüyle çıkarma ve tereddütsüz terk etme (el-kılâ / buğz) manasına evrilmiştir. Bu semantik genişleme, Arapçanın somut fırlatma ve hafifleme eylemini soyut ilişki kopuşuna aktarmadaki tutarlılığını gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقل çekirdeğinden türeyen hafifleme, yerinden sıçrama ve fırlatılmaAteşte kavrulan tanenin hafifleyip zıplaması ve değnekle vurulan çeliğin havaya fırlatılması, psikolojik bağlamda bir kimseyi veya ameli terk edip uzaklaşma anlamına taşınmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qālāh (ateşte kavurmak, hakir görmek), Süryanice qlā (kavurmak, kurutmak)Ortak Sami mirasında kızartma, kurutma ve temas noktasından büzüşüp ayrılma çekirdeği korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ısı ve hafifleme kökleriyle olası paralelliklerIsı tesiriyle nemin uçması, ağırlığın kaybolması ve ayrışma süreçleriyle yapısal yakınlık görülürMuhtemel

Kaynak HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قلوAnlamlıFırlatmak, terk etmek, kızartmakNesneyi yerinden fırlatma, ateşte kurutma ve gönülden tamamen söküp atmaHedef köktür; Kur'an'da geçer
قولAnlamlıSöz söylemek, ifade etmekAğızdan çıkan ve anlam taşıyan ses veya iddiaKur'an'da geçer; ortak akrabalık zayıftır
لقوAnlamlıHızlı hareket, çarpılmaYüz felci veya kartalın avına hızla dalmasıKur'an'da geçmez; sürat boyutu ortaktır
لوقAnlamlıYumuşatmak, sıvamakBir nesneyi yağlayıp yumuşatmak veya yalamakKur'an'da geçmez; zıt yönde temas bildirir
وقلAnlamlıDağa tırmanmak, sıçramakTaşlar arasında sıçrayarak yukarı çıkmakKur'an'da geçmez; zeminle hafif temas içerir
ولقAnlamlıHızlı gitmek, yalan uydurmakBineğin hafif ve tempolu yürümesi, sözü aceleyle saçmakKur'an'da geçer (ولق); hafiflik ve sürat bağı vardır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قلوMerkezTerk etmek, şiddetle uzaklaşmakNesneyi fırlatıp atarcasına gönülden sökme ve temas zeminini bütünüyle terk etmeBir daha dönmemek üzere arkada bırakılan ve sökülüp atılan kopuş
بغضKomşuNefret etmekKalpte oluşan yerleşik soğukluk ve tiksinti hissi; eylemli terk şart değildirİçsel hoşnutsuzluğu vurgular, قلو ise fiili kopuş ve fırlatıp atmayı içerir
كرهKomşuİstememek, ağır bulmakTabiatın veya aklın bir şeyi külfetli ve sevimsiz bulmasıMecburiyetle bir arada bulunabilir; قلو gibi bağı tamamen koparmaz
هجرKomşuAyrılmak, uzak durmakBedenen veya mekânen bağları kesip başka bir yöne gitmekقلو kökündeki içsel nefret ve fırlatma tonu olmaksızın sadece ayrılığı belirtebilir
وددZıtSevmek, tutunmak, arzulamakVarlığa kalpten bağlanma, yakınlaşma ve onunla sürekli irtibat halinde olmayı istemeقلو kökünün fırlatıp atma ve terk etme dinamiğinin tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقلوFırlatıp atmak, buğz ile terk etmekZeminle irtibatı kesip savurma ve gönülden tamamen sökmeKesin
LatinceAbicere, repudiareFırlatıp atmak, geri çevirmekMekânsal fırlatma ve hukuki/ahlaki bağı reddetme yönünü karşılarGüçlü
İngilizceTo cast off, to spurn, to forsakeGözden çıkarmak, fırlatıp atmak, terk etmekHem eylemli terk edişi hem de kalbi bağın kesilmesini iyi yansıtırGüçlü
AlmancaVerwerfen, verstoßenİtmek, dışlamak, büsbütün bırakmakBir ilişkiyi veya nesneyi bünyeden söküp atma hareketini verirGüçlü
FransızcaRejeter, répudierReddedip atmak, kovmakTemas zeminini dışlayıcı ve geride bırakıcı boyutu taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقَالِينَAmelden ve gidişattan tamamen berî olup onu fırlatıp atanlarLut aleyhisselamın kavminin ahlaksız eylemlerine karşı tavrı; ameli kökten reddetme (Şuarâ 26:168)
قَلَىGözden çıkarmak, bağları koparıp arkada bırakmak, terk etmekVahyin kesintiye uğraması zannına karşı Allah’ın elçisini asla terk etmediği beyanı (Duhâ 93:3)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve sıfatlarAllah'ın kulunu terk etmesi veya darılması; tecelli ve vahiy kesintisi (fetret-i vahiy) döneminde ilahi inayetin devamlılığıKökün geçici bir suskunluk için kullanılamayacağı, Allah'ın elçisini asla büsbütün terk etmediği vurgusu
