قنع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ن-ع2 sîga, 21 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هويمُقْنِعِيطرفرددقنعسخروجببدنجنبهطعفأدسميشعر

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

قنع

ق - ن - ع

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Havaya kaldıranlar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.798 harf
باب العين و النون والقاف )ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة: لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو
Maddenin bağlantısı

باب العين و النون والقاف )ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة: لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو مُنْقادٌ في طُولِ نحو مِيلٍ أو أقل، وجمعه مَعانيقُ. والعُنُق مَعُروف، يُخَفَّفُ ويُثَقَّلُ ويُؤَنَّثُ. وقول الله تعالى: "فَظَلَّتْ أعناقُهم لها خاضعين" أي جماعاتهم، ولو كانت الأعناقُ خاصةً لكانت خاضعةً وخاضعاتٍ. ومن قال هي الأعناقُ، والمعني على الرَّجال، رَدَّ نُونَ "خاضعين" على أسمائهم المُضْمَرة. وتقول: جاء القوم " رَسَلاً رَسَلاً وعُنُقاً عُنُقاً إذا جاءوا فِرَقاً"، ويجمع على الأعناق. واعتَنَقَتِ الدّابة: إذا وَقَعَتْ في الوحل فأخْرَجَتْ أعناقَها، قال رؤبة: خارجةً أعناقُها من مُعْتَتَنقْ أي من مَوضِع أخَرجَتْ أعناقها منه. والمُعْتَنَقُ: مَخْرَج أعناق الجبال من السَّراب، أي اعتَنَقَتْ فأخْرَجَتْ أعناقَها. والاعتِناقُ من المُعانَقِة، ويجوز الافتعال في موضع المُفاعَلِة، غير أن المُعانَقة في حال المَوَدَّةِ، والاعتِناقُ في الحَرْبِ ونحوها، تقول: اعتَنَقُوا في الحَرْبِ ولا تقول: تَعانَقُوا والقياس واحدٌ، قال زهير: يَطْعُنُهم ما ارتَمَوا حتى اذا اطَّعَنْوا ضارَبَ حتى ما ضارَبُوا اعتَنَقـا وتَعَنَّقِت الأرنبُ في العانِقاء وتَعَنَّقَتْها، كلاهما مُسْتَعمَل: دَسَّت عُنُقها فيه وربما غابَتْ تحته، وكذلك البَربوعُ والعانقاء. وهو جُحْرٌ مملوءٌ تُراباً رخواً يكون للأرنبِ واليَرْبُوعِ إذا خافا. وربما دخل ذلك التُّرابَ فيقال: تَعَنَّقَ اليَربُوعُ لأنّه يَدُسُّ عُنُقَه فيه ويمضي حتى يصير تحته. والعَنْقاءُ: طائِرٌ لم يَبق في أيدي الناس من صِفتها غيرُ اسمها. ويقال بل سُمِّيَتْ به لبياضٍ في عُنقِها كالطَّوق وقال: إذا ما ابنُ عبِد اللّهِ خَلَّى مكانَـه فقَدْ حَلَّقْتْ بالجُودِ عَنْقاء مُغْرِبُ والعَنْقاءُ: الداهِيةُ. والعَنْقاءُ: اسم مَلَكٍ، قال: وَلَدْنا بني العَنْقاءِ وابْني مُحَرَّقٍ فأكرِمْ بنا خالاً وأكرِمْ بنا ابْنَما والأعنَقُ: الطويل العُنُق. والأعنَقُ: الكلبُ الذي في عُنقِه بياضٌ كالطوق. والعَناقُ: الأُنْثَى من أولاد المَعَز، ويجمعُ العُنوق. وقولهم: العُنُوقُ بعد النُّوقِ، أي صِرتَ راعياً للغَنَم بعد النُّوقِ، يقال ذلك لمن تحول من رفعةٍ إلى دنائةٍ، قال: إذا مَرِضَتْ منها عَناقٌ رأيته بسِكِّينِه من حولها يَتَصَرَّفُ وَعَناقُ الأرضِ: حَيَوان أسْوَدُ الرَّأسِ طَويلُ الظهر أصغَر من الفَهدِ ويُجمعُ على عُنُوقٍ. قعن: اشتُقَّ منه اسم قُعَينٍ وهو في أسدٍ وفي قَيْسٍ أيضاً. ويقال: أفْصَحُ العرب نَصْرُ قُعَيْنٍ أو قُعَيْن نَصر. والقَيْعُونُ من العُشْب: نَبْتٌ على فَيْعُول مثل قَيْصُوم، وهو ما طال منه. يقال: اشتقاقه من القَعْن كاشتقاق القَيْصوم من القَصْم. ونحو هذه الأشياء اشتُقَّت من الأسماء وأُميتَتْ أصولها، ولكن يعرف ذلك في تقدير الفعل. قيل: يكون القَيْعُونُ من القَيْع كالزَّيْتون من الزَّيت قنع: قَنِعَ يَقْنعُ قَناعةً: أي رَضيَ بالقَسمِ فهو قَنِعٌ وهم قَنِعُونَ، وقوله تعالى: "القانِعَ والمْعتَرَّ" فالقانِع: السائل، والمُعْتَرُّ: المُعْتَرض له من غير طلب، قال: ومنِهم شَقِيٌّ بالمَعيشِة قانِعُ وقَنَعَ يَقْنَعُ قُنُوعاً: تذلَّلَ للمسألة فهو قانِع، قال الشماخ: لمَالُ المرء يُصلِحُه فيُغني مُفاقِرَه أعَفُّ من القُنُوعِ ويُرْوَى "من الكُنُوع" بمنزلة القُنُوع. ورَجُلٌ قَنعٌ أي كثير المال. والقَنُوع بمَنزلة الهبوط -بلغة هذيل- من سَفْحِ الجَبَل، وهو الارتفاع أيضاً، قال: بحَيْثُ استَفاضَ القِنعُ غربيّ واسِطٍ نَهاراً ومَجَّتْ في الكَثيبِ الأباطِحُ والقِناعُ: طَبَقٌ من عَسِيبِ النَّخْل وخُوصِهِ. والإقناع. مَدُّ البَعير رأسَه إلى الماء ليَشْرَبَ، قال يصف ناقةً: تُقْنِعُ للجَدْوَل منها جَدْوَلا شَبَّه حَلقَ الناقة وفاها بالجَدْوَل تَسْتَقْبِل به جدولاً في الشُّرْب. والرَّجُل يُقْنِعُ الإناء للماء الذي يَسيلُ من جَدْوَلٍ أو شِعْبٍ. والرجُلُ يُقنِعُ يَدَه في القُنوت أي يَمُدُّها فيَسْتَرحِمُ رَبَّه. والقِناع أوسَعُ من المِقْنَعِة. وتقول: ألْقَى فُلانٌ عن وَجْهِهِ قناع الحَياء. وفُلانٌ مُقنِعٌ: أي يُرضَى بقوله. وتقول: قَنَعْتُ رأسَه بالعَصَا أو بالسَّوْط: أي عَلَوتُه ضَرْباً. والقِنْعَةُ وجمعها القِنَع وجمع القِنعَ القِنْعان: وهو ما جَرَى بين القُفِّ والسَّهْلِ من التُّرابِ الكثير، فإذا نَضَبَ عنه الماء صارَ فَراشاً يابساً، قال: وايْقَن أنّ القَنْعَ صارَتْ نِطافُه فراشاً وأن البَقْلَ ذاوٍ ويابِسٍ المُقْنِعَةُ من الشّاء: المُرَتفِعةُ الضَّرع، ليس في ضَرعها تصَوُّب، قَنَعَت بضرعها، وأقنعتْ فهي مُقْنِعٌ. واشتقاقه من اقناع الماء ونحوه كما ذكرنا. نعق: نَعَقَ الراعي بالغَنَم نَعيقاً: صاح بها زجْراً. ونَعَقَ الغُرابُ يَنْعِقُ نُعاقاً ونَعيقاً. وبالغين أحسن. والنّاعِقانِ: كوكبان أحدُهُما رِجْلُ الجوزاء اليُسْرَى والآخر مَنْكبها الأيمن. وهو الذي يُسَمَّى الهَقْعةَ، وهما أضوأ كوكبين في الجوزاء. نقع: نَقَعَ الماء في مَنْقِعِةَ السَّيل يَنْقَعُ نَقْعاً ونُقُوعاً: اجتمع فيها وطال مَكثْهُ. وتجمعُ المَنْقَعةُ على المناقِع. وهو المستَنقٍعُ: أي المجتَمِعٌ. واسَتْنَقْعتُ في الماء: أي لَبِثتُ فيه مُتَبَرَّداً. وأنقَعْتُ الدواء في الماء إنقاعاً. والنَّقُوع: شَيءٌ يُنْقَعُ فيه زَبيبٌ وأشياءُ ثم يُصَفَّى ماؤه ويُشْربُ. واسم ذلك نَقُوع. ونَقَعَ السُّمُّ في ناب الحيَّة: في أنيابِها السُمُّ ناقع اجتمع فيه كقوله. وانْتُقِعَ لَوْنُ الرَّجُل وامْتُقِعَ أصوَبُ: تَغَيَّر. والرَّجُل إذا شَرِبَ من الماء فَتَغَّير لونُه، يقال: نَقَعَ يَنْقَعُ نُقوعاً، قال: لو شِئْتُ قد نَقَعَ الفُؤادُ بشَرْبَةٍ تَدَعَ الصوادي لا يجِدْنَ غَليلا والماء يَنْقَعُ العَطَشَ نقعاً ونُقُوعاً، قال حفص الأموي: أكرَعُ عند الوُرُود في سُدُمٍ تَنْقَعُ من غُلَّتي وأجْزَؤها والنَّقيعُ: شرابٌ يُتَّخَذُ من الزَّبيبِ يُنْقَعُ في الماء من غير طبخ. والنَّقيعةُ هي العَبيطة من الإبل. وهي جَزوُرٌ تُوَفَّر أعضاؤها فتُنْقَعُ في أشياء علاجاً لها، قال: كلِّ الطَّعامِ تَشْتَهي رَبيعـهَ الخُرْس والإعذارُ والنَّقيعَه وقال المهلهل: إنّا لنَضْرِبُ بالصوارم هامَهُم ضَربَ القُدارِ نَقيعةَ القُـدّام القُدّامُ: القادمون من سفر، جمع قادِم. وقيلَ القَدام بفتح القاف وعن غير الخليل: والقُدَام: الجَزّار. يقال: نَقَعُوا النَّقيعَةَ، ولا يقال: أَنْقَعُوا لأنه لا يُريدُ إنْقاعَها في الماء. والنَّقْعُ: الغبار. قال الشُوَيْعِرُ واسمه عبد العزى: فهُنّ بهم ضوامِرُ في عجاجٍ يُثِرْنَ النَّقْعَ أمثال السَّراحي قال لَيْثٌ: قُلتُ للخليل: ما السّراحي، قال: أراد الذِئاب، ولكنه حَذَف من السرحان الألف والنُّونَ فجَمَعَه على سراحي، والعَرَبُ تقول ذلك كثيراً كما قال: دَرَسَ المَنَا بمُتالعٍ فأَبانِ أراد المنازل فحَذَفَ الزّاءَ واللامَ. ونَقَعَ الصَّوْتُ: إذا ارتَفَعَ. ونَقَعَ بصَوته، وأنْقَعَ صوْته: إذا تابَعَه ومنه قول عُمَرَ في نِسوةٍ اَجَتمعْنَ يبكين على خالد بن الوليد: "وما على نِساءِ بني المُغيرةِ أن يُهْرِقْنَ من دُمُوعِهِنَّ على أبي سليمان" ما لم يكن نَقْعٌ أو لَقْلَقةٌ. يعني بالنَّقْعِ أصوات الخُدُود إذا ضُرِبَتْ، قال لبيد: فمتى يَنْقَعْ صُراخٌ صـادِقٌ يُحلبوها ذاتَ جَرْسٍ وزَجَلْ ونَقَعَ الموتُ يعني كَثُرَ. وما نَقَعْتُ بخَبَرِه نُقُوعاً: أي ما عجِتُ به ولا صدَّقت ما عِجتُ به أي ما أخذْتُه ولا قَبِلْتُه. والنَّقْع: ما اجْتَمَعَ من الماء في القَليبِ. والنَّقيعُ: البئر الكثيرة الماء. تُذَكِّرُه العَرَب، وجمعه أنْقِعَةٌ. والمِنْقَعُ والمِنْقَعَةُ: إناءٌ يُنقَعُ فيه الشَّيءُ. والأنْقوعَةُ: وَقْبَة الثَّريدِ التي فيها الوَدَكُ. وكل شيءٍ سال إليه الماء من مَثْعَبٍ ونحوه فهو أنْقُوعَةٌ.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.244 harf
