كبد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ب-د1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كبدخلقكَبَدٍأنس

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

كبد

ك - ب - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Kumluğun veya geniş bir sahanın orta yerine veya merkezine kebed denir. İnsanın ciğerine kebed denir. Türkçe’deki göbek kelimesi bu anlamdadır. Kubad ciğerdeki hastalığa denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kumluğun veya geniş bir sahanın orta yerine veya merkezine kebed denir. İnsanın ciğerine kebed denir. Türkçe’deki göbek kelimesi bu anlamdadır. Kubad ciğerdeki hastalığa denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.377 harf
الكاف والدال والباء معهما ك د ب، ك ب د مستعملان فقط كدب: الكدب: الدم الطري، وقرئ: "بدم كَدِبٍ". والكَدَبُ: البياض في أظفار الأحداث. كبد: الأكبادُ جمع كِبَد، وهي اللحمة السوداء في البطن. والكبد، يذكر ويؤنث، قال: لها كبد ملساء ذات أسرة ... ... ... ... ... ... وموضعه من ظاهر يسمى كبداً، وفي الحديث: "وضع يده على كَبِدي". والأكْبَدُ: الناهد موضع الكَبِدِ، وقد كَبِدَ كَبَداً. والكَبِدُ: كبد القوس،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR932 harf
الكَبِدُ والكِبْدُ: واحدة الأكْبادِ، ويقال أيضاً: كَبْدٌ للتخفيف. وكَبِدُ السماء: وسطها يقال: كَبَّدَ النجمُ السماءَ، أي توسَّطها. وتَكَبَّدَتِ الشمسُ، أي صارت في كَبِدِ السماءِ. وتَكَبَّدَ اللبنُ: غَلُظَ وخَثُرَ. وكُبَيْداتُ السماءِ، كأنَّهم صغَّروا كُبيدَةً ثم جمعوا. وكَبِدُ القوسِ: مَقبِضها. يقال: ضَع السهمَ على كَبِدِ القوسِ، وهي مل بين مقبِضها ومجرى السهم منها. وكَبَدْتُ الرجلَ: أصبْت
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.629 harf
ك د ب كدب ، كبد ، دكب : مستعملة . كدب : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : المَكْدُوبة من النساء : النقيّة البياضِ . وسئل أبو العباس عن قراءةِ من قرأَ : ( بدم كدب ) ( يوسف : 18 ) بالدَّال فقال : إن قرأ به قارىء فله مَخْرجٌ ، قيل له فما هو فله إمام فقال : الدَّمُ الكَدِبُ : الذي يضرِب إلى البياض مأخوذٌ منْ كَدَبِ الظُّفْرِ وهو وبَشُ بياضِه . دكب : والمَدْكُوبةُ : المعضوضة مِن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.840 harf
(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ
Maddenin bağlantısı

(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ اللَّحمُ: تغيَّرَ وأرْوَحَ. قال: أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد كَبِثَا([1])(كبح) الكاف والباء والحاء كلمة. يقال: كَبَحْت الفرس بلجامه أكْبَحُه. (كبد) الكاف والباء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّة في شيء وقُوّة. من ذلك الكَبَد، وهي المشقّة. يقال: لَقِيَ فلانٌ من هذا الأمر كَبَداً، أي مشَقة. قال تعالى: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في كَبَدٍ﴾ [البلد 4]. وكابدتُ الأمر: قاسيتُه في مشقّة. ومن الباب الكَبِد، وهي معروفة، سمِّيت كَبِداً لتكبُّدِها. والأكبد: الذي نَهَدَ موضعُ كَبِده. وكَبَدْتُ الرّجُل: أصبتُ كَبِدَه. وكَبِدُ القوسِ: مستعارٌ من كَبِد الإنسان، وهو مَقْبِضُها. وقوسٌ كَبْداء: إذا مَلأ مَقْبِضُها الكفّ. ومن الاستعارة: كَبِد السَّماء: وسطها. ويقولون: كُبَيْدَاء السَّماء، كأنَّهُم صغّروها، وجمعوها على كُبَيدات([2]). ويقال: تكبَّدَتِ الشّمس، إذا صارت في كَبِد السماء. والكُبَادُ: وجَعُ الكَبِد. وتَكَبَّدَ اللَّبنُ: غَلُظَ وخَثُر. (كبر) الكاف والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِلاف الصِّغَر. يقال: هو كَبيرٌ، وكُبَار، وكُبَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً﴾ [نوح 22]. والكِبْرُ: مُعظَم الأمر، قولـه عزّ وعلاَ: ﴿والَّذِي تَوَلّى كِبْرَهُ﴾ [النور 11]، أي مُعظَم أمرِه. ويقولون: كِبْرُ سياسةِ القوم في المال. فأمَّا الكُبْر بضم الكاف فهو القُعدد. يقال: الوَلاء للكُبْر، يراد به أقْعَد القَوم في النَّسَب، وهو الأقربُ إلى الأب الأكبر. ومن الباب الكِبَر، وهو الهَرَم. والكِبْر: العظَمة، وكذلك الكِبرياء. ويقال: وَرِثُوا المجدَ كابِراً عن كابر، أي كبيراً عن كبيرٍ في الشَّرفِ والعِزّ. وعلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ، إذا كَبِر. ويقال: أكبَرْتُ الشّيءَ: استعظمتُه. (كبس) الكاف والباء والسين أصلٌ صحيح، وهو من الشَّيء يُعْلَى بالشَّيء الرَّزين، ثم يقاس على هذا ما يكونُ في معناه. من ذلك الكَبْس: طَمُّك الحُفَيرةَ بالتُّراب. والتُّراب كِبْسٌ. ثمَّ يتَّسعون فيقولون: كَبَس فلانٌ رأسَه في ثوبه، إذا أدخَلَه فيه. والأرنبةُ الكابسة، هي المقبلةُ على الجَبْهة في غِلَظٍ وارتفاع. يقال منه كَبَسَتْ. ومن الباب الكِباسَة: العِذْق التامُّ الحمل. [و] الكبيس: التمرُ يُكبَس. والكابوس: ما يَقَع على الإنسان باللَّيل. قال ابن دريد([3]): أحسبه مولَّداً. والكَبِيس: حَلْيٌ يُصاغ مجوَّفاً* ثمَ يُحشَى طيناً. والكُباس والأكبَس: العظيم الرَّأس. (كبش) الكاف والباء والشين كلمةٌ واحدة، وهي الكَبْش، وهو معروف. وكبْشُ الكتيبةِ: عظيمُها ورئيسُها. قال:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(كبع) الكاف والباء والعين. قالوا - والله أعلم بصحَّته- إنَّ الكَبْع: نقد الدِّرهم والدِّينار. قال: قالوا لِيَ اكْبَعْ قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(كبل) الكاف والباء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَبْسٍ ومنع. من ذلك الكَِبْل: القَيد الضَّخم. يقال: كَبَلْتُ الأسيرَ وكَبَّلتُه. ويقولون: إنَّ الكابول: حِبالةُ الصَّائد. فأمَّا المكابَلة فهو من هذا أيضاً، وهو التَّأخير في الدَّين، يقال: كَبَلتُك دينَك، وذلك من الحبس أيضاً. ومن الباب أيضاً المكابَلة: أن تُباعَ الدَّارُ إلى جنب دارِك وأنت محتاجٌ إليها فتؤخر شراءها ليشتريَها غيرُك ثم تأخذَها بالشُّفعة. وقد كُرِه ذلك. (كبن) الكاف والباء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على قَبْضٍ وتقبُّض. يقال للبخيل: الكُبُـنَّة: وقد اكبَأَنَّ، إذا تَقبَّض حين سئل. ويقال: كبَن الدَّلوَ، إذا ثَنَى فَمَها وخَرزَه ويقال له الكَبْن. ومن الباب كَبَن عن الشيء: عَدَل، وكَنَب أيضاً. والمكبون من الخيل: القصير القوائم. ومما قيس على هذا قولُهم: تَكبَّن([6])، إذا سَمِن. ولا يكون ذلك إلاَّ في تجمُّع لحم. ويقولون: كَبَن كُبُوناً، إذا عَدا في لِينٍ واسترسالٍ. (كبو) الكاف والباء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوطٍ وتزيُّل. يقال: كبا لوجهه يَكبُو، وهو كابٍ، إذا سَقَط. قال: فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])ويقال: كبا الزّندُ يكبُو، إذا لم يُخرِجْ نارَه. ويقال: كَبَوْتُ الكُوزَ وغيرَه، إذا صبَبْتَ ما فيه. والتُّراب الكابي: الذي لا يستقرُّ على وَجْه الأرض. ويقال: هو كابِي الرَّماد، أي عظيمُه، ينهال. ومن الباب الكِبا([8]): الكُنَاسة؛ والجمع الأكباء. ومما شذَّ من هذا الأصل الكِبَاء ممدود، وهو ضربٌ من العُود. يقال كَبُّوا ثيابَكم، أي بَخِّروها. قال: * ورنداً ولُبْنَى والكِباءَ المُقَتَّرَا([9]) * --------------ـــ ([1]) الرجز لأبي زرارة النصري، كما سبق في حواشي (أبث). ([2]) الحق أن هذه جمع "كبيدة" تصغير كبد. ([3]) الجمهرة (1: 287). ([4]) للأعشى في ديوانه 160 برواية: "ثم ما