FıkıhBerâet ve nefretMünker bir eylem karşısında kalbi ve ameli tavır; haram fiilden büsbütün uzak durma sorumluluğuEylemi meşru görmeyip onunla tüm irtibatı kesme tavrının fıkhi zemini
TefsirDuhâ suresi ve Lut kıssasıقَلَى fiilinin mef'ûlünün (muhatap zamirinin) hazfi; elçiye hürmeten terk etme lafzının ona bitiştirilmemesi belagatıŞiddetli kopuş ve terk manasının incelikli söz dizimiyle sınırlandırılması
HadisZüht ve ibadet tasviriİbn Ömer'in dünyevi zemine yerleşmeyip secdede veya kalkışta hafif ve tetikte olması (müklavlî hali)Yerleşiklikten kaçınma, hafiflik ve bedensel teyakkuz hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi inayet ve elçilik bağıAsla terk etmeme ve rabıtanın kesilmezliğiİman ve güven tesis etmeİlahi rehberliğin elçiyi gözden çıkarmadığını ve bağın ebediliğini gösterirKesin
İlmiHakikat ve batıl ayrımıYanlış önermeyi ve batıl yöntemi bünyeden söküp atmaEpistemolojik arınmaYanlışlığı ispatlanmış kuramı veya ameli zihinden fırlatıp bırakmaGüçlü
SiyasiToplumsal sözleşme ve ahlaki meşruiyetZulüm ve sapkınlığı meşruiyet dairesinden çıkarmaReddiye ve ayrışmaBir yönetimin veya topluluğun haksız icraatından tamamen teberri etmeGüçlü
İktisadiVerimsiz ve zararlı unsurların tasfiyesiZarar doğuran veya haram olan iktisadi bağı kesmeKaynak korumaSisteme yük getiren ve ifsat eden unsurların sistem dışına fırlatılmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKaçış hızı ve serbest kalmaYerçekimi veya merkezcil kuvvet zemininden bir kütlenin kinetik enerjiyle fırlayıp yörüngeden tamamen çıkmasıGüçlü
Beşeri bilimlerRadikal kopuş ve aforozBir bireyin veya grubun, ortak ahlaki zeminini kaybetmiş bir yapıdan bütün aidiyet bağlarını keserek ayrılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kırgınlık, duygusal bir öfke veya basit bir küskünlük olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığı, ameli veya ilişkiyi zeminiyle birlikte fırlatıp atmak, temas yüzeyini sıfırlamak ve arkada hiçbir rabıta bırakmaksızın kesin bir ayrılıkla terk etmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDuhâ 93:3 ayetinde Allah'ın elçisine kızmadığı gibi yüzeysel bir anlamla yetinilerek, ilahi dostluğun elçiyi asla büsbütün terk etmediği ve gözden çıkarmadığı yönündeki ontolojik güvencenin ıskalanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin elçiyle kurduğu kopmaz bağı ve müminin ifsat edici eylemler karşısındaki radikal teberri tavrını kökensel fırlatma ve terk imgesiyle billurlaştırdığı için hayati öneme sahiptir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Lut aleyhisselamın kavminin eylemlerine karşı aldığı tavrı anlatan kıssalarda ve elçinin risalet sürecindeki psikolojik ve manevi emniyetini pekiştiren teselli ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminin günahkâr amel karşısındaki tavrının uzlaşmacı bir hoşgörü değil, o ameli kökten dışlayan berrak bir kopuş olduğunu ve vahyin kesintiye uğramasının asla bir terk edilme anlamına gelmediğini öğretir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇelik-çomak oyununda değneğin vurulmasıyla nesnenin havaya fırlaması, ateşte kavrulan tanenin hafifleyip zıplaması ve temas yüzeyinden büzüşerek ayrılması.
  • Soyut anlamBir kimseyi, düşünceyi veya ameli zihinden ve gönülden tamamen söküp atma, bütün rabıtayı keserek onu geride bırakma.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin bünyesindeki yabancı, zararlı veya meşruiyetini yitirmiş unsuru temas noktasından sökerek dışarı fırlatması ve varlık sahasından bütünüyle tecrit etmesi.
  • LaTeX modeliR(t)=lim⁡Δt→0d(A,B)Δt  ⟹  C(A,B)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A ve B birbirine bağlı iki unsuru, d(A,B) aralarındaki mesafeyi, t zamanı ve C(A,B) ise temas ve irtibat derecesini temsil eder. Ayrılma hızının sıçramalı bir ivmeyle artması neticesinde iki varlık arasındaki tüm bağ ve rabıtanın sıfırlanarak temasın büsbütün yok olduğu durum ifade edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق