كرب
ك - ر - ب
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını kolaylaştıran kovaya bağlı ikinci iptir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını kolaylaştıran kovaya bağlı ikinci iptir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.982 harfالكاف والراء والباء معهما
ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ.
وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع.
والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.017 harfالكُرْبَةُ بالضم: الغمّ الذي يأخذ بالنفس، وكذلك الكَرْبُ. تقول منه: كَرَبَهُ الغمُّ، إذا اشتدَّ عليه. والكرائب: الشدائد، الواحدة كَريبَة. وكَرَبْتُ القيدَ، إذا ضيَّقته على المُقَيَّد. وكَرَبَ أن يفعل كذا، أي كاد يفعل. وكَرَبْتُ الأرضَ، إذا قلَّبتها للحرث. وكَرَبَ الشيءُ، أي دنا. وإناءٌ كَرْبانُ، إذا كَرَبَ أن يمتلئ. وكَرَبَت الشمسُ، أي دَنت للغروب. يقال: كَرَبَت حياةُ النارِ، أي قرُب انطفاؤها.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR27.935 harfك ر ب
كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات .
كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب .
يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.353 harf(باب الكاف والراء وما يثلثهما)
(كرز) الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR661 harf- الكرب: الغم الشديد. قال تعالى: ﴿فنجيناه وأهله من الكرب العظيم﴾ [الأنبياء /76]. والكربة كالغمة، وأصل ذلك من: كرب الأرض، وهو قلبها بالحفر، فالغم يثير النفس إثارة ذلك، وقيل في مثل: الكراب على البقر (قال ابن فارس: ويقولون: الكراب على البقر، كأنهم أرادوا كرب الأرض للحرث. ويقال: الكلاب على البقر، يراد: صدنا بالبقر الكلاب، ويقال: تأويله: خل أمرا وصناعته.
انظر: المجل 3/783؛ وجمهرة الأمثال 2/169؛
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR764 harfك ر ب
قَيْدٌ وعَقْدٌ مُكْرَبٌ ومكروب وكَريبٌ: موثّق.
وكربه الأمر.
غمّه وأخذ بنفسه.
ورجل مكروب وكريب.
وغمٌّ كاربٌ واعتراه كرب وكربةٌ وكروب وكربٌ.
وشدّ عقد الكرب وهو الحبيل الموصول بالرّشاء الملويّ على العراقي.
وأكرب الأمر: اشتدّ قربه وكاد يقع.
وكربت الشمس أن تغرب.
وكاربه: قاربه وتكرّب حتى لا متكرّبٌ أي تقرّب ومنه: الكروبيّون والكروبية من الملائكة.
قال أمية:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.813 harfالكَرْبُ، على وَزْن الضَّرْبِ مَجْزُومٌ: الـحُزْنُ والغَمُّ الذي يأْخذُ بالنَّفْس، وجمعه كُرُوبٌ. وكَرَبه الأَمْرُ والغَمُّ يَكْرُبهُ كَرْباً: اشْتَدَّ عليه، فهو مَكْرُوبٌ وكَرِيبٌ، والاسم الكُرْبة؛ وإِنه لـمَكْرُوبُ النفس. والكَرِيبُ: الـمَكْروبُ. وأَمْرٌ كارِبٌ. واكْترَبَ لذلك: اغْتَمَّ. والكَرائِبُ: الشدائدُ، الواحدةُ كَرِيبةٌ؛ قال سَعْدُ بن ناشِبٍ المازِنيُّ:
فيالَ رِزامٍ رَشِّحُوا بي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR392 harf* ك ر ب * * الكُرْبةُ * بالضم الغم الذي يأخذ بالنفس وكذا * الكَرْبُ * تقول * كَرَبَهُ * الغم أي اشتد عليه من باب نصر و * كَرَبَ * أني فعل كذا بفتح الراء أيضا أي كاد أن يفعل كرب الأرض أيضا قلبها للحرث و * مَعْدِيكَرِبَ * فيه ثلاث لغات معد يكرب برفع الباء غير مصروف ومعد يكرب بفتح الباء مضاف إليه غير مصروف لأن كرب عند صاحب هذه اللغة مؤنث معرفة ومعد يكرب مضاف إليه مصروف وياء معدي ساكنة بكل حال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.130 harfالكرب على وزن الضرب مجزوم: الحزن، والغم الذي يأخذ بالنفس، بفتح فسكون، وضبط في بعض النسخ محركة، ومثله في الصحاح كالكربة بالضم. ج أي: جمع الكرب كروب، كفلس وفلوس. وأما الكربة، فجمعه كرب، كصرد، ففي عبارة المؤلف إيهام وكربه الأمر والغم يكربه كربا: اشتد عليه، فاكترب لذلك: اغتم، فهو مكروب وكريب، وإنه لمكروب النفس. والكريب: المكروب، وأمر كارب. الكرب: الفتل، يقال: كربته كربا، أي: فتلته، وقال الكميت:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.893 harfكَرَبَ
1 كَرَبَ ذ , aor. كَرُبَ , inf. n. كُرُوبٌ, It was, or became, near; drew near; approached. (S, K.) [Compare قَرُبَ.] ― -b2- [You say] كَرَبَ أَنْ يَكُونَ, and كَرَبَ يَكُونُ, He, or it, was near, or nigh, to being ― -b3- . (TA.) This is one of the verbs to which one does not give as its enunciative the act. part. n. of the verb which is its proper enunciative: [so that] you do not say,
كَرَبَ 1 كَرَبَ ذ , aor. كَرُبَ , inf. n. كُرُوبٌ, It was, or became, near; drew near; approached. (S, K.) [Compare قَرُبَ.] ― -b2- [You say] كَرَبَ أَنْ يَكُونَ, and كَرَبَ يَكُونُ, He, or it, was near, or nigh, to being ― -b3- . (TA.) This is one of the verbs to which one does not give as its enunciative the act. part. n. of the verb which is its proper enunciative: [so that] you do not say, كَرَبَ كَائِنًا: [in which كَرَبَ implies the pron. هُوَ, which is called its noun; and كائنا is put for يَكُونُ, or أَنْ يَكُونَ, its proper enunciative]. (Sb.) كَرَبَ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا He was near, or nigh, to doing so; he well nigh, or almost, did so. (S, K.) ― -b4- كَرَبَتِ الشَّمْسُ The sun was, or became, near to setting. (S, K.) ― -b5- كربت الجَارِيَةُ ان تُدْرِكَ The girl was near to coming of age. (TA.) ― -b6- كَرَبَتْ حَيَاةُ النَّارِ The fire was near to becoming extinguished. (S, K.) -A2- كَرَبَ He bound near together the two pasterns of an ass or of a camel with a rope or with shackles. (TA.) ― -b2- كَرَبَ القَيْدَ He straitened, or made narrow, the shackle, or shackles, (S, K, TA,) upon the [animal] shackled. (S, K.) 'Abd-Allah Ibn- 'Anameh Ed-Dabbee says, أَزْجُرْ حِمَارَكَ لَا يَرْتَعْ بِرَوْضَتِنَا اِذًا يُرَدَّ وَقَيْدُ العَيْرِ مَكْرُوبُ [Check thine ass: let him not pasture at large in our meadow: in that case he will be sent back with the ass's shackles straitened]: (S:) meaning Do not venture to revile us; for we are able to shackle this ass, and to prevent his acting as he pleaseth. (L.) See Ham, p. 290. ― -b3- كَرَبَ, aor. كَرُبَ , He loaded a she-camel. (S, K.) -A3- كَرَبَهُ, (aor. كَرُبَ , inf. n. كَرْبٌ, TA,) It (sorrow, grief, &c., S, K, or an affair, Msb, TA) afflicted, distressed, or oppressed, him, (S, Msb, K,) so that it filled his heart with rage. (Msb.) See also 8. -A4- كَرَبَ الدَّلْوَ, aor. كَرُبَ , (inf. n. كَرْبٌ, TA,) and ↓ كرّبها, (K,) and ↓ اكربها, (S, K,) He put or attached, a كَرَب to the bucket. (S, K.) ― -b2- كَرِبَ, aor. كَرَبَ , The rope called كَرَب of his bucket broke. (K.) كَرَبَ, aor. كَرُبَ ; and ↓ كرّب; explained by the words طَقْطَقَ الكَرِيبَ لِخَشَبَةِ الخَبَّازِ [app. meaning, He caused the كريب (a baker's wooden implement) to make a sound, or a reiterated sound, such as is termed طَقْطَقَة]. (K.) -A5- كَرَبَ; (accord. to the K;) or ↓ كرّب, inf. n. تَكْرِيبٌ; (accord. to IM;) He sowed land such as is called كَرِيبٌ. (K.) ― -b2- كَرَبَ الأَرْضَ, aor. كَرُبَ , inf. n. كَرْبٌ and كِرَابٌ, He turned over the ground for sowing, (K,) or for cultivating. (S, Msb.) -A6- كَرَبَ, aor. كَرُبَ , He took the كَرَب (or lower parts, or ends, of the branches) from the palm-trees. (IAar, K.) He lopped a palmtree. (Msb.) -A7- كَرَبَ, aor. كَرُبَ ; and ↓ كرّب; He ate the dates called كُرَابَة. (K.) -A8- كَرَبَ, aor. كَرُبَ , inf. n. كَرْبٌ, He twisted [a rope &c.] (قُتَلَ: accord. to some copies of the K) or he slew (قَتَلَ: accord to other copies of the same).
2 كَرَّبَ كرّب: see 1 in four places.
كاربه 3 كاربه ذ i. q. قاربه, He, or it, approached, or was or became near to, him, or it. (K.) The ك is substituted for ق. (TA.)
أَكربهُ 4 أَكربهُ ذ [He, or it, affected him with كَرْب, i. e. sorrow, grief, distress, or affliction: occurring in the TA in several places.] -A2- اكرب, inf. n. اِكْرَابٌ, He filled (K) a skin. (TA.) ― -b2- اكرب الاِنَاءَ He nearly filled the vessel: [as also اقربه]. (TA.) ― -b3- See 1. -A3- اكرب, inf. n. اِكْرَابٌ, (tropical:) He hastened, or sped: (S, K:) he ran, in the manner termed اِحْضَار and عَدْو. (AZ.) You say, خُذْ رِجْلَيْكَ بِاِكْرَابٍ [Take up thy feet with speed,] when you order one to hasten in his pace. (S.) In this sense, أَكْرَبَ is said of a man, but seldom; and of a horse, or other animal that runs. (Lth, Lh.)
تكرّب 5 تكرّب ذ He picked the dates called كُرَابَة (K) from among the roots of the branches (TA) [after the racemes of fruit had been cut off]; and تكرّب النَّخْلَةَ he picked the dates that were among the roots of the branches of the palm-tree, as also تَخَلَّلَهَا. (AHn, TA in art. خل.)
اكترب 8 اكترب ذ He became afflicted, distressed, or oppressed, by sorrow, grief, &c., (K,) or by an affair (TA) so also ↓ كَرِبَ, aor. كَرَبَ . (TA.)
كَرْبٌ كَرْبٌ ذ [an inf. n. of 1, q. v.] ― -b2- [You say] هٰذَهِ اِبِلٌ مِائَةٌ أَوْ كَرْبُهَا (this is the right reading; and some say that ↓ كُرْبُهَا is correct: TA: [the latter is the reading in the CK:]) There are a hundred camels, or about that number; or nearly so. (K.) كرب is syn. with قُرْبٌ. (L.) -A2- كَرْبٌ (S, O, K) and ↓ كُرْبَةٌ (S, O, Msb, K) Grief [or distress, that affects the breath or respiration, [lit.] that takes away the breath: (S, O, and so accord. to some copies of the K, [agreeably with present usage, see بَهْرٌ, last sentence:]) or the soul: (so [erroneously] accord. to some copies of the K) or anxiety, solicitude, or disquietude of the mind: (Msb:) [or grief, or anxiety, that presses heavily upon the heart:] or both signify anxiety, grief, or intense grief: (MA:) pl. of the former كُرُوبٌ, (K,) and of the latter كُرَبٌ. (Msb.)
كُرْبٌ كُرْبٌ ذ : see كَرْبٌ.
كَرَبٌ كَرَبٌ ذ The rope that is tied to the bucket after the مَنِين, which is the first [or main] rope, so that it (the كرب) remains if the منين break: or the rope that is tied to the middle of the cross-bars of the bucket, (and is then doubled, and then trebled, S,) so as to be that which is next the water, in order that the great rope may not rot: (S, K:) but in a marginal note in a copy of the S, it is said that this latter explanation properly applies to the دَرَك; not to the كرب: (IM:) pl. أَكْرَابٌ. (TA.) -A2- كَرَبٌ [coll. gen. n.] The lower parts, or ends, of palm-branches, (S, K,) which are thick and broad, (K,) like shoulderblades: (S:) or the stumps of the branches, or what remain upon the palm-tree, of the lower parts, or ends, of the branches, after the lopping, like steps: n. un. with ة. (TA.) Hence the proverb, مَتَى كَانَ حُكْمُ اللّٰهِ فِى كَرَبِ النَّخْلِ [When was the wisdom of God in the stumps, or lower ends, of palm-branches?] (S.) Said by Jereer, in reply to Es-Salatلn El-'Abdee, who had pronounced El-Ferezdak superior to Jereer in point of lineage, and Jereer superior to ElFerezdak as a poet. IB denies it to be a proverb; but IM contends against him that it is, [The meaning is, When was God's wisdom in husbandmen, and possessors of palm-trees? for the region of Es-Salatلn's tribe abounded in palm-trees. The words are applied to a man who provokes another to a contest for excellence, being unworthy of the contest. See Freytag, Arab. Prov., ii. 628.]
كُرْبَةٌ كُرْبَةٌ ذ : see كَرْبٌ.
كَرَبَةٌ كَرَبَةٌ ذ sing. of كِرَابٌ, which latter signifies The channels in which water flows (S) in a valley: (K:) or the upper parts (صُدُور) of valleys. (AA.) Aboo-Dhu-eyb says, describing bees, جَوَارِسُهَا تَأْوِى الشُّعُوفَ دَوَائِبًا وَتَنْصَبُّ أَلْهَابًا مَصِيفًا كِرَابُهَا [The eaters, or feeders, among them, resort to the upper parts of the mountains, busily engaged, and pour down (into) ravines with crooked water-channels]. (S.) [جوارس, شعوف, and مصيف, are explained as above in the TA: and الهاب is said in the S and TA, art. لهب, to be here pl. of لِهْبٌ. In a copy of the S, this last is erroneously written اِلْهَابًا.] -A2- كَرَبَةٌ (in the TA, written كَرَبٌ,) The piece of wood (زِرّ) in which is inserted the head of a tent-pole. (K.)
كَرْبَانُ كَرْبَانُ ذ A vessel nearly full: (S:) fem. كَرْبَاءُ; pl. كَرْبَى and كِرَابٌ. (TA.) Yaakoob asserts, that the ك in this word is a substitute for the ق in قَرْبَانُ; but ISd denies this. (TA.)
كرابُ اِنَاءٍ كرابُ اِنَاءٍ ذ [app. كِرَاب or كُرَاب] What is less than جُمَامُ اِنَاوِ; [i. e., what is nearly equal to the full, or piled-up, contents, or measure, of a vessel]. (TA.) See قِرَابٌ.
الكِرَابُ عَلَى البَقَرِ الكِرَابُ عَلَى البَقَرِ ذ [The turning over of the soil is the work of the oxen]: a proverb. (S, K.) See art. كِلب: [where other readings, namely الكِرَابَ and الكِلَابَ and الكِلَابُ, are mentioned]. (K.)
كَرِيبٌ كَرِيبٌ ذ i. q. قَرَاحٌ [Land which has neither water nor trees: or land that is cleared for sowing and planting: pl., app., كِرَابٌ: see an ex. near the end of the first paragraph of art. ختم:] (K:) and جَادِسٌ [land that is not cultivated nor ploughed], that has never been sowed. (TA.) See also جَرِيبٌ. -A2- A wooden implement of a baker, or maker of bread, with which he forms the cakes of bread (يُرَغِّفُ). (K.) [In the TA is added “ in the oven ”: but I doubt the propriety of this addition.] -A3- A knot, or joint, (كَعْبٌ), of a reed or cane. (K.) -A4- Accord. to IAar, i. q. شُوبَقٌ, which is the same as فَيْلَكُونٌ. [شوبق is an arabicised word, from the Persian شُوبَجْ, or چُوبَهْ, both of which signify a rolling-pin, and this meaning is given to شوبق and شوبك in the present day. It should be remarked, however, that كَرْنِيب (with ن), which is probably a corruption of كَرِيبٌ, is a name often given in Egypt, in the present day, to a baker's peel.] In the L, كريب is explained, as on the authority of Kr, by سَوِيقٌ; but this is probably a mistake for شوبق. (TA.) See مَكْرُوبٌ.
كَرَابَةٌ كَرَابَةٌ ذ : see كُرَابَةٌ
كُرَابَةٌ كُرَابَةٌ ذ (S, K) and ↓ كَرَابَةٌ (K), but the former is the more approved word, (TA,) Dates that are picked from among the roots of the branches (S, K) after the racemes of fruit have been cut off: (S:) the scattered dates that remain at the roots of the branches: (AHn, TA voce خُلَالَةٌ, which signifies the same:) pl. أَكْرِبَةٌ, in the formation of which, the augmentative letter (meaning the fem. ة, TA,) seems to have been rejected [or disregarded]; for فُعَالَةٌ (this is the right reading; TA; but in some copies of the K we read فُعَالَى, and in others فُعَال;) does not form a pl. on the measure أَفْعِلَةٌ. (K.) ― -b2- AHn says, that in this verse of Aboo-Dhu-eyb, كَأَنَّمَا مَضْمَضَتْ مِن مَّاءِ أَكْرِبَةٍ عَلَى سَيَابَةِ نَخلٍ دُونَهُ مَلَقُ اكربة signifies Mountain-tops, from which the water of the mountains flows down; and that its pl. is كَرْبَةٌ: but ISd remarks, that this assertion is not valid; because a sing. of such a measure does not form a pl. on the measure أَفْعِلَةٌ. He also says, in one place, that اكربة is [said to be] pl. of كرابة, which signifies “ dates that fall among the roots of the palm-branches; ” but [that] this is a mistake: upon which ISd remarks, In like manner, [this] his saying is in my opinion a mistake. (TA.)
كَرِيبَةٌ كَرِيبَةٌ ذ A misfortune; a calamity: (S:) or a severe misfortune, or calamity: (K:) pl. كَرَائِبُ. (S.)
الكَرُوبِيُّونَ الكَرُوبِيُّونَ ذ (K) and الكَرُّوبِيُّونَ, or this latter is a mistake, and الكَرُوبِيَّةُ, (TA,) [Hebr. כְּרֻבִים Cherubim,] the chiefs, or princes, of the angels; the archangels; (K;) of whom are Jebraeel and Meekلeel and Isrلfeel; who are also called المُقَرَّبُونَ, accord. to Abu-l-'ءliyeh: (TA:) the nearest of the angels to the bearers of the throne: so called from كرب as signifying “ nearness ” or the “ being near: ” (L:) or from their firmness, or compactness, of make; [see مُكْرَبٌ] because of their strength, and their patience in worship: or from كَرَبٌ, “ sorrow &c., ” because of their fear and awe of God. (MF.) Sh quotes the following of Umeiyeh: كَرُوبِيَّةٌ مِنْهُمْ رُكُوعٌ وَسُجَّدٌ [Archangels, among whom are (some) that bend down the body, and (some) that prostrate themselves]. (TA.)
مَا بِالدَّارِ كَرَّابٌ مَا بِالدَّارِ كَرَّابٌ ذ There is not any one in the house. (S, K.)
كَارِبٌ كَارِبٌ ذ [Becoming near; drawing near; approaching]: near; nigh. (TA.) ― -b2- 'Abd-Keys Ibn-Khufلf El-Burjumee says, أَبُنَىَّ اِنَّ أَبَاكَ كَارِبُ يَوْمِهِ فَاِذَا دُعِيتَ اِلَى المَكَارِمِ فَاعْجَلِ [O my child, verily thy father is near to his day (of death): therefore when thou shalt be called to (the performance of ) generous actions, make haste]. (S.) -A2- أَمْرٌ كَارِبُ An afflicting, distressing, or oppressive, affair. (TA.)
مُكْرَبٌ مُكْرَبٌ ذ (assumed tropical:) A joint full of sinews (K.) ― -b2- (assumed tropical:) A hard hoof. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) A firm, or compact, beast of carriage: (S:) a horse of strong and firm make: (AA:) a firm, or compact, (or strongly compacted, TA,) rope, building, joint, or horse: (K:) a strong horse. (ISd.) ― -b4- مُكْرَبُ المَفَاصِلِ, (A,) and المفاصل ↓ مَكْرُوبُ, (Lth,) (tropical:) An animal of firm joints. (Lth, A.) ― -b5- مُكْرَبُ الخَلْقِ (assumed tropical:) Of firm make. (TA.) -A2- مُكْرَبَاتٌ Camels that are brought to the doors of the tents, or dwellings, in the season of severe cold, in order that they may be warmed by the smoke: (K:) [or] i. q. مُقْرَبَاتٌ: see مُقْرَبٌ. (TA.) -A3- دَلْوٌ مُكْرَبَةٌ A bucket having a كَرَب attached to it. (S.)
مَكْرُوبٌ مَكْرُوبٌ ذ and ↓ كَرِيبٌ Afflicted, distressed, or oppressed, by sorrow, grief, or anxiety. (K, Msb.) -A2- See also مُكْرَبٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.585 harfكَرَبَ
كَرَبَ U ( n. ac. كَرْب 1 ),
a. Troubled, distressed, grieved; overloaded, overburdened; overworked, overtasked.
b. U ( n. ac. كُرُوْب 27 ), Approached, drew near; was near, nigh to; was on the point of.
c. ( n. ac. كَرْب 1 , كِرَاْب 23 ), Was low ( sun, fire ).
d. Ploughed, turned over ( ground ).
e. Rolled out ( dough ).
f. ( n. ac. كَرْب 1 ), Twisted ( rope ).