كاءوا". ([5]) الرجز في اللسان (كبع). ([6]) في الأصل "كمن"، وأثبت ما في المجمل على أن الكلمة لم ترد في اللسان أو القاموس. ([7]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 15) واللسان (كبا، ترز) والمفضليات (2: 227). ([8]) وكذا في اللسان. وفي اللسان أيضاً: "الكبا: الكناسة والزبل، يكون مكسوراً ومضموماً، فالمكسور: جمع كبة -أي بالكسر- والمضموم جمع كبة- أي بالضم". ([9]) لامرئ القيس في ديوانه 94 واللسان (كبا). وصدره: * وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR394 harf
- الكبد معروفة، والكبد والكباد توجعها، والكبد إصابتها، ويقال: كبدت الرجل: إذا أصبت كبده، وكبد السماء: وسطها تشبيها بكبد الإنسان لكونها في وسط البدن. وقيل: تكبدت الشمس: صارت في كبد السماء، والكبد: المشقة. قال تعالى: ﴿لقد خلقنا الإنسان في كبد﴾ [البلد/4] تنبيها أن الإنسان خلقه الله تعالى على حالة لا ينفك من المشاق ما لم يقتحم العقبة ويستقر به القرار، كما قال: ﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾ [الانشقاق/19].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR839 harf
ك ب د هو يأكل كبود الدجاج وأكبادها وبكدته‏:‏ أصبت كبده وكبد فلان فهو مكبود وكبده الماء‏.‏ وكبد كبداً‏:‏ اشتكى كبده ورجل أكبد وأصابه الكباد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ بلغ كبد السماء وكبيداء السماء وكبيدات الماء‏.‏ وتكبّدت الشمس‏:‏ توسطتالسماء‏.‏ وتكبّدت الفلاة‏:‏ توسطتها‏.‏ وتكبد اللبن‏:‏ خثر‏.‏ وفرس وجمل أكبد‏:‏ واسع الجوف ناهد موضع الكبد‏.‏ قال يصف جملاً‏:‏ أكبد زفّاراً بقد الأنسعا وقوس كبداء‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.394 harf
الكَبِدُ والكِبْدُ، مثل الكَذِب والكِذْب، واحدة الأَكْباد: اللحمة السوْداءُ في البطن، ويقال أَيضاً كَبْد، للتخفيف، كما قالوا للفَخِذ فَخْذ، وهي من السَّحْر في الجانب الأَيمن، أُنْثى وقد تذكر؛ قال ذلك الفرّاء وغيره. وقال اللحياني: هو الهواءُ واللُّوحُ والسُّكاكُ والكَبَدُ. قال ابن سيده: وقال اللحياني هي مؤنثة فقط، والجمع أَكبادٌ وكُبُودٌ. وكَبَدَه يَكْبِدُهُ ويَكْبُدُه كَبْداً: ضرَب كَبِدَه. أَبو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR381 harf
* ك ب د * * الكَبِدُ * و * الكِبْدُ * بوزن الكذب والكذب واحد * الأكْبادِ * ويقال * كَبْدُ * بوزن فلس للتخفيف كما يقال للفخذ و * كَبِدُ * السماء وسطها و * الكَبَدُ * بفتحتين الشدة ومنه قوله تعالى ﴿لقد خلقنا اٌنسان في كبد﴾ و * كابَدَ * الأمر قاسى شدته و * الكُبَادُ * بالضم وجع الكبد وفي الحديث ﴿الكباد من العب﴾ وقولهم تضرب إليه * أكْبَادُ * الإبل أي يرحل إليه في طلب العلم وغيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.290 harf
الكبد بالفتح مع السكون مخفف من الكبد كالفخذ والفخذ. والكسر مع السكون، وهو أيضا مخفف من الذي بعده، كالكذب والكذب، اللغة المستعملة المشهورة الكبد، ككتف، وبه صدر الجوهري والفيومي وسائر أئمة اللغة. بل أغفلا اللغة الأولى، وإنما ذكره صاحب اللسان، فكان ينبغي للمصنف أن يقدم اللغة الفصحى المشهورة على غيرها، أي معروفة، وهي من السحر في الجانب الأيمن لحمة سوداء، أنثى وقد تذكر، قال ذلك الفراء وغيره. قال ابن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.680 harf
كَبَدَهُ 1 كَبَدَهُ ذ , (aor. كَبِدَ , AZ, L, K, and كَبُدَ , L, K, inf. n. كَبْدٌ, L,) He, or it, hit, or smote, or hurt, his كَبِد [or liver]: (AZ, S, IKtt, L:) or struck it. (L, K.) ― -b2- كَبَدَهُمُ البَرْدُ, (aor. كَبِدَ and كَبُدَ , K,) (assumed tropical:) The cold affected them severely; distressed them; straitened them: (L, K:) or, smote their livers; which only the most intense cold
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.641 harf
كَبَدَ كَبَدَ I , U ( n. ac. كَبْد 1 ), a. Hit, hurt the liver of. b. Affected, distressed ( cold ). c. see V (a) . كَبِدَ كَبِدَ A ( n. ac. كَبَد 4 ) [& pass. ], a. Had a pain in the liver; had a liver-complaint. b. Was bigbellied; was big, bulky. كَبَّدَ كَبَّدَ II , a. Culminated, was at its zenith ( sun ). كَاْبَدَ كَاْبَدَ III , a. Bore, endured; struggled against; braved.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.888 harf
كبد كَبَدَ - يَكْبِدُ - كَبَد كَبَدَ - يَكْبِدُ + الكائن + من أمر: يشق عليه فيجعله يصاب بالضيق والجهد والتعب والمشقة كَبَد: اسم فعل " كَبَدَ - يَكْبِدُ ": معاناة التعب والجهد والمشقة ملاحظة: يقتبس من لفظ " كَبَدَ - يَكْبِدُ " الألفاظ التالية : أكبد - يُكْبِد، كابد - يكابد، كَبِدٌ، وجمعها " أكباد " والكَبِد: اسم العضو المعروف من جسم الإنسان،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خلق

    1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  2. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ

    Orta yer (Tuba uterina)Biz, insanı gerçekten meşakkat içinde yarattık.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكبد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجهد, نصب, عسر
Zıt Kökيسر
Çekirdek Özet 1Bir cismin, göğün veya arazinin tam ortası, ağırlık merkezi ve ciğer gibi iç organ yoğunlaşması
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal merkezinde yer alan kaçınılmaz ontolojik ve fiilî ağırlık, meşakkat ve zorlu göğüsleme süreci
Çekirdek Özet 3Varlık yapısının merkezindeki sıkışma ve direncin aşılması gereken fıtrî imtihan zemini olması
Kritik Hata RiskiAnlamın yalnızca tali bir yorgunluk veya fiziki cefa zannedilerek varoluşsal ve fıtrî merkezilik boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كبBir kütlenin toplanması, yığılması, ağırlıkla çökmesi veya baş aşağı kapanması; nitekim كبب kütlece yığılmayı, كبت şiddetle yere çarpmayı, كبر hacimce büyüyüp ağırlaşmayı, كبكب ise üst üste devrilmeyi ifade eder.دKapı, sınır ve süreklilik bildiren son harf, toplanan bu kütlevi ağırlığı dağılmayan, merkeze sabitlenen, yoğunlaşan ve göğüslenmesi gereken kalıcı bir iç direnç ve mihver haline getirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya durumu kavrayarak kendi içine doğru bükme, sınırlama ve kuşatma hareketi
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKuşatılan gücün dışarıda kalmayıp mahfaza içine, merkeze ve gövdenin en derin yerine yerleşmesi
دkapı; giriş, geçiş, hareketBu içsel yoğunlaşmanın önünde duran eşik, aşılması gereken sınır ve sürekli geçiş baskısı
كبدKütlenin içe doğru bükülüp merkezde yoğunlaşması ve varlığın önünde aşılması gereken bir sınır-eşik oluşturmasıVarlığın tam merkezine yerleşen, bedenin ciğerinde, göğün tam ortasında veya hayatın mihverinde duran, kaçınılamaz ve göğüslenmek zorunda olunan yapısal direnç ve ağırlık

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının gövdesindeki en yoğun, kan toplayan ve ortada bulunan organ olan karaciğer; ayrıca bir çölün, arazinin veya gök kubbenin tam orta noktası, ağırlık merkezi ve yayın en sert tutma yeri (kabza). Sütün kıvam alıp pıhtılaşarak yoğunlaşması da bu kökle karşılanır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Şemmâh b. Dırâr, yay yapımını ve yayın orta yerindeki sert kabzayı nitelerken bu kökü kullanır: وفي الشمال من الشريان مطعمة / كَبْداءُ في عودها عطف وتقويم
Erken Arapça kullanımRu’be b. el-Accâc’ın bir deveyi betimlerken böğrü geniş, ciğer kısmı şişkin anlamında kullandığı dize: أَكْبَدَ زَفَّاراً يَمُدُّ الأَنْسُعا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, biyolojik olarak gövdenin en ağır ve kan toplayan organı olan karaciğeri ve buna bağlı olarak gelişen ağırlık, merkezilik, kıymet ve kütlevi yoğunluk semantiğini temsil eder. İbranicede k-b-d kökü ağır olmak, kıymetli olmak, ağırlık ve şeref taşımak anlamlarını üstlenirken (kābēd: ciğer ve ağır olmak; kāḇōd: ağırlık, onur, ihtişam), Akadcada kabātu / kabtu kütlevi ağırlık, önem ve zorluk bildirir; kabattu ise ciğer, iç organlar ve duygu merkezidir. Süryanicede kbad benzer biçimde ciğer ve içsel ağırlık anlamını sürdürür. Arapçada kökün somut organ adı olan ciğerden hareketle göğün ve sahranın merkezine, oradan da insanın varoluşsal merkezindeki kaçınılmaz sıkıntı, zahmet ve dirençle göğüsleme hâline intikal ettiği görülür. Kökün ağırlık ve meşakkat boyutu doğrudan doğruya Sami ortak mirasındaki kütlevi yoğunluk ve ağırlık tabanından beslenmektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönCiğer, orta yer, ağırlık, meşakkat, katılaşmaBiyolojik organ olan ciğerin ağırlığı ve merkezi konumundan hareketle cisimlerin ortasına ve insanın varoluşsal zorlukları göğüsleme cehdine aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kāḇēd / kāḇōd, Akadca kabātu, Süryanice kbadOrtak Sami katmanında kök doğrudan ağırlık, kütlevilik, ciğer ve buna bağlı olarak kıymet ve yük anlamlarını taşır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde ciğer ve ağırlık kökleriDoğu ve Güney Çad dillerinde ciğer ve iç organ bildiren fonetik olarak yakın formlar bulunmakla birlikte tam süreklilik tartışmalıdır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كبدAnlamlıMerkez, ciğer, meşakkat, yoğunlukVarlığın merkezindeki ağırlık, ciğer organı, zahmetle göğüslemeHedef kök; Kur'an'da geçer
كدبAnlamlıTaze kanHenüz pıhtılaşmamış, sıcak ve taze çıkan kanKur'an'da geçmez; hedef kökteki ciğer-kan ilişkisiyle bağlantılıdır
بكدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
بدكAnlamlıKesmek, yarmakBir şeyi kesip ayırmak, kılıçla doğramakKur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı zayıftır
دكبAnlamlıYığılmak, toplanmakDeve sürüsünün veya eşyanın birbirine yığılmasıKur'an'da geçmez; ikili çekirdekteki kütlevi toplanma anlamını korur
دبكAnlamlıYapışmak, kenetlenmekKuş yakalama ökçesinin veya yapışkan maddenin tutunmasıKur'an'da geçmez; merkeze yapışıp kalma anlamıyla ilintilidir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كبدMerkezMerkezî ağırlık ve varoluşsal meşakkatVarlığın merkezinden doğan, içsel, fıtrî ve göğüslenmesi kaçınılmaz olan yapısal ağırlık ve zorlukİnsanın yaratılış zeminindeki ontolojik baskı
جهدKomşuİradi gayret ve çabaDış bir engeli aşmak veya amaca ulaşmak için iradi olarak bütün gücün sarf edilmesiİçsel bir durumdan ziyade failin bilinçli cehdini ifade eder
نصبKomşuBedensel yorgunluk ve dikilmeSürekli bir iş ve çaba sonucunda bedenin bitkin düşmesi, yorulup ayakta kalmasıZahmetin fıtrî zemininden ziyade sonradan hâsıl olan fiziki neticesidir
عسرKomşuDarlık ve zorluk haliŞartların tıkanması, imkânların daralması ve işin kolay yürümemesiYapısal varoluştan ziyade dönemsel ve arızi bir sıkışıklığı anlatır
يسرZıtKolaylık ve akıcılıkİşlerin zahmetsizce, engele takılmadan, tabii bir hafiflik ve yumuşaklıkla cereyan etmesiMerkezî baskı ve meşakkatin tam karşıtı olan akış hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكبدMerkez, ciğer, meşakkatHem fiziki ciğer ve orta yeri hem de insanın içine gömülü olduğu varoluşsal ağırlığı kapsar.Kesin
LatinceGravitas, labor, visceraAğırlık, meşakkatli emek, iç organlarGravitas kökün ağırlık ve merkezilik yönünü, labor dışsal çile ve meşakkati, viscera ise ciğer ve dâhilî organ boyutunu karşılar.Güçlü
İngilizceToil, hardship, core, liverZahmet, meşakkat, merkez, ciğerToil ve hardship kelimeleri yorucu varoluşsal çileyi karşılar; ancak tek başlarına kökün merkez ve ciğer anlamını içermez.Güçlü
AlmancaMühsal, Beschwerde, Kern, LeberZahmet, ağırlık, çekirdek/öz, karaciğerMühsal insanın varoluşundaki kaçınılmaz çileyi çok iyi yansıtır; kökün anatomik ve uzamsal merkez anlamı Leber ve Kern ile tamamlanır.Güçlü
FransızcaLabeur, épreuve, centre, foieAğır emek, çetin imtihan, merkez, karaciğerLabeur ve épreuve insanın sınandığı yapısal meşakkati anlatır; fiziki merkezilik foie ve centre ile ifade edilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فِي كَبَدٍİnsanın yaratılıştan itibaren meşakkat, mihnet, çetin imtihan şartları ve dik durma zorunluluğu içinde bulunmasıİnsanın ontolojik durumu ve dünya hayatındaki fıtrî zorlukları; Beled 90:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsan fıtratı ve imtihanın hikmetiİnsanın meşakkat içinde yaratılmasının ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi; meşakkatin bir ceza değil tekâmül zemini oluşuVarlığın ontolojik eksikliği ve mükellefiyetin getirdiği varoluşsal yük
FıkıhMükellefiyet ve meşakkat kaideleriİbadetlerde ve tasarruflarda fıtrî meşakkatin teklifin ayrılmaz parçası olması ile giderilmesi gereken arızi meşakkat ayrımıMükellefiyetin tabiatında bulunan zorunlu ağırlık
Tefsirİnsanın yaratılış keyfiyetiAyetteki ifadenin ana rahminden ölüme kadar süren meşakkat mi, yoksa insanın dik ve dengeli yaratılışı mı olduğu tartışmasıİmtihan, varoluşsal ağırlık ve dik duruş mefhumu
HadisBeden, ciğer ve canlıya merhametKaraciğerin hayatiyetin merkezi sayılması; her canlı ciğer taşıyan varlığa yapılan iyiliğin ecri olduğu ilkesiCanlılığın, duyarlılığın ve iç organ merkezinin korunması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİmtihan ve tekâmül nizamıVaroluşsal meşakkatRuhun olgunlaşması için gereken fıtrî dirençİnsanın dünyaya konfor için değil, zorlukları göğüsleyerek yücelmesi için gönderildiğini temellendirir.Kesin
İlmiFiziksel ve biyolojik dengeAğırlık merkezi ve çekirdekSistemin dağılmasını önleyen içsel dirençBir yapının ayakta kalabilmesi için merkezindeki kritik basınca ve taşıyıcı kuvvete dayanması gerekliliğidir.Güçlü
SiyasiHukuk ve otorite inşasıSorumluluğun merkezî ağırlığıİktidarın ve adaletin zorlu icrasıKamu düzenini sağlamanın kaçınılmaz bedeller ve çetin mücadeleler göğüslenerek yürütülmesi görevidir.Güçlü
İktisadiEmek ve üretim süreciZahmetli üretim maliyetiDeğerin ortaya çıkması için harcanan fıtrî külfetHiçbir iktisadi refahın emeksiz ve meşakkatsiz elde edilemeyeceği, çilenin değerin kurucu unsuru olduğu ilkesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKütle merkezi ve mekanik gerilim (Stress/Center of mass)Bir cismin bütün kütlesinin toplandığı ve dış kuvvetlere karşı en büyük iç gerilimin oluştuğu orta nokta; sistemin kararlılığı bu merkezdeki gerilimin taşınmasına bağlıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerVaroluşsal kriz ve direnç (Existential resistance/Resilience)İnsan tekinin hayatın merkezindeki kaçınılmaz çelişki, acı ve sorumluluk yüküyle yüzleşerek benliğini inşa etmesi ve psikolojik mukavemet göstermesi süreci.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sıradan bir fakirlik, basit bir beden yorgunluğu veya psikolojik bir bunalım düzeyine indirgenerek anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın kozmik ve ontolojik olarak rahatlık ve rehavet mekânında değil; tam aksine merkezinde ağırlık, sorumluluk, dik duruş ve aşılması gereken sarp yokuşlar bulunan bir varoluş zemininde kurulduğu hakikati
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın dünyadaki sıkıntılarını yersiz bir talihsizlik veya anlamsız bir ceza olarak görüp, Beled suresinin devamında gelen sarp yokuşu aşma mükellefiyetini ve varoluşsal tekâmül bilincini bütünüyle ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunun temel taşlarından birini koyar; insanın fıtratındaki ağırlık ve meşakkatin kaçınılması gereken bir kaza değil, aksine aşılması gereken ilahi bir tasarım zemini olduğunu bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılış gayesini, yeryüzündeki sınanmasını ve sarp yokuşları aşma yükümlülüğünü anlatan ayetlerde, bilhassa Beled suresi bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın dünyaya salt haz, konfor ve zahmetsiz bir tüketim için geldiği vehmini çürütür; acı ve zorluğun varoluşun merkezî bir yasası olduğunu göstererek sahte ütopya beklentilerini tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir gövdenin, gök kubbenin veya çölün tam orta yeri, ağırlık merkezi, iç organlardan ciğer ve sütün koyulaşarak pıhtılaşması.
  • Soyut anlamİnsanın varoluşsal yapısına içkin olan, kaçınılamaz fıtrî zorluk, mihnet, ağırlık ve bu ağırlığı dik durarak göğüsleme süreci.
  • Sistematik karşılıkVarlığın kararlılık kazanması ve tekâmül edebilmesi için merkezinde taşımak zorunda olduğu kurucu direnç ve gerilim mihveri.
  • LaTeX modeliE0∈Ω  ⟹  σ(E0)≥τc>0
  • LaTeX açıklamasıModelde E0 varoluşsal merkezdeki insan fıtratını, Ω dünya ve imtihan uzamını, σ(E0) bu merkeze etki eden içsel ve varoluşsal gerilim ile meşakkat yoğunluğunu, τc ise insanın tekâmülü ve dik duruşu için aşılması gereken kritik direnç eşiğini temsil eder. Formül, insanın varoluş alanına girdiği andan itibaren merkezî gerilimin sıfırdan büyük ve aşılması zorunlu bir kritik eşikte bulunduğunu simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك