لحي
ل - ح - ي
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sakalım
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لحى
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.264 harfباب الحاء واللام و وايء معهما
ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات
حلو:
الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى.
وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR683 harfMadde başı: لحىاللحْيُ: منبِت اللِحْيَةِ من الإنسان وغيره؛ والنسبة إليه لَحَوِيٌّ. وهما لَحْيانِ وثلاثة أَلْحٍ، والكثير لُحِيٌّ. واللحيَة معروفة، والجمع لِحًى ولُحًى أيضاً. وقد الْتَحى الغلام. ورجلٌ لِحْيانِيٌّ: عظيم اللِحْيَةِ. والتَلَحِّي: تطويق العمامة تحت الحنَك. واللِحاءُ ممدود: قشر الشجر. وفي المثل: "لا تدخل بين العصا ولِحائِها". ولَحَوْتُ العصا ألْحوها لَحْواً، إذا قشرتَها. وكذلك لَحَيْتُ العصا ألْحي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok25.451 harfباب الحاء واللام
حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) .
حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى .
باب الحاء واللام حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) . حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى . قلت المعروف : حلا الشيءُ يحلُو حلاوَةً . واحلَوْلَيتُه أحلَوْلِيه احلِيلاَءً إذا استحليْتَه . اللحيانيّ : احلَوْلت الجاريةُ تحلَوْلى إذا استُحْلِيت واحلَوْلاها الرجل وأنشد : لكَ النَّفْسُ وَاحْلَوْلاَكَ كلُّ خَلِيلِ أَحْلَيْتُ المكانَ واستَحْلَيْتُه وحَلِيت به بمعنى واحد . وقال الليث : تقول حلَّيْتُ السَّوِيقَ ، ومن العرب من همزه فقال حَلأتُ السويق ، وهذا فهم غلط . قلت : قال الفرّاء : توهمت العربُ فيه الهمْزَ لمّا رَأَوْا قولَهم : حَلَّأتُهُ عن الماء أي : منعتهُ مهموزاً . وروَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : احلَوْلَى الرجلُ إِذا حَسُن خُلُقُه ، واحْلَوْلَى إذا خَرَج من بَلَدٍ إلى بلد . وقال الليثُ : قال بعضهم : حَلاَ في عيْنِي وهو يَحْلُو حَلْواً . وحَلِيَ بِصَدْرِي ، وهو يَحلَى حُلْوَاناً . قلت : حُلْوَانٌ في مصدر حَلِيَ بصدري ، خطأٌ عندي ، وقال الأصمعيُّ : حَلِيَ في صدري يحْلَى ، وحَلاَ في فمي يَحلُو . وقال أبو عُبَيْدٍ في تفسير حديث النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ نهى عن حُلْوان الكاهن . قال الأصمعيّ : الحُلْوَانُ ما يُعْطَاه الكاهنُ ويُجْعَلُ له على كهانته . يقال منه حَلَوْته أَحْلُوه حُلْوَاناً ، إذا حَبَوْتَه ، وأنشد لأوسِ بن حَجَر يذمّ رجلاً : كأنّي حَلَوْتُ الشعْرَ يومَ مَدَحْتُه صفَا صَخْرَةٍ صَمَّاءَ يُبْساً بِلاَلُها قال فجعل الشعر حُلْوَاناً مثلَ العطاء . وقال أبو عبيدة : الحُلْوَانُ الرشْوَة ، يقال حَلَوْتُ أي : رشوت . وأنشد : فَمَنْ رَاكِبٌ أحْلُوهُ رَحْلاً ونَاقَةً يُبَلغ عنّي الشعْرَ إذْ ماتَ قائِلُهْ قال وقال غيره : الحُلْوَانُ أيضاً أن يأخذَ الرَّجُلُ من مَهْرِ ابْنَتِه لنفْسه . قال : وهذا عارٌ عند العرب . قالت امرأة في زَوْجها : لا يَأْخُذُ الحُلْوَانَ من بَنَاتِنَا وقال الليث : حُلْوَانُ المرأةِ مَهْرُهَا . ويقال بل ما كانت تُعْطَى على مُتعتها بمكَّة . قال : احْتَلَى فلانٌ لنفقة امرأته ومَهْرها ، وهو أن يتمحّل لها ويحتالَ ، أُخذ من الْحُلْوَانِ . يقال : احْتَلِ فتزوّجْ بكسر اللام وابْتَسِلْ من البُسْلَة . قال : والحلاوَى : ضرب من النَّبَات يكون بالبادية ، الواحدة حَلاوِيَةٌ على تقدير رَبَاعية . قلت لا أعرف الحَلاَوَى ولا الحَلاَوية ، والذي عرفته الحُلاَوَى بضم الحاءِ على فُعالى . وروى أبو عبيد عن الأصمعيّ في باب فُعالى : خُزَامَى وَرُخَامى وحُلاوَى ، كلّهُنَّ نبت . وهذا هو الصحيح . وقال الليث حَلاوَةُ القَفَا حَاقُّ وسَطِ القَفَا ، تقول ضربته على حَلاَوَةِ القفَا ، أي على وسطِ القَفا . شمر عن ابن الأعرابي : يقال : حلاوَةُ القَفَا ، وحَلْوَاءُ القفا وحُلْواءُ القفا . وهو وسط القفا . قال وقال الهوازني : حَلاوَةُ القفا فأسه . أَبو عُبَيْدٍ عن الكسائيّ : سقط على حَلاَوَةِ القَفا ، وحَلْوَاءِ القفا . قال : وحَلاوَةُ القفا تجوّز ، وليست بمعروفة . وأخبرني المنذريّ عن أحمد بن يحيى : قال : الْحَلوَاءُ يُمَدُّ ويُقْصَرُ ويُؤنّث لا غيرُ . ويقال للشَّجَرَةِ إذا أَوْرَقَتْ وأثْمَرَتْ : حَالِيَةٌ فإذا تناثر ورقها تعطّلت . وقال ذو الرُّمَّة : وَهَاجَتْ بَقَايا القُلْقُلاَنِ وعَطَّلَت حَوَالِيَّهُ هُوجُ الرِيّاحِ الحوَاصِد أي أيبستها فتناثرت . وقال الليث : الحِنْوُ حَفٌّ صغير يُنْسَجُ به ، وقاله ابن الأعرابيّ ، وقال : هي الخشبة التي يديرها الحائك وأنشد قول الشماخ : قُوَيْرِحُ أَعْوَامٍ كأنَّ لسانَه إِذَا صَاح حِلْوٌ زَلَّ عن ظَهْرِ مِنْسَجِ وقال الليث : حُلوان كورة . قلت هما فريقان إحداهما حُلْوَانُ العراقِ والأُخْرى حُلْوَانُ الشأم . وقال ابن السكيت : حَلِيَت المرأةُ ، وأَنا أَحْلِيها ، إذا جَعَلْتَ لها حَلْياً ، وبعضهم يقول : حَلَوْتُها بهذا المَعْنَى . وقال الليث : الحَلْيُ كلّ حِلْيَةٍ حلَّيْتَ به امرأةً أو سَيْفاً أو نحوَه . والجميع حُلِيّ قال الله : ( مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلاً جَسَداً ) ( الأعراف : 148 ) . ويقال تحلّت المرأة إذا اتخذت حُلِيّاً أو لبِسَتْه . وحلّيْتُها ، أي ألْبَسْتُهَا ، واتخذْتُه لها . قال ولغة حَلِيَتْ المرأة إذ لَبِسَتْهُ وأنشد : وحَلْي الشَّوَى مِنْهَا إذا حَلِيَتْ به على قَصَباتٍ لإشِنحات ولا عُصْل الشخَات الدقاق والعُصْل المعْوَجَّة . قال وإنما يقال الْحَليُ للمرأة ، وما سواها فلا يقال إلا حِلْيَةٌ للسيف ونحوه . قال : والحِلْيَةُ تحلِيَتُكَ وَجْهَ الرَّجُلِ إذا وصفته . ويقال : حَلِيَ مِنْهُ بِخَيْرٍ ، وهو يَحْلَى حَلىً مقصورٌ إذا أصاب خَيْراً . والحَلِيُّ نبت بعينه وهو مِنْ مَرْتَعٍ للنَّعَم والخيلِ ، إذا ظهرت ثمرَتُه أشبه الزَّرْعَ إذا أَسْبَل . وقال الليث : الحَلِيُّ يبس النَّصِيّ . قال : وهو كلُّ نبْتٍ يشبه نباتَ الزرع . قلت : قوله هو كل نبت يشبه نبات الزرع خطأٌ إنما الحَلِيُّ اسم نَبْتٍ واحِدٍ بعيْنه ولا يشبهه شيءٌ من الكلأ . وقال الليث : يقال امرأَةٌ حَالِيَةٌ ومُتَحَليَةٌ . ويقال : ما أَحْلَى فُلاَنٌ ولا أَمَرَّ أي ما تكلّم بحُلْوٍ ولا مُرَ . أبو عبيد عن الأصمعيّ يقال للبعير إذا زجرته حَوْبُ وحوبَ وحَبْ ، وللناقة حَلْ جزمٌ ، وحَلِي جزم لا حَلِيت . وقال أبو الهيثم : يقال في زجْر الناقة حَلْ حَلْ . قال : فإذا أدْخَلْتَ في الزَّجْرِ ألفاً ولاماً جرى بما يصيبه من الإعْرَابِ كقولك : والحَوْبُ لَمّا يُقَلْ والحل فرفعه بالفعل الذي لم يسمَّ فاعله . وقال اللحيانيّ : حَلِيَتْ الجاريةُ بعيني وفي عيني وبقلبي وفي قلبي ، وهي تحلَى حَلاوَةً ويقال أيضاً : حَلَتْ الجاريةُ بعيني وفي عيني ، تَحْلُو حَلاَوَةً . قال : واحلَوْلَيْتُ الجارية واحْلَوْلَتْ هي ، وأنشد : فلو كنتَ تُعْطِي حين تُسْأَلُ سامحت لكَ النفسُ واحْلَوْلاَكَ كلُّ خَليلِ ويقال : حلا الشيءُ في فَمِي يَحْلُو حلاوَةً ويقال حَلُوَت الفاكهةُ تَحْلُو حَلاَوَةً . قال : وحَلِيتُ العيشَ أَحْلاَه أي استحليْتُه . ويقال : أَحْلَيْتُ هذا المكانَ واستحْلَيْتُه وحَلِيتُ بهذا المكانِ . ويقال : ما حَلِيتُ منه شيئاً حَلْياً أي ما أصبت . وحكى أبو جعفر الرؤاسيُّ حَلِئتُ منه بطائلٍ فهمزَ أي ما أصبتُ . قال : وجمع الْحَلي حُلِيّ وحِلِيّ ، وجمع حِلْيَةِ الإنسان حِلىً وحُلىً . ومن مهموز هذا الباب : حلاء : قال شمر : الحالِئَةُ ضربٌ من الحيّات تَحْلأُ لمن تلسعه السُّمَّ كما يَحْلأُ الكحَّالُ الأرْمَد حُكَاكَةً فيكحَلُه بها . وقال الفراء : أحلِىءُ حَلُوءاً . وقال ابنُ الأَعرابيّ : حلأْتُ له حَلاَءً . وقال اللَّيْثُ الحُلاءَةُ بمنزلة فُعالة حكاكة حَجَرين تَكْحَلُ بها العين . يقال حَلأْتُ فُلاَناً حَلْأً ، إذا كَحَلْتَه بها . وقال أبو زيد : يقال أحْلأْتُ للرجل إحلاءً إذا حكَكْتَ له حُكَاكةَ حجرين فداوَى بحُكَاكتهما عينيه من الرَّمد . وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.546 harf(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد) اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز) اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR666 harf* ل ح ي * * اللَّحْيُ * منبت * اللِّحْيَةُ * من الإنسان وغيره وهما لَحْيَانِ وثلاثة * ألْحٍ * والكثير * لُحَيّ * على فُعُول و * اللِّحْية * معروفة والجمع * لُحِىً * بكسر اللام وضمها نظير الضم في ذروة وذراً وقد * الْتَحَى * الغلام ورجل * لِحْيانِيّ * بالكسر عظيم اللحية و * التَّلَحِّي * تطويق العمامة تحت الحنك وفي الحديث ﴿أنه نهى عن الاقتعاط وأمر بالتلحي﴾ و * اللِّحَاءُ * مكسور ممدود قشر الشجر و
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.568 harf: ( ي *!اللَّحْيَةُ ، بالكسْرِ ) ، هذا هو المَشْهورُ المَعْروفُ ؛ وحَكَى الزَّمَخْشرِي فيه الفَتْح ، وقالَ : إنَّه قُرِىءَ به قولُه تعالى : ﴿لا تَأْخُذُ *!بِلَحْيَتِي﴾ ؛ وهو غريبٌ ، نقلَهُ شيْخُنا : شَعَرَ الحَدَّيْنِ والذقْن .
وقال الجوهريُّ : اللِّحْيَةُ معروف ، ( ج *!لِحًى ، بالكسر ، ( *!وَلُحًى ) أيضاً ، بالضَّمِّ مِثْلُ : ذِرْوةٍ وُذرًى ، عن يعقوب .
قال شيْخُنا : هو مِنْ نَظَائِرِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.229 harfMadde başı: لحىلُحِىَ
1 لُحِىَ ذ : see a verse cited voce خَطَبَ. ― -b2- لَحَاهُ اللّٰهُ: see شَرَاهُ.
تَلَحَّى
5 تَلَحَّى ذ , (S, Mgh,) and تلحّى بِعِمَامَتِهِ, (TA, art. عجر,) He wound a part of his turban under his lower jaw: (S, Mgh:) as also تَحَنَّكَ, q. v.
اِلْتَحَيْتُ اللَّحْمَ عَنِ العَظْمِ
8 اِلْتَحَيْتُ اللَّحْمَ عَنِ العَظْمِ ذ [I peeled off the flesh from the bone]. (O, K, in art. سلق.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR765 harfلَحَى
لَحَى I ( n. ac. لَحْي 1 ),
a. see supra (a) .
b. A ( n. ac. لَحْي 1 ), Insulted, vilified; chid.
لَاْحَيَ
لَاْحَيَ III ,
a. Quarreled with.
أَلْحَيَ
أَلْحَيَ IV ,
a. Did wrong.
تَلَحَّيَ
تَلَحَّيَ V ,
a. Tied the turban beneath the chin.
تَلَاْحَيَ
تَلَاْحَيَ VI ,
a. Quarreled, had words.
اِلْتَحَيَ
اِلْتَحَيَ VIII ,
a. Grew a beard.
لَحْي
لَحْي
a. [ 1I ], Chin.
لِحْيَة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler10 mücavir (13 toplam)
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- رقب
1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir
- خشي
1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
- سري
1 ortak ayet · Akan deredir
- فرق
1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- بنو
1 ortak ayet · Oğullar
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ يَابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي
SakalımO da: Ey anamın oğlu; saçımdan sakalımdan tutma. Doğrusu; İsrailoğulları arasına ayrılık soktun, sözüme bakmadın, demenden korktum, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لحي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Âhirinde illetli (nâkıs) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رأس, شعر, عنق |
| Zıt Kök | مرد |
| Çekirdek Özet 1 | Çene kemiği, çene üzerinde biten sakal ve ağacın kabuğunu soyup sıyırma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yüzündeki vakar, yaş ve kimlik alameti olan çene ve sakal uzvu |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin, vakarın ve dokunulmazlığın somut cisimleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir kıl kümesi sayarak ayetteki haysiyet ve otorite boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لح | Yapışma, bitiştirme, sıyırarak sarma ve kavrama; لحف, لحم, لحق, لحد köklerinde görüldüğü gibi bir yüzeye sıkıca tutunma veya örtme | ي | Çekirdeğin sağladığı yapışma ve örtme hareketini çene kemiğine ve onun üzerini örten kıla (sakala) veya dış kabuğun soyulmasına hasrederek özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, çekme, bağlama ve otorite kurma hareketi |
| ح | Çit, duvar | Kuşatma, sınırlama, sarma ve koruyucu perde oluşturma |
| ي | El ve kol | Tutma, kavrama, müdahale etme ve iş yapma uzvu |
| لحي | Çitin ve sınırın elle kavranıp çekilmesi | Çene bölgesindeki koruyucu örtünün (sakalın) ve çene kemiğinin elle tutulması, çekilmesi ve sınırının sıyrılması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alt çene kemiği (el-lehy) ve üzerinde biten sakal (el-lihye); ayrıca ağacın dış kabuğunu sıyırıp soymak (lahyü'l-asâ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer'e atfedilen beyitte bir topluluğun kabuğunun soyulur gibi hırpalanıp sürülmesi anlamında kullanılmıştır: لَحَيْنهم لَحْيَ العصا فطردنَهم / إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir kimseyi kınamak, azarlamak ve yüzünün derisini soyarcasına hicvetmek manasında 'lehaytühu' şeklinde mecazen yer almıştır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde لحي kökü, çene, yanak ve çene kemiği anatomik adlandırmalarında ortak bir arkaik Afro-Asyatik mirasa dayanır. İbranicede lĕḥî (לְחִי) kelimesi çene kemiği ve yanak anlamına gelir; nitekim Şimşon kıssasında bir eşeğin çene kemiği için bu kelime kullanılır. Süryanicede ve Aramicede de leḥyā (ܠܚܝܐ) doğrudan çene ve yanak uzvunu ifade eder. Akadcada lētu kelimesi yanak bölgesini gösterir ve fonetik bakımdan bu çekirdekle akraba sayılır. Arapçada kök bir yandan çene kemiği ve sakal (el-lihye) somut anatomik anlamını korumuş, diğer yandan çeperi/kabuğu soyma (el-lihâ') ve dolayısıyla mecazen kınama, azarlama eylemlerine doğru bir semantik genişleme yaşamıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Brockelmann.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çene kemiği, sakal ve kabuk soyma | Anatomik bir uzuv adı ile yüzeyden sıyırma eylemi arasındaki çift kutuplu kök yapısı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lĕḥî, Süryanice leḥyā | Çene, çene kemiği ve yanak anlamında ortak Batı Sami kökeni | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca lētu | Yanak ve yüzün alt yan kısmı ile fonetik ve semantik paralellik | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لحي | Anlamlı | Çene kemiği, sakal, soymak | Çene kemiği ve sakalı ifade eder, Kur'an'da geçer | Hedef kök |
| ليح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| حلي | Anlamlı | Süslenmek, tatlı olmak | Takı, ziynet ve göze/gönle hoş gelen nitelik | Kur'an'da geçer |
| حيل | Anlamlı | Dönüşmek, araya girmek | Güç, dönüşüm ve iki şeyin arasını ayırma | حول ile eş kökenli, Kur'an'da geçer |
| يلح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş Arapçada mühmeldir | Kur'an'da geçmez |
| يحل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş Arapçada mühmeldir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لحي | Merkez | Çene, sakal, vakar | Yüzün alt kısmını ve çenedeki kılları, şahsiyet uzvunu ifade eder | Anatomik ve toplumsal vakar simgesi |
| رأس | Komşu | Baş, tepe | Bütünsel üst organı ve zihinsel merkezi temsil eder | Tâhā 20:94'te sakal ile birlikte anılır |
| شعر | Komşu | Kıl, tüy, his | Vücuttaki kılların genel cins adıdır, konumu ve vakar boyutu içermez | Genel biyolojik örtü |
| عنق | Komşu | Boyun | Başın altındaki taşıyıcı eksendir, sakal ve çene gibi haysiyet tutamağı değildir | Anatomik taşıyıcı bölge |
| مرد | Zıt | Sakalsızlık, tüysüzlük | Yüzde sakal ve tüy bulunmama hali (emred); vakar örtüsünden yoksunluk | Biyolojik zıtlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لحي | Çene kemiği, sakal | Çene bölgesi ve üzerindeki sakal kılları | Kesin |
| Latince | barba, maxilla | Sakal, çene kemiği | Barba sakalı, maxilla ise çene kemiğini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | beard, jaw | Sakal, çene | Beard yüzdeki sakalı, jaw ise alt çene yapısını verir | Kesin |
| Almanca | Bart, Kinnlade | Sakal, çene | Bart sakal örtüsünü, Kinnlade alt çeneyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | barbe, mâchoire | Sakal, çene | Barbe sakal kıllarını, mâchoire kemiksel çeneyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِلِحْيَتِي | İnsanın çene sakalı | Hârun'un Mûsâ'ya karşı vakar, haysiyet ve kardeşlik hukukuna sığınarak fiziksel müdahaleyi durdurma hitabı; Tâhā 20:94 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin beşeri halleri | Peygamberler arası öfke, celal ve beşeri münasebetlerin ismet sıfatıyla telifi | Vakar ve beşeri duygu tezahürü |
| Fıkıh | Diyet ve fıtrat ahkâmı | Sakalın kesilmesi veya yakılmasında diyet miktarı; fıtrat sünneti olarak sakal bırakma | Dokunulmazlık ve cismani bütünlük |
| Tefsir | Hârun ve Mûsâ kıssası | Mûsâ'nın kardeşinin sakalından ve başından tutmasının psikolojik ve tebliğsel tahlili | Şiddetli teessür ve haysiyet hitabı |
| Hadis | Şemail ve fıtrat | Hz. Peygamber'in sakal vasfı ve fıtrat hükümleri bağlamındaki rivayetler | Hilkat, vakar ve sünnet |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve tebliğ emaneti | Vakar ve hürmet nişanesi | Dokunulmazlığı hatırlatma | Dini önderlikte yaş ve tecrübenin getirdiği saygınlık | Güçlü |
| İlmi | İnsan anatomisi | Çene kemiği ve kıl örtüsü | Fizyolojik koruma | Yüz kemik yapısının ve çene ekleminin korunması | Kesin |
| Siyasi | Liderlik ve otorite hiyerarşisi | Haysiyet ve dokunulmazlık simgesi | Otorite çatışmasını teskin etme | Siyasi öfke anında muhatabın dokunulmazlığına saygı çağrısı | Güçlü |
| İktisadi | Diyet ve bedensel tazminat hukuku | Değer taşıyan beden azası | Maddi tazminat belirleyicisi | Sakalın kalıcı olarak yok edilmesinin tam diyet gerektirmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koruyucu sınır katmanı | Bir yapının çekirdeğini çevreleyen ve dış müdahalelere ilk tepkiyi veren yüzey bariyeri | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Toplumsal vakar ve kimlik göstergesi | Bireyin statüsünü, olgunluğunu ve dokunulmazlık alanını temsil eden somut sembol | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca şekilsel bir kıl yığınına indirgeyerek metindeki çene kemiği ve vakar boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın yüzündeki dokunulmazlığı, manevi haysiyeti, yaş olgunluğunu ve kardeşlik hukukunu temsil eden somut uzuv |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mûsâ ile Hârun arasındaki olayı sıradan bir sokak kavgası gibi algılamak; Hârun'un hitabındaki haysiyet ve hukuk uyarısını kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da peygamberlerin en yoğun insani ve celalli karşılaşma anında bedensel vakar ve haysiyetin nasıl savunulduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tâhā suresinde Buzağı fitnesi sonrası Hz. Mûsâ ile Hz. Hârun arasındaki hesaplaşma sahnesinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Peygamberlerin hissiyatsız birer abide olduğu zannını yıkar; celal anında dahi fıtrata ve haysiyete dayalı hitabın teskin ediciliğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİnsanın alt çene kemiği, bu kemiğin üzerinde biten sakal örtüsü ve bir nesnenin dış kabuğunun soyulması.
- Soyut anlamŞahsiyetin dışa vuran vakarı, bedensel ve manevi dokunulmazlık, hürmet ve otorite alameti.
- Sistematik karşılıkÖfke ve şiddet yönelimine karşı bedensel ve ahlaki haysiyet kalkanının devreye girmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde fiziksel müdahale veya baskı kuvvetini, muhatabın taşıdığı vakar ve haysiyet katsayısını temsil eder. Sınır operatörü , temasın dokunulmaz uzva (sakala ve başa) ulaştığı eşik noktasıdır. Eşitliğin sağ tarafındaki ifadesi, haysiyet uyarısıyla çatışmanın durdurulmasını ve kardeşlik hukukunun ihlal edilmeksizin dengelenmesini sembolize eder.