القُنوعُ: السؤالُ والتذلُّل في المسألة. وقد قَنَعَ بالفتح يَقْنَعُ قُنوعاً. قال الشماخ: لَمالُ المرءِ يُصلِحُهُ فيُغْنيمفارِقُهُ أعَفُّ من القُنوعِ يعني من مسألة الناس. والرجلُ قانِعٌ وقَنيعٌ. قال عديُّ بن زيد: وما خنتُ ذا عهْدٍ وأبْتُ بعـهـدهولم أحْرِمِ المضطرَّ إن جاءَ قانِعا يعني سائلاً. وقال الفراء: هو الذي يسألك فما أعطيته قَبِله. والقَناعَةُ، بالفتح: الرِضا بالقَسْمِ. وقد قَنِعَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR18.656 harf
باب العين والقاف مع النون عنق ، قنع ، قعن ، نعق ، نقع : مستعملة . قلت : أما عقن : فإنّه مهمل ، إلا أن يكون العِقْيانُ فِعيالاً منه ، وهو الذَّهب ، والأقرب إنه فِعلانٌ من عَقى يَعقِي ، والنون زائدة . عنق : قال الله جلّ وعز : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) أكثر المفسِّرين ذهبوا بمعنى الأعناق في هذه الآية إلى الجماعات ، يقال جاء القوم عُنُقاً عنقاً ، إذا جاءوا فرقاً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.570 harf
(باب القاف والنون وما يثلثهما) (قنا) القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء. فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس: كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.100 harf
- القناعة: الاجتزاء باليسير من الأعراض المحتاج إليها. يقال: قنع يقنع قناعة وقنعانا: إذا رضي، وقنع يقنع قنوعا: إذا سأل (وفي ذلك أنشد بعضهم: العبد حر إن قنع * والحر عبد إن قنع فاقنع ولا تقنع فما * شيء يشين سوى الطمع). قال تعالى: ﴿وأطمعوا القانع والمعتر﴾ [الحج/36]. قال بعضهم (هو الزجاج في معاني القرآن 3/428) : القانع هو السائل الذي لا يلح في السؤال، ويرضى بما يأتيه عفوا، قال الشاعر: *لمال المرء
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.563 harf
ق ن ع العزّ في القناعة والذلّ في القنوع وهو السؤال‏.‏ وفلان قنعٌ بالمعيشة وقنيع وقنوع وقانع‏.‏ أنشد الكسائيّ‏:‏ فإن ملكت كفّاك قوطاً فكن به قنيعاً فإن المتّقي الله قانع وقنع بالشيء واقتنع وتقنّع‏.‏ وأقنعك الله بما أعطاك‏.‏ وفلان حريص ما يقنعه شيء‏.‏ وقنع إليه‏:‏ سأله وهو من قنعت الماشية للمرتع‏:‏ مالت إليه وأقنعها الراعي إليه‏:‏ لأن القانع يميل إلى الناس كما قيل‏:‏ المسكين‏:‏ لسكونه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.628 harf
قَنِعَ بنفسه قَنَعاً وقَناعةً: رَضِيَ؛ ورجل قانِعٌ من قوم قُنَّعٍ، وقَنِعٌ من قوم قَنِيعِينَ، وقَنِيعٌ من قوم قَنِيعينَ وقُنَعاءَ. وامرأَة قَنِيعٌ وقَنِيعةٌ من نسوة قَنائِعَ. والمَقْنَعُ، بفتح الميم: العَدْلُ من الشهود؛ يقال: فلان شاهدٌ مَقْنَعٌ أَي رِضاً يُقْنَعُ به. ورجل قُنْعانِيٌّ وقُنْعانٌ ومَقْنَعٌ، وكلاهما لا يُثَنَّى ولا يُجْمَعُ ولا يؤنث: يُقْنَعُ به ويُرْضَى برأْيه وقضائه، وربما ثُنِّيَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR766 harf
* ق ن ع * * القُنُوع * السؤال والتذلل وبابه خضع فهو * قانعٌ * و * قَنِيعٌ * وقال الفراء * القَانِعُ * الذي يسألك فما أعطيته قبله و * القَنَاعةُ * الرضا بالقسم وبابه سلم فهو * قَنِع * و * قَنوعُ * و * أقْنَعَهُ * الشيء أي أرضاه وقال بعض أهل العلم إن * القُنُوعَ * أيضا قد يكون بمعنى الرضا و * القَانِعُ * بمعنى الراضي وأنشد % وقالوا قد زهيت فقلت كلا % ولكني أعزني القنوع % وقال لبيد % فمنهم سعيد آخذ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.836 harf
القنوع، بالضم السؤال، وقيل: التذلل في المسألة، كذا في الصحاح ، ثم قال: وقال بعض أهل العلم: إن القنوع قد يكون بمعنى الرضا أي: بالقسم واليسير من العطاء، فهو ضد قال ابن بري: المراد ببعض أهل العلم هنا أبو الفتح عثمان بن جني. قلت: ونصه: وقد استعمل القنوع في الرضا وأنشد: أيذهب مال الله في غير حقه ونعطش في أطلالكم ونجوع أنرضى بهذا منكم ليس غيره
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR940 harf
تَقَّنَعَ بِشَىْءٍ 5 تَقَّنَعَ بِشَىْءٍ ذ He was content with a thing. (K, voce تعصّب.) قُنْعَانٌ قُنْعَانٌ ذ [not قُنْعَانُ, as in the CK,] With whom one is contented, or satisfied, (S, K,) like ↓ مَقْنَعٌ, (S, K,) in respect of his judicial decision, or his evidence: (K:) used a like as mase. and fem. and sing. and pl. (S, K) and dual. (S.) قِنَاعٌ قِنَاعٌ ذ A woman's covering worn over the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.979 harf
قَنَعَ قَنَعَ A ( n. ac. قُنُوْع 27 ), a. Begged, solicited; humbled, abased himself. b. [ Ila ], Was submissive to. c. Ascended ( mountain ). d. ( n. ac. قَنْع 1 ), Had a full udder ( sheep ). e. Went to the water. _ast; قَنِعَ قَنِعَ A ( n. ac. قَنَع 4 , قَنَاْعَة 22t , قُنْعَاْن 35 ) a. [ Bi ], Was contented, satisfied with. b. [ coll. ], Was convinced, persuaded. قَنَّعَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.054 harf
قنع 3.Bab قَنَعَ - يَقْنَعُ - أَقْنَعَ - يُقْنِعُ - مُقْنِع - مُقْنِعين قَنَعَ - يَقْنَعُ + كائن + كائناً + بشيء: يخفيه بتغيير معالمه: يستره بشيء يغطيه ويخفيه وخاصة أعلاه أو الموضع البارز منه: وهو في الرأس تغطية أعلاه وجانبيه، طلباً للستر من ذل أو مهانة او أّذى أو نظر أَقْنَعَ - يُقْنِعُ + كائن + نفسه أو كائناً آخر: على وزن " أفعـَل " من "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler21 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وجب

    1 ortak ayet · Düştü

  2. بدن

    1 ortak ayet · Beden gövdede başa mukabil olarak kullanılır

  3. عرر

    1 ortak ayet · “U’ryan” çıplak, “mu’terre” yoksul anlamında çıplak demektir

  4. هطع

    1 ortak ayet · “Etea’”dan dönüşmüştür

  5. طرف

    1 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  6. صفف

    1 ortak ayet · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir

  7. فأد

    1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  8. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  9. جنب

    1 ortak ayet · Yan demektir

  10. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  11. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  12. شعر

    1 ortak ayet · Şuurunda olurlar

Geçtiği ayetler(2)

  1. … عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    Kanaat edenBiz, kurbanlık develeri de sizin için Allah’ın nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Ön ayakları bağlı halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Kesilince onlardan yeyin. İsteyene de, istemeyene de verin. Şükredersiniz diye, onları böylece sizin emrinize müsahhar kıldık.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقنع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرضي, كفف, عفف, سأل
Zıt Kökطمع
Çekirdek Özet 1Yüzü veya başı bir yöne doğru dikip yönelmek, kabı akıntıya tutarak doldurmak ve başı örtmek
Çekirdek Özet 2Verilene razı olup eldekiyle yetinmek veya boyun büküp isteyerek birine yönelmek; dehşetten başı yukarı dikip gözünü dikmek
Çekirdek Özet 3İradenin mevcuda kilitlenmesi veya zihnin tek bir hedefe dikilerek dış etkilere kapanması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca pasif kanaatkârlık sanılması ve talep etme ile başı dikme anlamlarının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قنBir sınıra dayanma, yoğunlaşarak bir noktada toplanma ve tutunma. قنت kökünde itaatte toplanıp durma, قنط kökünde ümidin sınırda tükenmesi, قنو kökünde salkımın bir sapta toplanıp tutunması görülür.عBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle toplanma ve yönelme hareketi belirgin bir organa (yüz, baş, kap) ve dışa vurulan açık bir yöne çevrilmiş; başı dikme, yüzü hedefe çevirme ve dışarıdan geleni kabullenme anlamı kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş veya iğne deliği; sınır, toplanma, merkezileşmeDikkat ve yönelişin tek bir odak noktasına veya sınıra toplanması
نFiliz veya yılan; canlılık, akış, hareket, süreklilikYönelişin durağan kalmayıp hedefe doğru kesintisiz uzanması
عGöz; görme, bilme, açığa çıkma, kaynakHareketin yüz, baş ve bakış düzleminde dışa vurularak somutlaşması
قنعOdağın bir merkeze toplanarak hedefe doğru açılmasıBaşın, yüzün veya kabın belirli bir hedefe çevrilerek gelen payı kabul etmek üzere dikilmesi veya kilitlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBaşı veya yüzü yukarıya doğru dikip bir hedefe çevirmek, su kabını eğerek suyun akış yönüne tutmak ve başı miğfer veya örtüyle sarmak
Cahiliye şiiri kullanımıŞemmâh b. Dırâr bir beytinde kişinin kendi malını ıslah ederek geçinmesini başkasına yönelip istemekten daha iffetli sayarken bu kökü kullanır: لمال المرء يصلحه فيغني / مفاقره أعف من القنوع
Erken Arapça kullanımErken dönemde güvenilir ve sözüyle yetinilen şahit için مقنع nitelemesi kullanılmış; el-Baîs bir beytinde şahitlerinin adil ve razı olunan kimseler olduğunu belirtirken عدول مقانع ifadesine yer vermiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قنع köküne doğrudan denk gelen üç harfli ses birliği daha çok Arapça ve Güney Sami sahasında belirginleşmiştir. İkili çekirdek olan قن kökü İbranicede mülk edinme, odaklanma ve sınır koyma anlamlarını taşıyan קנה (qanah) ile ve Süryanicede benzer şekilde edinme bildiren köklerle örtüşür. Arapçada boğaz harfi olan ayn harfinin eklemlenmesiyle kök, bedensel bir duruşa (başın ve yüzün dikilmesi, örtülmesi) ve psikolojik bir kabule (verilene yönelme, kanaat etme) doğru özelleşmiştir. Kökün fiziksel olarak kabı akıntıya tutma ve başı havaya kaldırma anlamı, Arap çöllerinde su toplama ve binek hayvanının su içerken başını uzatması pratikleriyle somut bir zemin kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقنع kökünden türeyen yönelme, örtünme ve yetinmeBaşı kaldırmak, kabı akıntıya yöneltmek ve başı örtmek gibi somut hareketlerden türeyerek zihinsel kabule dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede ikili çekirdek قن üzerinden edinme ve odaklanmaİkili çekirdeğin taşıdığı sınırlama ve edinme anlamı, Arapçada ayn harfiyle bedensel yönelişe ve kabule evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrulanabilir ve doğrudan bir soydaşlık bağı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قنعAnlamlıYönelmek, başı dikmek, yetinmekHedef köktür; başı dikip bir şeye yönelme, örtünme veya az mala razı olma anlamlarını taşır.Kur'an'da geçer
قعنAnlamlıÇadırı veya binayı dikmek, bir yerde kalmakÇadır direğini dikmek ve sabit kılmak anlamındadır; dikilme ve yükselme unsuru ortaktır.Kur'an'da geçmez
نقعAnlamlıSuyun toplanması, bir şeyin suda beklemesiSıvının bir çukurda toplanması ve susuzluğun giderilmesi; kabın suya tutulmasıyla uzaktan ilişkilidir.Kur'an'da geçer
نعقAnlamlıSes çıkarmak, karganın ötmesiÇobanın koyunlara bağırması veya karganın ötüşü; sesin boğazdan yukarı fırlatılmasıdır.Kur'an'da geçer
عقنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez
عنقAnlamlıBoyun, öne fırlama, toplulukBedenin boyun kısmı ve yürüyüşte öne doğru uzanma; baş ve boyun hareketiyle hedef kökle semantik akrabalık taşır.Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قنعMerkezEldekine razı olma veya istekle yönelmeKişinin payına düşene yüzünü dönüp onunla yetinmesi veya ihtiyacını arz etmek üzere boyun büküp yönelmesidir.Somut yönelme ve kabullenme
رضيKomşuİç huzuru ve hoşnutlukرضي kalbin derin bir hoşnutlukla hükmü veya durumu sevmesini ifade ederken قنع daha ziyade az olan payla yetinmeyi bildirir.Kalbi kabul ve teslimiyet
كففKomşuİstemekten ve haramdan el çekmeكفف eylemi fiilen durdurup eli geri çekmeyi vurgularken قنع mevcuda odaklanarak başka yere yönelmemeyi ifade eder.Eylemsel sınır koyma
عففKomşuİffet, nezih kalma ve çekinmeعفف nefsin süfli arzulardan ve dilenmekten korunmasını öne çıkarır; قنع ise az olanla iktifa etme durumudur.Ahlaki ve onurlu duruş
سألKomşuDoğrudan talepte bulunmaسأل sözle ve açıkça istemeyi ifade eder; kökün قنوع türevi ise haliyle veya hafifçe yönelerek talep etmektir.Açık sözlü istek
طمعZıtBaşkasının elindekine göz dikmeKendisine ayrılan payla yetinmeyip sürekli fazlasını ve başkasına ait olanı şiddetle arzulama halidir.Doyumsuz arzu ve göz dikme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقنعYönelmek, razı olmak, başı dikmekBaşı kaldırıp tek yöne sabitlemek, kabı doldurmak ve payına düşenle yetinmek anlamlarını bir arada taşır.Kesin
Latincecontentus, erigereYetinmiş, razı; yukarı kaldırmakContentus kelimesi sınırlandırılmış ve mevcutla doymuş hali karşılar; erigere ise başı havaya dikme eylemini verir.Güçlü
İngilizcecontentment, raising headKanaat, yetinme; başı dikmeContentment içsel doyum ve azla yetinmeyi karşılarken kökün dehşetle başı dikme anlamını taşımaz; raising head fiziksel yönü verir.Güçlü
AlmancaGenügsamkeit, emporstreckenKanaatkârlık; başını yukarı uzatmakGenügsamkeit mevcudun yetmesi fikrini taşır; emporstrecken ise İbrâhîm suresindeki başı havaya dikme pozisyonunu açıklar.Güçlü
Fransızcacontentement, lever la têteYetinme; başı yukarı kaldırmakContentement mevcut halden hoşnutluğu kapsar; kökün dilenme veya boyun bükme nüansını dışarıda bırakır.Güçlü

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقَانِعَHaline razı olup istemeyen veya boyun bükerek hafifçe talep edenKurban etlerinin taksimi bağlamında, durumunu vakarla koruyan veya ihtiyacını açığa vurup gelen paya yönelen kimse (Hac 22:36)
مُقْنِعِي رُءُوسِهِمْBaşlarını dehşetle havaya dikip gözlerini tek bir noktaya kilitleyenlerKıyamet gününün azap ve şaşkınlık tablosunda, korkudan başlarını yukarı doğru kaldırmış ve bakışları donup kalmış inkârcılar (İbrâhîm 14:43)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık ve tevekkül teorisiRızkın taksimine rıza gösterme ile tembellik arasındaki sınır; insanın fiili ile ilahi takdir arasındaki ilişkiİnsanın payına düşeni kabullenip harama yönelmemesi ve ilahi taksime itirazı terk etmesi
FıkıhZekât ve kurban etlerinin dağıtımıHac 22:36 ayetinde geçen قَانِع kelimesinin istemeyen yoksul mu yoksa talep eden yoksul mu olduğu meselesiDağıtımda öncelik verilecek yoksulun tanımı ve hak sahipliği kriteri
TefsirKarşıt anlamlı lafızlar (ezdâd) bağlamıKökün hem istemek hem de yetinip istememek anlamına gelip gelmediği tartışmasıKelimenin bağlama göre vakarla mevcuda yetinme veya hafifçe talepte bulunma ekseninde çözümlenmesi
HadisZühd ve ahlak rivayetleriZenginliğin mal çokluğunda değil nefis tokluğunda olduğunu bildiren rivayetlerde kökün kullanımıİhtirası dizginleme, mevcuda şükretme ve başkasına el açmaktan sakınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun ilahi taksimat karşısındaki tavrıRıza ve kanaatŞükrü koruma ve hasedi önlemeVerilen rızkı kabul edip şikâyeti terk etmek manevi dengeyi sağlar.Kesin
İlmiDelil ve burhan karşısında zihnin tatminiİkna ve kabullenişŞüphenin son bulmasıSunulan delilin zihinde açık hale gelerek aklı doyurması ve tartışmayı bitirmesi halidir.Güçlü
SiyasiToplumsal adalet ve kamu düzeniRazı olunabilirlikOtoritenin meşruiyetiYargılamada şahitlerin ve kararların toplum vicdanında مقنع yani güvenilir ve tatmin edici bulunmasıdır.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve tüketim ahlakıTüketim sınırı ve tasarrufSınırsız israfı ve doyumsuzluğu frenlemeBireyin mevcuttaki faydayı yeterli görerek yapay ihtiyaç üretiminin ve borçlanmanın önüne geçmesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoyum noktası ve kilitlenme (saturation and locking)Bir kabın veya sistemin belirli bir girdi seviyesine ulaştıktan sonra dışarıdan gelen ilave etkilere karşı doyması ya da vektörün tek bir açıya kilitlenerek sabitlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerBeklenti yönetimi ve tatmin düzeyi (satisficing)Karar vericinin sınırsız optimizasyon yerine kendisi için yeterli ve kabul edilebilir eşikte durarak aramayı sonlandırmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fakirliğe boyun eğme, pasif bir uyuşukluk ve hiçbir gelişme talep etmeme şeklinde anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca rıza ve yetinmeyi değil, aynı zamanda talep etmek üzere yönelmeyi ve dehşet anında başı yukarı kaldırıp gözü dikmeyi de içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKanaatin tembellik gibi sunularak Kur'an'ın üretimi ve helal kazancı kısıtladığı zannına kapılınması veya ayetteki dehşet tasvirinin gözden kaçması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlaki ve iktisadi bölüşümdeki psikolojik tavrı hem de eskatolojik sahnelerdeki beden dilini aynı kök mantığıyla nasıl resmettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kurban ve sadaka paylarının hak sahiplerine ulaştırılmasını emreden ahkâm ayetlerinde ve kıyamet günü inkârcıların yaşadığı şaşkınlığı tasvir eden sahnelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yoksulluğun mutlak bir edilgenlik olmadığını, istemenin de belirli bir vakar ve sınır dairesinde gerçekleşebileceğini ortaya koyarak kanaati uyuşukluktan ayırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBaşın veya kabın bir yöne doğru dikilerek gelen akıntıya tutulması ve örtünmesi.
  • Soyut anlamİhtiyacın mevcuda hasredilerek fazlasına duyulan arzunun kesilmesi veya bakışın tek bir dehşet noktasına kilitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve ahlaki düzlemde aşırı doyumsuzluğun önlenmesi; eskatolojik düzlemde ise iradenin felç olarak başın yukarı dikilmesi.
  • LaTeX modeliS(x)={1,eg˘er x≥θ0,eg˘er x<θ  ⟹  dΨdt=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde x bireyin elindeki mevcut payı veya ulaştığı kaynağı, θ ise nefsin meşru ihtiyaç eşiğini temsil eder. Mevcut pay eşik değerine ulaştığında tatmin fonksiyonu S(x) bir değerini alarak doyum noktasına erişir. Bunun sonucunda arzu ve yöneliş fonksiyonunun zamana göre değişimi sıfıra eşitlenir (dΨdt=0); yani zihin fazlası için çırpınmayı durdurur, kilitlenir ve karar kılar. Eskatolojik kullanımda ise θ algılanan dehşet seviyesidir; bu sınır aşıldığında bakış ve baş hareketi donarak tek bir yöne sabitlenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق