لا
ل - ا
KÖK- 1.726 geçiş
- 1.280 ayet
- 6 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: -mazlar/-mezler
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR yok18.277 harfباب الّلفيف من الّلام
لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات
لو:
لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب.
وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harfباب لفيف حرف اللام
لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو
نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها :
لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها :
لام الملك
كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو .
ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.510 harf- (لا) يستعمل للعدم المحض. نحو: زيد لا عالم، وذلك يدل على كونه جاهلا، وذلك يكون للنفي، ويستعمل في الأزمنة الثلاثة، ومع الاسم والفعل غير أنه نفي به الماضي؛ فإما أن لا يؤتى بعده بالفعل، نحو أن يقال لك: هل خرجت؟ فتقول: لا، وتقديره: لا خرجت. ويكون قلما يذكر بعده الفعل الماضي إلا إذا فصل بينهما بشيء. نحو: لا رجلا ضربت ولا امرأة، أو يكون عطفا. نحو: لا خرجت ولا ركبت، أو عند تكريره. نحو: {فلا صدق ولا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR39 harfلا
خرج فما كان إلاّ كلا ولا حتى رجع.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.210 harfالليث: لا حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَد به، وقد تجيء زائدة مع اليمين كقولك لا أُقْسِمُ بالله. قال أَبو إِسحق في قول الله عز وجل: لا أُقْسِمُ بيومِ القيامة، وأَشْكالِها في القرآن: لا اختلاف بين الناس أَن معناه أُقْسِمُ بيوم القيامة، واختلفوا في تفسير لا فقال بعضهم لا لَغْوٌ، وإِن كانت في أَوَّل السُّورة، لأَن القرآن كله كالسورة الواحدة لأَنه متصل بعضه ببعض؛ وقال الفرّاء: لا ردٌّ لكلام تقدَّم كأَنه
الليث: لا حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَد به، وقد تجيء زائدة مع اليمين كقولك لا أُقْسِمُ بالله. قال أَبو إِسحق في قول الله عز وجل: لا أُقْسِمُ بيومِ القيامة، وأَشْكالِها في القرآن: لا اختلاف بين الناس أَن معناه أُقْسِمُ بيوم القيامة، واختلفوا في تفسير لا فقال بعضهم لا لَغْوٌ، وإِن كانت في أَوَّل السُّورة، لأَن القرآن كله كالسورة الواحدة لأَنه متصل بعضه ببعض؛ وقال الفرّاء: لا ردٌّ لكلام تقدَّم كأَنه قيل ليس الأَمر كما ذكرتم؛ قال الفراء: وكان كثير من النحويين يقولون لا صِلةٌ، قال: ولا يبتدأُ بجحد ثم يجعل صلة يراد به الطرح، لأَنَّ هذا لو جاز لم يُعْرف خَبر فيه جَحْد من خبر لا جَحْد فيه، ولكن القرآن العزيز نزل بالردّ على الذين أَنْكَروا البَعْثَ والجنةَ والنار، فجاء الإِقْسامُ بالردّ عليهم في كثير من الكلام المُبْتدإ منه وغير المبتدإ كقولك في الكلام لا واللهِ لا أَفعل ذلك، جعلوا لا، وإِن رأَيتَها مُبتدأَةً، ردًّا لكلامٍ قد مَضَى، فلو أُلْغِيَتْ لا مِمّا يُنْوَى به الجوابُ لم يكن بين اليمين التي تكون جواباً واليمين التي تستأْنف فرق. وقال الليث: العرب تَطرح لا وهي مَنْوِيّة كقولك واللهِ أضْرِبُكَ، تُريد والله لا أَضْرِبُكَ؛ وأَنشد: وآلَيْتُ آسَى على هالِكِ، وأَسْأَلُ نائحةً ما لَها أَراد: لا آسَى ولا أَسأَلُ. قال أَبو منصور: وأَفادَنِي المُنْذري عن اليزِيدي عن أَبي زيد في قول الله عز وجل: يُبَيِّن اللهُ لكم أَن تَضِلُّوا؛ قال: مَخافَة أَن تَضِلُّوا وحِذارَ أَن تَضِلوا، ولو كان يُبَيّنُ الله لكم أَنْ لا تَضِلوا لكان صواباً، قال أَبو منصور: وكذلك أَنْ لا تَضِلَّ وأَنْ تَضِلَّ بمعنى واحد. قال: ومما جاء في القرآن العزيز مِن هذا قوله عز وجل: إِنَّ اللهَ يُمْسِكُ السمواتِ والأَرضَ أَنْ تَزُولا؛ يريد أَن لا تزولا، وكذلك قوله عز وجل: أَن تَحْبَطَ أَعمالُكم وأَنتم لا تَشْعُرون؛ أَي أَن لا تَحْبَطَ، وقوله تعالى: أَن تقولوا إِنما أُنْزِلَ الكتابُ على طائفَتَيْنِ مِن قَبْلنا؛ معناه أَن لا تقولوا، قال: وقولك أَسأَلُك بالله أَنْ لا تقولَه وأَنْ تَقُولَه، فأَمَّا أَنْ لا تقولَه فجاءَت لا لأَنك لم تُرد أَن يَقُوله، وقولك أَسأَلك بالله أَن تقوله سأَلتك هذا فيها معنى النَّهْي، أَلا ترى أَنك تقول في الكلام والله أَقول ذلك أَبداً، والله لا أَقول ذلك أَبداً؟ لا ههنا طَرْحُها وإِدْخالُها سواء وذلك أَن الكلام له إِباء وإِنْعامٌ، فإِذا كان من الكلام ما يجيء من باب الإِنعام موافقاً للإٍباء كان سَواء وما لم يكن لم يكن، أَلا ترى أَنك تقول آتِيكَ غَداً وأَقومُ معك فلا يكون إِلا على معنى الإِنعام؟ فإذا قلت واللهِ أَقولُ ذلك على معنى واللهِ لا أَقول ذلك صَلَحَ، وذلك لأَنَّ الإِنْعام واللهِ لأَقُولَنَّه واللهِ لأَذْهَبَنَّ معك لا يكون واللهِ أَذهب معك وأَنت تريد أَن تفعل، قال: واعلم أَنَّ لا لا تكون صِلةً إِلاَّ في معنى الإِباء ولا تكون في معنى الإِنعام. التهذيب: قال الفراء والعرب تجعل لا صلة إِذا اتصلت بجَحْدٍ قبلَها؛ قال الشاعر: ما كانَ يَرْضَى رسولُ اللهِ دِيْنَهُمُ، والأَطْيَبانِ أَبو بَكْرٍ ولا عُمَر أَرادَ: والطَّيِّبانِ أَبو بكر وعمر. وقال في قوله تعالى: لِئلاَّ يَعْلَمَ أَهْلُ الكتابِ أَنْ لا يَقْدِرُونَ على شيء من فَضْلِ اللهِ؛ قال: العرب تقول لا صِلةً في كلّ كلام دخَل في أَوَّله جَحْدٌ أَو في آخره جحد غير مُصرَّح، فهذا مما دخَل آخِرَه الجَحْدُ فجُعلت لا في أَوَّله صِلةً، قال: وأَما الجَحْدُ السابق الذي لم يصرَّحْ به فقولك ما مَنَعَكَ أَن لا تَسْجُد، وقوله: وما يُشْعِرُكُمْ أَنها إِذا جاءت لا يُؤْمِنون، وقوله عز وجل: وحَرامٌ على قَرْيةٍ أَهْلَكْناها أَنهم لا يَرْجِعُون؛ وفي الحَرام معنى جَحْدٍ ومَنْعٍ، وفي قوله وما يُشْعركم مثله، فلذلك جُعِلت لا بعده صِلةً معناها السُّقوط من الكلام، قال: وقد قال بعضُ مَن لا يَعرف العربية، قال: وأُراه عَرْضَ بأَبِي عُبيدة، إِن معنى غير في قول الله عز وجل: غير المغضوب عليهم، معنى سِوَى وإِنَّ لا صلةٌ في الكلام؛ واحتج بقوله: في بئْرِ لا حُورٍ سرى وما شَعَرْ بإِفْكِه، حَتَّى رَأَى الصُّبْحَ جَشَرْ قال: وهذا جائز لأَن المعنى وقَعَ فيما لا يتبيَّنْ فيه عَمَلَه، فهو جَحْدُ محض لأَنه أَراد في بئرِ ما لا يُحِيرُ عليه شيئاً، كأَنك قلت إِلى غير رُشْد توجَّه وما يَدْرِي. وقال الفراء: معنى غير في قوله غير المغضوب معنى لا، ولذلك زِدْتَ عليها لا كما تقول فلان غيرُ مُحْسِنٍ ولا مُجْمِلٍ، فإِذا كانت غير بمعنى سِوَى لم يجز أَن تَكُرّ عليه، أَلا ترَى أَنه لا يجوز أَن تقول عندي سِوَى عبدِ الله ولا زيدٍ؟ وروي عن ثعلب أَنه سمع ابن الأَعرابي قال في قوله: في بئر لا حُورٍ سرى وما شَعَر أَراد: حُؤُورٍ أَي رُجُوع، المعنى أَنه وقع في بئرِ هَلَكةٍ لا رُجُوعَ فيها وما شَعَرَ بذلك كقولك وَقع في هَلَكَةٍ وما شَعَرَ بذلك، قال: ويجيء لا بمعنى غير؛ قال الله عز وجل: وقِفُوهُمْ إِنَّهم مسؤُولون ما لكم لا تَناصَرُون؛ في موضع نصب على الحال، المعنى ما لكم غيرَ مُتناصِرين؛ قاله الزجاج؛ وقال أَبو عبيد: أَنشد الأَصمعي لساعدة الهذلي: أَفَعَنْك لا بَرْقٌ كأَنَّ وَمِيضَه غابٌ تَسَنَّمه ضِرامٌ مُثْقَبُ قال: يريد أَمِنك بَرْقٌ، ولا صلة. قال أَبو منصور: وهذا يخالف ما قاله الفراء إِن لا لا تكون صلة إِلا مع حرف نفي تقدَّمه؛ وأَنشد الباهلي للشماخ: إِذا ما أَدْلَجْتْ وضَعَتْ يَداها، لَها الإِدْلاج لَيْلَه لا هُجُوعِ أَي عَمِلَتْ يَداها عَمَلَ الليلةِ التي لا يُهْجَعُ فيها، يعني الناقة ونَفَى بلا الهُجُوعَ ولم يُعْمِلْ، وترك هُجُوع مجروراً على ما كان عليه من الإِضافة؛ قال: ومثله قول رؤبة: لقد عرَفْتُ حِينَ لا اعْتِرافِ نَفى بلا وترَكَه مجروراً؛ ومثله: أَمْسَى بِبَلْدَةِ لا عَمٍّ ولا خال وقال المبرد في قوله عز وجل: غَيْرِ المَغْضوبِ عليهم ولا الضالِّين؛ إِنما جاز أَن تقع لا في قوله ولا الضَّالين لأَن معنى غير متضمن معنى النَّفْي، والنحويون يُجيزون أَنتَ زيداً غَيْرُ ضارِبٍ لأَنه في معنى قولك أَنتَ زيداً لا ضارِبٌ، ولا يجيزون أَنت زيداً مِثْلُ ضارِب لأَن زيداً من صلة ضارِبٍ فلا تتقدَّم عليه، قال: فجاءت لا تُشَدِّد من هذا النفي الذي تضمنه غيرُ لأَنها تُقارِبُ الداخلة، أَلا ترى أَنك تقول جاءَني زيد وعمرو، فيقول السامع ما جاءَك زيد وعَمرو؟ فجائز أَن يكون جاءَه أَحدُهما، فإِذا قال ما جاءَني زيد ولا عمرو فقد تَبَيَّن أَنه لم يأْت واحد منهما. وقوله تعالى: ولا تَسْتَوي الحَسَنةُ ولا السَّيِّئةُ؛ يقارب ما ذكرناه وإِن لم يَكُنْه. غيره: لا حرفُ جَحْد وأَصل ألفها ياء، عند قطرب، حكاية عن بعضهم أَنه قال لا أَفعل ذلك فأَمال لا. الجوهري: لا حرف نفي لقولك يَفْعَل ولم يقع الفعل، إِذا قال هو يَفْعَلُ غَداً قلت لا يَفْعَلُ غداً، وقد يكون ضدّاً لبَلَى ونَعَمْ، وقد يكون للنَّهْي كقولك لا تَقُمْ ولا يَقُمْ زيد، يُنهى به كلُّ مَنْهِيٍّ من غائب وحاضِر، وقد يكون لَغْواً؛ قال العجاج: في بِئرِ لا حُورٍ سَرَى وما شَعَرْ وفي التنزيل العزيز: ما مَنَعَك أَن لا تَسْجُد؛ أَي ما منعك أَن تسْجُد، وقد يكون حرفَ عطف لإِخراج الثاني مما دخل فيه الأَول كقولك رأَيت زيداً لا عَمراً، فإَن أَدْخَلْتَ عليها الواو خَرَجَتْ من أَن تكون حَرْفَ عطفٍ كقولك لم يقم زيد ولا عمرو، لأَن حُروف النسق لا يَدخل بعضُها على بعض، فتكون الواو للعطف ولا إِنما هي لتأْكيد النفي؛ وقد تُزاد فيها التاء فيقال لاتَ؛ قال أَبو زبيد: طَلَبُوا صُلْحَنا ولاتَ أَوانٍ وإِذا استقبلها الأَلف واللام ذهبت أَلفه كما قال: أَبَى جُودُه لا البُخْلَ، واستَعْجلتْ نَعَمْ بهِ مِنْ فَتًى، لا يَمْنَعُ الجُوعَ قاتِلَهْ قال: وذكر يونس أَن أَبا عمرو بن العلاء كان يجرّ البُخل ويجعل لا مُضافة إِليه لأَنَّ لا قد تكون للجُود والبُخْلِ، أَلا ترى أَنه لو قيل له امْنَعِ الحَقَّ فقال لا كان جُوداً منه؟ فأَمَّا إِنْ جَعَلْتَها لغواً نصَبْتَ البُخل بالفعل وإِن شئت نصَبْتَه على البدل؛ قال أَبو عمرو: أَراد أَبَى جُودُه لا التي تُبَخِّلُ الإِنسان كأَنه إِذا قيل له لا تُسْرِفُ ولا تُبَذِّرْ أَبَى جُوده قولَ لا هذه، واستعجلت نعم فقال نَغَم أَفْعلُ ولا أَترك الجُودَ؛ قال: حكى ذلك الزجاج لأَبي عمرو ثم قال: وفيه قولان آخران على رواية مَن روى أَبَى جُودُه لا البُخْل: أَحدهما معناه أَبَى جُوده البُخْلَ وتَجعل لا صِلةً كقوله تعالى: ما منَعك أَن لا تَسْجُدَ، ومعناه ما منعكَ أَن تسجُدَ، قال: والقول الثاني وهو حَسَن، قال: أرى أَن يكون لا غيرَ لَغْوٍ وأَن يكون البُخل منصوباً بدلاً من لا، المعنى: أبي جُودُه لا التي هي للبُخْل، فكأَنك قلت أَبَى جُوده البُخْلَ وعَجَّلَتْ به نَعَمْ. قال ابن بري في معنى البيت: أَي لا يَمْنَعُ الجُوعَ الطُّعْمَ الذي يَقْتُله؛ قال: ومن خفض البُخْلَ فعلى الإِضافةِ، ومَن نصب جَعَله نعتاً للا، ولا في البيت اسمٌ، وهو مفعول لأَبَى، وإِنما أَضاف لا إِلى البُخل لأَنَّ لا قد تكون للجُود كقول القائل: أَتَمْنَعُني من عَطائك، فيقول المسؤول: لا، ولا هنا جُودٌ. قال: وقوله وإِن شئت نصبته على البدل، قال: يعني البخل تنصبه على البدل من لا لأَن لا هي البُخل في المعنى، فلا يكون لَغْواً على هذا القول. لا التي تكون للتبرئة: النحويون يجعلون لها وجوهاً في نصب المُفرد والمُكَرَّر وتنوين ما يُنوَّنُ وما لا يُنوَّن، والاخْتِيارُ عند جميعهم أَن يُنصَب بها ما لا تُعادُ فيه كقوله عز وجل: أَلم ذلك الكتابُ لا رَيْبَ فيه؛ أَجمع القراء على نصبه. وقال ابن بُزرْج: لا صلاةَ لا رُكُوعَ فيها، جاء بالتبرئة مرتين، وإِذا أَعَدْتَ لا كقوله لابَيْعَ لا بَيْعَ فيه ولا خُلَّة ولا شفاعة فأَنتَ بالخيار، إِن شئت نصبت بلا تنوين، وإِن شئت رَفَعْتَ ونوَّنْتَ، وفيها لُغاتٌ كثيرة سوى ما ذكرتُ جائزةٌ عندهم. وقال الليث: تقول هذه لاء مَكْتوبةٌ فتَمُدُّها لتَتِمَّ الكلمة اسماً، ولو صغرت لقلت هذه لُوَيَّةٌ مكتوبة إِذا كانت صغيرة الكِتْبة غيرَ جَليلةٍ. وحكى ثعلب: لَوَّيْت لاء حَسَنَةً عَمِلْتها، ومدَّ لا لأَنه قد صيَّرَها اسماً، والاسمُ لا يكون على حرفين وَضْعاً، واخْتارَ الأَلف من بين حروف المَدِّ واللين لمكان الفَتْحة، قال: وإِذا نسبت إِليها قلت لَوَوِيٌّ (* قوله« لووي إلخ» كذا في الأصل وتأمله مع قول ابن مالك: وضاعف الثاني من ثنائي * ثانيه ذو لين كلا ولائي) وقصِيدةٌ لَوَوِيَّةٌ: قافِيَتُها لا. وأَما قول الله عز وجل: فلا اقْتَحَمَ العَقَبةَ، فلا بمعنى فَلَمْ كأَنه قال فلم يَقْتَحِمِ العَقَبةَ، ومثله: فلا صَدَّقَ ولا صَلَّى، إِلاَّ أَنَّ لا بهذا المعنى إِذا كُرِّرَتْ أَسْوَغُ وأَفْصَحُ منها إِذا لم تُكَرَّرْ؛ وقد قال الشاعر: إِنْ تَغْفِرِ اللهمَّ تَغْفِرْ جَمَّا، وأَيُّ عَبْدٍ لَكَ لا أَلَمَّا؟ وقال بعضهم في قوله: فلا اقْتَحَمَ العَقَبةَ؛ معناها فما، وقيل: فَهَلاَّ، وقال الزجاج: المعنى فلم يَقْتَحِم العقبةَ كما قال فلا صَدَّق ولا صَلَّى ولم يذكر لا ههنا إِلاَّ مرة واحدة، وقلَّما تتَكَلَّم العرب في مثل هذا المكان إِلاَّ بلا مَرَّتَيْنِ أَو أَكثر، لا تكاد تقول لا جِئْتَني تُريد ما جِئْتَني ولا نري صلح (*قوله «نري صلح» كذا في الأصل بلا نقط مرموزاً له في الهامش بعلامة وقفة.) والمعنى في فلا اقْتَحَمَ موجود لأَن لا ثابتة كلها في الكلام، لأَن قوله ثم كان من الذين آمنوا يَدُلُّ على معنى فلا اقْتَحَمَ ولا آمَنَ، قال: ونحوَ ذلك قال الفراء، قال الليث: وقد يُرْدَفُ أَلا بِلا فيقال أَلا لا؛ وأَنشد: فقامَ يَذُودُ الناسَ عنها بسَيْفِه وقال: أَلا لا من سَبيلٍ إِلى هِنْدِ ويقال للرجل: هل كان كذا وكذا؟ فيقال: أَلا لا ؛ جَعَلَ أَلا تَنْبيهاً ولا نفياً. وقال الليث في لي قال: هما حَرْفانِ مُتباينان قُرِنا واللامُ لامُ الملكِ والياء ياء الإضافة؛ وأَما قول الكميت: كَلا وكَذا تَغْمِيضةً ثمَّ هِجْتُمُ لَدى حين أَنْ كانُوا إِلى النَّوْمِ، أَفْقَرا فيقول: كانَ نَوْمُهم في القِلَّةِ كقول القائل لا وذا، والعرب إِذا أَرادوا تَقْلِيل مُدَّة فِعْلٍ أَو ظهور شيء خَفِيَ قالوا كان فِعْلُه كَلا، وربما كَرَّروا فقالوا كلا ولا؛ ومن ذلك قول ذي الرمة: أَصابَ خَصاصةً فبَدا كَليلاً كلا، وانْغَلَّ سائرُه انْغِلالا وقال آخر: يكونُ نُزولُ القَوْمِ فيها كَلا ولا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR36.304 harf، كقولِ الجَعْدي :
فقُلْت لَهُم : خَلُّوا النِّساءَ لأَهْلِها ،
فقالوا لنا : كَلاَّ ، فقُلْنا لهُم : بَلَى ( لا : ( *!لا : تكونُ نافِيَةً ) ، أَي حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَدُ به ، وأَصْلُ ألِفِها ياءٌ عنْدَ قُطْرب حِكايَةً عن بعضِهم أَنَّه قالَ : لا أَفْعَلُ ذلكَ فأمالَ لا .
وقالَ اللَّيْثُ : يقالُ : هذه لا مَكْتُوبةٌ ، فتَمُدُّها لتتم الكَلِمة اسْماً ، ولو صَغَّرْتَ لقُلْتَ : هذه لُوَيَّةٌ
Mücavir kökler619 mücavir (1.132 toplam)
- أله
631 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حزن
36 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- أمن
237 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- دون
69 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- علم
230 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- شيأ
153 ortak ayet · Şey
- نفس
104 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- حبب
44 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- ظلم
105 ortak ayet · Zalimler
- خوف
52 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- كثر
67 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- ضرر
37 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
Geçtiği ayetler(1.280)
Bu kök 1.280 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ
Değilİşte bu kitab, onda hiç bir şüphe yoktur, müttekiler için hidayettir.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
-mazlar/-mezlerŞüphesiz ki o küfretmiş olanları uyarsan da uyarmasan da birdir, inanmazlar.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
-ma/-meKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.
أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ
-mazlar/-mezlerBilesin ki onlar, fesadçıların ta kendileridir de bunun farında değiller.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
-mazlar/-mezlerOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ
-mazlar/-mezlerOnların misali; ateş yakan kimsenin misali gibidir ki, ateş çevresindekileri aydınlatınca, Allah onların ışığını giderdi. Karanlıkların içerisinde görmez halde bırakıverdi.
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
-mazlar/-mezlerSağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.
إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا …
-mazlar/-mezlerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
… نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ
-mazlar/-mezlerHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.
قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
DeğilMelekler ise: Sana tesbih ederiz, bize öğrettiğinden başka bilgimiz yok. Alim, Hakim Sensin Sen, demişlerdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لا |
| Yapı | Edat |
| Özel Durum | İki harfli nefy ve nehiy edatı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, لم, لن, ليس |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Varlığı, eylemi veya hükmü ortadan kaldıran mutlak olumsuzlama ve yokluk bildirme |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmün, ilahlığın veya eylemin reddi ile mutlak nehiy ve tenzih |
| Çekirdek Özet 3 | Önermeyi mantıksal ve ontolojik olarak sıfırlama, geçersiz kılma ve engelleme işlevi |
| Kritik Hata Riski | Edatın cinsini nefyeden mutlak yapısının basit bir zaman olumsuzlaması veya geçici bir yasaklama gibi daraltılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لا | Mutlak yokluk, geri çevirme, engelleme ve olumsuzlama bildiren bağımsız edat yapısı | ا | Yönelme ve bağlama bildiren ل unsuruna mutlak açılım ve uzatma sağlayan elif eklenerek olumsuzlama genişletilmiş ve pekiştirilmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hükmü veya yönelişi bir hedefe bağlama ve sevk etme hareketi |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hükmün başlangıcındaki mutlak güç, durdurma ve kesinlik |
| لا | Değneğin durdurucu biçimde öne uzatılarak başlangıç noktasından itibaren yönelişi kesmesi | Bir eylemin, varlığın veya bağın kurulmasını en baştan engelleyerek geçersiz kılan durdurma ve sıfırlama hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir talebi, hareketi veya durumu kesin bir dille durdurma, geri çevirme ve ortadan kaldırma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays yemin ve nefy bağlamında bu edatı kullanmıştır: لا وأبيك ابنة العامري |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde olumsuzlama yanında yemini pekiştirme ve reddetme makamında kullanılmıştır; Hazret-i Âişe ve erken dönem nakillerinde yeminden önce sözü tekit ve nefyetme işlevi yaygındır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dönemden itibaren olumsuzlama işlevi gören لا edatı, Doğu ve Batı Sami dillerinin tamamında morfolojik ve semantik süreklilik gösterir. Akadcada kalıcı ve genel olumsuzlama bildiren lā (𒆷), İbranicede eylemleri ve durumları olumsuzlayan lō (לא), Fenikece ve Aramice/Süryanicede yine olumsuzluk bildiren lā (ܠܐ) biçimleri birebir fonetik ve işlevsel denklik arz eder. Kök, Sami dillerinde eylemin geçersizliğini (nefy), yasaklanmasını (nehiy) ve isimlerin önüne geldiğinde ontolojik yokluğunu (cinsin nefyi) bildiren en temel ve arkaik partiküldür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لا | Hem fiil hem isim cümlesine girerek mutlak yokluk, imkânsızlık ve yasaklama bildiren asli edat | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca lā, İbranice lō, Süryanice lā | Bütün Sami dillerinde ortak, değişmeyen ana olumsuzlama unsuru | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik olumsuzlama partikülleri | Kuzey Afrika ve Berberi dillerindeki kimi menfi edatlarla biçimsel paralellik taşır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لا | Anlamlı | Nefy ve nehiy | Bir önermeyi, eylemi veya varlığı olumsuzlama ve engelleme | Hedef edat; Kur'an'da çok sık geçer |
| ال | Anlamlı | Belirlilik ve işaret | Başına geldiği ismi belirli kılan harf-i tarif veya isim kökü | Kur’an’da bağımsız kök olarak geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لا | Merkez | Olumsuzlama | Genel, sürekli, ontolojik ve eylemsel mutlak ret | Bütün zamanları ve isim cinsini kapsayabilen ana nefy edatıdır |
| ما | Komşu | Olumsuzlama | Şimdiki zaman ve somut durum odaklı nefy | Genellikle mevcut durumu veya vuku bulmuş olguyu olumsuzlar |
| لم | Komşu | Olumsuzlama | Geçmişe matuf mutlak cezm ve nefy | Muzari fiilin anlamını geçmişe çevirerek gerçekleşmediğini bildirir |
| لن | Komşu | Olumsuzlama | Geleceğe matuf kesin ve ebedi nefy | Gelecekte eylemin asla vuku bulmayacağını tekit ile vurgular |
| ليس | Komşu | Olumsuzlama | Hâl ve nitelik olumsuzlaması | İsim cümlesinde özne ile yüklem arasındaki bağı kaldıran nakıs fiil |
| نعم | Zıt | Tasdik ve onaylama | Bir önermeyi kabul etme ve doğrulama | Nefyin tam zıddı olarak hükmü ikrar ve teyit eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لا | Yokluk, ret, engelleme | Varlığı, hükmü veya eylemi geçersiz kılan nefy ve nehiy edatı | Kesin |
| Latince | non, ne | Değil, -me | non düz olumsuzlamayı, ne ise yasaklama ve kaçınmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | no, not | Hayır, değil | no isimsel yokluğu ve cevabı, not ise önerme olumsuzlamasını verir | Kesin |
| Almanca | nein, nicht, kein | Hayır, değil, yok | nein onaylamamayı, nicht eylemi, kein ise cinsin yokluğunu karşılar | Kesin |
| Fransızca | ne... pas, non | Değil, hayır | İkili yapıyla eylemi ve tek başına cevabi olumsuzlamayı temsil eder | Kesin |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Cinsi nefyeden لا | Mutlak yokluk ve ilahlık iddiasının geçersiz kılınması | Tevhid ve kesin ontolojik ret bağlamında (Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:2) |
| Muzari fiili nefyeden لا | Süreklilik arz eden genel olumsuzlama ve kanuniyet | Hidayet, iman ve sünnetullahın değişmezliği bağlamında (Bakara 2:6, Enbiya 21:24) |
| Nehiy bildiren لا | Kesin yasaklama ve sakındırma | İlahi emir, ahlaki ve hukuki sınırlar bağlamında (Bakara 2:22, İsrâ 17:32) |
| Pekiştirme / Zâide لا | Sözün teyidi ve yeminin kuvvetlendirilmesi | Yemin ve ret içerikli sarsıcı beyanlarda (Vâkıa 56:75, Kıyâme 75:1) |
| İstiğrâk ve tenbih ile ألا | Dikkat çekme, uyarı ve mutlak hakikat beyanı | Gafletten uyandırma ve nifakın ifşası bağlamında (Bakara 2:12, Hûd 11:60) |
| Soru ile birleşen أفلا / أولا | Akletmeye ve ibret almaya sevk eden kınama | Kozmik deliller ve tarihten ders çıkarma bağlamında (Bakara 2:44, Yâsîn 36:68) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ilkesi ve sıfatlar | Tevhid kelimesindeki cinsin nefyi ile uluhiyetin diğer varlıklardan mutlak soyutlanması | Tenzih, gayrın reddi ve mutlak selb |
| Fıkıh | Nehiy ve haramlık hükümleri | Yasaklama bildiren nehyin fıkıhta fesat veya butlan doğurup doğurmadığı meselesi | Tahrîm, men ve ibtal |
| Tefsir | Kasem ve zâide edat tartışmaları | Başta gelen edatın inkârcıların sözünü reddetme mi yoksa tekit mi olduğu tartışması | Reddiye, tekit ve fesahat |
| Hadis | Nehiy sigaları ve genel kurallar | Zarar vermeme ve zararla karşılık vermeme gibi külli fıkhi kaidelerin kuruluşu | Külli nehiy ve temel hukuki yasaklar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve itikat | Mutlak tenzih ve ret | Sahte ilahların ve ortakların bütünüyle tasfiyesi | İman önce olumsuzlama ile başlar; batıl reddedilmeden hak ikrar edilemez | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Yanlışlama ve önerme değilleme | Hatalı hipotezlerin ve geçersiz hükümlerin elenmesi | Bilimsel doğrulama kadar yanlış olanın tespiti ve dışlanması esastır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve otorite | Yasağın tespiti ve sınır çekme | Keyfi gücün ve taşkınlığın sınırlandırılması | Anayasal ve ilahi sınırların ihlal edilmesini engelleyen meşruiyet bariyeri | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve muameleler | Haksız kazancın engellenmesi | Sömürü ve faiz mekanizmalarının menedilmesi | Ekonomik dolaşımda zararlı unsurların yasaklanarak adil dengenin korunması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Boş küme ve mantıksal NOT operatörü | Bir kümenin elemansızlığını veya ikili mantıkta bir durumun tersine çevrilerek sıfırlanmasını temsil eder | Kesin |
| Beşeri bilimler | Tabu, veto ve hukuki yasak | Toplumsal yapının varlığını korumak için konulan nihai sınırlar ve eylemsiz kılma mekanizması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatın yalnızca basit bir gramer olumsuzlaması veya anlık bir 'hayır' cevabı olarak görülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bâtılı kökünden kazıyan, sahte otoriteleri lağveden ve varlık hiyerarşisini yeniden kuran kurucu bir inşa aracı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevhid kelimesindeki ret aşamasının ciddiyetini kavrayamamak ve ilahi yasakların ontolojik bağlayıcılığını sıradan tavsiyelere indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an düşüncesinde arınma ve tahliye, inşadan önce gelir; tevhid, şirk unsurlarının bütünüyle reddedilmesi temeline dayanır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid beyanları, şeriatın ana yasakları, kozmik kanuniyet bildiren ayetler ve muhatabı sorgulamaya çağıran istifham bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece olumlu kabullerden ibaret olduğu yanılgısını giderir; hakikatin ancak sahte olanın kesin bir dille reddiyle kurulabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYönelmiş bir gücü, hareketi veya talebi en baştan durdurarak geri püskürtme ve sıfırlama.
- Soyut anlamBir önermenin, varlık iddiasının veya eylemin geçerliliğini mantıksal ve ontolojik düzeyde mutlak olarak hükümsüz kılma.
- Sistematik karşılıkSisteme dâhil olmaya çalışan meşruiyetsiz unsurları dışarıda bırakan negatif filtre ve varoluşsal sınır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde belirli bir varlık veya eylem iddiasını, olumsuzlama işlevini, genel varlık ve eylem kümesini, ise olumsuzlanan unsurların alt kümesini temsil eder; bu alt kümenin evrensel kümeden bütünüyle çıkarılması mutlak tenzih ve nehyi gösterir.