كأس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-أ-س5 sîga, 15 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أثمكوبلغوكونكأسمزجوَكَأْسٍبرردهقكَأْسٍسقيكَأْسًاعينكفربرقطوف

KökSîga 5Ayet 6Sure 5Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

كأس

ك - أ - س

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 11 sözlük

Bitki suyu demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كءس

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bitki suyu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.461 harf
الكاف والسين و"وايء" معهما ك س و، ك و س، و ك س، س و ك، ك ي س، ك س أ، ك أ س، أ س ك مستعملات كسو: الكِسْوَةُ والكُسْوةُ: اللباس. كَسَوْته: ألبسته. واكْتَسَى: لبس الكِسْوة. والجميع: الكُسَى. واكْتَسَتِ الأرض بالنبات: تغطت به. والنسبة إلى الكِساء: كِسائيّ وكِساويّ. وتثنيته: كساءان وكساوان. كوس: الكُوسُ: خشبة مثلثة بقيس النجار بها تربيع الخشب وتدويره، وهي كلمة فارسية. والكُوس والكَوْس: فعل الدابة إذا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.683 harf
ك س ( وايء ) كسا ، كوس ، كيس ، كأس ، وكس ، أسك ، سوك ، سكا : ( مستعملة ) . كسا سكا : قال الليث : الكِسْوَةُ ، والكُسْوَة : اللّبَاسُ ، ولها معانٍ مُخْتَلِفَةٌ . تقولُ : كَسَوْتُ فُلاَناً أَكْسُوهُ . إذا أَلْبَسْتَهُ ثَوْباً أو ثِيَاباً . واكْتَسَى فلانٌ إذا لَبِسَ الكِسْوَةَ . وقال رؤبةُ يَصِفُ الثَّوْرَ والكِلاَبَ : وَقَدْ كَسَا فِيهِنَّ صِبْغاً مُرْدَعَا يعني : كَسَاهُنَّ دَماً طَرِيّاً . وقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR720 harf
- قال تعالى: ﴿من كأس كان مزاجها كافورا﴾ [الإنسان/5]، ﴿كأسا كان مزاجها زنجبيلا﴾ [الإنسان/17] والكأس: الإناء بما فيه من الشراب، وسمي كل واحد منهما بانفراده كأسا. يقال: شربت كأسا، وكأس طيبة يعني بها الشراب. قال تعالى: ﴿وكأس من معين﴾ [الواقعة/18]. وكاست الناقة تكوس (انظر: تهذيب اللغة 10/312؛ والمجمل 3/774) : إذا مشت على ثلاثة قوائم، والكيس: جودة القريحة، وأكأس الرجل وأكيس: إذا ولد أولادا أكياسا، وسمي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR38 harf
ك أ س سقاه كأس الموت وكؤوس المنايا‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.594 harf
ابن السكيت: هي الكَأْس والفَأْس والرَّأْس مَهْموزات، وهو رابطُ الجَأْش. والكأْس مؤنثة، قال اللَّه تعالى: بكأْسِ من مَعينٍ بَيْضاء؛ وأَنشد الأَصمعي لأُمية بن أَبي الصلت: ما رَغْبَةُ النفسِ في الحياة، وإِن تَحْيا قليلاً، فالموتُ لاحِقُها يُوشك مَن فَرّ مِنْ مَنِيَّته، في بعضِ غِرّاته يُوافِقُها مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها قال ابن بري: عَبْطَة أَي شابّاً في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR134 harf
* ك أ س * * الكَأْسُ * مؤنثة قال الله تعالى ﴿بكأس من معين بيضاء﴾ قال بن الأعرابي لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب والجمع * كُئُوس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.393 harf
الكأس: الإناء يشرب فيه، أو ما دام الشراب فيه، فإذا لم يكن فيه فهو قدح، وقال ابن الأعرابي: لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب، وقيل: هو اسم لهما على الإنفراد والإجماع، وقد ورد ذكرها في الحديث. وهي مؤنثة قال الله تعالى: بكأس من معين بيضاء مهموزة قال ابن السكيت: هي الكأس والرأس والفأس، مهموزات، وقال غيره: وقد يترك الهمز تخفيفا. وقال أبو حاتم وابن عباد: الكأس: الشراب بعينه، وهو قول الأصمعي، ولذلك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.619 harf
كَأْسٌ كَأْسٌ ذ , (ISk, S, A, Msb, K,) and كَاسٌ, with the ء suppressed, is allowable, (Msb,) and sometimes occurs, (TA,) A drinking-cup: (A, K:) or [a cup of wine; i. e.] a cup containing wine; (S, A, K;) or a cup full of wine: (Msb:) when not containing wine, it is not thus called; (IAar, S, Msb;) being in this case called قَدَحٌ: (TA:) or it has the first and the second of these
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR180 harf
Madde başı: كءسكَأَسَ كَأَسَ - كَأْس [ 1 ] , ( pl. أَكُؤُس [ 16 ] , كِئَاس [ 23 ] , كُؤُوْس [ 27 ] , a. كَاسَات ), Cup; glass; tumbler; goblet; chalice. كَاسَة كَاسَة a. [ coll. ], see 1 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.687 harf
Madde başı: كءسكءس كَأَسَ - يَكْأَسُ - كَأْس كَأَسَ - يَكْأَسُ + كائن + شيئاً أو شراباً: يرتشفه: يشربه بشكل متقطع وبتلذذ كَأْس: اسم فعل " كَأَسَ - يَكْأَسُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: الجرعة من الشراب التي تسكب في وعاء الشرب من أكواب أو أقداح واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشرب وضم السوائل للجسم " وهي: سَلْسَبَلَ - يُسَلْسِبِلُ، سَقى - يَسْقي، شَرِبَ -
Maddenin bağlantısı

