لا

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ا6 sîga, 619 mücavir kök, 1.280 ayet, 93 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حببوَلَاأَلَاأَوَلَاعلملاألهحزنأَفَلَافَلَانفسدونلَاضرر

KökSîga 6Ayet 1.280Sure 93Mücavir 619

▶ Ağı aç (3B)

لا

ل - ا

KÖK
  • 1.726 geçiş
  • 1.280 ayet
  • 6 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: -mazlar/-mezler

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR yok18.277 harf
باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harf
باب لفيف حرف اللام لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها : لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها : لام الملك كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو . ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.510 harf
- (لا) يستعمل للعدم المحض. نحو: زيد لا عالم، وذلك يدل على كونه جاهلا، وذلك يكون للنفي، ويستعمل في الأزمنة الثلاثة، ومع الاسم والفعل غير أنه نفي به الماضي؛ فإما أن لا يؤتى بعده بالفعل، نحو أن يقال لك: هل خرجت؟ فتقول: لا، وتقديره: لا خرجت. ويكون قلما يذكر بعده الفعل الماضي إلا إذا فصل بينهما بشيء. نحو: لا رجلا ضربت ولا امرأة، أو يكون عطفا. نحو: لا خرجت ولا ركبت، أو عند تكريره. نحو: {فلا صدق ولا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR39 harf
لا خرج فما كان إلاّ كلا ولا حتى رجع‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.210 harf
الليث: لا حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَد به، وقد تجيء زائدة مع اليمين كقولك لا أُقْسِمُ بالله. قال أَبو إِسحق في قول الله عز وجل: لا أُقْسِمُ بيومِ القيامة، وأَشْكالِها في القرآن: لا اختلاف بين الناس أَن معناه أُقْسِمُ بيوم القيامة، واختلفوا في تفسير لا فقال بعضهم لا لَغْوٌ، وإِن كانت في أَوَّل السُّورة، لأَن القرآن كله كالسورة الواحدة لأَنه متصل بعضه ببعض؛ وقال الفرّاء: لا ردٌّ لكلام تقدَّم كأَنه
Maddenin bağlantısı

الليث: لا حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَد به، وقد تجيء زائدة مع اليمين كقولك لا أُقْسِمُ بالله. قال أَبو إِسحق في قول الله عز وجل: لا أُقْسِمُ بيومِ القيامة، وأَشْكالِها في القرآن: لا اختلاف بين الناس أَن معناه أُقْسِمُ بيوم القيامة، واختلفوا في تفسير لا فقال بعضهم لا لَغْوٌ، وإِن كانت في أَوَّل السُّورة، لأَن القرآن كله كالسورة الواحدة لأَنه متصل بعضه ببعض؛ وقال الفرّاء: لا ردٌّ لكلام تقدَّم كأَنه قيل ليس الأَمر كما ذكرتم؛ قال الفراء: وكان كثير من النحويين يقولون لا صِلةٌ، قال: ولا يبتدأُ بجحد ثم يجعل صلة يراد به الطرح، لأَنَّ هذا لو جاز لم يُعْرف خَبر فيه جَحْد من خبر لا جَحْد فيه، ولكن القرآن العزيز نزل بالردّ على الذين أَنْكَروا البَعْثَ والجنةَ والنار، فجاء الإِقْسامُ بالردّ عليهم في كثير من الكلام المُبْتدإ منه وغير المبتدإ كقولك في الكلام لا واللهِ لا أَفعل ذلك، جعلوا لا، وإِن رأَيتَها مُبتدأَةً، ردًّا لكلامٍ قد مَضَى، فلو أُلْغِيَتْ لا مِمّا يُنْوَى به الجوابُ لم يكن بين اليمين التي تكون جواباً واليمين التي تستأْنف فرق. وقال الليث: العرب تَطرح لا وهي مَنْوِيّة كقولك واللهِ أضْرِبُكَ، تُريد والله لا أَضْرِبُكَ؛ وأَنشد: وآلَيْتُ آسَى على هالِكِ، وأَسْأَلُ نائحةً ما لَها أَراد: لا آسَى ولا أَسأَلُ. قال أَبو منصور: وأَفادَنِي المُنْذري عن اليزِيدي عن أَبي زيد في قول الله عز وجل: يُبَيِّن اللهُ لكم أَن تَضِلُّوا؛ قال: مَخافَة أَن تَضِلُّوا وحِذارَ أَن تَضِلوا، ولو كان يُبَيّنُ الله لكم أَنْ لا تَضِلوا لكان صواباً، قال أَبو منصور: وكذلك أَنْ لا تَضِلَّ وأَنْ تَضِلَّ بمعنى واحد. قال: ومما جاء في القرآن العزيز مِن هذا قوله عز وجل: إِنَّ اللهَ يُمْسِكُ السمواتِ والأَرضَ أَنْ تَزُولا؛ يريد أَن لا تزولا، وكذلك قوله عز وجل: أَن تَحْبَطَ أَعمالُكم وأَنتم لا تَشْعُرون؛ أَي أَن لا تَحْبَطَ، وقوله تعالى: أَن تقولوا إِنما أُنْزِلَ الكتابُ على طائفَتَيْنِ مِن قَبْلنا؛ معناه أَن لا تقولوا، قال: وقولك أَسأَلُك بالله أَنْ لا تقولَه وأَنْ تَقُولَه، فأَمَّا أَنْ لا تقولَه فجاءَت لا لأَنك لم تُرد أَن يَقُوله، وقولك أَسأَلك بالله أَن تقوله سأَلتك هذا فيها معنى النَّهْي، أَلا ترى أَنك تقول في الكلام والله أَقول ذلك أَبداً، والله لا أَقول ذلك أَبداً؟ لا ههنا طَرْحُها وإِدْخالُها سواء وذلك أَن الكلام له إِباء وإِنْعامٌ، فإِذا كان من الكلام ما يجيء من باب الإِنعام موافقاً للإٍباء كان سَواء وما لم يكن لم يكن، أَلا ترى أَنك تقول آتِيكَ غَداً وأَقومُ معك فلا يكون إِلا على معنى الإِنعام؟ فإذا قلت واللهِ أَقولُ ذلك على معنى واللهِ لا أَقول ذلك صَلَحَ، وذلك لأَنَّ الإِنْعام واللهِ لأَقُولَنَّه واللهِ لأَذْهَبَنَّ معك لا يكون واللهِ أَذهب معك وأَنت تريد أَن تفعل، قال: واعلم أَنَّ لا لا تكون صِلةً إِلاَّ في معنى الإِباء ولا تكون في معنى الإِنعام. التهذيب: قال الفراء والعرب تجعل لا صلة إِذا اتصلت بجَحْدٍ قبلَها؛ قال الشاعر: ما كانَ يَرْضَى رسولُ اللهِ دِيْنَهُمُ، والأَطْيَبانِ أَبو بَكْرٍ ولا عُمَر أَرادَ: والطَّيِّبانِ أَبو بكر وعمر. وقال في قوله تعالى: لِئلاَّ يَعْلَمَ أَهْلُ الكتابِ أَنْ لا يَقْدِرُونَ على شيء من فَضْلِ اللهِ؛ قال: العرب تقول لا صِلةً في كلّ كلام دخَل في أَوَّله جَحْدٌ أَو في آخره جحد غير مُصرَّح، فهذا مما دخَل آخِرَه الجَحْدُ فجُعلت لا في أَوَّله صِلةً، قال: وأَما الجَحْدُ السابق الذي لم يصرَّحْ به فقولك ما مَنَعَكَ أَن لا تَسْجُد، وقوله: وما يُشْعِرُكُمْ أَنها إِذا جاءت لا يُؤْمِنون، وقوله عز وجل: وحَرامٌ على قَرْيةٍ أَهْلَكْناها أَنهم لا يَرْجِعُون؛ وفي الحَرام معنى جَحْدٍ ومَنْعٍ، وفي قوله وما يُشْعركم مثله، فلذلك جُعِلت لا بعده صِلةً معناها السُّقوط من الكلام، قال: وقد قال بعضُ مَن لا يَعرف العربية، قال: وأُراه عَرْضَ بأَبِي عُبيدة، إِن معنى غير في قول الله عز وجل: غير المغضوب عليهم، معنى سِوَى وإِنَّ لا صلةٌ في الكلام؛ واحتج بقوله: في بئْرِ لا حُورٍ سرى وما شَعَرْ بإِفْكِه، حَتَّى رَأَى الصُّبْحَ جَشَرْ قال: وهذا جائز لأَن المعنى وقَعَ فيما لا يتبيَّنْ فيه عَمَلَه، فهو جَحْدُ محض لأَنه أَراد في بئرِ ما لا يُحِيرُ عليه شيئاً، كأَنك قلت إِلى غير رُشْد توجَّه وما يَدْرِي. وقال الفراء: معنى غير في قوله غير المغضوب معنى لا، ولذلك زِدْتَ عليها لا كما تقول فلان غيرُ مُحْسِنٍ ولا مُجْمِلٍ، فإِذا كانت غير بمعنى سِوَى لم يجز أَن تَكُرّ عليه، أَلا ترَى أَنه لا يجوز أَن تقول عندي سِوَى عبدِ الله ولا زيدٍ؟ وروي عن ثعلب أَنه سمع ابن الأَعرابي قال في قوله: في بئر لا حُورٍ سرى وما شَعَر أَراد: حُؤُورٍ أَي رُجُوع، المعنى أَنه وقع في بئرِ هَلَكةٍ لا رُجُوعَ فيها وما شَعَرَ بذلك كقولك وَقع في هَلَكَةٍ وما شَعَرَ بذلك، قال: ويجيء لا بمعنى غير؛ قال الله عز وجل: وقِفُوهُمْ إِنَّهم مسؤُولون ما لكم لا تَناصَرُون؛ في موضع نصب على الحال، المعنى ما لكم غيرَ مُتناصِرين؛ قاله الزجاج؛ وقال أَبو عبيد: أَنشد الأَصمعي لساعدة الهذلي: أَفَعَنْك لا بَرْقٌ كأَنَّ وَمِيضَه غابٌ تَسَنَّمه ضِرامٌ مُثْقَبُ قال: يريد أَمِنك بَرْقٌ، ولا صلة. قال أَبو منصور: وهذا يخالف ما قاله الفراء إِن لا لا تكون صلة إِلا مع حرف نفي تقدَّمه؛ وأَنشد الباهلي للشماخ: إِذا ما أَدْلَجْتْ وضَعَتْ يَداها، لَها الإِدْلاج لَيْلَه لا هُجُوعِ أَي عَمِلَتْ يَداها عَمَلَ الليلةِ التي لا يُهْجَعُ فيها، يعني الناقة ونَفَى بلا الهُجُوعَ ولم يُعْمِلْ، وترك هُجُوع مجروراً على ما كان عليه من الإِضافة؛ قال: ومثله قول رؤبة: لقد عرَفْتُ حِينَ لا اعْتِرافِ نَفى بلا وترَكَه مجروراً؛ ومثله: أَمْسَى بِبَلْدَةِ لا عَمٍّ ولا خال وقال المبرد في قوله عز وجل: غَيْرِ المَغْضوبِ عليهم ولا الضالِّين؛ إِنما جاز أَن تقع لا في قوله ولا الضَّالين لأَن معنى غير متضمن معنى النَّفْي، والنحويون يُجيزون أَنتَ زيداً غَيْرُ ضارِبٍ لأَنه في معنى قولك أَنتَ زيداً لا ضارِبٌ، ولا يجيزون أَنت زيداً مِثْلُ ضارِب لأَن زيداً من صلة ضارِبٍ فلا تتقدَّم عليه، قال: فجاءت لا تُشَدِّد من هذا النفي الذي تضمنه غيرُ لأَنها تُقارِبُ الداخلة، أَلا ترى أَنك تقول جاءَني زيد وعمرو، فيقول السامع ما جاءَك زيد وعَمرو؟ فجائز أَن يكون جاءَه أَحدُهما، فإِذا قال ما جاءَني زيد ولا عمرو فقد تَبَيَّن أَنه لم يأْت واحد منهما. وقوله تعالى: ولا تَسْتَوي الحَسَنةُ ولا السَّيِّئةُ؛ يقارب ما ذكرناه وإِن لم يَكُنْه. غيره: لا حرفُ جَحْد وأَصل ألفها ياء، عند قطرب، حكاية عن بعضهم أَنه قال لا أَفعل ذلك فأَمال لا. الجوهري: لا حرف نفي لقولك يَفْعَل ولم يقع الفعل، إِذا قال هو يَفْعَلُ غَداً قلت لا يَفْعَلُ غداً، وقد يكون ضدّاً لبَلَى ونَعَمْ، وقد يكون للنَّهْي كقولك لا تَقُمْ ولا يَقُمْ زيد، يُنهى به كلُّ مَنْهِيٍّ من غائب وحاضِر، وقد يكون لَغْواً؛ قال العجاج: في بِئرِ لا حُورٍ سَرَى وما شَعَرْ وفي التنزيل العزيز: ما مَنَعَك أَن لا تَسْجُد؛ أَي ما منعك أَن تسْجُد، وقد يكون حرفَ عطف لإِخراج الثاني مما دخل فيه الأَول كقولك رأَيت زيداً لا عَمراً، فإَن أَدْخَلْتَ عليها الواو خَرَجَتْ من أَن تكون حَرْفَ عطفٍ كقولك لم يقم زيد ولا عمرو، لأَن حُروف النسق لا يَدخل بعضُها على بعض، فتكون الواو للعطف ولا إِنما هي لتأْكيد النفي؛ وقد تُزاد فيها التاء فيقال لاتَ؛ قال أَبو زبيد: طَلَبُوا صُلْحَنا ولاتَ أَوانٍ وإِذا استقبلها الأَلف واللام ذهبت أَلفه كما قال: أَبَى جُودُه لا البُخْلَ، واستَعْجلتْ نَعَمْ بهِ مِنْ فَتًى، لا يَمْنَعُ الجُوعَ قاتِلَهْ قال: وذكر يونس أَن أَبا عمرو بن العلاء كان يجرّ البُخل ويجعل لا مُضافة إِليه لأَنَّ لا قد تكون للجُود والبُخْلِ، أَلا ترى أَنه لو قيل له امْنَعِ الحَقَّ فقال لا كان جُوداً منه؟ فأَمَّا إِنْ جَعَلْتَها لغواً نصَبْتَ البُخل بالفعل وإِن شئت نصَبْتَه على البدل؛ قال أَبو عمرو: أَراد أَبَى جُودُه لا التي تُبَخِّلُ الإِنسان كأَنه إِذا قيل له لا تُسْرِفُ ولا تُبَذِّرْ أَبَى جُوده قولَ لا هذه، واستعجلت نعم فقال نَغَم أَفْعلُ ولا أَترك الجُودَ؛ قال: حكى ذلك الزجاج لأَبي عمرو ثم قال: وفيه قولان آخران على رواية مَن روى أَبَى جُودُه لا البُخْل: أَحدهما معناه أَبَى جُوده البُخْلَ وتَجعل لا صِلةً كقوله تعالى: ما منَعك أَن لا تَسْجُدَ، ومعناه ما منعكَ أَن تسجُدَ، قال: والقول الثاني وهو حَسَن، قال: أرى أَن يكون لا غيرَ لَغْوٍ وأَن يكون البُخل منصوباً بدلاً من لا، المعنى: أبي جُودُه لا التي هي للبُخْل، فكأَنك قلت أَبَى جُوده البُخْلَ وعَجَّلَتْ به نَعَمْ. قال ابن بري في معنى البيت: أَي لا يَمْنَعُ الجُوعَ الطُّعْمَ الذي يَقْتُله؛ قال: ومن خفض البُخْلَ فعلى الإِضافةِ، ومَن نصب جَعَله نعتاً للا، ولا في البيت اسمٌ، وهو مفعول لأَبَى، وإِنما أَضاف لا إِلى البُخل لأَنَّ لا قد تكون للجُود كقول القائل: أَتَمْنَعُني من عَطائك، فيقول المسؤول: لا، ولا هنا جُودٌ. قال: وقوله وإِن شئت نصبته على البدل، قال: يعني البخل تنصبه على البدل من لا لأَن لا هي البُخل في المعنى، فلا يكون لَغْواً على هذا القول. لا التي تكون للتبرئة: النحويون يجعلون لها وجوهاً في نصب المُفرد والمُكَرَّر وتنوين ما يُنوَّنُ وما لا يُنوَّن، والاخْتِيارُ عند جميعهم أَن يُنصَب بها ما لا تُعادُ فيه كقوله عز وجل: أَلم ذلك الكتابُ لا رَيْبَ فيه؛ أَجمع القراء على نصبه. وقال ابن بُزرْج: لا صلاةَ لا رُكُوعَ فيها، جاء بالتبرئة مرتين، وإِذا أَعَدْتَ لا كقوله لابَيْعَ لا بَيْعَ فيه ولا خُلَّة ولا شفاعة فأَنتَ بالخيار، إِن شئت نصبت بلا تنوين، وإِن شئت رَفَعْتَ ونوَّنْتَ، وفيها لُغاتٌ كثيرة سوى ما ذكرتُ جائزةٌ عندهم. وقال الليث: تقول هذه لاء مَكْتوبةٌ فتَمُدُّها لتَتِمَّ الكلمة اسماً، ولو صغرت لقلت هذه لُوَيَّةٌ مكتوبة إِذا كانت صغيرة الكِتْبة غيرَ جَليلةٍ. وحكى ثعلب: لَوَّيْت لاء حَسَنَةً عَمِلْتها، ومدَّ لا لأَنه قد صيَّرَها اسماً، والاسمُ لا يكون على حرفين وَضْعاً، واخْتارَ الأَلف من بين حروف المَدِّ واللين لمكان الفَتْحة، قال: وإِذا نسبت إِليها قلت لَوَوِيٌّ (* قوله« لووي إلخ» كذا في الأصل وتأمله مع قول ابن مالك: وضاعف الثاني من ثنائي * ثانيه ذو لين كلا ولائي) وقصِيدةٌ لَوَوِيَّةٌ: قافِيَتُها لا. وأَما قول الله عز وجل: فلا اقْتَحَمَ العَقَبةَ، فلا بمعنى فَلَمْ كأَنه قال فلم يَقْتَحِمِ العَقَبةَ، ومثله: فلا صَدَّقَ ولا صَلَّى، إِلاَّ أَنَّ لا بهذا المعنى إِذا كُرِّرَتْ أَسْوَغُ وأَفْصَحُ منها إِذا لم تُكَرَّرْ؛ وقد قال الشاعر: إِنْ تَغْفِرِ اللهمَّ تَغْفِرْ جَمَّا، وأَيُّ عَبْدٍ لَكَ لا أَلَمَّا؟ وقال بعضهم في قوله: فلا اقْتَحَمَ العَقَبةَ؛ معناها فما، وقيل: فَهَلاَّ، وقال الزجاج: المعنى فلم يَقْتَحِم العقبةَ كما قال فلا صَدَّق ولا صَلَّى ولم يذكر لا ههنا إِلاَّ مرة واحدة، وقلَّما تتَكَلَّم العرب في مثل هذا المكان إِلاَّ بلا مَرَّتَيْنِ أَو أَكثر، لا تكاد تقول لا جِئْتَني تُريد ما جِئْتَني ولا نري صلح (*قوله «نري صلح» كذا في الأصل بلا نقط مرموزاً له في الهامش بعلامة وقفة.) والمعنى في فلا اقْتَحَمَ موجود لأَن لا ثابتة كلها في الكلام، لأَن قوله ثم كان من الذين آمنوا يَدُلُّ على معنى فلا اقْتَحَمَ ولا آمَنَ، قال: ونحوَ ذلك قال الفراء، قال الليث: وقد يُرْدَفُ أَلا بِلا فيقال أَلا لا؛ وأَنشد: فقامَ يَذُودُ الناسَ عنها بسَيْفِه وقال: أَلا لا من سَبيلٍ إِلى هِنْدِ ويقال للرجل: هل كان كذا وكذا؟ فيقال: أَلا لا ؛ جَعَلَ أَلا تَنْبيهاً ولا نفياً. وقال الليث في لي قال: هما حَرْفانِ مُتباينان قُرِنا واللامُ لامُ الملكِ والياء ياء الإضافة؛ وأَما قول الكميت: كَلا وكَذا تَغْمِيضةً ثمَّ هِجْتُمُ لَدى حين أَنْ كانُوا إِلى النَّوْمِ، أَفْقَرا فيقول: كانَ نَوْمُهم في القِلَّةِ كقول القائل لا وذا، والعرب إِذا أَرادوا تَقْلِيل مُدَّة فِعْلٍ أَو ظهور شيء خَفِيَ قالوا كان فِعْلُه كَلا، وربما كَرَّروا فقالوا كلا ولا؛ ومن ذلك قول ذي الرمة: أَصابَ خَصاصةً فبَدا كَليلاً كلا، وانْغَلَّ سائرُه انْغِلالا وقال آخر: يكونُ نُزولُ القَوْمِ فيها كَلا ولا

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR36.304 harf
، كقولِ الجَعْدي : فقُلْت لَهُم : خَلُّوا النِّساءَ لأَهْلِها ، فقالوا لنا : كَلاَّ ، فقُلْنا لهُم : بَلَى ( لا : ( *!لا : تكونُ نافِيَةً ) ، أَي حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَدُ به ، وأَصْلُ ألِفِها ياءٌ عنْدَ قُطْرب حِكايَةً عن بعضِهم أَنَّه قالَ : لا أَفْعَلُ ذلكَ فأمالَ لا . وقالَ اللَّيْثُ : يقالُ : هذه لا مَكْتُوبةٌ ، فتَمُدُّها لتتم الكَلِمة اسْماً ، ولو صَغَّرْتَ لقُلْتَ : هذه لُوَيَّةٌ
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler619 mücavir (1.132 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    631 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. حزن

    36 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  3. أمن

    237 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. دون

    69 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  5. علم

    230 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  6. شيأ

    153 ortak ayet · Şey

  7. نفس

    104 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  8. حبب

    44 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  9. ظلم

    105 ortak ayet · Zalimler

  10. خوف

    52 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  11. كثر

    67 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  12. ضرر

    37 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

Geçtiği ayetler(1.280)

Bu kök 1.280 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ

    Değilİşte bu kitab, onda hiç bir şüphe yoktur, müttekiler için hidayettir.

  2. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

    -mazlar/-mezlerŞüphesiz ki o küfretmiş olanları uyarsan da uyarmasan da birdir, inanmazlar.

  3. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ

    -ma/-meKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.

  4. أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ

    -mazlar/-mezlerBilesin ki onlar, fesadçıların ta kendileridir de bunun farında değiller.

  5. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

    -mazlar/-mezlerOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.

  6. مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

    -mazlar/-mezlerOnların misali; ateş yakan kimsenin misali gibidir ki, ateş çevresindekileri aydınlatınca, Allah onların ışığını giderdi. Karanlıkların içerisinde görmez halde bırakıverdi.

  7. صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

    -mazlar/-mezlerSağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.

  8. إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا …

    -mazlar/-mezlerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.

  9. … نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    -mazlar/-mezlerHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.

  10. قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    DeğilMelekler ise: Sana tesbih ederiz, bize öğrettiğinden başka bilgimiz yok. Alim, Hakim Sensin Sen, demişlerdi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلا
YapıEdat
Özel Durumİki harfli nefy ve nehiy edatı
Bağlamsal Yakın Köklerما, لم, لن, ليس
Zıt Kökنعم
Çekirdek Özet 1Varlığı, eylemi veya hükmü ortadan kaldıran mutlak olumsuzlama ve yokluk bildirme
Çekirdek Özet 2Hükmün, ilahlığın veya eylemin reddi ile mutlak nehiy ve tenzih
Çekirdek Özet 3Önermeyi mantıksal ve ontolojik olarak sıfırlama, geçersiz kılma ve engelleme işlevi
Kritik Hata RiskiEdatın cinsini nefyeden mutlak yapısının basit bir zaman olumsuzlaması veya geçici bir yasaklama gibi daraltılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لاMutlak yokluk, geri çevirme, engelleme ve olumsuzlama bildiren bağımsız edat yapısıاYönelme ve bağlama bildiren ل unsuruna mutlak açılım ve uzatma sağlayan elif eklenerek olumsuzlama genişletilmiş ve pekiştirilmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHükmü veya yönelişi bir hedefe bağlama ve sevk etme hareketi
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHükmün başlangıcındaki mutlak güç, durdurma ve kesinlik
لاDeğneğin durdurucu biçimde öne uzatılarak başlangıç noktasından itibaren yönelişi kesmesiBir eylemin, varlığın veya bağın kurulmasını en baştan engelleyerek geçersiz kılan durdurma ve sıfırlama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir talebi, hareketi veya durumu kesin bir dille durdurma, geri çevirme ve ortadan kaldırma
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays yemin ve nefy bağlamında bu edatı kullanmıştır: لا وأبيك ابنة العامري
Erken Arapça kullanımKlasik dilde olumsuzlama yanında yemini pekiştirme ve reddetme makamında kullanılmıştır; Hazret-i Âişe ve erken dönem nakillerinde yeminden önce sözü tekit ve nefyetme işlevi yaygındır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dönemden itibaren olumsuzlama işlevi gören لا edatı, Doğu ve Batı Sami dillerinin tamamında morfolojik ve semantik süreklilik gösterir. Akadcada kalıcı ve genel olumsuzlama bildiren lā (𒆷), İbranicede eylemleri ve durumları olumsuzlayan lō (לא), Fenikece ve Aramice/Süryanicede yine olumsuzluk bildiren lā (ܠܐ) biçimleri birebir fonetik ve işlevsel denklik arz eder. Kök, Sami dillerinde eylemin geçersizliğini (nefy), yasaklanmasını (nehiy) ve isimlerin önüne geldiğinde ontolojik yokluğunu (cinsin nefyi) bildiren en temel ve arkaik partiküldür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönلاHem fiil hem isim cümlesine girerek mutlak yokluk, imkânsızlık ve yasaklama bildiren asli edatKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca lā, İbranice lō, Süryanice lāBütün Sami dillerinde ortak, değişmeyen ana olumsuzlama unsuruKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik olumsuzlama partikülleriKuzey Afrika ve Berberi dillerindeki kimi menfi edatlarla biçimsel paralellik taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لاAnlamlıNefy ve nehiyBir önermeyi, eylemi veya varlığı olumsuzlama ve engellemeHedef edat; Kur'an'da çok sık geçer
الAnlamlıBelirlilik ve işaretBaşına geldiği ismi belirli kılan harf-i tarif veya isim köküKur’an’da bağımsız kök olarak geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لاMerkezOlumsuzlamaGenel, sürekli, ontolojik ve eylemsel mutlak retBütün zamanları ve isim cinsini kapsayabilen ana nefy edatıdır
ماKomşuOlumsuzlamaŞimdiki zaman ve somut durum odaklı nefyGenellikle mevcut durumu veya vuku bulmuş olguyu olumsuzlar
لمKomşuOlumsuzlamaGeçmişe matuf mutlak cezm ve nefyMuzari fiilin anlamını geçmişe çevirerek gerçekleşmediğini bildirir
لنKomşuOlumsuzlamaGeleceğe matuf kesin ve ebedi nefyGelecekte eylemin asla vuku bulmayacağını tekit ile vurgular
ليسKomşuOlumsuzlamaHâl ve nitelik olumsuzlamasıİsim cümlesinde özne ile yüklem arasındaki bağı kaldıran nakıs fiil
نعمZıtTasdik ve onaylamaBir önermeyi kabul etme ve doğrulamaNefyin tam zıddı olarak hükmü ikrar ve teyit eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلاYokluk, ret, engellemeVarlığı, hükmü veya eylemi geçersiz kılan nefy ve nehiy edatıKesin
Latincenon, neDeğil, -menon düz olumsuzlamayı, ne ise yasaklama ve kaçınmayı karşılarKesin
İngilizceno, notHayır, değilno isimsel yokluğu ve cevabı, not ise önerme olumsuzlamasını verirKesin
Almancanein, nicht, keinHayır, değil, yoknein onaylamamayı, nicht eylemi, kein ise cinsin yokluğunu karşılarKesin
Fransızcane... pas, nonDeğil, hayırİkili yapıyla eylemi ve tek başına cevabi olumsuzlamayı temsil ederKesin

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Cinsi nefyeden لاMutlak yokluk ve ilahlık iddiasının geçersiz kılınmasıTevhid ve kesin ontolojik ret bağlamında (Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:2)
Muzari fiili nefyeden لاSüreklilik arz eden genel olumsuzlama ve kanuniyetHidayet, iman ve sünnetullahın değişmezliği bağlamında (Bakara 2:6, Enbiya 21:24)
Nehiy bildiren لاKesin yasaklama ve sakındırmaİlahi emir, ahlaki ve hukuki sınırlar bağlamında (Bakara 2:22, İsrâ 17:32)
Pekiştirme / Zâide لاSözün teyidi ve yeminin kuvvetlendirilmesiYemin ve ret içerikli sarsıcı beyanlarda (Vâkıa 56:75, Kıyâme 75:1)
İstiğrâk ve tenbih ile ألاDikkat çekme, uyarı ve mutlak hakikat beyanıGafletten uyandırma ve nifakın ifşası bağlamında (Bakara 2:12, Hûd 11:60)
Soru ile birleşen أفلا / أولاAkletmeye ve ibret almaya sevk eden kınamaKozmik deliller ve tarihten ders çıkarma bağlamında (Bakara 2:44, Yâsîn 36:68)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ilkesi ve sıfatlarTevhid kelimesindeki cinsin nefyi ile uluhiyetin diğer varlıklardan mutlak soyutlanmasıTenzih, gayrın reddi ve mutlak selb
FıkıhNehiy ve haramlık hükümleriYasaklama bildiren nehyin fıkıhta fesat veya butlan doğurup doğurmadığı meselesiTahrîm, men ve ibtal
TefsirKasem ve zâide edat tartışmalarıBaşta gelen edatın inkârcıların sözünü reddetme mi yoksa tekit mi olduğu tartışmasıReddiye, tekit ve fesahat
HadisNehiy sigaları ve genel kurallarZarar vermeme ve zararla karşılık vermeme gibi külli fıkhi kaidelerin kuruluşuKülli nehiy ve temel hukuki yasaklar

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve itikatMutlak tenzih ve retSahte ilahların ve ortakların bütünüyle tasfiyesiİman önce olumsuzlama ile başlar; batıl reddedilmeden hak ikrar edilemezKesin
İlmiMantık ve epistemolojiYanlışlama ve önerme değillemeHatalı hipotezlerin ve geçersiz hükümlerin elenmesiBilimsel doğrulama kadar yanlış olanın tespiti ve dışlanması esastırGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve otoriteYasağın tespiti ve sınır çekmeKeyfi gücün ve taşkınlığın sınırlandırılmasıAnayasal ve ilahi sınırların ihlal edilmesini engelleyen meşruiyet bariyeriGüçlü
İktisadiMülkiyet ve muamelelerHaksız kazancın engellenmesiSömürü ve faiz mekanizmalarının menedilmesiEkonomik dolaşımda zararlı unsurların yasaklanarak adil dengenin korunmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBoş küme ve mantıksal NOT operatörüBir kümenin elemansızlığını veya ikili mantıkta bir durumun tersine çevrilerek sıfırlanmasını temsil ederKesin
Beşeri bilimlerTabu, veto ve hukuki yasakToplumsal yapının varlığını korumak için konulan nihai sınırlar ve eylemsiz kılma mekanizmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın yalnızca basit bir gramer olumsuzlaması veya anlık bir 'hayır' cevabı olarak görülmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bâtılı kökünden kazıyan, sahte otoriteleri lağveden ve varlık hiyerarşisini yeniden kuran kurucu bir inşa aracı olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevhid kelimesindeki ret aşamasının ciddiyetini kavrayamamak ve ilahi yasakların ontolojik bağlayıcılığını sıradan tavsiyelere indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an düşüncesinde arınma ve tahliye, inşadan önce gelir; tevhid, şirk unsurlarının bütünüyle reddedilmesi temeline dayanır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid beyanları, şeriatın ana yasakları, kozmik kanuniyet bildiren ayetler ve muhatabı sorgulamaya çağıran istifham bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece olumlu kabullerden ibaret olduğu yanılgısını giderir; hakikatin ancak sahte olanın kesin bir dille reddiyle kurulabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYönelmiş bir gücü, hareketi veya talebi en baştan durdurarak geri püskürtme ve sıfırlama.
  • Soyut anlamBir önermenin, varlık iddiasının veya eylemin geçerliliğini mantıksal ve ontolojik düzeyde mutlak olarak hükümsüz kılma.
  • Sistematik karşılıkSisteme dâhil olmaya çalışan meşruiyetsiz unsurları dışarıda bırakan negatif filtre ve varoluşsal sınır.
  • LaTeX modeli¬P  ⟹  S∖{x∣P(x)}
  • LaTeX açıklamasıModelde P belirli bir varlık veya eylem iddiasını, ¬ olumsuzlama işlevini, S genel varlık ve eylem kümesini, {x∣P(x)} ise olumsuzlanan unsurların alt kümesini temsil eder; bu alt kümenin evrensel kümeden bütünüyle çıkarılması mutlak tenzih ve nehyi gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل