كأن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc

كأن

ك - أ - ن

KÖK
  • Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
  • 4 sözlük

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كءن

Notlarım

Sözlükler(4)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.678 harf
ك ن ( و ا ي ء ) كنا ، كون ، كين ، كأن ، وكن ، أنك ، نكأ ، نكي ، نوك ، نيك ، أكن : ( مستعملة ) . كنا : قال الليث : كنَى فُلانٌ عن الكلمَة المُستَفْحَشَةِ يَكني إذا تكلّمَ بغيرها مما يُسْتَدلُّ به عليها ، نحو الرّفَثِ والغائِط ونحوه . وفي الحديث ( مَنْ تَعَزَّى بِعَزَاءِ الجاهِليّة فَأَعِضُّوهُ بأيْرِ أبِيهِ ولا تَكْنُوا ) . وقال أبو عبيد يُقالُ : كَنَيْت الرَّجُلَ ، وكَنَوْتُه : لُغتان . وأنشدني
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR77 harf
كَأَنَ: اشتَدَّ. وكَأَنْتُ: اشْتَدَدْت وكأَنَّ، بالتشديد: ذكرت في ترجمة أَنن.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR259 harf
كَأَنَ فِى خَلْقِهِ 1 كَأَنَ فِى خَلْقِهِ ذ He, (a man) was strong in his make (IAar, in TA, voce كَنَتَ.) كَأْنِىٌّ كَأْنِىٌّ ذ A man strong in his make. (IAar, in TA, voce كَنَتَ.) كَأٍ كَأٍ ذ and كاءٍ: see كَأَىٍّ or كَأَيِّنْ in art. أَىٌّ (p. 134 a.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR447 harf
Madde başı: كءنكَأَنَ كَأَنَ A ( n. ac. كَأْن 1 ) a. [ Fī ], Was strong in ( make ). كَأْنِيّ كَأْنِيّ [ 1yi ], a. Strong, stalwart. كَأَنَّ كَأَنَّ ( for أَنَّ & كَ ) كَأَنْ ( for أَن & كَ ) a. Like, as, as if, as though. كَأَنَّ زَيْدًا أَسَدٌ كَأَنَّ زَيْدًا أَسَدٌ a. As if Zaid were a lion. كَأَنَّ العَبْدَ مُطِيْعٌ كَأَنَّ العَبْدَ مُطِيْعٌ a. As though the slave were obedient. كَأَيِّنْ
Tamamını oku

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكأن
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerشبه, مثل, حسب
Zıt Kökحقق
Çekirdek Özet 1Sertleşmek, şiddetlenmek, yoğunlaşarak katılaşmak
Çekirdek Özet 2Bir niteliği veya durumu zihinde kesinleşmiş gibi canlandıran benzetim (teşbih ve tahkik) ile kemmiyet vurgusu (teksir)
Çekirdek Özet 3Temsilî modelleme, epistemik benzetim ve zannî algı ile nesnel hakikat arasındaki bilişsel mesafenin tayini
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki edatlaşmış formlarını yalın bir süs veya belirsizlik ifadesi sanıp ontolojik ve ahlaki temsil derinliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كأBaskı, yoğunlaşma ve bir noktada toplanarak sertleşme anlamını taşır; nitekim كأس kökünde kabın dolulukla yoğunlaşması, كأب kökünde kederin zihne ve yüze çökerek katılaşması bu kökle akrabadırنNûn harfinin sağladığı içsel süreklilik ve yerleşiklik ile yoğunlaşan durum bir nitelik ve kalıcı vasıf halini alır; şiddet devamlı bir algı veya surete dönüşür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya manayı bütünüyle kavrama, çevreleme ve sınırlarını belirleme hareketi
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçİlksel kuvvet, ani beliriş, yoğun ve baskın bir kudret odağı
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin içten içe sürmesi, akışkanlığın devam etmesi ve durumun kökleşmesi
كأنÇerçevelenen gücün süreklilik kazanarak sertleşmesiKavranan bir niteliğin (kāf), güçlü bir algı odağı halinde (hemze) sabit ve sürekli bir surete (nûn) bürünerek zihinde somutlaşması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSertleşmek, katılaşmak, gevşekliği terk edip şiddet kesbetmek; bedenin veya bir durumun sertleşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri lafzı müstakil bir fiilden ziyade benzetilen nesnenin zihinde bizzat tecelli edişini anlatan edatlaşmış yapısıyla kullanmış; İmruülkays muallakasında gece tasvirinde ve atın vasıflarında benzetimi kesin bir gerçeklik tablosu gibi canlandırmıştır
Erken Arapça kullanımErken bedevi lehçelerinde bir işin veya halin şiddetlendiğini bildirmek üzere fiil formu kullanılmış; dilbilimciler teşbih edatının kökündeki pekiştirme ve zihinde sabitleme ilişkisini bu sertleşme anlamıyla açıklamıştır

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Tâcü’l-Arûs, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça كأن yapısı, Sami dil ailesinde hem leksikal bir kök hem de morfo-sentaktik bir bileşik olarak iki yönlü incelenir. Batı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) benzetme öneki olan ka- ile işaret ve varlık bildiren unsurların birleşimi yaygın bir edatlaşma mekanizmasıdır. Klasik Arapçada müstakil bir fiil kökü olarak tespit edilen sertleşme ve şiddetlenme (ka'ana) anlamı, bir durumun zihinde pekişip katılaşmasını sağlayan semantik arka planı oluşturur. Arap dil geleneğinde lafzın benzetme edatı kāf ile tahkik edatı ennenin terkibinden doğduğu yönündeki güçlü kabul, kökün taşıdığı şiddet ve pekiştirme anlamıyla anlamsal bir uyum içindedir. Doğu Sami kolunda doğrudan bir fiil kökü tespiti sınırlı olmakla birlikte, varlığı ve benzerliği sabitleyen morfemlerin işleyişinde ortak bir Afro-Asyatik miras görülür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertleşmekten algısal tahkike geçişSomut düzlemdeki katılaşma ve şiddet, zihinsel düzlemde bir benzerliğin kesinlik kazanarak adeta aynılık derecesine varmasına aktarılmıştırGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBenzetme ve varlık morfemlerinin kesişimiİbranice ve Aramicedeki ka- benzetme edatı ile varlık ve zamir yapılarının kurduğu edatsal denklikler Arapçadaki yapıyla işlevsel olarak örtüşürMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik karşılaştırma edatlarıDil ailesinin genelinde benzerlik bildiren önek ve eklerin birleşerek kalıplaşmasıyla paralellik arz ederMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كأنAnlamlıSertleşmek, şiddetlenmek; sankiHedef köktür; dilde hem fiili hem de edatlaşmış formlarıyla yer alırKur'an'da edat/bileşik yapısıyla geçer
كنأAnlamlıBüzülmek, kurumak, sertleşmekDerinin veya cismin kuruyup sertleşerek büzüşmesiKökün sertleşme çekirdeğiyle uyumludur; Kur'an'da geçmez
أكنAnlamlıGizlemek, örtmek, sığınakta tutmakBir şeyi bir kabın veya kalbin içinde koruyup saklamakKur'an'da geçer
أنكAnlamlıKurşun veya kalay madeniAğır, eriyebilir ve yoğun metalik maddeKur'an'da geçmez
نكأAnlamlıYarayı deşmek, zarar vermekİyileşmekte olan yaranın kabuğunu kopararak şiddeti tazelemekŞiddet uygulama ortak paydası taşır; Kur'an'da geçmez
نأكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu dizilişte Arapçada türetilmiş bir kök yapısı kayıtlı değildirTehzîbü'l-Luğa mühmel kabul eder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كأنMerkezBenzetim ve zihni tahkikBir vasfı adeta bizzat oymuş gibi zihinde şiddetle canlandırmaBir şeyi başka bir şeye öyle kuvvetle benzetir ki aradaki mesafeyi zihnen sıfırlar
شبهKomşuŞekil ve nitelik ortaklığıİki nesne arasındaki görünüş veya sıfat benzerliğiDış niteliklerdeki ortaklığı bildirir, zihni canlandırma veya tahkik zorunluluğu taşımaz
مثلKomşuBirebir denklik ve misalMahiyet, ölçü ve değer açısından tam uygunlukNesnel ve ölçülebilir bir eşitlik veya numune kurar; zannî benzetimden uzaktır
حسبKomşuZihni hesap ve zanZihnin belirli delillere dayanarak bir kanaate varmasıSübjektif varsayım ve zihni hesaplamayı ifade eder; doğrudan tasvire dayanmaz
حققZıtNesnel gerçeklik ve sabitlikBir şeyin vehim ve zandan arınmış olarak bizatihi var olmasıTemsile veya benzetmeye muhtaç olmayan çıplak ve kesin hakikati anlatır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكأنŞiddetlenmek; sanki, adetaZihinde kuvvetle canlandırılan benzetme ve pekiştirmeKesin
Latincequasi, velutSanki, adeta, gibiKurgusal ve varsayımsal denklik kurar; kökün içsel şiddetlenme boyutunu taşımazGüçlü
İngilizceas if, as though-miş gibi, sankiEpistemik ve tasviri benzetimi karşılar; Arapçadaki kesinlik ve tahkik hissi daha düşüktürGüçlü
Almancaals ob, gleichsamSanki, adetaTemsilî varsayımı ifade eder; ontolojik sertleşme nüansını dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcacomme si, quasiSanki, -cesineZihinsel modelleme ve benzetimi aktarır; edatın taşıdığı vurgu şiddetini kısmen yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَأَنَّŞiddetli teşbih ve tahkikBir durumun vahametini veya güzelliğini zihinde somutlaştırma bağlamı; Mâide 5:32, Rahmân 55:58
كَأَنْ لَمْBütünüyle yok oluş ve silinmeGeçmiş nimetlerin veya helak olan inkârcı medeniyetlerin hiç var olmamışçasına silinmesi; Yûnus 10:24, Hûd 11:68
كَأَيِّنْÇokluk ve ibret verici vukuat (teksir)Tarihsel süreçte yaşanan benzer hadiselerin sıklığını ve büyüklüğünü bildirme bağlamı; Âl-i İmrân 3:146, Hac 22:45
وَيْكَأَنَّŞaşkınlıkla uyanış ve gerçeği idrakYanılgının ardından kesin hakikatin hayretle farkına varılması bağlamı; Kasas 28:82

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzih ve teşbih nazariyesiİlahi sıfatların mahlukata benzetilmesinin reddi ve teşbih lafızlarının yorumlanmasıTemsil ile hakikat arasındaki ontolojik ayrım
FıkıhHükmi denklik ve kıyasBir fiilin hukuki sonuç bakımından başka bir fiile denk tutulması (bir canı kurtarmanın bütün insanlığı kurtarmak gibi sayılması)Hükmi kurgu ve normatif denklik
TefsirKur'an'ın i'cazı ve temsil sanatıZihinde canlandırma (tasvir) ve meseller yoluyla soyut hakikatlerin muhataba kavratılmasıEdebi canlandırma ve epistemik etki
Hadisİhsan ve teyakkuz haliİbadetin Allah'ı bizzat görüyormuşçasına ifa edilmesi gerektiğine dair nebevi talimZihni uyanıklık ve kesin bilinç

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİhsan şuuru ve ahlakTemsilî idrakVahyin gaybi hakikatleri zihinde canlı tutmasıİmanın soyut bir kabulden yaşantısal bir tanıklık seviyesine çıkmasını sağlarKesin
İlmiEpistemoloji ve hipotezSimülasyon modeliFenomenlerin işleyişini anlamak için kurulan zihni kurguBir olguyu öyleymiş gibi kabul ederek matematiksel ve deneysel çıkarım yapma imkânı verirGüçlü
SiyasiKamu hukuku ve temsilTüzel kişilikBireysel iradelerin ortak bir makamda temsil edilmesiBireysel eylemlerin devlet veya kurum adına yapılmış gibi bağlayıcılık kazanmasını açıklarGüçlü
İktisadiİtibari değer ve senetleşmeKaim-i makamMaddi karşılığı temsil eden araçların bizzat mal gibi tedavülüKağıt para veya menkul kıymetin mal gibi işlem görerek iktisadi akışı hızlandırmasını sağlarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yaklaşım ve limit analiziBir fonksiyonun bir değere sonsuz derecede yaklaşarak pratikte ona eşit kabul edilmesi mantığı kökün temsilî aynılık dinamiğiyle örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki kurgu (fictio juris)Hukuk düzeninin belirli bir olguyu gerçekte öyle olmadığı halde öyleymiş gibi varsayarak hüküm bina etmesi yapısıyla izomorfturGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlgili Kur'ani lafızları basit bir edebiyat süsü, belirsizlik bildiren zayıf bir sanı veya sıradan bir benzetme edatına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamZihni hakikatin ağırlığıyla yüzleştiren, gaybi veya tarihsel sahneleri bizzat yaşanıyormuş gibi canlandıran sarsıcı bir idrak inşasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki temsilî hükümleri ve ahlaki sorumlulukları (örneğin bir insanı öldürmenin bütün insanlığı öldürmek gibi olması) hafifseyerek mecazi bir mübalağa saymak ve normatif etkisini yitirmesine sebep olmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatabın zihninde kurduğu temsilî hakikat mimarisini çözümler; soyut ve gaybi ilkelerin insan idrakine nasıl sarsıcı bir kesinlikle aktarıldığını gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mesel ve temsil ayetlerinde, geçmiş kavimlerin sahneden silinişini anlatan helak tablolarında ve ahiret manzaralarının tasvir edildiği bağlamlarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Temsilî ifadeleri ya katı bir teşbihe ya da ciddiyetsiz bir mecaza indirgeyen aşırı uçları düzeltir; temsilin zihinde hakikati uyandıran epistemolojik bir köprü olduğunu kanıtlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSertleşmek, katılaşmak, yoğunlaşarak bir noktada şiddet bulmak.
  • Soyut anlamBir vasfın veya durumun başka bir hakikate kuvvetle raptedilerek zihinde adeta bizzat oymuş gibi kesinlik ve temsil gücü kazanması.
  • Sistematik karşılıkBir A durumunun zihinde inşa edilen temsilî kuvvet sayesinde B hakikatinin yerine kaim kılınması veya ona limit noktasında denk sayılması.
  • LaTeX modeliA→ τ B  ⟹  lim⁡τ→1[A≡B]
  • LaTeX açıklamasıModelde A gözlemlenen veya tasvir edilen durumu, B benzetilen nesnel hakikati, τ ise benzetimdeki şiddet ve pekiştirme (tahkik) derecesini simgeler. Kökün çekirdeğindeki sertleşme ve tahakkuk arttıkça (τ→1), A durumu algısal ve hükmi düzeyde bizzat B gibi kabul edilir ve temsilî aynılık gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك