لحي
ل - ح - ي
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sakalım
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لحى
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.264 harfباب الحاء واللام و وايء معهما
ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات
حلو:
الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى.
وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من
باب الحاء واللام و وايء معهما ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات حلو: الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى. وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من هَمَزَهُ فقال: حلأّتُ السَّويقَ، وهذا غلط. وحلا في عيني يَحْلو حَلْواً، وحَلِيَ بصدري يَحْلَى حُلواناً. ومن الحُلْوان وهو ما يُعطاه الكاهن ويجعل له على كهانته: حلا يَحْلو حُلْوانا، وهو أن تعطيه شيئاً على كهانته، وعلى أن يُزوّجه ذات محرم كالرِشوْةِ. والحَلاوَى: ضَرْبٌ من النّبات يكون بالبادية، الواحدة: حلاوِيَةٌ بوزن رَباعِيَةٍ. وحَلاَوةُ القفا: حاقُّ وَسَطِه. والحِلْوُ: حَفٌّ صغيرٌ يُنْسَجُ به، وشبّه الشّماخ لسان الحمار به فقال: قُوَيْرحُ أعـوامٍ كـأنّ لـسـانَـه إذا صاح حِلْوٌ زلّ عن ظَهْر مِنْسَجِ وحُلوان: كورة. وحُلوانُ المرأة: مَهْرُها. ويقال: بل كانت تُعطَى على متعتها بمكّة. حلي: والحَلْيُ: كلّ حِلْيةٍ حلَّيْتَ بهى امرأة أو سيفاً أو نحوه، والجميع: حُلِيّ. وحَلِيَتِ المرأة- لغة- أي: لَبِسَتْهُ. والحَلْيُ للمرأ وما سواها، فلا يقال إلاّ حِلْيَةٌ للسيف ونحوه. والحِلْيةُ: تَحْلِيَتُك وجه الرّجل إذا وصفته. ويقال: حَلِيَ منه بخير يَحْلَى حَلًى- مقصور- إذا أصاب خيراً. والحَلِيُّ: يبيس النَّصِيّ وكلّ نباتٍ يُشْبِهُ نَباتَ الزَّرْعِ. قال: نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ ومَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ ويُقال: ما أَحْلَى فلانٌ ولا أَمَرَّ، أي: ما تَكلَّم بحُلو ولا مُرٍّ. وامرأة حاليةٌ ومتحلّية. حلأ: الحُلاءة بوزن فُعالة: حُكاكةُ حَجَرين يُحَكُّ أحدهما بالآخر، تكحل بها العين. حَلَأْته حَلْءاً- مجزوم مهموز- إذا كحلته بها. وحلأتُ الإِبلَ: حبستها عن الوِرْدِ. وحلأتُ الأديمَ: قَشَرْتُ عنه التَّحْلِيَء، والتَّحليءُ: القشر الذي على وجه الأديم مما يلي منبِتَ الشَّعر. لحى: اللَّحيان: العظمان اللذان فيهما منابت الأسنان من كلّ ذي لَحْيٍ، والجميع: أَلْحٍ واللِّحا- مقصور- واللِّحاُء- ممدود: ما على العصا من قشرها. والْتَحَيْتُ اللِّحاء، ولَحَيْتُهُ الْتِحاءً ولَحْياً إذا أخذت قشره. واللُّحَى- مقصور، جمعُ اللِّحية وفي لغة: اللِّحَى. وتلحّيتُ العمامةَ: جعلتُها تحَت الحَنَكِ. ورجلٌ لِحيِانيّ: طويلُ اللِّحيةِ. وبنو لحيان: حيٌّ من هَذَيل. واللِّحاء والمُلاحاةُ: الملامة، كالسَّباب بينهم. واللِّحاء: اللّعنُ والعَذل، واللَّواحي: العواذل. حول: والحَوْل: سَنةٌ بأَسْرِها. تقول: حال الحَوْلُ، وهو يَحُول حَوْلاً وحؤولاً، وأحال الشّيءُ إذا أتى عليه حول كامل. ودارٌ مُحِيلةٌ: غاب عنها أهلُها منذ حول، وكذلك إذا أتت عليها أحوال، ولغة أخرى: أَحْوَلَت الدّار. وأَحْوَلَ الصّبِيُّ إذا تمَّ له حَوْل، فهو مُحْوِل. والحَوْل: الحِيلة. تقول: ما أَحْوَلَ فلاناً، وإنّه لذو حِيلةٍ، والمُحَالةُ: الحِيلة نفسها. ويقولون في موضع لا بدَّ: لا مَحَالَةَ، وقد يُنوَّن في الشِّعر اضطراراً. والاحتيالُ والمُحاوَلةُ: مطاليتك الأمر بالحِيَل، وكلّ من رامَ أمراً فقد حاول. قال: ألا تَسألانِ المرءَ مـاذا يُحـاولُ أَنْحَبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وباطِلٌ ورجُلٌ حُوَّل: ذو حِيَل. قال: وما غرّهم لا بارَكَ الله فيهـم به وهو فيه حُوَّلُ الرَّأيِ قُلَّبُ وامرأة حُوَّلَة وقُلَّبَة. ورجلٌ مِحْوالٌ: كثير مُحالِ الكلام، والمحال من الكلام: ما حُوّل عن وجهه. وكلامٌ مُسْتَحيلٌ: محالٌ. وأرضٌ مُسْتَحالةٌ: تُرِكَتْ حَوْلاً أو أَحْوالاً عن الزّراعة. وقوس مُسْتَحالَةٌ: في سِيئَتِها اعوجاجٌ. ورِجْلٌ مُسْتَحالَةٌ: إذا كان طَرَفا السّاقين منها مُعْوَجَّين. وكلّ شيءٍ استحال عن الاستواء إلى العِوَجِ، يقال له: مُستحيل. والحَوْلُ اسم يجمع الحَوَالَيْ، تقول: حوالَيِ الدّار كأنها في الأصل: حوالَيْنِ، كقولك جانِبَيْن، فأُسْقطتِ النّونُ، وأُضيفَتْ، كقولك: ذو مالٍ، وأولو مالٍ. والحِوالُ المُحاوَلةُ. حاولتُه حِوالاً ومُحاوَلةً. والحِوالُ: كلّ شيءٍ حال بين اثنين، يقال: هذا حِوَالُ بَيْنِهِما، أي: حائل بينهما. فالحاجز والحجاز والحِوَل يجري مَجْرَى التّحويل. وحال الشيءُ يحول حؤولاً في معنيين، يكون تغييراً، ويكونُ تحويلاً. والحائل: المُتَغَيِرّ اللَّوْن. رمادٌ حائِلٌ، ونباتٌ حائِلٌ. وحوّلتُ كسائي إذا جعلت فيه شيئاً ثم حملته على ظهري، والاسم: الحالُ. والحائلُ: كلّ شيء يتحركُ من مكانِه، أو يتحوّل من مَوْضعٍ إلى مَوْضِعٍ، ومن حالٍ إلى حالٍ. قال: رمقتُ بعيَنْي كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ لأنَظُرَ قبلَ اللَّيْلِ كيفَ يحولُ وناقةٌ حائل: التي لم تحمل سنةً أو أكثر، حالت تحول حِيالاً وحُؤُولاً، والجميع: الحِيالُ والحُولُ، وقالوا للجميع: حولَك. قال: وراداً وحُوّاً كلَوْن البُـرود طوال الحدود فحُولا وحُولا والحِيلانُ: الحدائد بخُشُبِها يُداسُ بها الكُدْسُ. والحَوَالَةُ: إحالتك غريماً، وتحوّل ماءٍ من نَهْرٍ إلى نَهْر. والحَوَلُ: إقبالُ الحَدَقَةِ على الأنف. حَوِلَتْ تَحْوَل. وإذا كان الحول يَحْدُث ويَذْهَبُ قيل: آحْوَلَّتْ عينه احوِلالاً، وآحْوالَّت احويلالاً. ولغةُ تميمٍ: حالَتْ عينُه تَحالُ حَوَلاً. والحال تؤنث فيقال: حال حسنة. وحالات الدّهر وأحواله: صروفه. والحال: الوقت الذي أنت فيه. والحال: التُّراب اللّيّنُ الذي يُقالُ له: السَّهْلة. والحُوِلَاءُ من النّاقة كالمَشِيمِة من المرأة. قال: على حُوَلاء يَطْفو السُّخْدُ فيها فَراها الشَّيُذمانُ عنِ الجنين ويروى: الشَّيمذان. وآحْتَوَلَه القومُ: احتوشوا حَوَالَيْه. والمَحَالَةُ: مَنْجَنُونٌ يُستَقَى عليه. والجميع مَحاوِلُ. والمَحَالَةُ والمَحَالُ: واسط الظَّهْر. يُقال: هو مَفْعَلٌ، ويُقال: مَفالٌ، والميم أصليّة. لوح: لوح الّلوْحُ: كلّ صحيفةٍ من صفائح الخشب والكَتِفِ إذا كتب عليها سُميّ لوح. وألواحُ الجَسَد: عِظامُه ما خلا قَصَبَ اليدَيْنِ والرِجْلَيْن. ويقال: بل الألواحُ من الجَسَدِ كلّ عظْمٍ فيه عِرَضٌ. ولاحَهُ العطشُ ولوّحه، إذا غيَّره، ولاحَهُ البَرْدُ، ولاحَهُ السُّقْمُ والحُزْنُ. والمِلْواحُ: الضّامر. قال العجاج: من كلِّ شَقَّاءِ النَّسا مِلْواحِ والمِلْواح: العظيم البطن. قال: يتبعنَ إثرَ بازلٍ مِلْواحِ والمِلْواحُ: العطشانُ. واللُّوْحُ: النّظرةُ كاللَّمْحةِ. لُحتُه ببصري لَوْحَةً، إذا رأيته ثُمَّ خَفِيَ عليك. وأَلاَحَ البَرْقُ فهو مُليحٌ. قال: رأيتُ وأَهْلي بوادي الرَّجي عِ من نحوِ قَيْلَةَ برقاً مُليحا يُليحُهُمْ: يدعوهم إلى مَطَره. وكلّ من لَمَعَ بشيء فقد ألاحَ ولَوَّح به. والمِلْواحُ: أن تَعْمِد إلى بومةٍ فَتَخيِطَ عينها، وتَشُدَّ في رِجْلها صوفةً سوداء، وتجعل له مَرْبأة، ويَرْتَبِىءُ الصّائد في القُتْرة ويطيّرها ساعة بعد ساعة، فإذا رآها الصّقر أو البازي سقط عليها فأَخَذَهُ الصّيّاد، فالبومةُ وما يليها يسمّى: ملواحاً. ويقال للشيء إذا تلألأ: لاح يلوح لَوْحاً ولُوُوحاً. والّلِياحُ: الثَّوْرُ الوحشيُّ لبياضِه، والصُّبْح يُقال له: لِياحٌ. واللُّوحُ: الهواءُ. قال: يَنْصَبُّ في اللُّوحِ فما يفوتُ وحل: الوَحَلُ: طينٌ يرتَطِم فيه الدّوابّ وَحِلَ فيه يَوْحَلُ وَحَلاً فهو وَحِلٌ إذا وقع في الوحل، والجميع: الأَوْحال والوُحُولُ. واستوحل المكانُ. ولح: الوَليحةُ: الجُوالِقُ الضَّخْمُ الواسع. والجميع: الوَليح.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR683 harfMadde başı: لحىاللحْيُ: منبِت اللِحْيَةِ من الإنسان وغيره؛ والنسبة إليه لَحَوِيٌّ. وهما لَحْيانِ وثلاثة أَلْحٍ، والكثير لُحِيٌّ. واللحيَة معروفة، والجمع لِحًى ولُحًى أيضاً. وقد الْتَحى الغلام. ورجلٌ لِحْيانِيٌّ: عظيم اللِحْيَةِ. والتَلَحِّي: تطويق العمامة تحت الحنَك. واللِحاءُ ممدود: قشر الشجر. وفي المثل: "لا تدخل بين العصا ولِحائِها". ولَحَوْتُ العصا ألْحوها لَحْواً، إذا قشرتَها. وكذلك لَحَيْتُ العصا ألْحي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok25.451 harfباب الحاء واللام
حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) .
حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.546 harf(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد) اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز) اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR666 harf* ل ح ي * * اللَّحْيُ * منبت * اللِّحْيَةُ * من الإنسان وغيره وهما لَحْيَانِ وثلاثة * ألْحٍ * والكثير * لُحَيّ * على فُعُول و * اللِّحْية * معروفة والجمع * لُحِىً * بكسر اللام وضمها نظير الضم في ذروة وذراً وقد * الْتَحَى * الغلام ورجل * لِحْيانِيّ * بالكسر عظيم اللحية و * التَّلَحِّي * تطويق العمامة تحت الحنك وفي الحديث ﴿أنه نهى عن الاقتعاط وأمر بالتلحي﴾ و * اللِّحَاءُ * مكسور ممدود قشر الشجر و
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.568 harf: ( ي *!اللَّحْيَةُ ، بالكسْرِ ) ، هذا هو المَشْهورُ المَعْروفُ ؛ وحَكَى الزَّمَخْشرِي فيه الفَتْح ، وقالَ : إنَّه قُرِىءَ به قولُه تعالى : ﴿لا تَأْخُذُ *!بِلَحْيَتِي﴾ ؛ وهو غريبٌ ، نقلَهُ شيْخُنا : شَعَرَ الحَدَّيْنِ والذقْن .
وقال الجوهريُّ : اللِّحْيَةُ معروف ، ( ج *!لِحًى ، بالكسر ، ( *!وَلُحًى ) أيضاً ، بالضَّمِّ مِثْلُ : ذِرْوةٍ وُذرًى ، عن يعقوب .
قال شيْخُنا : هو مِنْ نَظَائِرِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.229 harfMadde başı: لحىلُحِىَ
1 لُحِىَ ذ : see a verse cited voce خَطَبَ. ― -b2- لَحَاهُ اللّٰهُ: see شَرَاهُ.
تَلَحَّى
5 تَلَحَّى ذ , (S, Mgh,) and تلحّى بِعِمَامَتِهِ, (TA, art. عجر,) He wound a part of his turban under his lower jaw: (S, Mgh:) as also تَحَنَّكَ, q. v.
اِلْتَحَيْتُ اللَّحْمَ عَنِ العَظْمِ
8 اِلْتَحَيْتُ اللَّحْمَ عَنِ العَظْمِ ذ [I peeled off the flesh from the bone]. (O, K, in art. سلق.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR765 harfلَحَى
لَحَى I ( n. ac. لَحْي 1 ),
a. see supra (a) .
b. A ( n. ac. لَحْي 1 ), Insulted, vilified; chid.
لَاْحَيَ
لَاْحَيَ III ,
a. Quarreled with.
أَلْحَيَ
أَلْحَيَ IV ,
a. Did wrong.
تَلَحَّيَ
تَلَحَّيَ V ,
a. Tied the turban beneath the chin.
تَلَاْحَيَ
تَلَاْحَيَ VI ,
a. Quarreled, had words.
اِلْتَحَيَ
اِلْتَحَيَ VIII ,
a. Grew a beard.
لَحْي
لَحْي
a. [ 1I ], Chin.
لِحْيَة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler10 mücavir (13 toplam)
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- رقب
1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir
- خشي
1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
- سري
1 ortak ayet · Akan deredir
- فرق
1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- بنو
1 ortak ayet · Oğullar
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ يَابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي
SakalımO da: Ey anamın oğlu; saçımdan sakalımdan tutma. Doğrusu; İsrailoğulları arasına ayrılık soktun, sözüme bakmadın, demenden korktum, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لحي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Âhirinde illetli (nâkıs) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رأس, شعر, عنق |
| Zıt Kök | مرد |
| Çekirdek Özet 1 | Çene kemiği, çene üzerinde biten sakal ve ağacın kabuğunu soyup sıyırma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yüzündeki vakar, yaş ve kimlik alameti olan çene ve sakal uzvu |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin, vakarın ve dokunulmazlığın somut cisimleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir kıl kümesi sayarak ayetteki haysiyet ve otorite boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لح | Yapışma, bitiştirme, sıyırarak sarma ve kavrama; لحف, لحم, لحق, لحد köklerinde görüldüğü gibi bir yüzeye sıkıca tutunma veya örtme | ي | Çekirdeğin sağladığı yapışma ve örtme hareketini çene kemiğine ve onun üzerini örten kıla (sakala) veya dış kabuğun soyulmasına hasrederek özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, çekme, bağlama ve otorite kurma hareketi |
| ح | Çit, duvar | Kuşatma, sınırlama, sarma ve koruyucu perde oluşturma |
| ي | El ve kol | Tutma, kavrama, müdahale etme ve iş yapma uzvu |
| لحي | Çitin ve sınırın elle kavranıp çekilmesi | Çene bölgesindeki koruyucu örtünün (sakalın) ve çene kemiğinin elle tutulması, çekilmesi ve sınırının sıyrılması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alt çene kemiği (el-lehy) ve üzerinde biten sakal (el-lihye); ayrıca ağacın dış kabuğunu sıyırıp soymak (lahyü'l-asâ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer'e atfedilen beyitte bir topluluğun kabuğunun soyulur gibi hırpalanıp sürülmesi anlamında kullanılmıştır: لَحَيْنهم لَحْيَ العصا فطردنَهم / إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir kimseyi kınamak, azarlamak ve yüzünün derisini soyarcasına hicvetmek manasında 'lehaytühu' şeklinde mecazen yer almıştır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde لحي kökü, çene, yanak ve çene kemiği anatomik adlandırmalarında ortak bir arkaik Afro-Asyatik mirasa dayanır. İbranicede lĕḥî (לְחִי) kelimesi çene kemiği ve yanak anlamına gelir; nitekim Şimşon kıssasında bir eşeğin çene kemiği için bu kelime kullanılır. Süryanicede ve Aramicede de leḥyā (ܠܚܝܐ) doğrudan çene ve yanak uzvunu ifade eder. Akadcada lētu kelimesi yanak bölgesini gösterir ve fonetik bakımdan bu çekirdekle akraba sayılır. Arapçada kök bir yandan çene kemiği ve sakal (el-lihye) somut anatomik anlamını korumuş, diğer yandan çeperi/kabuğu soyma (el-lihâ') ve dolayısıyla mecazen kınama, azarlama eylemlerine doğru bir semantik genişleme yaşamıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Brockelmann.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çene kemiği, sakal ve kabuk soyma | Anatomik bir uzuv adı ile yüzeyden sıyırma eylemi arasındaki çift kutuplu kök yapısı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lĕḥî, Süryanice leḥyā | Çene, çene kemiği ve yanak anlamında ortak Batı Sami kökeni | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca lētu | Yanak ve yüzün alt yan kısmı ile fonetik ve semantik paralellik | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لحي | Anlamlı | Çene kemiği, sakal, soymak | Çene kemiği ve sakalı ifade eder, Kur'an'da geçer | Hedef kök |
| ليح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| حلي | Anlamlı | Süslenmek, tatlı olmak | Takı, ziynet ve göze/gönle hoş gelen nitelik | Kur'an'da geçer |
| حيل | Anlamlı | Dönüşmek, araya girmek | Güç, dönüşüm ve iki şeyin arasını ayırma | حول ile eş kökenli, Kur'an'da geçer |
| يلح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş Arapçada mühmeldir | Kur'an'da geçmez |
| يحل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş Arapçada mühmeldir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لحي | Merkez | Çene, sakal, vakar | Yüzün alt kısmını ve çenedeki kılları, şahsiyet uzvunu ifade eder | Anatomik ve toplumsal vakar simgesi |
| رأس | Komşu | Baş, tepe | Bütünsel üst organı ve zihinsel merkezi temsil eder | Tâhā 20:94'te sakal ile birlikte anılır |
| شعر | Komşu | Kıl, tüy, his | Vücuttaki kılların genel cins adıdır, konumu ve vakar boyutu içermez | Genel biyolojik örtü |
| عنق | Komşu | Boyun | Başın altındaki taşıyıcı eksendir, sakal ve çene gibi haysiyet tutamağı değildir | Anatomik taşıyıcı bölge |
| مرد | Zıt | Sakalsızlık, tüysüzlük | Yüzde sakal ve tüy bulunmama hali (emred); vakar örtüsünden yoksunluk | Biyolojik zıtlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لحي | Çene kemiği, sakal | Çene bölgesi ve üzerindeki sakal kılları | Kesin |
| Latince | barba, maxilla | Sakal, çene kemiği | Barba sakalı, maxilla ise çene kemiğini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | beard, jaw | Sakal, çene | Beard yüzdeki sakalı, jaw ise alt çene yapısını verir | Kesin |
| Almanca | Bart, Kinnlade | Sakal, çene | Bart sakal örtüsünü, Kinnlade alt çeneyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | barbe, mâchoire | Sakal, çene | Barbe sakal kıllarını, mâchoire kemiksel çeneyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِلِحْيَتِي | İnsanın çene sakalı | Hârun'un Mûsâ'ya karşı vakar, haysiyet ve kardeşlik hukukuna sığınarak fiziksel müdahaleyi durdurma hitabı; Tâhā 20:94 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin beşeri halleri | Peygamberler arası öfke, celal ve beşeri münasebetlerin ismet sıfatıyla telifi | Vakar ve beşeri duygu tezahürü |
| Fıkıh | Diyet ve fıtrat ahkâmı | Sakalın kesilmesi veya yakılmasında diyet miktarı; fıtrat sünneti olarak sakal bırakma | Dokunulmazlık ve cismani bütünlük |
| Tefsir | Hârun ve Mûsâ kıssası | Mûsâ'nın kardeşinin sakalından ve başından tutmasının psikolojik ve tebliğsel tahlili | Şiddetli teessür ve haysiyet hitabı |
| Hadis | Şemail ve fıtrat | Hz. Peygamber'in sakal vasfı ve fıtrat hükümleri bağlamındaki rivayetler | Hilkat, vakar ve sünnet |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve tebliğ emaneti | Vakar ve hürmet nişanesi | Dokunulmazlığı hatırlatma | Dini önderlikte yaş ve tecrübenin getirdiği saygınlık | Güçlü |
| İlmi | İnsan anatomisi | Çene kemiği ve kıl örtüsü | Fizyolojik koruma | Yüz kemik yapısının ve çene ekleminin korunması | Kesin |
| Siyasi | Liderlik ve otorite hiyerarşisi | Haysiyet ve dokunulmazlık simgesi | Otorite çatışmasını teskin etme | Siyasi öfke anında muhatabın dokunulmazlığına saygı çağrısı | Güçlü |
| İktisadi | Diyet ve bedensel tazminat hukuku | Değer taşıyan beden azası | Maddi tazminat belirleyicisi | Sakalın kalıcı olarak yok edilmesinin tam diyet gerektirmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koruyucu sınır katmanı | Bir yapının çekirdeğini çevreleyen ve dış müdahalelere ilk tepkiyi veren yüzey bariyeri | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Toplumsal vakar ve kimlik göstergesi | Bireyin statüsünü, olgunluğunu ve dokunulmazlık alanını temsil eden somut sembol | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca şekilsel bir kıl yığınına indirgeyerek metindeki çene kemiği ve vakar boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın yüzündeki dokunulmazlığı, manevi haysiyeti, yaş olgunluğunu ve kardeşlik hukukunu temsil eden somut uzuv |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mûsâ ile Hârun arasındaki olayı sıradan bir sokak kavgası gibi algılamak; Hârun'un hitabındaki haysiyet ve hukuk uyarısını kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da peygamberlerin en yoğun insani ve celalli karşılaşma anında bedensel vakar ve haysiyetin nasıl savunulduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tâhā suresinde Buzağı fitnesi sonrası Hz. Mûsâ ile Hz. Hârun arasındaki hesaplaşma sahnesinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Peygamberlerin hissiyatsız birer abide olduğu zannını yıkar; celal anında dahi fıtrata ve haysiyete dayalı hitabın teskin ediciliğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİnsanın alt çene kemiği, bu kemiğin üzerinde biten sakal örtüsü ve bir nesnenin dış kabuğunun soyulması.
- Soyut anlamŞahsiyetin dışa vuran vakarı, bedensel ve manevi dokunulmazlık, hürmet ve otorite alameti.
- Sistematik karşılıkÖfke ve şiddet yönelimine karşı bedensel ve ahlaki haysiyet kalkanının devreye girmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde fiziksel müdahale veya baskı kuvvetini, muhatabın taşıdığı vakar ve haysiyet katsayısını temsil eder. Sınır operatörü , temasın dokunulmaz uzva (sakala ve başa) ulaştığı eşik noktasıdır. Eşitliğin sağ tarafındaki ifadesi, haysiyet uyarısıyla çatışmanın durdurulmasını ve kardeşlik hukukunun ihlal edilmeksizin dengelenmesini sembolize eder.