g. Tied a
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.426 harfكرب
كَرَبَ - يَكْرُبُ - كَرْب
كَرَبَ - يَكْرُبُ + الشيءُ أو الأمر + الكائنَ أو الشيءَ: يُثيره ويهيجه ويقلب ما فيه ويعكره، ويذهب بسكونه وصفائه وسواء سطحه
كَرَبَ - يَكْرُبُ + كائن + الأرضَ: يقلبها ويحرثها (ينكتها نكتاً)
كَرَبَ - يَكْرُبُ + أمرٌ + النفسَ: يثيرها ويعكرها ويذهب بسكونها وخشوعها وصفائها
كَرْب - الكَرْب: اسم فعل " كَرَبَ - يَكْرُبُ ":
Mücavir kökler10 mücavir (17 toplam)
- نجو
4 ortak ayet · Özel konuşmak
- عظم
3 ortak ayet · Büyük
- أهل
2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- جوب
1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- نوح
1 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- شرك
1 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- قبل
1 ortak ayet · Önce
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(4)
وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
FelaketNuh’u da. Hani daha önceleri Bize niyaz etmişti. Onun duasını kabul edip kendisini ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtardık.
وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
FelaketOnu ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtarmıştık.
وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
FelaketO ikisini de, kavimlerini de büyük bir sıkıntıdan kurtarmıştık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمم, حزن, همم |
| Zıt Kök | فرج |
| Çekirdek Özet 1 | Kuyudan su çekerken kovayı ana ipe bağlayan, aşırı gerilim ve yük taşıyan sıkı ve boğucu düğüm |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın göğsünü daraltan, nefesini kesen ve kendi gücüyle içinden çıkamayacağı kuşatıcı, boğucu büyük felaket |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal ölçekte dış müdahale veya ilahi kurtarma olmaksızın çözülemeyen varoluşsal tıkanma ve kriz durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir üzüntü veya moral bozukluğu sanılması ve boğucu, nefes kesici varoluşsal felaket boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كر | Dönme, tekrarlama, zorlayıcı şekilde geri sarma, sıkıştırma ve baskı kurma; كرر, كرس, كره köklerinde olduğu gibi bir yükün veya hareketin art arda binmesi | ب | İçeride tutma ve kapatma imgesi eklenerek baskının ve gerilimin dışa kaçış yolu bırakmayacak şekilde bir noktaya kilitlenmesi, bağın sımsıkı düğümlenmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya varlığı bütünüyle avucunun içine alıp kıstırma ve dış etkilerden soyutlayarak baskılama |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün ve baskının doğrudan can merkezine, zihne, nefes borusuna ve tepeden gelen ağırlığa yönelmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kapanma, sınırların daralması, hareket alanının tamamen hapsolması ve dışarıya çıkışın engellenmesi |
| كرب | Bir varlığın bütünüyle kavranıp (ك) can merkezinden ve tepeden (ر) kapalı bir hacme sıkıştırılarak (ب) boğulması | Canı ve nefesi boğazda düğümleyen, her yönden kuşatıcı ve kaçışı imkânsız kılan nihai gerilim ve düğümlenme hali |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyu kovasının sapındaki kulba ana ip bağlandıktan sonra çözülmemesi ve ağır yükü taşıması için üzerine vurulan son derece sıkı ve sert düğüm; ayrıca toprağı derinden altüst ederek sürme ve hurma dalının gövdeye yapışan sert dip kısmı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hutey’e ahde vefa ve sağlam bağ kurmayı bu somut nesne üzerinden tasvir eder: قوم إذا عقدوا عقدا لجارهم / شدوا العناج وشدوا فوقه الكربا |
| Erken Arapça kullanım | Sa‘d b. Nâşib el-Mâzinî ölüme ve büyük badirelere atılmayı keder ve felaket anlamındaki çoğul formla anar: فيال رزام رشحوا بي مقدما / إلى الموت خواضا إليه الكرائبا |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça كرب kökü, Sami dillerinde iki ana anlamsal damar üzerinden takip edilir. Birinci damar, Batı Sami grubunda ve özellikle Arapçada kökleşen sıkma, düğümleme, daraltma ve boğucu keder verme anlamıdır. İbranice ve Aramicede bu kök doğrudan psikolojik keder yerine daha çok yaklaşma, daralma veya bağlamına göre bükülme izleri taşırken, Doğu Sami dil ailesinde yer alan Akadcada karābu kökü tapınma, dua etme, bereket dileme ve kutsama anlamlarına evrilmiştir; nitekim yüksek dereceli mukarreb melekleri ifade eden kerûbîler lafzı da bu semantik kökene bağlanır. Arapçada ise kök, somut bedevi yaşamındaki kuyu teçhizatının en kritik ve en gergin noktası olan bağlama düğümüyle fiziksel temelini bulmuş, oradan canı boğaza getiren nefes kesici kedere aktarılmıştır. Fonetik ve semantik geçişlerde sertlik, gerginlik ve aşırı yakınlaşma manası korunmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyunun ipindeki gergin bağ ve yaklaşma fiili | Fiziksel düğümleme ve gerilme eylemi, nefesi tıkayan keder ve bir şeyin vaktinin yaklaşması anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca karābu ve İbranice k-r-b bağlamı | Akadcada dua etme ve kutsama, Batı Sami dillerinde ise sıkışma ve yaklaşma semantiği mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme, bağlama ve sıkma tabakası | Veri bulunamadı | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كرب | Anlamlı | Sıkıştırmak, düğümlemek, daraltmak | Ağır yük altında nefesin tıkanması ve felaketin kuşatması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كبر | Anlamlı | Büyümek, yaşlanmak, hacimce artmak | Bir nesnenin veya durumun boyut ve ağırlık bakımından genişlemesi | Kur'an'da geçer; ortak ağırlık ve baskı hissi |
| ركب | Anlamlı | Üstüne binmek, üst üste gelmek | Bir şeyin başka bir tabaka üzerine yerleşip baskı yapması | Kur'an'da geçer; üst üste binme ilişkisi |
| ربك | Anlamlı | Karıştırmak, birbirine katmak | İşlerin veya nesnelerin çözülemez şekilde kördüğüm olması | Kur'an'da geçmez; düğümlenme ve karışma bağı |
| بكر | Anlamlı | Sabah erken davranmak, ilk olmak | Zamanın ilk diliminde harekete geçmek, tazelik | Kur'an'da geçer; zıt yönde başlangıç açılımı |
| برك | Anlamlı | Çökmek, sabit kalmak, bereketlenmek | Devenin göğsü üstüne çöküp yere sabitlenmesi ve ağırlık koyması | Kur'an'da geçer; çökme ve ağırlık bağı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كرب | Merkez | Kuşatıcı ve nefes kesici büyük keder | Kişinin nefesini kesen ve içinden kendi çabasıyla çıkamayacağı boğucu felaket | Düğümün sıkışması gibi canı boğazda kilitleyen hal |
| غمم | Komşu | Üstü örtücü ve karartıcı hüzün | İnsanın iç dünyasını bir bulut gibi bütünüyle örten ve karartan gam | كرب düğümleyici iken غمم örtücü ve kapatıcıdır |
| حزن | Komşu | Kayıptan doğan içsel acı ve keder | Yitirilen bir nimet veya değer ardından kalpte hissedilen sert keder | حزن geçmişe dönük elem iken كرب fiili boğulmadır |
| همم | Komşu | Zihni meşgul eden gelecek kaygısı | Henüz gerçekleşmemiş bir işin getirdiği zihinsel erime ve telaş | همم içsel tasadır, كرب ise gerçekleşmiş yıkımdır |
| فرج | Zıt | Düğümlerin çözülmesi ve açılma | Kapalı ve sıkışık durumun yarılarak ferahlığa ve genişliğe kavuşması | كرب kökünün sıktığı bağı tamamen çözen zıt kutup |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كرب | Boğucu keder ve felaket | Nefesi tıkayan, kurtuluşu güç kılan varoluşsal darlık | Kesin |
| Latince | Angustia, Calamitas | Daralma, sıkışma, yıkıcı afet | Ruhsal boğulmayı ve dışsal felaketi karşılar; düğüm metaforunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Anguish, Dire distress, Affliction | Boğucu acı, ağır felaket, daralma | Nefes aldırmayan ızdırabı çok iyi verir ancak kuyu ipindeki fiziksel düğüm bağı yoktur | Güçlü |
| Almanca | Beklemmung, Drangsal, schwere Not | Göğüs sıkışması, ağır darlık | Göğsü daraltan boğulma hissini (Beklemmung) tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Angoisse, Détresse extrême | Daralma, aşırı çaresizlik | Klostrofobik sıkışmayı ve çaresizliği ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْكَرْبِ الْعَظِيمِ | Tarihsel ve küresel çaptaki kitlesel yok oluş ve boğulma tehlikesi | Nûh kavminin tufanla helakinden ve boğulmasından müminlerin kurtarılması bağlamında Enbiyâ 21:76 ve Sâffât 37:76 |
| الْكَرْبِ الْعَظِيمِ | Firavun ve ordusunun tahakkümü altındaki soykırım ve köleleştirilme zilleti | Mûsâ ve Hârûn’un kavimleriyle birlikte maruz kaldıkları ezici zulümden kurtarılışı bağlamında Sâffât 37:115 |
| كَرْبٍ | Karada ve denizde insanın başına gelen, kendi imkânlarıyla aşamadığı her türlü bireysel ve toplumsal ölümcül sıkıntı | İnsanın karanlıklarda yakalandığı çaresizlikten yalnızca Allah'ın kurtardığını bildiren tevhid bağlamında En‘âm 6:64 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurtuluş ve ilahi inayet (necât) doktrini | Kulun hiçbir sebebi tüketemediği nihai kriz anında tevhidi yöneliş ve yalnızca Allah'ın fail oluşu | İnsani kudretin sıfırlandığı noktadaki mutlak acziyet hali |
| Fıkıh | İztırar ve ölümcül tehlike hali | Can güvenliğinin kalmadığı kriz ortamında haramların mubah hale gelmesi ve darlık hükümleri | Hayati tehdit içeren ve telafisi olmayan darlık durumu |
| Tefsir | Peygamberlerin mucizevi kurtuluşları | Nûh'un tufandan, Mûsâ'nın Firavun'dan kurtarılışındaki azametli ilahi müdahale | Bireysel kederden ziyade toplumsal ve ontolojik helak tehdidi |
| Hadis | Sıkıntı ve hüzün duaları (duâu'l-kerb) | Büyük bir daralma ve nefes darlığı anında sığınılacak esmâ ve kelimeler | Canı daraltan ızdırabın ilahi zikir ile çözülmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve dua psikolojisi | Mutlak acziyet eşiği | Sahte ilahların devreden çıkması ve ihlasın doğması | İnsan ancak nefesi kesilip kuşatıldığında şirk kalıntılarından arınarak mutlak teslime ulaşır | Kesin |
| İlmi | Kriz yönetimi ve epistemoloji | Sistemik kilitlenme | Mevcut yöntemlerin iflası ve yeni paradigmaya zorlama | Bilgi ve uygulama ağının tıkandığı, dışsal bir ilke olmadan çözülemeyen kriz hali | Güçlü |
| Siyasi | İstibdat ve kitlesel imha tehdidi | Tiranlık ve soykırım darlığı | Toplumun varoluşsal direncini kırma | İktidarın baskıyı en uç raddeye taşıyarak tebaanın nefesini kesmesi ve yok oluşa sürüklemesi | Güçlü |
| İktisadi | İflas ve borç sarmalı | Çözümsüz borç düğümü | Piyasada likiditenin ve dolaşımın sıfırlanması | Üretim ve mübadele bağlarının aşırı gerilimle kilitlenip iktisadi nefes borularının tıkanması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde kritik tıkanma (choking) ve tekillik | Bir boruda veya kanalda akışın aşırı basınç ve daralma sebebiyle kilitlenmesi, hacmin sıfıra yaklaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide anomi ve psikolojide panik temelli varoluşsal daralma | Bireyin veya toplumun başa çıkma mekanizmalarının çökmesi, nefes alamama ve felç olma hissi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün günümüz dillerine çevrilirken sıradan bir üzüntü, efkâr, tasa veya geçici can sıkıntısı olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, tufan gibi topyekûn boğulmaları veya firavunî soykırımlar gibi nefes kesen, kurtuluşu insan gücünü aşan büyük felaketleri ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki mucizevi necatın ve kurtuluşun boyutu kavranamaz; peygamberlerin ve toplumların yaşadığı varoluşsal kriz hafifletilmiş olur |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket ve kurtuluş anlatılarındaki en uç psikolojik ve fiziksel sıkışma halini gösterdiği için önemlidir; sıradan bir hüznü değil, nefesi kesen girdabı anlatır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nûh kıssasındaki tufan sahnelerinde, Mûsâ kıssasındaki kölelik ve denizle kuşatılma anlarında ve insanın ölümle burun buruna geldiği deniz karanlıkları tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'a yönelişin yalnızca entelektüel bir kabul değil, insanın tüm sebeplerden ümidini kestiği mutlak darlık anında fıtraten açığa çıkan bir hakikat olduğunu hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuyu kovasının sapına atılan, ağır su yükünü kaldırmak için sımsıkı boğulan gergin bağ düğümü ve toprağın derinden sürülmesi.
- Soyut anlamİnsanın göğsünü sıkan, nefes yollarını tıkayan, dış bir inayet ve müdahale olmaksızın kendi imkânlarıyla çözülemeyen dehşet verici darlık ve kriz hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemin iç dengelerinin tamamen çöküp aşırı gerilim altında kilitlenmesi; kurtuluşun yalnızca sistemi aşan harici bir faille mümkün olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde boğucu darlık ve felaket durumunu (كرب), dışsal baskı ve yükün şiddetini, düğümdeki gerilimi, sistemin iç kaçış ve direnç imkânlarını, ise bireyin veya toplumun hareket ve nefes alma alanını temsil eder; hareket ve nefes alanı sıfıra yaklaşırken darlık ve kriz sonsuza ıraksar.