كأس
ك - أ - س
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 11 sözlük
Bitki suyu demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كءس
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bitki suyu demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.461 harfالكاف والسين و"وايء" معهما
ك س و، ك و س، و ك س، س و ك، ك ي س، ك س أ، ك أ س، أ س ك مستعملات كسو: الكِسْوَةُ والكُسْوةُ: اللباس. كَسَوْته: ألبسته. واكْتَسَى: لبس الكِسْوة.
والجميع: الكُسَى.
واكْتَسَتِ الأرض بالنبات: تغطت به.
والنسبة إلى الكِساء: كِسائيّ وكِساويّ. وتثنيته: كساءان وكساوان.
كوس:
الكُوسُ: خشبة مثلثة بقيس النجار بها تربيع الخشب وتدويره، وهي كلمة فارسية. والكُوس والكَوْس: فعل الدابة إذا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.683 harfك س ( وايء )
كسا ، كوس ، كيس ، كأس ، وكس ، أسك ، سوك ، سكا : ( مستعملة ) .
كسا سكا : قال الليث : الكِسْوَةُ ، والكُسْوَة : اللّبَاسُ ، ولها معانٍ مُخْتَلِفَةٌ .
تقولُ : كَسَوْتُ فُلاَناً أَكْسُوهُ . إذا أَلْبَسْتَهُ ثَوْباً أو ثِيَاباً .
واكْتَسَى فلانٌ إذا لَبِسَ الكِسْوَةَ .
وقال رؤبةُ يَصِفُ الثَّوْرَ والكِلاَبَ :
وَقَدْ كَسَا فِيهِنَّ صِبْغاً مُرْدَعَا
يعني : كَسَاهُنَّ دَماً طَرِيّاً .
وقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR720 harf- قال تعالى: ﴿من كأس كان مزاجها كافورا﴾ [الإنسان/5]، ﴿كأسا كان مزاجها زنجبيلا﴾ [الإنسان/17] والكأس: الإناء بما فيه من الشراب، وسمي كل واحد منهما بانفراده كأسا. يقال: شربت كأسا، وكأس طيبة يعني بها الشراب. قال تعالى: ﴿وكأس من معين﴾ [الواقعة/18]. وكاست الناقة تكوس (انظر: تهذيب اللغة 10/312؛ والمجمل 3/774) : إذا مشت على ثلاثة قوائم، والكيس: جودة القريحة، وأكأس الرجل وأكيس: إذا ولد أولادا أكياسا، وسمي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR38 harfك أ س
سقاه كأس الموت وكؤوس المنايا.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.594 harfابن السكيت: هي الكَأْس والفَأْس والرَّأْس مَهْموزات، وهو رابطُ الجَأْش. والكأْس مؤنثة، قال اللَّه تعالى: بكأْسِ من مَعينٍ بَيْضاء؛ وأَنشد الأَصمعي لأُمية بن أَبي الصلت:
ما رَغْبَةُ النفسِ في الحياة، وإِن
تَحْيا قليلاً، فالموتُ لاحِقُها
يُوشك مَن فَرّ مِنْ مَنِيَّته،
في بعضِ غِرّاته يُوافِقُها
مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا،
للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها
قال ابن بري: عَبْطَة أَي شابّاً في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR134 harf* ك أ س * * الكَأْسُ * مؤنثة قال الله تعالى ﴿بكأس من معين بيضاء﴾ قال بن الأعرابي لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب والجمع * كُئُوس
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.393 harfالكأس: الإناء يشرب فيه، أو ما دام الشراب فيه، فإذا لم يكن فيه فهو قدح، وقال ابن الأعرابي: لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب، وقيل: هو اسم لهما على الإنفراد والإجماع، وقد ورد ذكرها في الحديث. وهي مؤنثة قال الله تعالى: بكأس من معين بيضاء مهموزة قال ابن السكيت: هي الكأس والرأس والفأس، مهموزات، وقال غيره: وقد يترك الهمز تخفيفا. وقال أبو حاتم وابن عباد: الكأس: الشراب بعينه، وهو قول الأصمعي، ولذلك
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.619 harfكَأْسٌ
كَأْسٌ ذ , (ISk, S, A, Msb, K,) and كَاسٌ, with the ء suppressed, is allowable, (Msb,) and sometimes occurs, (TA,) A drinking-cup: (A, K:) or [a cup of wine; i. e.] a cup containing wine; (S, A, K;) or a cup full of wine: (Msb:) when not containing wine, it is not thus called; (IAar, S, Msb;) being in this case called قَدَحٌ: (TA:) or it has the first and the second of these
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR180 harfMadde başı: كءسكَأَسَ
كَأَسَ - كَأْس [ 1 ] , ( pl. أَكُؤُس [ 16 ] , كِئَاس [ 23 ] , كُؤُوْس [ 27 ] ,
a. كَاسَات ), Cup; glass; tumbler; goblet; chalice.
كَاسَة
كَاسَة
a. [ coll. ], see 1 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.687 harfMadde başı: كءسكءس
كَأَسَ - يَكْأَسُ - كَأْس
كَأَسَ - يَكْأَسُ + كائن + شيئاً أو شراباً: يرتشفه: يشربه بشكل متقطع وبتلذذ
كَأْس: اسم فعل " كَأَسَ - يَكْأَسُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: الجرعة من الشراب التي تسكب في وعاء الشرب من أكواب أو أقداح
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشرب وضم السوائل للجسم " وهي:
سَلْسَبَلَ - يُسَلْسِبِلُ، سَقى - يَسْقي، شَرِبَ -
Mücavir kökler15 mücavir (20 toplam)
- مزج
2 ortak ayet · Acı bademdir
- دهق
1 ortak ayet · Dahik : İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir
- زنجبيل
1 ortak ayet · “Neceb” ağaç kabuğudur
- عين
2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- كوب
1 ortak ayet · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
- لغو
1 ortak ayet · Reğev, köpüktür
- برق
1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- نزع
1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- برر
1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir
- شرب
1 ortak ayet · İçecek
- طوف
1 ortak ayet · Çeper demektir
Geçtiği ayetler(6)
يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ
KaseOrada öyle bir kadehi devrederler ki; onda, bir saçmalama ve günaha sokma yoktur.
وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا
KaseOrada karışımı zencefil olan bir kadehten de içirilirler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كأس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قدح, كوب, شرب |
| Zıt Kök | ظمأ |
| Çekirdek Özet 1 | İçi akışkan bir içecekle dolu olan kadeh veya kadehin içindeki içkinin kendisi |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline sunulan, baş ağrıtmayan ve aklı gidermeyen arı içecek ve dolu sunum kabı |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı form ile besleyici özün eksiksiz birleşerek alıcıya tastamam bir pay olarak ulaşması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca içi boş bir kap veya dünyevi sarhoş edici içki sayarak Kur'an'daki 'dolu kadeh' ve 'öz içerik' ikiliğini kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كأ | Varlığın veya hâlin belirli bir kaba, kalıba veya somut çerçeveye girmesi; nitekim كأن edatında da bir durumun sınırlandırılmış bir benzerlik kalıbına sokulması görülür | س | Destekleme, tutma ve sınırlama işlevi eklenerek akışkan bir cevheri dağılmadan içinde tutan, koruyan ve sunan somut bir içki kadehine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Sıvıyı dökülmeden içine alacak çukur ve kavrayıcı bir kabın ilk biçimlenişini temsil eder |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Kaba dolan özün, cevherin ve hayat verici akışkan kaynağın etkinliğini simgeler |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Kabın içindeki sıvıyı dökülmeden dengede tutan, çevreleyen ve taşıyan koruyucu desteği ifade eder |
| كأس | Bir akışkanı avuç gibi kavrayıp güçlü bir özle dolduran ve onu dağılmadan destekleyip sunan kap ve içerik bütünlüğü |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçinde içki veya akışkan meşrubat bulunan kadeh; Araplar içi boş olan kaba قدح derken, ancak içi dolu olduğunda كأس adını vermişlerdir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ümeyye b. Ebi's-Salt ölümün herkese sunulan kaçınılmaz bir pay olduğunu bu kelimeyle tasvir eder: مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، / للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat âlimleri Asmaî ve İbnü's-Sikkît'in aktardığı üzere kelime hem kabın hem de doğrudan içindeki şarabın adı olarak çift yönlü kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça كأس kelimesi, Sami dil ailesinin en kadim ortak kültür katmanına ait bir içki kabı adıdır. Akatça kāsu, İbranice kōs (כּוֹס), Ârâmîce kāsā (כָּסָא) ve Süryanice kāhsā (ܟܣܐ) biçimlerinde düzenli fonetik ve semantik denklikle mevcuttur. Bütün Sami dillerinde sıvıların, şarabın veya kutsal sunuların pay edildiği derin kâse ve kadehi karşılar. Arapçada orta harfin hemze ile sabitlenmesi kelimenin kök yapısını sağlamlaştırmış; kap ile içindeki içecek arasındaki semantik kaynaşma korunarak içi dolu kadeh ve sunulan kader payı anlamı belirginleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Câmid isim kökenli hemzeli üçlü yapı | Kabın kendisi ile içindeki sıvının birbirinden ayrılmazlığını anlatan isimleşmiş köktür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca kāsu, İbranice kōs, Süryanice kāsā | Ortak Sami mirası olarak sıvı içme kabı ve pay kadehi anlamında tam fonetik ve anlamsal örtüşme bulunur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Yakındoğu havzası kültür sözcüğü | Erken dönem Akdeniz ve Mezopotamya kap terminolojisiyle teması muhtemel kadim bir adlandırmadır | Muhtemel |
Kaynak The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Jeffery), David Cohen, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كأس | Anlamlı | Dolu kadeh, içki payı | İçi içecekle dolu kap veya doğrudan kadehteki içecek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كسأ | Anlamlı | Ardına düşmek, arkadan sürmek | Bir canlının veya topluluğun arkasından takip edip sürmek, geciktirmek | Kur'an'da geçmez |
| أكس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| أسك | Anlamlı | Anatomik sınır, kenar | Kadın tenasül uzvundaki yan kısımlar için kullanılan terim | Kur'an'da geçmez |
| سكأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| سأك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كأس | Merkez | Dolu kadeh ve içki | İçerik ve kabın tam doluluk halinde birleştiği sunum | İçi dolu olmadıkça kaba bu ad verilmez |
| قدح | Komşu | İçecek kabı | Dolu olması şart koşulmayan genel kadeh veya çanak | Kabın yalnızca biçimsel varlığına odaklanır |
| كوب | Komşu | Bardak, kupa | Kulpsuz, emziksiz ve geniş ağızlı meşrubat kabı | Kabın morfolojik tasarımını ve kulpsuzluğunu belirtir |
| شرب | Komşu | İçme eylemi | Sıvının tüketilme fiili ve tüketilen sıvı | Kaptan ziyade doğrudan boğazdan geçen içeceğe bakar |
| ظمأ | Zıt | Şiddetli susuzluk | Sıvıdan, kadehten ve doygunluktan tamamen yoksun kalma | Dolu kadehin bahşettiği suya kanmanın tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كأس | Dolu kadeh ve meşrubat | Kabın formu ile içindeki lezzetli sıvının ayrılmaz birliğini karşılar | Kesin |
| Latince | calix, poculum | Kadeh, içki kâsesi | Poculum içki dolu kabı ve içilen payı karşılarken calix daha çok kabın biçimini verir | Güçlü |
| İngilizce | cup, goblet, chalice | Kadeh, kupa | Chalice ve goblet dolu ve ayinsel kadehi karşılarken cup genel kabı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Kelch, Becher | Kadeh, kupa | Kelch dolu ve özel sunum kadehini anlatırken Becher sıradan bardağı gösterir | Güçlü |
| Fransızca | coupe, calice | Kadeh | Calice ve coupe hem fiziksel kadehi hem de mecazen bir kader payını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İçi berrak cennet içeceğiyle dolu kadeh | Akıldan ve bedenden zararı giderilmiş lezzet kadehi | Cennet şarabının baş ağrıtmayan ve sarhoş etmeyen arılığı bağlamında (Sâffât 37:45, Vâkıa 56:18) |
| Kâfur ve zencefil karışımlı kadeh | İyilerin ve Allah'a yakın olanların özel içecek payı | Ebrar kullara sunulan serinletici ve ısıtıcı lezzet dengeleri bağlamında (İnsân 76:5, İnsân 76:17) |
| Taşarcasına dolu mükâfat kadehi | Eksiksiz ve kesintisiz ilahi ikram | Takva sahiplerine vaat edilen dolup taşan mükâfat tasviri bağlamında (Nebe' 78:34) |
| Karşılıklı kadeh çekişme ve ikram | Boş söz ve günaha sokmayan esenlik sohbeti | Cennet ehlinin karşılıklı dostluk ve kadeh paylaşımı bağlamında (Tûr 52:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet nimetlerinin hakikati | Cennet içkisinin dünyevi şarapla sadece isim benzerliği taşıdığı, onda sarhoşluk ve hezeyan bulunmadığı tenzih tartışması | Maddi lezzetin manevi arılıkla buluştuğu mükemmel nimet |
| Fıkıh | Yeme-içme adabı ve kapların hükümleri | Altın ve gümüş kadehlerden içmenin haramlığı ve içki kaplarının necisliği hükümleri | Şer'î ölçülere uygun tüketim kabı ve payı |
| Tefsir | Garîbü'l-Kur'an ve belagat tahlilleri | Kelimenin boş kaba değil ancak içi dolu kadehe dendiği yönündeki lügavî kuralın tespiti | Doluluk ve sunum birlikteliği |
| Hadis | Havz-ı Kevser tasvirleri ve züht | Kevser havuzunun kadehleri ve dünyada haram kadehlerden içenlerin ahiretteki mahrumiyeti | Ahirette takdim edilecek ebedi doyum payı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi mükâfat ve rıza | Saf lezzet payı | Ruhu ve bedeni arındırarak ebedi doyum sağlamak | İnsana takdim edilen ilahi lütfun kirlilikten arınmış nihai biçimidir | Kesin |
| İlmi | Marifet ve idrak aktarımı | Taşıyıcı kavramsal kalıp | Zihne hakikati dağılmadan, hazmedilebilir ölçüde sunmak | İlim kadeh gibi bir zihne dökülür ve hakikat şerbeti onunla taşınır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu adaleti ve nasip dağıtımı | Adil pay ve kısmet | Toplum fertlerine hakkı olan refah ve onur payını ulaştırmak | Her yurttaşın devlet nimetinden hak ettiği ölçüyü eksiksiz almasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Katma değer ve tüketim birimi | Tüketime hazır nihai ürün | Üretilen faydayı son tüketiciye tastamam ambalaj ve ölçüyle sunmak | Soyut sermayenin ve emeğin tüketilebilir somut bir porsiyona dönüşmesidir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hacimsel kapasite ve sıvı dinamiği integrali | Geometrik sınırları olan bir kabın taşıyabileceği maksimum akışkan kütlesinin tam doygunluk hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyalleşme ve ortak pay ritüeli | Bireylerin bir araya gelerek belirli bir payı, lezzeti ve kader birliğini birlikte tüketip bağ kurması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca içi boş bir cam bardak veya dünyevi aklı baştan alan zararlı içki olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İçinde insan tabiatına zevk veren, aklı bulandırmayan, zihni açan ve arılık taşıyan mükemmel bir cevher barındıran dolu sunum kabı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki kadehleri dünyevi günah ve sarhoşluk araçlarıyla bir tutarak ayetlerdeki tenzih ve manevi lezzet boyutunu yitirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cennetteki cismanî ve ruhani mükâfatın kaba indirgenemez bir lezzet, arılık ve doluluk bütünü olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ebrarın mükâfatını, cennet pınarlarını ve ahiret meclislerindeki esenlik sohbetlerini anlatan Mekkî ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennet meşrubatını dünyadaki hezeyan verici içkilerle bir tutan kaba yaklaşımları ve nimetleri salt soyut sayıp kap-içerik estetiğini dışlayan yorumları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİçi akışkan ve berrak bir içecekle tastamam doldurulmuş kadeh.
- Soyut anlamTaşıyıcı sınır (form) ile hayat verici özün (cevher) birleşerek kişiye takdim edilen eksiksiz bir nasip haline gelmesi.
- Sistematik karşılıkBelirli bir kapasite kalıbının hakiki içerikle doyurularak alıcıya doğrudan ulaştırıldığı kapalı dağıtım sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde harfi taşıyıcı kabı ve geometrik kapasiteyi, harfi kaba dökülen akışkan özü ve cevheri, harfi ise bu iki unsurun birleşimiyle alıcıya sunulan tastamam payı temsil eder. Çarpım işlemi kabın ve içeriğin bir aradalığını, ise dolu kadeh sistemini simgeler. Model, kadeh ile içeceğin ayrılamaz bütünlüğünü matematiksel olarak gösterir.