كءس كَأَسَ - يَكْأَسُ - كَأْس كَأَسَ - يَكْأَسُ + كائن + شيئاً أو شراباً: يرتشفه: يشربه بشكل متقطع وبتلذذ كَأْس: اسم فعل " كَأَسَ - يَكْأَسُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: الجرعة من الشراب التي تسكب في وعاء الشرب من أكواب أو أقداح واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشرب وضم السوائل للجسم " وهي: سَلْسَبَلَ - يُسَلْسِبِلُ، سَقى - يَسْقي، شَرِبَ - يَشْرَبُ، مَأَدَ - يَمْأَدُ، كَأَسَ - يَكْأَسُ، جَرِعَ - يَجْرَعُ (جَرَعَ - يَجْرَعُ) كأس { يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم(23)ويطوف عليهم غلمان لهم كأنهم لؤلؤ مكنون(24) { الطور ﴿وكأسا دهاقا(34)﴾ النبأ كأس كان مزاجها كافورا ﴿إن الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافورا(5) عينا يشرب بها عباد الله يفجرونها تفجيرا(6)﴾ الإنسان ﴿ويسقون فيها كأسا كان مزاجها زنجبيلا(17) عينا فيها تسمى سلسبيلا(18) ويطوف عليهم ولدان مخلدون إذا رأيتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا(19)وإذا رأيت ثم رأيت نعيما وملكا كبيرا(20)﴾ الإنسان بكأس من معين ﴿في جنات النعيم(43)على سرر متقابلين(44)يطاف عليهم بكأس من معين (45)بيضاء لذة للشاربين(46) لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)﴾ الصافات { ﴿يطوف عليهم ولدان مخلدون(17)بأكواب وأباريق وكأس من معين(18)لا يصدعون عنها ولا ينزفون(19)﴾ الواقعة مختار الصحاح ● [كأس] ك أ س: الكَأْسُ مؤنثة قال الله تعالى ﴿بكأس من معين بيضاء﴾ قال بن الأعرابي لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب والجمع كُئُوس الراغب كأس - قال تعالى: }من كأس كان مزاجها كافورا﴿[الإنسان/5]،﴾كأسا كان مزاجها زنجبيلا﴿[الإنسان/17] والكأس: الإناء بما فيه من الشراب، وسمي كل واحد منهما بانفراده كأسا. يقال: شربت كأسا، وكأس طيبة يعني بها الشراب. قال تعالى:﴾وكأس من معين{ [الواقعة/18]. وكاست الناقة تكوس (انظر: تهذيب اللغة 10/312؛ والمجمل 3/774) : إذا مشت على ثلاثة قوائم، والكيس: جودة القريحة، وأكأس الرجل وأكيس: إذا ولد أولادا أكياسا، وسمي الغدر كيسان تصورا أنه ضرب من استعمال الكيس، أو لأن كيسان كان رجلا عرف بالغدر، ثم سمي كل غادر به (في اللسان: كيسان: اسم للغدر، وقال ابن الأعرابي: الغدر يكنى أبا كيسان، وقال كراع: هي طائية. قال: وكل هذا من الكيس. اللسان (كيس) )، كما أن الهالكي كان حدادا عرف بالحدادة ثم سمي كل حداد هالكيا (انظر: مادة (مسخ)، ومادة (هلك) ). ملخص اللسان: 1. والكأْس: الزُّجاجة ما دام فيها شراب قال ابن الأَعرابي: لا تسمَّى الكأْس كأْساً إِلا وفيها الشَّراب، 2. الكأْسُ الشراب بعَيْنه 3. والكأْس أَيضاً: الإِناء إِذا كان فيه خَمْرٌ، فإِذا لم يكن فيها خمر، فهي قدح، لسان العرب ● - كأس: ابن السكيت: هي الكَأْس والفَأْس والرَّأْس مَهْموزات، وهو رابطُ الجَأْش. والكأْس مؤنثة، قال اللَّه تعالى: بكأْسِ من مَعينٍ بَيْضاء؛ وأَنشد الأَصمعي لأُمية بن أَبي الصلت: ما رَغْبَةُ النفسِ في الحياة، وإِن تَحْيا قليلاً، فالموتُ لاحِقُها يُوشك مَن فَرّ مِنْ مَنِيَّته، في بعضِ غِرّاته يُوافِقُها مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها قال ابن بري: عَبْطَة أَي شابّاً في طَراءته وانتصب على المصدر أَي مَوْت عَبْطَة وموت هَرَم فحذف المضاف، قال: وإِن شئت نصبتهما على الحال أَي ذا عَبْطَة وذا هَرَم فحذف المضاف أَيضاً وأَقام المضاف إِليه مُقامَه. والكأْس: الزُّجاجة ما دام فيها شراب. وقال أَبو حاتم: الكأْسُ الشراب بعَيْنه وهو قول الأَصمعي، وكذلك كان الأَصمعي ينكر رواية من روى بيت أُمَيَّة للمَوْتِ كأْس، وكان يَرْويه: المَوْت كأْس، ويقطع أَلف الوصل لأَنها في أَول النصف الثاني من البيت، وذلك جائز؛ وكان أَبو علي الفارسي يقول: هذا الذي أَنكره الأَصمعي غير منكر، واستشهد على إِضافة الكأْس إِلى الموت ببيت مُهَلْهِل، وهو: ما أُرَجِّي بالعَيْش بعد نَدامى، قد أَراهُمْ سُقُوا بكأْس حَلاقِ وحَلاقِ: اسم للمنِيَّة وقد أَضاف الكأْس إِليهما؛ ومثلُ هذا البيت الذي استشهد به أَبو عليّ. قول الجعدي: فهاجَها، بعدما رِيعَتْ، أَخُو قَنَصٍ، عارِي الأَشاجِعِ من نَبْهان أَو ثُعَلا بأَكْلُبٍ كقِداحِ النَّبْعِ يُوسِدُها طِمْلٌ، أَخُو قَفْرَة غَرْثان قد نَحَلا فلم تَدَعْ واحداً منهنَّ ذا رَمَقٍ، حتى سَقَتْه بكأْسِ الموت فانْجَدَلا يصف صائداً أَرسل كلابه على بقرةِ وَحْشٍ؛ ومثله للخنساء: ويُسْقِي حين تَشْتَجِرُ العَوالي بكأْس الموت، ساعةَ مُصْطَلاها وقال جرير في مثل ذلك: أَلا رُبَّ جَبَّار، عليه مَهابَةٌ، سَقَيْناه كأْس الموت حتى تَضَلَّعَا ومثله لأَبي دُواد الإِيادِي: تعْتادُه زفَرَاتٌ حين يذكُرُها، سَقَيْنَه بكُؤُوس الموت أَفْوَاقَا ابن سيده: الكأْس الخمر نفسها اسم لها. وفي التنزيل العزيز: يُطاف عليهم بكأْس من مَعين بيضاءَ لذةٍ للشاربين؛ وأَنشد أَبو حنيفة للأَعشى: وكأْسٍ كعَينِ الدِّيكِ باكَرْتُ نَحْوَها بفِتْيانِ صِدْقٍ، والنَّواقِيسُ تُضْرَبُ وأَنشد أَبو حنيفة أَيضاً لعلقمة: كأْسٌ عزيزٌ من الأَعْناب عَتَّقَها، لبعضِ أَربابها، حَانِيَّةٌ حُومُ قال ابن سيده: كذا أَنشده أَبو حنيفة، كأْسٌ عزيزٌ، يعني أَنها خمر تَعِزٌّ فَيُنْفَسُ بها إِلا على المُلُوك والأَرباب؛ وكأْسٌ عزيزٌ، على الصفة، والمتعارَف: كأْسُ عزيزٍ، بالإِضافة؛ وكذلك أَنَشده سيبويه، أَي كأْسُ مالِكٍ عَزيزٍ أَو مستحِقٍّ عزيزٍ. والكأْس أَيضاً: الإِناء إِذا كان فيه خَمْرٌ، قال بعضهم: هي الزُّجاجة ما دام فيها خمر، فإِذا لم يكن فيها خمر، فهي قدح، كل هذا مؤنث. قال ابن الأَعرابي: لا تسمَّى الكأْس كأْساً إِلا وفيها الشَّراب، وقيل: هو اسم لها على الانفراد والاجتماع، وقد ورد ذكر الكأْس في الحديث، واللفظة مهموزة وقد يترك الهمز تخفيفاً، والجمع من كل ذلك أَكْؤُسٌ وكُؤُوسٌ وكِئاسٌ؛ قال الأَخطل: خَضِلُ الكِئاسِ، إَِذا تَثَنَّى لم تكنْ خُلْفاً مَواعِدُه كَبَرْقِ الخُلَّبِ وحكى أَبو حنيفة: كِياس، بغير همز، فإِن صح ذلك، فهو على البَدَل، قلَبَ الهمزة في كأْس أَلفاً في نية الواو فقال كاسٌ كنارٍ، ثم جمع كاساً على كِياسٍ، والأَصل كِواس، فقلبت الواو ياء للكسرة التي قبلها؛ وتَقَعُ الكأْس لكل إِناءٍ مع شرابه، ويستعار الكأْس في جميع ضُرُوب المكاره، كقولهم: سقاه كأْساً من الذلِّ، وكأْساَ من الحُبِّ والفُرْقة والموت، قال أُمَيَّة بن أَبي الصَّلْت، وقيل هو لبعض الحرورية: مَن لم يَمُت عَبْطَةً يَمُت هَرَماً، المَوْتُ كأْس، والمرءُ ذائقُه (* روي هذا البيت في الصفحة ؟؟ : والمرء ذائقها: ويظهر أَنه أَرجع هنا الضمير إلى الموت لا إلى الكأس.) قطَع أَلف الوصل وهذا يفعل في الأَنْصاف كثيراً لأَنه موضع ابتداء؛ أَنشد سيبويه: ولا يُبادِرُ في الشِّتاء وَلِيدُنا، أَلْقِدْرَ يُنزِلها بغيرِ جِعَال ابن بُزُرج: كاصَ فلان من الطعام والشراب إِذا أَكثر منه. وتقول: وجَدْت فلاناً كأْصاً بِزِنَةٍ كَعْصاً أَي صبوراً باقياً على شُربه وأَكله. قال الأَزهري: وأَحْسب الكأْس مأْخوذاً منه لأَن الصاد والسين يَتَعاقبان في حروف كثيرة لقرب مَخْرَجَيْهما. مقاييس اللغة: (كوس) الكاف والواو والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على صَرْعٍ أو ما يقاربه. يقال: كاسَه يَكُوسُه، إذا صرعه. ومنه كاسَتِ الناقةُ تكوسُ، إذا عُقِرت فقامت على ثلاث. وإنَّما قيل لها ذلك لأنَّها قد قاربت أن تُصرَع. قال: ولو عند غَسَّانَ السَّلِيطيِّ عَرَّسَتْ *** رَغَا قَرَنٌ منها وكاس عَقِيرُ([2]) وربَّما قالوا للفَرَس القَصير الدَّوارجِ: كُوسِيٌّ. وعُشْبٌ مُتَكاوِسٌ، إذا كثُر وكثُف، وهو من قياس الباب لأنَّه يتصرَّعُ بعضُه على بعض. فأمَّا الكأس، فيقال هو الإناء بما فيه من خمر، وهو من غير الباب. القاموس المحيط: الكَأْسُ الإِناءُ يُشْرَبُ فيه، أو ما دامَ الشرابُ فيه، مُؤَنَّثَةٌ مَهْموزَةٌ، والشرابُ ج أكْؤُسٌ وكُؤُوسٌ وكاساتٌ وكِئاسٌ. وكَأْسُ بنتُ الكَلْحَبَةِ العُرَنِيِّ. تاج العروس: ك أَ س الكَأَسُ : الإِناءُ يُشْرَبُ فيه أَو ما دامَ الشَّرَابُ فيه فإِذا لم يَكُنْ فيه فهو قَدَحٌ وقال ابنُ الأَعْرَابيِّ : لا تُسَمَّى الكَأْسُ كَأْساً إِلاّ وفيهَا الشَّرَابُ وقيل : هو اسمٌ لهُمَا على الإنْفرَاد والإجْمَاع وقد وَرَد ذِكْرُها في الحَديث . وهي مُؤنَّثَةٌ قال اللهُ تعالى : " بكَأْسٍ منْ مَعينٍ بيْضَاءَ " مَهْمُوزَةٌ قال ابنُ السِّكِّيت : هي الكَأْسُ والرَّأْسُ والفَأسُ مهموزاتٌ وقالَ غيرُه : وقد يُتْرَك الهَمْزُ تَخْفيفاً . وقالَ أَبو حَاتمٍ وابنُ عَبّادٍ : الكَأْسُ : الشَّرَابُ بعَيْنه وهو قَوْلُ الأَصْمَعيِّ ولذلك كانَ الأَصْمَعيُّ يُنْكِرُ رِوَايَةَ مَن رَوَى بيتَ أُمَيَّةَ بن أَبي الصَّلْت : مَنْ لمْ يَمُتْ عَبْطَةً يَمُتْ هرَماً ... للْمَوْتِ كأْسٌ والمَرْءُ ذائقُهَا وكان يَرْويه الْمَوْتُ كأْسٌ ويَقْطَع أَلفَ الوَصْل لأَنَّهَا في أَول النِّصْف الثاني من البَيْت وذلك جائزٌ . وكان أَبُو عليّ الفارسيُّ يقول : هذا الّذي أَنْكَرَه الأَصْمَعيُّ غيرُ مُنْكَرٍ وإسْتشُهَد على إِضافَة الكَأْس إِلى الموْت ببَيْتِ مُهَلْهلٍ وهو : ما أَرَجِّى بالعَيْش بَعْد نَدَامَي ... قَدْ أُرَاهُمْ سُقُوا بكَأْسِ حَلاَقِ وحَلاَقِ : اسمٌ للمَنِيَّة وقد أَضافَ الكَأْسَ إِليها ومثْل هذا البَيْتِ الذي إسْتَشْهَد به أَبو عليّ قولُ الجَعْديّ يَصف صائداً أَرْسَلَ كلاَبَه على بَقَرَةِ وَحْشٍ : فَلَمْ تَدَعْ وَاحداً منْهُنَّ ذا رَمَقٍ ... حَتَّى سَقَتْهُ بكأْسِ المَوْتِ فانْجَدَلاَ وفي المُحْكَم : الكَأْسُ : الخَمْرُ نَفْسُهَا اسمٌ لهَا ومنه قولُه تعالَى : " يُطَافُ عَلَيْهمْ بكَأْسٍ مِنْ مَعينٍ " وأَنْشَدَ أَبو حَنيفَةَ رَحمَه الله تَعَالى للأَعْشَى وكَأْسٍ كعَيْنِ الدِّيك بَاكَرْتُ نَحْوَها ... بفِتْيَانِ صِدْقٍ والنَّوَاقِيسُ تُضْرَبُ وأَنْشَدَ أَيْضاً لعَلْقَمة : كأْسٌ عَزيزٌ من الأَعْنَاب عَتّقَهَا ... لبَعْضِ أَرْبَابهَا حَانِيَّةٌ حُومُ قال : كذا أَنْشَدَه أَبُو حَنيفَةَ على الصِّفَة يعني أَنَّهَا خَمْرٌ تَعِزُّ فيُنْفَسُ بها إِلاّ علَى المُلُوكِ والأَرْبَابِ والمُتَعَارَفُ : كأْسُ عَزيزِ بالإِضافَة وكذلك أَنْشَدَه سيبَوَيه أَي كَأْسُ مالكٍ عَزِيز أَو مُسْتَحِقٍّ عَزيزٍ . ج أَكْؤُسٌ وكُؤُوسٌ وكاسَاتٌ ا لأَخيرُ من غير هَمْزٍ وكِئَاسٌ مهموزٌ قال الأَخْطَل : خَضِلِ الكِئَاسِ إِذَا تَثَنَّىلم تَكُنْ ... خُلْفاً مَوَاعِدُه كبَرْقِ الخُلَّبِ وحَكَى أَبو حَنيفَةَ رحمه الله : كِيَاسٌ بغير هَمْزٍ فإِنْ صَحَّ ذلكَ فهُوَ على البَدَل قَلَب الهَمْزةَ في كأَسٍ أَلفاص في نيَّة الواو فقال : كاسٌ كنَارٍ ثمَ جَمَعَ كاساً على كِيَاسٍ والأَصْلُ : كِوَاسٌ فقُلبت الواوُ ياءً للْكَسْرة الّتي قَبْلَهَا . وكَأْسُ بِنْتُ الكَلْحَبَةِ واسمْهُ هُبَيْرَةُ بنُ عبدِ مَنَافٍ العُرَنيِّ منْ بَني عُرَينْ بن ثَعْلَبَةَ بن يَرْبُوع وفيهَا يَقُولُ : وقُلْتُ لكَأْسٍ أَلْجِمِيهَا فإِنَّما ... نَزَلْنَا الكَثَيبَ منْ زَرُودَ لنفْزَعَا وممّا يُسْتَدْرَك عليه : سَقَاه الكَأْسَ الأَمَرَّ : هو المَوْتُ . ويُسْتَعَارُ الكَأْسُ في جَميع ضُرُوبِ المَكَارِهِ كقولهم : سَقَاه كأْساً من الذُّلِّ وكَأْساً من الحُبِّ والفُرْقَةِ والمَوْتِ . وقالَ ابنُ بُزُرْج : كاصَ فُلانٌ من الطَّعَام والشَّرَاب إِذا أَكْثَرَ منه وتَقُولُ : وَجَدْتُ فُلاناً كُؤُصاً بضمَّتينَ أَي صَبُوراً باقِياً على شُرْبَه وأَكْلِه قالَ الأَزْهَرِيُّ : وأَحْسَب الكَأْسَ مأْخُوذاً منه لأَنَّ الصادَ والسَّين يتَعاقَبانِ في حُرُوفٍ كَثِيرةٍ لقُرْبِ مَخْرَجَيْهِما

Sîgalar(5)

Mücavir kökler15 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مزج

    2 ortak ayet · Acı bademdir

  2. دهق

    1 ortak ayet · Dahik : İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir

  3. زنجبيل

    1 ortak ayet · “Neceb” ağaç kabuğudur

  4. عين

    2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  5. كوب

    1 ortak ayet · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir

  6. لغو

    1 ortak ayet · Reğev, köpüktür

  7. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  8. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  9. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  10. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  11. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  12. طوف

    1 ortak ayet · Çeper demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ

    KaseOrada öyle bir kadehi devrederler ki; onda, bir saçmalama ve günaha sokma yoktur.

  2. وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا

    KaseOrada karışımı zencefil olan bir kadehten de içirilirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكأس
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerقدح, كوب, شرب
Zıt Kökظمأ
Çekirdek Özet 1İçi akışkan bir içecekle dolu olan kadeh veya kadehin içindeki içkinin kendisi
Çekirdek Özet 2Cennet ehline sunulan, baş ağrıtmayan ve aklı gidermeyen arı içecek ve dolu sunum kabı
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı form ile besleyici özün eksiksiz birleşerek alıcıya tastamam bir pay olarak ulaşması
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca içi boş bir kap veya dünyevi sarhoş edici içki sayarak Kur'an'daki 'dolu kadeh' ve 'öz içerik' ikiliğini kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كأVarlığın veya hâlin belirli bir kaba, kalıba veya somut çerçeveye girmesi; nitekim كأن edatında da bir durumun sınırlandırılmış bir benzerlik kalıbına sokulması görülürسDestekleme, tutma ve sınırlama işlevi eklenerek akışkan bir cevheri dağılmadan içinde tutan, koruyan ve sunan somut bir içki kadehine dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaSıvıyı dökülmeden içine alacak çukur ve kavrayıcı bir kabın ilk biçimlenişini temsil eder
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçKaba dolan özün, cevherin ve hayat verici akışkan kaynağın etkinliğini simgeler
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaKabın içindeki sıvıyı dökülmeden dengede tutan, çevreleyen ve taşıyan koruyucu desteği ifade eder
كأسBir akışkanı avuç gibi kavrayıp güçlü bir özle dolduran ve onu dağılmadan destekleyip sunan kap ve içerik bütünlüğü

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİçinde içki veya akışkan meşrubat bulunan kadeh; Araplar içi boş olan kaba قدح derken, ancak içi dolu olduğunda كأس adını vermişlerdir
Cahiliye şiiri kullanımıÜmeyye b. Ebi's-Salt ölümün herkese sunulan kaçınılmaz bir pay olduğunu bu kelimeyle tasvir eder: مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، / للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها
Erken Arapça kullanımKlasik lügat âlimleri Asmaî ve İbnü's-Sikkît'in aktardığı üzere kelime hem kabın hem de doğrudan içindeki şarabın adı olarak çift yönlü kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça كأس kelimesi, Sami dil ailesinin en kadim ortak kültür katmanına ait bir içki kabı adıdır. Akatça kāsu, İbranice kōs (כּוֹס), Ârâmîce kāsā (כָּסָא) ve Süryanice kāhsā (ܟܣܐ) biçimlerinde düzenli fonetik ve semantik denklikle mevcuttur. Bütün Sami dillerinde sıvıların, şarabın veya kutsal sunuların pay edildiği derin kâse ve kadehi karşılar. Arapçada orta harfin hemze ile sabitlenmesi kelimenin kök yapısını sağlamlaştırmış; kap ile içindeki içecek arasındaki semantik kaynaşma korunarak içi dolu kadeh ve sunulan kader payı anlamı belirginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönCâmid isim kökenli hemzeli üçlü yapıKabın kendisi ile içindeki sıvının birbirinden ayrılmazlığını anlatan isimleşmiş köktürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kāsu, İbranice kōs, Süryanice kāsāOrtak Sami mirası olarak sıvı içme kabı ve pay kadehi anlamında tam fonetik ve anlamsal örtüşme bulunurKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Yakındoğu havzası kültür sözcüğüErken dönem Akdeniz ve Mezopotamya kap terminolojisiyle teması muhtemel kadim bir adlandırmadırMuhtemel

Kaynak The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Jeffery), David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كأسAnlamlıDolu kadeh, içki payıİçi içecekle dolu kap veya doğrudan kadehteki içecekHedef kök; Kur'an'da geçer
كسأAnlamlıArdına düşmek, arkadan sürmekBir canlının veya topluluğun arkasından takip edip sürmek, geciktirmekKur'an'da geçmez
أكسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
أسكAnlamlıAnatomik sınır, kenarKadın tenasül uzvundaki yan kısımlar için kullanılan terimKur'an'da geçmez
سكأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
سأكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كأسMerkezDolu kadeh ve içkiİçerik ve kabın tam doluluk halinde birleştiği sunumİçi dolu olmadıkça kaba bu ad verilmez
قدحKomşuİçecek kabıDolu olması şart koşulmayan genel kadeh veya çanakKabın yalnızca biçimsel varlığına odaklanır
كوبKomşuBardak, kupaKulpsuz, emziksiz ve geniş ağızlı meşrubat kabıKabın morfolojik tasarımını ve kulpsuzluğunu belirtir
شربKomşuİçme eylemiSıvının tüketilme fiili ve tüketilen sıvıKaptan ziyade doğrudan boğazdan geçen içeceğe bakar
ظمأZıtŞiddetli susuzlukSıvıdan, kadehten ve doygunluktan tamamen yoksun kalmaDolu kadehin bahşettiği suya kanmanın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكأسDolu kadeh ve meşrubatKabın formu ile içindeki lezzetli sıvının ayrılmaz birliğini karşılarKesin
Latincecalix, poculumKadeh, içki kâsesiPoculum içki dolu kabı ve içilen payı karşılarken calix daha çok kabın biçimini verirGüçlü
İngilizcecup, goblet, chaliceKadeh, kupaChalice ve goblet dolu ve ayinsel kadehi karşılarken cup genel kabı ifade ederGüçlü
AlmancaKelch, BecherKadeh, kupaKelch dolu ve özel sunum kadehini anlatırken Becher sıradan bardağı gösterirGüçlü
Fransızcacoupe, caliceKadehCalice ve coupe hem fiziksel kadehi hem de mecazen bir kader payını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İçi berrak cennet içeceğiyle dolu kadehAkıldan ve bedenden zararı giderilmiş lezzet kadehiCennet şarabının baş ağrıtmayan ve sarhoş etmeyen arılığı bağlamında (Sâffât 37:45, Vâkıa 56:18)
Kâfur ve zencefil karışımlı kadehİyilerin ve Allah'a yakın olanların özel içecek payıEbrar kullara sunulan serinletici ve ısıtıcı lezzet dengeleri bağlamında (İnsân 76:5, İnsân 76:17)
Taşarcasına dolu mükâfat kadehiEksiksiz ve kesintisiz ilahi ikramTakva sahiplerine vaat edilen dolup taşan mükâfat tasviri bağlamında (Nebe' 78:34)
Karşılıklı kadeh çekişme ve ikramBoş söz ve günaha sokmayan esenlik sohbetiCennet ehlinin karşılıklı dostluk ve kadeh paylaşımı bağlamında (Tûr 52:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cennet nimetlerinin hakikatiCennet içkisinin dünyevi şarapla sadece isim benzerliği taşıdığı, onda sarhoşluk ve hezeyan bulunmadığı tenzih tartışmasıMaddi lezzetin manevi arılıkla buluştuğu mükemmel nimet
FıkıhYeme-içme adabı ve kapların hükümleriAltın ve gümüş kadehlerden içmenin haramlığı ve içki kaplarının necisliği hükümleriŞer'î ölçülere uygun tüketim kabı ve payı
TefsirGarîbü'l-Kur'an ve belagat tahlilleriKelimenin boş kaba değil ancak içi dolu kadehe dendiği yönündeki lügavî kuralın tespitiDoluluk ve sunum birlikteliği
HadisHavz-ı Kevser tasvirleri ve zühtKevser havuzunun kadehleri ve dünyada haram kadehlerden içenlerin ahiretteki mahrumiyetiAhirette takdim edilecek ebedi doyum payı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mükâfat ve rızaSaf lezzet payıRuhu ve bedeni arındırarak ebedi doyum sağlamakİnsana takdim edilen ilahi lütfun kirlilikten arınmış nihai biçimidirKesin
İlmiMarifet ve idrak aktarımıTaşıyıcı kavramsal kalıpZihne hakikati dağılmadan, hazmedilebilir ölçüde sunmakİlim kadeh gibi bir zihne dökülür ve hakikat şerbeti onunla taşınırGüçlü
SiyasiKamu adaleti ve nasip dağıtımıAdil pay ve kısmetToplum fertlerine hakkı olan refah ve onur payını ulaştırmakHer yurttaşın devlet nimetinden hak ettiği ölçüyü eksiksiz almasıdırGüçlü
İktisadiKatma değer ve tüketim birimiTüketime hazır nihai ürünÜretilen faydayı son tüketiciye tastamam ambalaj ve ölçüyle sunmakSoyut sermayenin ve emeğin tüketilebilir somut bir porsiyona dönüşmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacimsel kapasite ve sıvı dinamiği integraliGeometrik sınırları olan bir kabın taşıyabileceği maksimum akışkan kütlesinin tam doygunluk haliGüçlü
Beşeri bilimlerSosyalleşme ve ortak pay ritüeliBireylerin bir araya gelerek belirli bir payı, lezzeti ve kader birliğini birlikte tüketip bağ kurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca içi boş bir cam bardak veya dünyevi aklı baştan alan zararlı içki olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamİçinde insan tabiatına zevk veren, aklı bulandırmayan, zihni açan ve arılık taşıyan mükemmel bir cevher barındıran dolu sunum kabı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet tasvirlerindeki kadehleri dünyevi günah ve sarhoşluk araçlarıyla bir tutarak ayetlerdeki tenzih ve manevi lezzet boyutunu yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Cennetteki cismanî ve ruhani mükâfatın kaba indirgenemez bir lezzet, arılık ve doluluk bütünü olduğunu kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ebrarın mükâfatını, cennet pınarlarını ve ahiret meclislerindeki esenlik sohbetlerini anlatan Mekkî ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cennet meşrubatını dünyadaki hezeyan verici içkilerle bir tutan kaba yaklaşımları ve nimetleri salt soyut sayıp kap-içerik estetiğini dışlayan yorumları düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİçi akışkan ve berrak bir içecekle tastamam doldurulmuş kadeh.
  • Soyut anlamTaşıyıcı sınır (form) ile hayat verici özün (cevher) birleşerek kişiye takdim edilen eksiksiz bir nasip haline gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBelirli bir kapasite kalıbının hakiki içerikle doyurularak alıcıya doğrudan ulaştırıldığı kapalı dağıtım sistemi.
  • LaTeX modeliK=C×F→P
  • LaTeX açıklamasıFormülde C harfi taşıyıcı kabı ve geometrik kapasiteyi, F harfi kaba dökülen akışkan özü ve cevheri, P harfi ise bu iki unsurun birleşimiyle alıcıya sunulan tastamam payı temsil eder. Çarpım işlemi kabın ve içeriğin bir aradalığını, K ise dolu kadeh sistemini simgeler. Model, kadeh ile içeceğin ayrılamaz bütünlüğünü matematiksel olarak gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك