كأس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-أ-س5 sîga, 15 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أثمكوبلغوكونكأسمزجوَكَأْسٍبرردهقكَأْسٍسقيكَأْسًاعينكفربرقطوف

KökSîga 5Ayet 6Sure 5Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

كأس

ك - أ - س

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 11 sözlük

Bitki suyu demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كءس

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bitki suyu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.461 harf
الكاف والسين و"وايء" معهما ك س و، ك و س، و ك س، س و ك، ك ي س، ك س أ، ك أ س، أ س ك مستعملات كسو: الكِسْوَةُ والكُسْوةُ: اللباس. كَسَوْته: ألبسته. واكْتَسَى: لبس الكِسْوة. والجميع: الكُسَى. واكْتَسَتِ الأرض بالنبات: تغطت به. والنسبة إلى الكِساء: كِسائيّ وكِساويّ. وتثنيته: كساءان وكساوان. كوس: الكُوسُ: خشبة مثلثة بقيس النجار بها تربيع الخشب وتدويره، وهي كلمة فارسية. والكُوس والكَوْس: فعل الدابة إذا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.683 harf
ك س ( وايء ) كسا ، كوس ، كيس ، كأس ، وكس ، أسك ، سوك ، سكا : ( مستعملة ) . كسا سكا : قال الليث : الكِسْوَةُ ، والكُسْوَة : اللّبَاسُ ، ولها معانٍ مُخْتَلِفَةٌ . تقولُ : كَسَوْتُ فُلاَناً أَكْسُوهُ . إذا أَلْبَسْتَهُ ثَوْباً أو ثِيَاباً . واكْتَسَى فلانٌ إذا لَبِسَ الكِسْوَةَ . وقال رؤبةُ يَصِفُ الثَّوْرَ والكِلاَبَ : وَقَدْ كَسَا فِيهِنَّ صِبْغاً مُرْدَعَا يعني : كَسَاهُنَّ دَماً طَرِيّاً . وقال
Maddenin bağlantısı

ك س ( وايء ) كسا ، كوس ، كيس ، كأس ، وكس ، أسك ، سوك ، سكا : ( مستعملة ) . كسا سكا : قال الليث : الكِسْوَةُ ، والكُسْوَة : اللّبَاسُ ، ولها معانٍ مُخْتَلِفَةٌ . تقولُ : كَسَوْتُ فُلاَناً أَكْسُوهُ . إذا أَلْبَسْتَهُ ثَوْباً أو ثِيَاباً . واكْتَسَى فلانٌ إذا لَبِسَ الكِسْوَةَ . وقال رؤبةُ يَصِفُ الثَّوْرَ والكِلاَبَ : وَقَدْ كَسَا فِيهِنَّ صِبْغاً مُرْدَعَا يعني : كَسَاهُنَّ دَماً طَرِيّاً . وقال أيضاً يَصِفُ العَيْرَ وأُتُنَهُ : يَكْسُوهُ رَهْبَاهَا إذا تَرَهَّبَا على اضْطِرَامِ اللُّوحِ بَوْلاً زَغْرَبَا يَكْسُوهُ رَهْبَاهَا أي يَبُلْنَ عليه . ويقال : اكْتَسَتِ الأرضُ بالنَّبَاتِ إذا تَغَطَّت به . والكِسَاءُ : اسمٌ موضوعٌ . ويقال : كِسَاءٌ ، وكِسَاءانِ وكِسَاوَانِ ، والنّسْبَةُ إليه : كِسَائيٌّ ، وكسَاوِيٌّ ، والكُسَى : جمعُ الكُسْوَةِ . وقال أبو زيدٍ يقال : جِئْتُكَ دُبُرَ الشَّهْر ، وعلى دُبْرِهِ ، وكُسْأَهُ ، وأَكْسَاءَهُ وجِئْتُكَ على كُسْئه وفي كُسْئه أي بعد ما مضى الشَّهْرُ كلُّه . وأنشد أبو عبيد : كلَّفْتُ مَجْهُولَهَا نُوقاً يَمَانِيَةً إذَا الحُدَاةُ على أَكْسَائِهَا حَفَدُوا أي على أَدْبَارِهَا . وقال ابن الأعرابي : كاسَأَهُ إذا فَاخَرَهُ . قال : وساكاه إذا ضَيَّقَ عليه في المعامَلَةِ . وَسَكَا إذا صَغُرَ جسْمُهُ . أبو بكر : الكَسَاءُ بفتح الكاف ممدود : المجد والشرف والرفعة ، حكاه أبو موسى هارون بن الحارث . قال الأزهري : وهو غريب . ويقال : كَسِيَ فلانٌ يَكْسَى فهو كاسٍ إذا اكْتَسَى ، ومنه قوله : يَكْسَى ولا يَغْرَثُ مَمْلُوكُهَا إذا تَهَرَّتْ عَبْدَهَا الهارِيَهْ وقولُ الحطيئة : وَاقْعُدْ فَأَنْتَ لَعَمْرِي الطَّاعِمُ الكَاسِي أي المُكْتَسِي . أخبرني المُنْذِريُّ عن أبي الهيثم : يقال : فلانٌ أكْسَى من بَصَلَةٍ إذا لَبِس الثياب الكثيرة . قال : وهذا من النوادر أن يقال للمكتسي : كاسٍ بمعناه . قال : ويقال : فلانٌ أكْسَى من فلان أي أكثرُ إعطاء للكُسْوَةِ ، من كسَوْتُه أكْسُوهُ ، وفلانٌ أكسى من فلان أي أكثر اكتساء منه ، وقال في قوله : فإنك أنت الطاعم الكاسي أي المكتسي ، هكذا أملاه علينا . كوس : ( ثعلب عن ابن الأعرابيّ ) : الكَوْسُ : مَشيُ النَّاقَةِ على ثَلاَثٍ . والكُوسُ : جمْعُ أكوَسَ ، وكَوْسَاءَ . وفي حديث عبدِ الله بن عبدِ الله بن عُمَرَ أَنَّه كان عندَ الحجَّاجِ فقال : ما نَدِمْتُ عَلَى شَيءٍ نَدَمِي عَلَى أَن لا أكُونَ قَتَلْتُ ابنَ عُمَرَ ، فقال عبدُ الله : أَمَا والله لو فَعَلْتَ ذلك لكَوَّسَكَ اللَّهُ في النَّارِ . قال أبو عُبيْدٍ : معناهُ لَكَبَّكَ الله . يقالُ : كوَّسْتهُ على رأسِهِ تَكْوِيساً ، وقد كاسَ يكُوسُ إذا فعلَ ذلك . وقالتْ عَمْرَةُ بِنْتُ مِرْدَاسٍ ، أَخْتُ العبَّاس بن مِرْدَاسٍ ، تَذْكُرُ أَخَاهَا أَنَّه كان يَعْقِرُ الإبلَ : فَظَلّتْ تكُوسُ عَلَى أَكْرُعٍ ثَلاَثٍ وغَادَرْتَ أُخْرَى خَصيبَا يعني القائِمةَ التي عَرْقَبَها فهي مُخَضّبَةٌ بالدّمَاءِ . وقال الليثُ : الكُوسُ : خَشبَةٌ مُثَلّثَةٌ تكونُ مع النَّجَّارِينَ يقيسُونَ بها تَرْبيعِ الخشبِ ، وهي كلمةٌ فارِسِيَّةٌ ، والكوسُ أيضاً كأَنّها عَجَمِيَّةٌ ، والعربُ تكلّمَتْ بها وذلك إذا أَصَابَ النَّاسَ خَبٌّ في البحرِ فخافُوا الغرقَ ، قالوا : خافُوا الكُوسَ . وقال أبو عبيدةَ : الكُوسِيُّ من الخيل : القصيرُ الدَّوَارِجِ ، ولا تراهُ إلاَّ مُنَكّساً إذا جرى ؛ والأنثى : كُوسِيَّةٌ . وقال غيرُه : هو القصيرُ اليَدَيْنِ ، وكَاسَتِ الحَيَّة إذا تَحَوَّتْ في مَكاسِهَا ، وتكَاوَسَ النَّبْتُ إذا الْتَفَّ ؛ وسَقَط بعضُه على بَعْضٍ ، فهو مُتَكاوِسٌ . وفي ( النَّوَادِرِ ) : اكْتَاسنِي فلانٌ عن حَاجَتِي وارْتَكَسَنِي أي حَبَسَنِي . كيس : ومن ذَوَاتِ الياءِ ، رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال : ( الكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وعَمِلَ لِمَا بَعْدَ المَوْتِ ) أَرادَ أَنّ العاقلَ منْ حَاسَبَ نفْسَهُ . ويقال : كَاسَ يَكِيسُ كَيْساً ، فهو كَيّسٌ . وقال ابنُ الأعرابيِّ : الكَيْسُ : العقلُ ، والكَيْسُ : الجِماعُ وطلَبُ الوَلَدِ في قولِه ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا قَدِمْتُمْ عَلَى أَهَالِيكُم فالكَيْسَ الكَيْسَ ) : أي جَامِعُوهنّ طالبينَ الولَدَ . وقال الليثُ : جمعُ الكَيّسَ : كَيَسَةٌ . قال : ويقالُ : هذا الأكْيَسُ ، وهي الكوسَى ، وهُنَّ الكُوسُ ، والكُوسَيَاتُ للنّساءِ خاصةً . وقولُ الشاعر : فما أَدْرِي أَجُبْناً كان دَهْرِي أَمِ الكُوسى إذا جَدَّ العَزِيمُ أراد الكَيْسَ ، بنَاهُ على فُعْلَى ، فصارت الياءُ واواً ، كما قالوا : طُوبى من الطِّيبِ . قال أبو العباس : الكَيِّسُ : العاقل ، والكَيْسُ : العقل . وأنشد : فلو كنتم لكيّسَةٍ أكاسَتْ وكيْسُ الأم أكيَسُ للبَنينا وقال الآخر : فكن أكيَسَ الكَيْسَى إذا ما لقيتهم وكن جاهلا إمَّا لقيتَ ذوي الجهل وقال ابنُ بُزُرْجَ : أَكاسَ الرَّجُلَ إذا أخذَ بِنَاصيتِهِ ، وأكاسَتِ المرأَةُ إذا جاءت بولَدٍ كَيّسٍ ، فهي مُكِيسَةٌ ومُكْيسَةٌ . ويقالُ : كايَسْتُ فُلاناً فَكِسْتهُ أكِيسُهُ إذا غلبتَهُ بِالكَيْسِ . وفي حديث جابرٍ : ( أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : أتُرَانِي إنّمَا كِسْتُك لآخُذَ جَمَلكَ ) . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : كَيْسَانُ : اسم للغَدْرِ . وأنشد : إذا ما دَعَوْا كيْسَانَ كانت كُهُولُهُم إلى الغَدْرِ أَسْعى منْ شبَابهمِ المُرْدِ ويقال لما يكونُ فيه الولَدُ : الكِيسُ ، شُبِّه بالكيسِ الذي يُحْرَزُ فيه النَّفقَةُ . ( كأس ) : قال الله تعالى : ( ( ) سُرُرٍ مُّتَقَابِلِينَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ ) ( الصافات : 45 ) . قال الزجاج : الكأس : الإناء إذا كان فيه خمرٌ ، فهو كأس ، ويقَعُ الكأس لكل إناءٍ مع شَرَابِه . قال الأزهري : والكأسُ مهموزٌ وجمعه كؤوسٌ . وقال ابن بُزُرْجَ : كاص فلان من الطعامِ والشرابِ إذا أكثر منه . وتقول : وجدت فلاناً كُؤَصاً كُعَصاً أي صبوراً باقياً على شربه وأكله . قال الأزهري : وأحْسِبُ الكأْسَ مأخوذاً منه ؛ لأن الصاد والسين يتعاقبان في حروف كثيرة لقرب مخرجيهما . ( ابن السكيت ) : هي الكأسُ والفأسُ ، والرأسُ : مهموزاتٌ ، وهو رابط الجأْشِ . أسك : قال أبُو الهيثمِ : قال نُصَيرٌ : الإسْكَتَانِ : ناحِيَتَا الفَرْجِ ، وطرَفاهُ : الشَّفْرانِ . وقال شمرٌ : الإسْكُ : جانبُ الاسْتِ . وقال أَبُو عبيدٍ : امْرَأَةٌ ماسُوكةٌ إذا أَخطأَت خافِضتُها فأصابَت شيئاً مِنْ إسْكتَيْها . وآسَكُ : موضعٌ . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشده : قبحَ الإله ولا أقبِّح غيرَهُم إسْكَ الإماءِ بَني الأسَكّ مُكَدَّمِ قال : الإسْكُ : جانب الاست ، شبههم به لنَتْنهم . يقال للإنسان إذا وصف بالنَّتْنِ : إنما هو إسْكُ أمَةٍ ، وإنما هو عَطِينةٌ . وكس : قال الليث : الوَكْسُ في البَيْع : اتِّضَاعُ الثَّمَنِ . يقالُ : لاَ تَكِسْ يا فلانُ ، وإنَّهُ لَيُوضَعُ ويُوكَسُ ، وقَدْ وُضِعَ ، وَوُكِسَ . قال : والوَكْسُ : دخولُ القَمَرِ في نَجْمٍ يُكْرَهُ . وأنشد أبو عَمْرٍ و : هَيَّجَهَا قَبْلَ ليَالِي الوَكْسِ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أنَّ معاويةَ كتَبَ إلى الحُسَيْنِ بن عَلِيَ : ( إنِّي لَمْ أَكِسْكَ ، ولَمْ أَخِسْكَ ) . قال ابن الأعرابيّ : لَمْ أَكِسْكَ : لَمْ أَنْقُصْكَ ، ولَمْ أَخِسْكَ : لَمْ أُبَاعِدْكَ مِمَّا تُحِبُّ ، والأوَّلُ مِنْ وَكَسَ يَكِسُ ، والثّاني مِنْ خَاسَ بِهِ يَخِيسُ به . ( عَمْرٌ و عن أبِيهِ ) قال : الوَكْسُ : مَنْزِلُ القَمَر الذي يُكْسَفُ فيه . سوك : قال الليث : السَّوْكُ : فِعْلُكَ بالسِّوَاكِ ، والمِسْوَاكِ . يقالُ : ساكَ فَاهُ يَسُوكُهُ سَوْكاً ، فإذا قُلْتَ : اسْتَاكَ فَلاَ تَذْكر الفَمَ . قال عَدِيُّ بنُ الرِّقَاع : وكأَنَّ طَعْمَ الزَّنجَبِيلِ ولَذَّةً صَهْباءَ ساكَ بها المُسَحِّرُ فَاهَا ساك وسوّكَ : واحد ، والمسحر : الذي يأتيها بسَحُورها ، قال : والسِّواكُ تُؤَنِّثُه العربُ . وفي الحديث : ( السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ ) أي يُطهِّرُ الفمَ . ( قلت ) : ما عَلِمْتُ أَحَداً من اللغَوِيِّينَ جَعلَ السِّواكَ مُؤَنَّثاً ، وهو مُذَكَّرٌ عندي . وقولُه : مَطْهَرَةٌ كقولِهم : الوَلَدُ مَجْبنَةٌ مَجْهَلَةٌ . وكقولهم : والكُفْرُ مَخْبَثَةٌ لِنفْسِ الْمُنْعِمِ وقال الليث : يقال : جاءت الإبلُ تَسَاوَكُ ، أي ما تُحَرِّكُ رُؤوسَها . ( قلت ) العربُ تقولُ : جاءتِ الغَنَمُ هَزْلَى تَسَاوَكُ ، أي تَتَمَايَلُ مِنَ الهُزَالِ والضّعْفِ . وفي حديث أُمِّ مَعْبَدٍ ( أَنَّ زَوْجَها أَبَا مَعْبَدٍ جَاءَ يَسُوقُ أَعْنُزاً عِجَافاً تَسَاوَكُ هَزْلاً ) . وأَنْشَدَ أَبُو عُبَيْدٍ لعُبَيْدِ الله بن الحُرِّ الجُعْفِيِّ : إلى الله نَشْكُو ما نَرَى بِجِيَادِنَا تَسَاوَكُ هَزْلاً مُخُّهُنَّ قَلِيلُ قال أبو زيد : يُجْمَعُ السِّوَاكُ : سُوُكاً على فُعُلٍ . قال : وأَنشدني الخليلُ بنُ أحمدَ : أَغَرُّ الثَّنَايَا أَحَمُّ اللِّثا تِ تَمْنَحُهُ سُوُكَ الأسْحِلِ قال : ورَجُلٌ قَؤُولٌ من قَوْمٍ قُوُلٍ ، وقُوْلٍ مثلُ سُوُكٍ ، وسُوْكٍ . وقال ابنُ السكيت : تَسَاوَكَتْ في المشْي ، وتَسَرْوَكْت ، وهما رَدَاءَةُ المشْيِ ، والبُطْءُ فيه من عجفٍ وإِعياءٍ .

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR720 harf
- قال تعالى: ﴿من كأس كان مزاجها كافورا﴾ [الإنسان/5]، ﴿كأسا كان مزاجها زنجبيلا﴾ [الإنسان/17] والكأس: الإناء بما فيه من الشراب، وسمي كل واحد منهما بانفراده كأسا. يقال: شربت كأسا، وكأس طيبة يعني بها الشراب. قال تعالى: ﴿وكأس من معين﴾ [الواقعة/18]. وكاست الناقة تكوس (انظر: تهذيب اللغة 10/312؛ والمجمل 3/774) : إذا مشت على ثلاثة قوائم، والكيس: جودة القريحة، وأكأس الرجل وأكيس: إذا ولد أولادا أكياسا، وسمي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR38 harf
ك أ س سقاه كأس الموت وكؤوس المنايا‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.594 harf
ابن السكيت: هي الكَأْس والفَأْس والرَّأْس مَهْموزات، وهو رابطُ الجَأْش. والكأْس مؤنثة، قال اللَّه تعالى: بكأْسِ من مَعينٍ بَيْضاء؛ وأَنشد الأَصمعي لأُمية بن أَبي الصلت: ما رَغْبَةُ النفسِ في الحياة، وإِن تَحْيا قليلاً، فالموتُ لاحِقُها يُوشك مَن فَرّ مِنْ مَنِيَّته، في بعضِ غِرّاته يُوافِقُها مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها قال ابن بري: عَبْطَة أَي شابّاً في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR134 harf
* ك أ س * * الكَأْسُ * مؤنثة قال الله تعالى ﴿بكأس من معين بيضاء﴾ قال بن الأعرابي لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب والجمع * كُئُوس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.393 harf
الكأس: الإناء يشرب فيه، أو ما دام الشراب فيه، فإذا لم يكن فيه فهو قدح، وقال ابن الأعرابي: لا تسمى الكأس كأسا إلا وفيها الشراب، وقيل: هو اسم لهما على الإنفراد والإجماع، وقد ورد ذكرها في الحديث. وهي مؤنثة قال الله تعالى: بكأس من معين بيضاء مهموزة قال ابن السكيت: هي الكأس والرأس والفأس، مهموزات، وقال غيره: وقد يترك الهمز تخفيفا. وقال أبو حاتم وابن عباد: الكأس: الشراب بعينه، وهو قول الأصمعي، ولذلك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.619 harf
كَأْسٌ كَأْسٌ ذ , (ISk, S, A, Msb, K,) and كَاسٌ, with the ء suppressed, is allowable, (Msb,) and sometimes occurs, (TA,) A drinking-cup: (A, K:) or [a cup of wine; i. e.] a cup containing wine; (S, A, K;) or a cup full of wine: (Msb:) when not containing wine, it is not thus called; (IAar, S, Msb;) being in this case called قَدَحٌ: (TA:) or it has the first and the second of these
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR180 harf
Madde başı: كءسكَأَسَ كَأَسَ - كَأْس [ 1 ] , ( pl. أَكُؤُس [ 16 ] , كِئَاس [ 23 ] , كُؤُوْس [ 27 ] , a. كَاسَات ), Cup; glass; tumbler; goblet; chalice. كَاسَة كَاسَة a. [ coll. ], see 1 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.687 harf
Madde başı: كءسكءس كَأَسَ - يَكْأَسُ - كَأْس كَأَسَ - يَكْأَسُ + كائن + شيئاً أو شراباً: يرتشفه: يشربه بشكل متقطع وبتلذذ كَأْس: اسم فعل " كَأَسَ - يَكْأَسُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: الجرعة من الشراب التي تسكب في وعاء الشرب من أكواب أو أقداح واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشرب وضم السوائل للجسم " وهي: سَلْسَبَلَ - يُسَلْسِبِلُ، سَقى - يَسْقي، شَرِبَ -
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler15 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مزج

    2 ortak ayet · Acı bademdir

  2. دهق

    1 ortak ayet · Dahik : İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir

  3. زنجبيل

    1 ortak ayet · “Neceb” ağaç kabuğudur

  4. عين

    2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  5. كوب

    1 ortak ayet · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir

  6. لغو

    1 ortak ayet · Reğev, köpüktür

  7. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  8. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  9. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  10. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  11. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  12. طوف

    1 ortak ayet · Çeper demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ

    KaseOrada öyle bir kadehi devrederler ki; onda, bir saçmalama ve günaha sokma yoktur.

  2. وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا

    KaseOrada karışımı zencefil olan bir kadehten de içirilirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكأس
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerقدح, كوب, شرب
Zıt Kökظمأ
Çekirdek Özet 1İçi akışkan bir içecekle dolu olan kadeh veya kadehin içindeki içkinin kendisi
Çekirdek Özet 2Cennet ehline sunulan, baş ağrıtmayan ve aklı gidermeyen arı içecek ve dolu sunum kabı
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı form ile besleyici özün eksiksiz birleşerek alıcıya tastamam bir pay olarak ulaşması
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca içi boş bir kap veya dünyevi sarhoş edici içki sayarak Kur'an'daki 'dolu kadeh' ve 'öz içerik' ikiliğini kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كأVarlığın veya hâlin belirli bir kaba, kalıba veya somut çerçeveye girmesi; nitekim كأن edatında da bir durumun sınırlandırılmış bir benzerlik kalıbına sokulması görülürسDestekleme, tutma ve sınırlama işlevi eklenerek akışkan bir cevheri dağılmadan içinde tutan, koruyan ve sunan somut bir içki kadehine dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaSıvıyı dökülmeden içine alacak çukur ve kavrayıcı bir kabın ilk biçimlenişini temsil eder
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçKaba dolan özün, cevherin ve hayat verici akışkan kaynağın etkinliğini simgeler
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaKabın içindeki sıvıyı dökülmeden dengede tutan, çevreleyen ve taşıyan koruyucu desteği ifade eder
كأسBir akışkanı avuç gibi kavrayıp güçlü bir özle dolduran ve onu dağılmadan destekleyip sunan kap ve içerik bütünlüğü

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİçinde içki veya akışkan meşrubat bulunan kadeh; Araplar içi boş olan kaba قدح derken, ancak içi dolu olduğunda كأس adını vermişlerdir
Cahiliye şiiri kullanımıÜmeyye b. Ebi's-Salt ölümün herkese sunulan kaçınılmaz bir pay olduğunu bu kelimeyle tasvir eder: مَن لم يَمُتْ عَبْطَةً يمت هَرَمًا، / للموت كأْس، والمرءُ ذائقُها
Erken Arapça kullanımKlasik lügat âlimleri Asmaî ve İbnü's-Sikkît'in aktardığı üzere kelime hem kabın hem de doğrudan içindeki şarabın adı olarak çift yönlü kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça كأس kelimesi, Sami dil ailesinin en kadim ortak kültür katmanına ait bir içki kabı adıdır. Akatça kāsu, İbranice kōs (כּוֹס), Ârâmîce kāsā (כָּסָא) ve Süryanice kāhsā (ܟܣܐ) biçimlerinde düzenli fonetik ve semantik denklikle mevcuttur. Bütün Sami dillerinde sıvıların, şarabın veya kutsal sunuların pay edildiği derin kâse ve kadehi karşılar. Arapçada orta harfin hemze ile sabitlenmesi kelimenin kök yapısını sağlamlaştırmış; kap ile içindeki içecek arasındaki semantik kaynaşma korunarak içi dolu kadeh ve sunulan kader payı anlamı belirginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönCâmid isim kökenli hemzeli üçlü yapıKabın kendisi ile içindeki sıvının birbirinden ayrılmazlığını anlatan isimleşmiş köktürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kāsu, İbranice kōs, Süryanice kāsāOrtak Sami mirası olarak sıvı içme kabı ve pay kadehi anlamında tam fonetik ve anlamsal örtüşme bulunurKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Yakındoğu havzası kültür sözcüğüErken dönem Akdeniz ve Mezopotamya kap terminolojisiyle teması muhtemel kadim bir adlandırmadırMuhtemel

Kaynak The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Jeffery), David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كأسAnlamlıDolu kadeh, içki payıİçi içecekle dolu kap veya doğrudan kadehteki içecekHedef kök; Kur'an'da geçer
كسأAnlamlıArdına düşmek, arkadan sürmekBir canlının veya topluluğun arkasından takip edip sürmek, geciktirmekKur'an'da geçmez
أكسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
أسكAnlamlıAnatomik sınır, kenarKadın tenasül uzvundaki yan kısımlar için kullanılan terimKur'an'da geçmez
سكأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
سأكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كأسMerkezDolu kadeh ve içkiİçerik ve kabın tam doluluk halinde birleştiği sunumİçi dolu olmadıkça kaba bu ad verilmez
قدحKomşuİçecek kabıDolu olması şart koşulmayan genel kadeh veya çanakKabın yalnızca biçimsel varlığına odaklanır
كوبKomşuBardak, kupaKulpsuz, emziksiz ve geniş ağızlı meşrubat kabıKabın morfolojik tasarımını ve kulpsuzluğunu belirtir
شربKomşuİçme eylemiSıvının tüketilme fiili ve tüketilen sıvıKaptan ziyade doğrudan boğazdan geçen içeceğe bakar
ظمأZıtŞiddetli susuzlukSıvıdan, kadehten ve doygunluktan tamamen yoksun kalmaDolu kadehin bahşettiği suya kanmanın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكأسDolu kadeh ve meşrubatKabın formu ile içindeki lezzetli sıvının ayrılmaz birliğini karşılarKesin
Latincecalix, poculumKadeh, içki kâsesiPoculum içki dolu kabı ve içilen payı karşılarken calix daha çok kabın biçimini verirGüçlü
İngilizcecup, goblet, chaliceKadeh, kupaChalice ve goblet dolu ve ayinsel kadehi karşılarken cup genel kabı ifade ederGüçlü
AlmancaKelch, BecherKadeh, kupaKelch dolu ve özel sunum kadehini anlatırken Becher sıradan bardağı gösterirGüçlü
Fransızcacoupe, caliceKadehCalice ve coupe hem fiziksel kadehi hem de mecazen bir kader payını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İçi berrak cennet içeceğiyle dolu kadehAkıldan ve bedenden zararı giderilmiş lezzet kadehiCennet şarabının baş ağrıtmayan ve sarhoş etmeyen arılığı bağlamında (Sâffât 37:45, Vâkıa 56:18)
Kâfur ve zencefil karışımlı kadehİyilerin ve Allah'a yakın olanların özel içecek payıEbrar kullara sunulan serinletici ve ısıtıcı lezzet dengeleri bağlamında (İnsân 76:5, İnsân 76:17)
Taşarcasına dolu mükâfat kadehiEksiksiz ve kesintisiz ilahi ikramTakva sahiplerine vaat edilen dolup taşan mükâfat tasviri bağlamında (Nebe' 78:34)
Karşılıklı kadeh çekişme ve ikramBoş söz ve günaha sokmayan esenlik sohbetiCennet ehlinin karşılıklı dostluk ve kadeh paylaşımı bağlamında (Tûr 52:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cennet nimetlerinin hakikatiCennet içkisinin dünyevi şarapla sadece isim benzerliği taşıdığı, onda sarhoşluk ve hezeyan bulunmadığı tenzih tartışmasıMaddi lezzetin manevi arılıkla buluştuğu mükemmel nimet
FıkıhYeme-içme adabı ve kapların hükümleriAltın ve gümüş kadehlerden içmenin haramlığı ve içki kaplarının necisliği hükümleriŞer'î ölçülere uygun tüketim kabı ve payı
TefsirGarîbü'l-Kur'an ve belagat tahlilleriKelimenin boş kaba değil ancak içi dolu kadehe dendiği yönündeki lügavî kuralın tespitiDoluluk ve sunum birlikteliği
HadisHavz-ı Kevser tasvirleri ve zühtKevser havuzunun kadehleri ve dünyada haram kadehlerden içenlerin ahiretteki mahrumiyetiAhirette takdim edilecek ebedi doyum payı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mükâfat ve rızaSaf lezzet payıRuhu ve bedeni arındırarak ebedi doyum sağlamakİnsana takdim edilen ilahi lütfun kirlilikten arınmış nihai biçimidirKesin
İlmiMarifet ve idrak aktarımıTaşıyıcı kavramsal kalıpZihne hakikati dağılmadan, hazmedilebilir ölçüde sunmakİlim kadeh gibi bir zihne dökülür ve hakikat şerbeti onunla taşınırGüçlü
SiyasiKamu adaleti ve nasip dağıtımıAdil pay ve kısmetToplum fertlerine hakkı olan refah ve onur payını ulaştırmakHer yurttaşın devlet nimetinden hak ettiği ölçüyü eksiksiz almasıdırGüçlü
İktisadiKatma değer ve tüketim birimiTüketime hazır nihai ürünÜretilen faydayı son tüketiciye tastamam ambalaj ve ölçüyle sunmakSoyut sermayenin ve emeğin tüketilebilir somut bir porsiyona dönüşmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacimsel kapasite ve sıvı dinamiği integraliGeometrik sınırları olan bir kabın taşıyabileceği maksimum akışkan kütlesinin tam doygunluk haliGüçlü
Beşeri bilimlerSosyalleşme ve ortak pay ritüeliBireylerin bir araya gelerek belirli bir payı, lezzeti ve kader birliğini birlikte tüketip bağ kurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca içi boş bir cam bardak veya dünyevi aklı baştan alan zararlı içki olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamİçinde insan tabiatına zevk veren, aklı bulandırmayan, zihni açan ve arılık taşıyan mükemmel bir cevher barındıran dolu sunum kabı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet tasvirlerindeki kadehleri dünyevi günah ve sarhoşluk araçlarıyla bir tutarak ayetlerdeki tenzih ve manevi lezzet boyutunu yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Cennetteki cismanî ve ruhani mükâfatın kaba indirgenemez bir lezzet, arılık ve doluluk bütünü olduğunu kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ebrarın mükâfatını, cennet pınarlarını ve ahiret meclislerindeki esenlik sohbetlerini anlatan Mekkî ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cennet meşrubatını dünyadaki hezeyan verici içkilerle bir tutan kaba yaklaşımları ve nimetleri salt soyut sayıp kap-içerik estetiğini dışlayan yorumları düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİçi akışkan ve berrak bir içecekle tastamam doldurulmuş kadeh.
  • Soyut anlamTaşıyıcı sınır (form) ile hayat verici özün (cevher) birleşerek kişiye takdim edilen eksiksiz bir nasip haline gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBelirli bir kapasite kalıbının hakiki içerikle doyurularak alıcıya doğrudan ulaştırıldığı kapalı dağıtım sistemi.
  • LaTeX modeliK=C×F→P
  • LaTeX açıklamasıFormülde C harfi taşıyıcı kabı ve geometrik kapasiteyi, F harfi kaba dökülen akışkan özü ve cevheri, P harfi ise bu iki unsurun birleşimiyle alıcıya sunulan tastamam payı temsil eder. Çarpım işlemi kabın ve içeriğin bir aradalığını, K ise dolu kadeh sistemini simgeler. Model, kadeh ile içeceğin ayrılamaz bütünlüğünü matematiksel olarak gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك