سأل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-أ-ل68 sîga, 122 mücavir kök, 118 ayet, 47 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.علميَسْأَلُونَكَقبليَتَسَاءَلُونَسألأجرحفيسَأَلْتَهُمْيتمتَسْأَلُوارسوأَسْأَلُكُمْخلط

KökSîga 68Ayet 118Sure 47Mücavir 122

▶ Ağı aç (3B)

سأل

س - أ - ل

KÖK
  • 129 geçiş
  • 118 ayet
  • 68 sîga
  • 12 sözlük

“Sehl” ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır. Seele, “h”nin hemzeye dönüşmesi ile oluşmuştur. Kolay kazandı yani topladı, dilendi veya kolay öğrendi anlamlarına gelmektedir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سءل

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sehl” ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır. Seele, “h”nin hemzeye dönüşmesi ile oluşmuştur. Kolay kazandı yani topladı, dilendi veya kolay öğrendi anlamlarına gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.707 harf
باب السين واللام و و ا ي ء معهما س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات سلو: سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ. والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال: لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR553 harf
السُؤْلُ: ما يسأله الإنسان. وقرئ "أُوتيتَ سُؤلَكَ يا موسى" بالهمز وبغير الهمز. وَسَأَلْتُهُ الشيءَ وسَأَلْتُهُ عن الشيء سُؤَالاً ومَسألةً. وقوله تعالى: "سَألَ سَائِلٌ بعذابٍ واقِعٍ" أي عن عذابٍ. قال الأخفش: يقال خرجنا نسأل عن فلانٍ وبفلانٍ. وقد تخفَّف همزته فيقال: سالَ يَسْالُ. وقال: ومُرْهَقٍ سالَ إمْتَاعاً بأُصْـدَتِـهِلم يَسْتَعِنْ وحَوامي الموتِ تَغْشاهُ والأمر منه سَلْ بحركة الحرف
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.013 harf
(باب السين والهمزة وما يثلثهما) (سأب) السين والهمزة والباء ليس أصلاً يتفرّع، لكنّهم يقولون سأبَهُ سأْبا، إذاخَنَقَه. والسأب: السِّقاء، وكذلك المِسْأَبُ. فأمَّا التاء([1]) فيقولون أيضاً سأتَهُ إذا خَنَقه. وفي جميع ذلك نظر. (سأد) السين والهمزة والدال كلمتان لا ينقاسان. فالإسْآد: دأَب السَّير بالليل. والكلمة الأخرى السَّأَد: انتقاض الجُرح. وأنشد: فبتُّ مِن ذاك ساهراً أرِقاً *** ألقى لِقاءَ اللاقي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.242 harf
- السؤال: استدعاء معرفة، أو ما يؤدي إلى المعرفة، واستدعاء مال، أو ما يؤدي إلى المال، فاستدعاء المعرفة جوابه على اللسان، واليد خليفة له بالكتابة، أو الإشارة، واستدعاء المال جوابه على اليد، واللسان خليفة لها إما بوعد، أو برد. إن قيل: كيف يصح أن يقال السؤال يكون للمعرفة، ومعلوم أن الله تعالى: يسأل عباده نحو: ﴿وإذ قال الله يا عيسى ابن مريم﴾ [المائدة/116] ؟ قيل: إن ذلك سؤال لتعريف القوم، وتبكيتهم لا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR351 harf
س أ ل هو سآل وسؤول وسؤلة‏.‏ وقوم سألة وسؤّال‏.‏ وسألته عن كذا سؤالاً ومسألة وساءلته عنه مساءلة وتساءلوا عنه وسألته حاجة‏.‏ وأصبت منه سؤلي‏:‏ طلبتي فعل بمعنى مفعول كعرف ونكر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو سألتي من الدنيا‏.‏ واللهم أعطنا سألاتنا‏.‏ وقال‏:‏ وناديـت يا رباه أول سألتي إليك سليمى ثم أنت حسيبهـا وتعلمت مسئلة ومسائل استعير المصدر للمفعول فيه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.100 harf
سَأَلَ يَسْأَلُ سُؤَالاً وسَآلَةً ومَسْأَلةً وتَسْآلاً وسَأَلَةً (* قوله «وسأله» ضبط في الأصل بالتحريك وهو كذلك في القاموس وشرحه؛ وقوله قال أبو ذؤيب: أساءلت، كذا في الأصل، وفي شرح القاموس: وساءله مساءلة، قال أبو ذؤيب إلخ) قال أَبو ذؤيب: أَساءَلْتَ رَسْمَ الدَّار، أَم لم تُسائِل عن السَّكْنِ، أَم عن عَهْده بالأَوائِل؟ وسَأَلْتُ أَسْأَل وسَلْتُ أَسَلُ، والرَّجُلانِ يَتَساءَلانِ ويَتَسايَلانِ، وجمع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR379 harf
* س أ ل * * السُؤْلُ * ما يسأله الإنسان وقرئ ﴿أوتيت سُؤْلك يا موسى﴾ بالهمز وبغيره و * سَألَهُ * الشيء وسأله عن الشيء * سُؤَالاً * و * مَسْأَلةً * وقوله تعالى ﴿سأل سائل بعذاب واقع﴾ أي عن عذاب واقع قال الأخفش يقال خرجنا نسأل عن فلان وبفلان وقد تخفف همزته فيقال سأل يسأل والأمر منه سل ومن الأول اسأل ورجل * سُؤَلَةٌ * بوزن همزة كثير * السُؤَال * و * تَسَاءَلُوا * سأل بعضهم بعضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.018 harf
سأله كذا، وعن كذا، وبكذا: بمعنى واحد، يقال: سأله الشيء، وعن الشيء، وقال الأخفش: يقال خرجنا نسأل عن فلان، وبفلان. وفي استعماله متعديا بنفسه، وبهذه الحروف، بمعنى واحد - كما هو ظاهر كلامه، وهو الذي ذهب إليه الأخفش - اختلاف، في شرح خطبة الشفاء للخفاجي، أنه يتعدى بنفسه، وبعن، ومن، وفي، إذا كان بمعنى الرجاء لا الاستعطاف، وفي تعليق الفرائد على تسهيل الفوائد للبدر الدماميني، أثناء أفعال القلوب، أن سأل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.489 harf
سَأَلَهُ 1 سَأَلَهُ ذ (S, M, K) with كَذَا following it, and سَأَلَهُ عَنْ كَذَا and بِكَذَا, (S, * K,) aor. يَسْأَلُ, (M,) inf. n. سُؤَالٌ and مَسْأَلَةٌ, (S, M, K,) which latter is also pronounced مَسَلَةٌ, without the hemzeh, (TA,) and تَسْآلٌ and سَآلَةٌ, (M, K,) and سَأَلَةٌ or سَأْلَةٌ, (accord. to different copies of the K, the former of these two accord. to the TA, [and it appears from a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR978 harf
Madde başı: سءلسَأَلَ سَأَلَ A ( n. ac. مَسْأَلَة [ 17t ] , سُؤَال [ 24 ] , تَسْآل [ 62 ] ) a. [ acc. & 'An or Bi ], Questioned, asked, interrogated about, upon. b. Asked of; asked for. سَاْءَلَ سَاْءَلَ III , a. see I (a) . أَسْءَلَ أَسْءَلَ IV , a. Granted ( the request of ). تَسَأَّلَ تَسَأَّلَ V , a. Begged, asked for charity. تَسَاْءَلَ تَسَاْءَلَ VI , a. Begged, asked one another. سُؤْل
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok34.627 harf
Madde başı: سءلسءل سَأَلَ - يَسْأَلُ، سُئلَ - يُسْأَلُ - سَائِل - سَائِلِيْن - سُؤْل - تَسَاءَل - يَتَسَاءَلُ سَأَلَ - يَسْأَلُ + كائن + كائناً + شيئاً: فعل متعدي لمفعولين من غير حرف الجر " عن ": طلب برجاء وخضوع استحضار وتحصيل وحيازة شيء مادي من آخر: طلب استحضار (تحصيل وحيازة) شيء مادي من موقع إلى موقع سَأَلَ - يَسْأَلُ + كائن + كائناً + عن شيء: طلب برجاء
Tamamını oku

Sîgalar(68)

Mücavir kökler122 mücavir (382 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أجر

    19 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  2. حفي

    2 ortak ayet · İzleyici

  3. علم

    27 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  4. يتم

    4 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  5. ثقل

    4 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir

  6. بعض

    7 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  7. رسو

    3 ortak ayet · Sıra dağlar

  8. قرب

    7 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  9. أتي

    19 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. قول

    40 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. قبل

    13 ortak ayet · Önce

  12. خلط

    2 ortak ayet · Bulanık su demektir

Geçtiği ayetler(118)

Sîga sayfası: أَسْأَلُكُمْ
  1. أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ

    Sizden isterimİşte bunlar; Allah’ın hidayet ettikleridir. Öyleyse sen de onların hidayetine uy. De ki: Ben bunlara karşı sizden hiçbir ücret istemem. Bu, ancak alemler için bir öğüttür.

  2. وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ

    Sizden isterimEy kavmim: buna karşılık olarak sizden hiç bir mal istemiyorum. Benim ücretim yalnız Allah’a aittir. İnananları da kovacak değilim. Çünkü onlar, Rabblarına kavuşacaklardır. Ne var ki ben; sizi, cahil bir kavim olarak görüyorum.

  3. يَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلَا تَعْقِلُونَ

    Sizden isterimEy kavmim; ben sizden bunun için bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, yalnız beni yaratana aittir. Aklınız ermiyor mu?

  4. قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

    Sizden isterimDe ki: Buna karşılık ben, sizden bir ücret değil, sadece Rabbıma doğru bir yol tutmak isteyen kimseler olmanızı istiyorum.

  5. وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Sizden isterimBuna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim ancak alemlerin Rabbına aittir.

  6. وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Sizden isterimBuna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim ancak alemlerin Rabbına aittir.

  7. وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Sizden isterimBuna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, ancak alemlerin Rabbına aittir.

  8. وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Sizden isterimBuna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, ancak alemlerin Rabbına aittir.

  9. وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Sizden isterimBuna karşı sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, ancak alemlerin Rabbına aittir.

  10. قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ

    Sizden isterimDe ki: Ben, buna karşı sizden bir ücret istemiyorum ve ben, kendiliğimden bir şey iddia edenlerden de değilim.

Sîga sayfası: يَسْأَلُونَكَ
Sîga sayfası: سَأَلْتَهُمْ
Sîga sayfası: يَتَسَاءَلُونَ
Sîga sayfası: وَيَسْأَلُونَكَ
Sîga sayfası: تَسْأَلُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسأل
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerطلب, دعا, بحث
Zıt Kökجوب
Çekirdek Özet 1İhtiyaç veya eksikliği gidermek üzere bir muhataba yönelerek bilgi, mal veya pay talep etme
Çekirdek Özet 2İnsanın gerekçeli soru ve hak talebi ile ilahi yargıda amellerinden hesaba çekilmesi ve mesul tutulması
Çekirdek Özet 3Muhataplı bilgi edinme, adil iktisadi paylaşım ve ontolojik hesaplaşmayı birbirine bağlayan sorumluluk ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir merak sorusuna veya dilenciliğe indirgenip hesap verme ve mesuliyet boyutunun dışlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سأBir duruma doğru içsel yöneliş, meyil, dolma ve eşiğe varma; aynı çekirdeği taşıyan سأم kökünde içsel doluluğun ve bezginliğin sınırına ulaşma anlamı belirgindirلل harfinin sağladığı iletme, bağlama ve muhataba yöneltme etkisiyle içsel arzu ve eksiklik hissi dışa vurulup belirli bir muhataptan bilgi veya nesne isteme eylemine dönüştürülmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekTutunma, dayanma ve eksikliği gidermek için dayanak arama hamlesi
أÖküz başıGüç, öncülük ve talebi başlatan iradi hamle
لÇoban değneğiYöneltme, sevk etme, muhatapla bağ kurma ve talep edilen nesneye uzanma
سألDayanak ve eksiklik giderme arayışının iradi bir hamleyle muhataba doğru yöneltilmesi ve hedefe bağlanmasıHarflerin birleşimi, kişinin içindeki ihtiyacı karşılamak üzere bilinçli bir yönelişle muhataba seslenip talep bağı kurması hareketini resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseden maddi veya somut bir eksikliği gidermek için pay isteme; el açma, yönelme veya bilinmeyeni soruşturma
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî beytinde terk edilmiş yurt kalıntılarına hal sorma bağlamında geçer: أَساءَلْتَ رَسْمَ الدَّار، أَم لم تُسائِل / عن السَّكْنِ، أَم عن عَهْده بالأَوائِل؟
Erken Arapça kullanımBedevi hayatında kabile, otlak, su ve yol sormak için yalın biçimde kullanılmış; emir kipi telaffuz kolaylığı için hemzesiz olarak سَلْ formunda yaygınlaşmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça سأل kökü, Sami dil ailesinin en kadim, kararlı ve yaygın semantik çekirdeklerinden birini temsil eder. Kökün İbranice karşılığı olan שָׁאַל (sha'al; sormak, istemek, talep etmek, ödünç almak), Süryanice ve Aramice karşılığı olan ܫܐܶܠ (š'el; sormak, soruşturmak, dilemek), Ugaritçe š'al ve Akadca šâlu(m) (sormak, danışmak, hesaba çekmek) formları tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Bu kök, Sami dünyasında yalnızca zihinsel bir soru sorma eylemini değil; aynı zamanda bir hakkın talep edilmesi, borç/ödünç istenmesi ve yetkili makamın astlarını adli/ilahi teftişe tabi tutarak hesaba çekmesi alanlarını da kapsar. İbn Fâris'in belirttiği tek asıl ilkesi uyarınca kökün ilksel yapısı korunmuş; Arapça içindeki sehl (kolaylık) kelimesiyle fonetik çağrışım benzerliği kurulsa da kök harfleri (s-'-l) itibarıyla bağımsız ve köklü bir Sami miras olduğu sabittir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسأل ve tahfifli türevi سلSoru sorma, bilgi isteme, maddi yardım talep etme ve sorgulama; emir ve muzaride hemzenin düşmesi fonetik kolaylaşmadırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice sha'al, Süryanice š'el, Akadca šâlu(m)İsteme, soru yöneltme ve adli/ilahi hesaba çekme anlamlarını bütünüyle paylaşan ortak ata mirasKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yöneliş benzerlikleriDiğer kollarda morfolojik benzerlikler bulunsa da doğrudan ve kurallı soydaşlık formu tespit edilmemiştirMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سألAnlamlıİstemek, sormak, hesaba çekmekMuhataptan bilgi veya nesne talep etmek ve bir fiilden ötürü sorumluluk yüklemekHedef kök; Kur'an'da 129 yerde geçer
سلأAnlamlıSadeyağ yapmak, arındırmakTereyağını eritip tortusundan ve suyundan arındırarak saf yağ haline getirmekKur'an'da geçmez; tasfiye ve ayırma nüansı taşır
أسلAnlamlıİnce, düzgün ve sivri uçlu olmakDiken, kargı ucu veya pürüzsüz uzuvlar gibi ince ve düzgün uzantılarKur'an'da geçmez; incelik ve uzama nüansı taşır
ألسAnlamlıAkıl karışıklığı, hile yapmakZihnin karışması, delilik veya aldatma yoluyla zihinsel tutarsızlık göstermekKur'an'da geçmez; zihni bulanıklık anlamı içerir
لسأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
لأسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سألMerkezİsteme ve sormaBilgi, hak veya nesneyi muhataptan doğrudan talep etme ve hesaba çekmeHem istifhamı hem istid'ayı hem de mesuliyeti içinde barındırır
طلبKomşuArama ve peşine düşmeطلب muhatap olmaksızın da bir şeyin peşine düşüp araştırmayı öne çıkarır; سأل ise daima bir muhataba yönelirطلب nesneye yönelen fiili eylemdir; سأل muhataplı iletişimsel taleptir
دعاKomşuÇağırma ve yakarmaدعا muhatabı çağırmak ve ona seslenmektir; سأل ise çağrılan merciden belirli bir talebi dile getirmektirDua yöneliş ve nidadır; sual duanın içindeki somut talep çekirdeğidir
بحثKomşuAraştırma ve deşelemeبحث gizli olanı kazıp ortaya çıkarma çabasıdır; سأل ise muhatabın bilgisine başvurmaktırبحث doğrudan nesneyi inceler; سأل başkasının bildirimini talep eder
جوبZıtKarşılık verme ve cevaplamaTalebi karşılama, yöneltilen soruyu yanıtlama veya soruyla açılan boşluğu kapatmaSual yöneltilen eksiklik iken, cevab bu eksikliği gideren karşı hamledir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaسألİstemek, sormak, hesaba çekmekBilgi talebini, maddi ihtiyacı ve sorgulamayı tek gövdede birleştirirKesin
Latincerogare, interrogare, quaerereDilemek, sorgulamak, sormakrogare dilek ve talep boyutunu, interrogare ve quaerere ise sorgu ve araştırma yönünü karşılarGüçlü
İngilizceto ask, to inquire, to hold accountableSormak, istemek, sorumlu tutmakto ask genel suali verir; to inquire soruşturmayı, to hold accountable ise mesuliyet boyutunu karşılarGüçlü
Almancafragen, bitten, fordernSormak, rica etmek, talep etmekfragen soru sormayı, bitten istemeyi, fordern meşru hak arayışını ifade ederGüçlü
Fransızcademander, interrogerİstemek, sormak, sorgulamakdemander hem soru sormayı hem bir şey istemeyi karşılayarak kökün iki ana yönünü taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İstifham ve bilgi talebiDini hükümleri, gaybı veya geçmiş ümmetleri öğrenme amaçlı soru sormaHz. Peygamber'e ruh, Zülkarneyn veya hilaller hakkında yöneltilen sorular bağlamında; ör. Bakara 2:189, İsrâ 17:85, Kehf 18:83
İstid'â ve meşru pay talebiYoksulluk veya zaruret sebebiyle mal ve yardım istemeİhtiyaç sahiplerinin istemesi veya iffetinden ötürü istemekten çekinmesi bağlamında; ör. Bakara 2:273, Meâric 70:25, Duhâ 93:10
İstintak ve hesaba çekilmeKıyamet günü amellerden, nimetlerden ve ahitlerden sorgulanmaİnsanın ve toplumların sorumlulukları sebebiyle yargılanması bağlamında; ör. Hicr 15:92, İsrâ 17:34, Tekvîr 81:8
İltica ve duaKulun ihtiyacını yalnızca Allah'a arz etmesi ve lütuf dilemesiİbadet ve yakarış esnasında Allah'tan talepte bulunulması bağlamında; ör. Bakara 2:186, Furkān 25:16
Gayrimeşru ve haddi aşan talepBilgisi olunmayan veya hakkı bulunmayan şeyi istemekten menedilmeHz. Nuh'un oğlu hakkında talepte bulunması üzerine yapılan ilahi uyarı bağlamında; ör. Hûd 11:46

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet, insan iradesi ve kabir sualiKulun eylemlerinden sorumlu (mesul) tutulması; Allah'ın yaptıklarından sorgulanamayacağı, kulların ise sorgulanacağı ilkesi (Enbiyâ 21:23)Mükellefiyet, ilahi sorgulama ve ontolojik hesap verme ekseninde yoğunlaşır
Fıkıhİfta usulü ve sailin zekattaki hak sahipliğiBilmeyenin ehl-i zikre sorma vecibesi (Nahl 16:43); infak edilecek gruplardan sailin fıkhi tanımı ve dilenciliğin meşruiyet sınırlarıBilgi edinme mükellefiyeti ve iktisadi hak talebi yönünde daralır
TefsirNüzul sebepleri ve Kur'an'ın istifham üsluplarıKur'an'da yer alan soru kalıplarının (يسألونك) teşrii değeri; tevkifi, takriri ve inkari soruların belagat boyutuVahyin muhatapla kurduğu diyalojik ilişki ve inşa edici cevaplar üzerinde toplanır
Hadisİlim tahsilinde soru sorma adabı ve iffetLüzumsuz ve fitne doğuracak aşırı sorulardan sakınma; el açıp dilenmenin zilleti ve kabirde Münker-Nekir sualiİlimde edep, teslimiyet, iffetli olma ve ahiret sorgusu bağlamında derinleşir

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Rab ilişkisi ve ahiret yargısıDua ve mesuliyetİnsanın aczini itiraf edip istemesi ve ilahi huzurda eylemlerinin hesabını vermesiDin, insanı hem dua ile talep eden hem de amellerinden sorgulanan bir fail kılarKesin
İlmiEpistemoloji ve araştırma yöntemiİstifham ve ilmi merakCehaletin giderilmesi ve bilinmeyenin bilenden talep edilmesi mekanizmasıBilgi üretimi doğru soru sormakla başlar; soru zihinsel eksikliği kapatma hamlesidirKesin
SiyasiYöneten-yönetilen ilişkisi ve denetimHesap verebilirlikYetki kullanan otoritenin toplum ve adalet mekanizması önünde mesul olmasıSiyasi meşruiyet, keyfi idareyi dışlayıp iktidarın sorgulanabilir olmasını gerektirirGüçlü
İktisadiServet dağılımı ve sosyal adaletSailin hakkıYoksul ve muhtaçların servet sahiplerinin malından meşru payını talep etmesiSailin talebi bir lütuf veya dilencilik değil, servetteki hak dengesinin tesisidirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGirdi-çıktı sorgusu (query) ve korunum denetimiBir sisteme parametre gönderilip yanıt alınması veya denklemdeki dengenin sağlanması için girdi talep edilmesiKesin
Beşeri bilimlerHukuki sorumluluk ve hesap verebilirlik (accountability)Bireyin veya kurumun eylemlerinden ötürü yetkili otorite önünde gerekçe sunma ve yargılanma zorunluluğuKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sokakta para isteyen dilenciye (sail) veya basit bir merak cümlesine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bilginin kaynağına yönelme (istifham), servetteki meşru payı isteme (hak arayışı) ve varoluşsal hesap verme (mesuliyet) alanlarını birleştiren ahlaki bir bütündür
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMesuliyet bilinci kaybolur; sail ayetleri basit bir sefalet folkloru gibi görülerek hak temelli infak düzeni lütuf ve minnete dönüştürülür

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın interaktif hitap tarzını (soru-cevap formunu), insanın epistemolojik yönelişini ve ahiretteki nihai adalet terazisini bu kök kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?«Sana soruyorlar» kalıbıyla başlayan teşrii ayetlerde, sail ve mahrumun hakkını bildiren infak emirlerinde ve kıyamet sorgusunu anlatan sahnelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Soru sormayı şüphecilikle yaftalayan dogmatizmi düzeltir; ihtiyaç sahibinin talebini dilencilik zilletinden çıkarıp zenginin malındaki meşru bir hak arayışı olarak konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ihtiyacı gidermek üzere bir kaynağa veya muhataba yönelerek sözlü veya fiili talepte bulunmak.
  • Soyut anlamBilgisizlik, yoksulluk veya eylem sahipliğinden doğan boşluğun telafisi için bilgi isteme, hak talep etme ve amellerinden mesul tutulma hali.
  • Sistematik karşılıkİletişim, mülkiyet ve hukuk düzeneklerinde girdinin muhataba yöneltilmesi, cevabın beklenmesi ve sistemin dengesini sağlayan çift yönlü hesaplaşma.
  • LaTeX modeliS(x,y)=d  ⟹  R(y,x)=r
  • LaTeX açıklamasıModelde x talep eden veya eylemde bulunan faili, y muhatap veya yetkili otoriteyi, d talep edilen bilgiyi, ihtiyacı veya eylem girdisini temsil eder. S(x,y) fonksiyonu bu talebin muhataba yöneltilmesini ifade eder. Bu yöneliş, muhatabın cevabını, iftasını, hakkı teslimini veya ilahi sorgu çerçevesinde hesap sormasını temsil eden R(y,x)=r karşı fonksiyonunu zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س