نجل
ن - ج - ل
KÖK- 12 geçiş
- 12 ayet
- 5 sîga
- 12 sözlük
نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir. “İncil” parlatılmış anlamında olup “İncil”in bir özelliğidir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir. “İncil” parlatılmış anlamında olup “İncil”in bir özelliğidir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.175 harfباب الجيم واللام والنون معهما
ج ل ن، ل ج ن، ن ج ل، ل ن ج مستعملات
جلن:
جَلَن: حكايةُ صوت بابٍ ذي مِضراعَين فيردُّ أحدهما فيقول: جَلَن،ويردُّ الآخر فيقول: بَلَق، قال:
وتسمعُ في الحالين منه جَلَن بلق
لجن:
اللَّجنُ: الخبط اللجونُ بخبطِ الورق من الشَّجر، ثم يخلط بالدَّقيق أو الشَّعير فيعلفُ للإبل، وكلُّ ورقٍ أو نحوه لجِينُ حتى آسُ الغِسلةِ.
وناقةٌ لَجُونٌ: بيِّنةُ اللِّجانِ، وهي كالحرون في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR856 harfالنجْل: النَسْل. ونَجلَه أبوه، أي وَلَدهُ. يقال: قبَّح الله ناجليْه. وفرسٌ ناجل، إذا كان كريم النجل. ونَجَلَ الشيءَ، أي رمى به. والناقةُ تنجُل الحَصى بمناسِمِها نجلاً، أي ترمي به وتدفعه. ونجلَه، أي طعنه فأوسع شقه. ونجلْتُ الإهاب، إذا شققت عن عُرقوبَيْه جميعاً ثم سلخته، كما يَسلخ الناسُ اليومَ. وهو إهابُ مَنْجولٌ. ونجَلت الأرض: اخضرَّت. ونجلْت الرجلَ نجلَة، إذا ضربته بمقدَّم رِجلك فتدحرج. يقال: من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.158 harfج ل ن
جلن ، نجل ، لجن ، لنج : مستعملة .
جلن : قال اللَّيث : جَلَنَ حِكاية صَوْب بابٍ ذيَ مصْراعين فَيُرَدُّ أحدهما فيقول : جَلَن ، ويُرَدُّ الآخَر فيقول : بَلَق . وأنشد :
وتَسْمَعُ في الحاليْن مِنْه جَلَنْ بَلَقْ
لنج : قال اللَّيث : الألَنْجُوج ، والْيَلَنْجُوج : عُودٌ جَيِّد .
وقال اللِّحْيانيّ : يقال عُودٌ أَلَنْجُوجٌ ويَلَنجُوج ويَلَنجِيج ، وهو عودٌ طَيِّبُ الرِّيح . قال : وعودٌ يَلَنجُوجِيُّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.279 harf(باب النون والجيم وما يثلثهما)
(نجح) النون والجيم والحاء أصلٌ يدلُّ على ظَفَرٍ وصِدْق وخيرٍ. منه النَّجاح في الحوائج: الظَّفَر بها. وسَيْرٌ نَجِيحٌ: وشيك. ورأيٌ نجيح: صواب. وتناجَحَتْ أحلامهم: تتابَعتْ بصدق. وأنجَحَ الله طَلِبَتَك: أسعَفَك بإدراكها.
(نجخ) النون والجيم والخاء كلمةٌ تدل على حكايةِ صوت. يقال: سمعت نَجِيخَ الماء وناجِخَتَه: صَوْتَه. والنُّجَاخ([1]): صوت السَّاعل. ومنْجِخ([2]):
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR280 harfن ج ل
نجلت الشيء نجلاً: رميت به.
والناقة تنجل الحصى بمناسمها ومنه: المنجل يقضب به العود من الشجرة ويرمى به.
وعين نجلاء وعيون نجل.
والأسد أنجل.
ومن المجاز: نجله أب كريم ونجل به.
وفحل ناجل: منجب.
وهو نجل فلان.
وقبّح الله تعالى ناجليه.
وطعنة نجلاء.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.493 harfالنَّجْل: النَّسْل. المحكم: النَّجْل الولد، وقد نَجَل به أَبوه يَنْجُل نَجْلاً ونَجَلَه أَي ولَدَه؛ قال الأَعشى:
أَنْجَبَ أَيَّامَ والِداهُ به،
إِذ نَجَلاهُ فَنِعْم ما نَجَلا
قال الفارسي: معنى والداه به كما تقول أَنا بالله وبِكَ. والناجِلُ: الكريم النَّجْل، وأَنشد البيت، وقال: أَنْجَب والداه به إِذ نَجَلاه في زمانه، والكلام مقدَّم ومؤخَّر. والانْتِجالُ: اختيار النَّجْل؛ قال: وانْتَجَلُوا من خير
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf* ن ج ل * * النَّجْلُ * النَّسْل و * المِنْجَلُ * ما يُحصد به و * النَّجَلُ * بفتحتين سَعَةُ شَقِّ العين والرجل * أَنْجَلُ * والعين * نَجْلاَءُ * والجمع * نُجْلٌ * و * الإنْجِيلُ * كتاب عيسى عليه السلام يُذكَّر ويُؤنث فمن أنَّث أراد الصحيفة ومن ذكَّر أراد الكتاب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.349 harfالنجل: الولد، كما في المحكم، ومنه حديث الزهري: كان له كلب صائد يطلب لها الفحولة، يطلب نجلها، أي ولدها، وفي العباب: أي نسلها. والوالد أيضا ضد، حكى ذلك أبو القاسم الزجاجي في نوادره. النجل: الرمي بالشيء، وقد نجل به، ونجله، قال امرؤ القيس:
كأن الحصى من خلفها وأمامها إذا أنجلته رجلها خذف أعسرا والناقة تنجل الحصى بمناسمها نجلا: أي ترمي به وتدفعه. النجل: العمل والصنع،
النجل: الولد، كما في المحكم، ومنه حديث الزهري: كان له كلب صائد يطلب لها الفحولة، يطلب نجلها، أي ولدها، وفي العباب: أي نسلها. والوالد أيضا ضد، حكى ذلك أبو القاسم الزجاجي في نوادره. النجل: الرمي بالشيء، وقد نجل به، ونجله، قال امرؤ القيس: كأن الحصى من خلفها وأمامها إذا أنجلته رجلها خذف أعسرا والناقة تنجل الحصى بمناسمها نجلا: أي ترمي به وتدفعه. النجل: العمل والصنع، قال بلعاء بن قيس: ولـمـا أتـى يوم بـأيام فـخة وأنجل في ذاك الصنيع كما نجل قال أبو عمرو: النجل: الجمع الكثير من الناس، زاد غيره: يجتمعون في الخير. النجل: السير الشديد. أيضا: المحجة الواضحة. أيضا: محو الصبي لوحه. أيضا: الطعن، يقال: نجله بالرمح: أي طعنه فأوسع شقه. أيضا: الشق، وقد نجله ينجله نجلا. أيضا: النز الذي يخرج من الأرض ومن الوادي وهو الماء المستنقع، ومنه حديث المدينة: وكان واديها نجلا يجري ، أي: نزا؛ وهو الماء القليل، ويجمع على نجال، وأنجال، ومنه حديث الحارث بن كلدة أنه قال لعمر: البلاد الوبئة ذات الأنجال والبعوض ، أي: النزوز والبق. واستنجلت الأرض: كثر نجلها وهو الماء يخرج من الأرض. النجل: الماء السائل، وقال الأصمعي: النجل: ماء يستنجل من الأرض، أي يستخرج. النجل، بالضم: ة أسفل صفينة بالحجاز. النجل، بالتحريك: سعة شق العين مع حسن. نجل، كفرح، فهو أنجل، ج: نجل، بالضم ونجال بالكسر. قال ابن الأعرابي: النجل: نقالو الجعو لطين اللبن في السابل، وهو محمل الطيانين، إلى البناء. والأنجل: الواسع العريض الطويل من كل شيء، يقال: مزاد أنجل: أي واسع عريض، وليل أنجل: واسع طويل قد علا كل شيء وألبسه. ونجله أبوه نجلا ولده، قال الأعشى: أنجب أزمان والداه به إذ نجلاه فنعم ما نجلا نجل الإهاب: شقه عن عرقوبيه ثم سلخه كما يسلخ الناس اليوم، وهو منجول وذاك ناجل، قال المخبل: وأنكحتم رهوا كأن عجانـهـا مشق إهاب أوسع السلخ ناجله
يعني بالرهو هنا خليدة بنت الزبرقان، ولها حديث مذكور في موضعه، وقال اللحياني: المرجول والمنجول: الذي يسلخ من رجليه إلى رأسه، وقال أبو السميدع: المنجول: الذي يشق من رجله إلى مذبحه، والمرجول: الذي يشق من رجله ثم يقلب إهابه. نجل فلانا ينجله نجلا: ضربه بمقدم رجله فتدحرج. نجلت الأرض: اخضرت. يقال: من نجل الناس نجلوه، أي من شارهم شاروه، وقد ورد هذا بعينه في الحديث وفسروه بقولهم: من عاب الناس عابوه، ومن سبهم سبوه وقطع أعراضهم بالشتم كما يقطع المنجل الحشيش، وقد صحف هذا الحرف فقيل: نحل فلان فلانا: إذا سابه كما سيأتي في التركيب الذي يليه. نجل الشيء ينجله نجلا: أظهره، قيل: ومنه اشتقاق الإنجيل. والناجل: الكريم النجل، أي النسل، يقال: فحل ناجل، وفرس ناجل. المنجل، كمنبر: حديدة ذات أسنان يقضب بها الزرع، وقيل: هو ما يقضب به العود من الشجر فينجل به؛ أي يرمى به، قال سيبويه: وهذا الضرب مما يعتمل به مكسور الأول كانت فيه الهاء أو لم تكن، واستعاره بعض الشعراء لأسنان الإبل، فقال: إذا لم يكن إلا القتاد تنزعت مناجلها أصل القتاد المكالب وفي الحديث: من أشراط الساعة أن تتخذ السيوف مناجل ، أي يتركون الجهاد ويشتغلون بالزراعة. المنجل: الواسع الجرح والطعن من الأسنة، يقال: سنان منجل: إذا كان موسع خرق الطعنة، قال أبو النجم: سنانها مثل القدامى منجل قال ابن الأعرابي: المنجل: الزرع الملتف المزدج. أيضا الرجل الكثير النجل، أي الولد. أيضا: البعير الذي ينجل الكمأة بخفه: أي يثيرها، وقد نجلها نجلا. أيضا: شيء تمحى به ألواح الصبيان هكذا في سائر النسخ، والذي في المحكم والعباب: المنجل: الذي يمحو ألواح الصبيان، فتأمل ذلك. منجل، كمقعد: جبل، وضبطه نصر بكسر الميم، وقال هو اسم واد، قال الشنفرى: ويوما بذات الرس أو بطن منجل هنالك نبغي القاصي المتغـورا
والإنجيل بالكسر كإكليل وإخريط، ويفتح وبه قرأ الحسن قوله تعالى: وليحكم أهل الإنجيل ، وليس هذا المثال في كلام العرب، قال الزجاج: ولقائل أن يقول: هو اسم أعجمي فلا ينكر أن يقع بفتح الهمزة لأن كثيرا من الأمثلة العجمية تخالف الأمثلة العربية، نحو آجر وإبراهيم وهابيل وقابيل، يذكر ويؤنث فمن أنث أراد الصحيفة، ومن ذكر أراد الكتاب، وهو: اسم كتاب الله المنزل على عيسى عليه وعلى نبينا أفضل الصلاة والسلام، والجمع أناجيل، ومنه الحديث في صفة الصحابة: صدورهم أناجيلهم ، وفي رواية: وأناجيلهم في صدورهم . واختلف في لفظ الإنجيل فقيل: اسم عبراني، وقيل: سرياني، وقيل: عربي، وعلى الأخير قيل: مشتق من النجل، وهو الأصل، أو من نجلت الشيء: أي أظهرته، أو من نجله: إذا استخرجه، وقيل غير ذلك، وحكى شمر عن الأصمعي: الإنجيل: كل كتاب مكتوب وافر السطور، وهو إفعيل من النجل، وقد أوسع الكلام فيه الخفاجي في شفاء الغليل، وغيره. قال أبو عمرو: تناجلوا بينهم: إذا تنازعوا. وانتجل الأمر انتجالا: إذا استبان ومضى. والنجيل، كأمير: ضرب من دق الحمض، قال أبو حنيفة: هو خير الحمض كله وألينه على السائمة، وهذا عن الأعراب القدم، وقالوا: إذا أخرج عن الحمض أربع شجرات فسائره نجيل، وهي الرمث والغضى والحاذ، والسلج، قالوا: فمن النجيل: الخذراف، والرغل، والغولان، والهرم، والغذام، والقلام، والطحماء. أو النجيل: ما تكسر من ورقه، أي من ورق الحمض، وقال أبو عمرو: النجيل من الحمض: ما قد وطئه المال، ونجله بأخفافه، وأنشد: إن قعوديك لمختلان ما هبطا النجيل مذ زمان وأما ابن الأعرابي فزعم أن النجيل: الحمض الذي يكون قريبا من الماء، وليس لهذا وجه، وأنشد غيره لأبي خراش: يفجين بالأيدي على ظهر آجن له عرمض مستأسد ونجـيل ج: نجل بضمتين. وأنجل دابته: أرسلها فيه، عن أبي حنيفة. نجيل، كزبير: ع بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، أو من أعراض المدينة من ينبع، ويروى بالراء بدل اللام أيضا، وهو عين ماء ونخيل بين الصفراء وينبع. النجيل، كأمير: قاع قرب المسلح والأتم، فيه مزارع على السواني. النجيلة، كجهينة: ماء بوادي النشناش بين اليمامة وضرية، قاله نصر، وقد تقدم في الشين. وانتجل انتجالا: صفى ماء النجل أي النز من أصل حائطه. ومناجل: ع، قال لبيد: وجاد رهوى إلى مناجل فالص حراء أمست نعاجه عصـبـا ومما يستدرك عليه: الانتجال: اختيار النجل، قال: وانتجلوا من خير فحل ينتجل والنجل: القطع. وأيضا: إثارة أخفاف الإبل الكمأة. وهو كريم النجل: أي الأصل والطبع. وطعنة نجلاء: واسعة بينة النجل. وبئر نجلاء المجم: واسعته، أنشد ابن الأعرابي: إن لها بئرا بشرقي العلم واسعة الشقة نجلاء المجم وعين نجلاء: واسعة، وعيون نجل. والأسد أنجل. واستنجل النز: استخرجه. ويقال للجمال إذا كان حاذقا بالسوق: منجل، عن ابن الأعرابي، وهو المطرد، قال مسعود بن وكيع: قد حشها الليل بحاد منجل أي مطرد ينجلها؛ أي يسرع بها. وليلة نجلاء: واسعة طويلة. وصحصحان أنجل: واسع، قال جندل يصف السراب: كأنه بالصحصحان الأنجل قطن سخام بأيادي غـزل
و أنجل الصبي لوحه: إذا محاه. ونجل الأرض نجلا: شقها للزراعة. والنجيلة، كسفينة: قرية ببحيرة مصر، وقد وردتها، وهي على غربي النيل. والنواجل من الإبل: التي ترعى النجيل. قال الصاغاني: وصحف بعض أصحاب الحديث في زينب بنت منخل بفتح الخاء المشددة فقال: بنت منجل. وأنجلت الأرض: اخضرت. ونجال، ككتاب: موضع بين الشام وسماوة كلب. ومن المجاز: قبح الله ناجليه: أي والديه.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR730 harfطَعْنَةٌ نَجْلَآءُ
طَعْنَةٌ نَجْلَآءُ ذ A wide wound with a spear or the like. (TA.) See an ex. in a verse cited voce رُبَّ. ― -b2- عَيْنٌ نَجْلَآءُ A wide eye; pl. عُيُونٌ نُجْلٌ. (TA.) See a verse in art. فرغ (conj. 4).
مِنْجَلٌ
مِنْجَلٌ ذ A reaping-hook. (Mgh; and S, K, voce مِحْصَدٌ.) It has a toothed, or serrated, edge: (A, art. حز; and K, art. اشر:) and is sometimes plain. (K, voce
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.531 harfنَجَلَ
نَجَلَ U ( n. ac. نَجْل 1 ),
a. Begot.
b. ( n. ac. نَجْل 1 , نَجْلَة 1t ), Kicked; knocked; illtreated.
c. Split; tore off.
d. Manifested, disclosed.
e. Became covered with verdure ( earth ).
f. I ( n. ac. نَجْل 1 ), Threw, flung.
g. Wiped ( writingtablet ).
h. [ acc. & Bi ], Pierced, stabbed with.
i. Hastened.
j. Drew, took out.
نَجِلَ
نَجِلَ A ( n. ac. نَجَل 4 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.953 harfنجل
نَجَلَ - يَنْجُلُ - إنْجِيْل
نَجَلَ - يَنْجُلُ + الكائن + عن كائن أو شيء: ينفسخ عنه: ينفصل وينشق عنه: تشبه معنى التفسيخ في النبات للزرع: يفسخ فرعاً عن أصل ليزرعه وينبته
نَجْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل بمعنى مفعول: الجزء المقطوع والمشتق والمنفصل عن أصل: وهو اصطلاحاً الولد الأصيل المعروف النسب لأبيه
إِنْجِيْل - الإنجيل: على وزن" إفعيل"
Mücavir kökler132 mücavir (156 toplam)
- تور
10 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- كتب
7 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- نزل
6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- أثر
3 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- قفو
2 ortak ayet · Kafa tası demektir
- مريم
3 ortak ayet · Meryem
- أهل
3 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- بنو
3 ortak ayet · Oğullar
- برص
1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- شطأ
1 ortak ayet · Bitki filizidir
- كمه
1 ortak ayet · Kataraktlı
Geçtiği ayetler(12)
نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ
Ve incilSana kitabı hak ile ve kendisinden öncekileri doğrulayıcı olarak indirdi. Ve Tevart’ı ve İncil’i indirdi.
وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ
Ve incilO’na kitabı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncil’i öğretecek.
وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ …
Ve incilEğer onlar; Tevrat’ı, İncil’i ve kendilerine Rabblarından indirilmiş olanı dosdoğru tutsalardı; muhakkak ki hem üstlerinden, hem de ayaklarının altlarından yiyeceklerdi. İçlerinden orta yolu tutan bir ümmet vardır. Onlardan bir çoğunun yapmakta oldukları şey ise ne kötüdür.
… يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَيْءٍ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ …
Ve incilDe ki: Ey Ehl-i Kitab; Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbınızdan size indirileni dosdoğru tatbik etmedikçe; hiç bir şey üzerinde değilsiniz. Andolsun ki; Rabbından sana indirilen; onlardan çoğunun azgınlık ve küfrünü artıracaktır. Öyleyse o kafirler güruhu için tasalanma.
… فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ …
Ve incilHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نجل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نسل, ولد, خرج, نضح |
| Zıt Kök | عقم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi hızla dışarı fırlatmak, topraktan suyun sızması ve tohumun/neslin dışa atımı |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da Hz. İsa'ya vahyedilen ilahi hitabı niteleyen isim formunda yer alma |
| Çekirdek Özet 3 | Saklı olan hakikatin fışkırması, hayat veren tohumun ve ilahi neşriyatın tezahürü |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki İncil lafzını Arapça kök anlamından tamamen yalıtılmış donuk bir terim saymak veya salt yabancı kelime görerek kök fonetiğindeki fışkırma ve açığa çıkarma dinamizmini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نج | Dışarı fırlama, kurtulma, yüzeye çıkıp yükselme ve görünür olma; نجد, نجس, نجم, نجو köklerinde olduğu gibi kapalılıktan veya alt tabakadan yukarıya ve açığa çıkış | ل | Fırlayan ve beliren şeyin bir hat boyunca uzaması, akması, geniş bir alana yayılması ve süreklilik kazanarak neşredilmesi boyutu eklenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşam gücünün, gizil tohumun ve içsel hareketin başlangıcını temsil eder |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İçte biriken kuvvetin taşınmasını, bir doğrultuda harekete geçirilmesini ve toplanan enerjiyi simgeler |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete geçen canlı gücün dışarıya doğru sevk edilmesini, genişleyerek yön bulmasını ifade eder |
| نجل | Tohumun ve canlı özün taşınarak dışarıya fırlatılması, suyun ve neslin yayılarak açığa çıkması | Kapalı veya içsel ortamda olgunlaşan hayat verici unsurun dış çevreye fışkırması ve geniş bir sahaya akıtılması hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hızlı yürüyen devenin tırnaklarıyla yerdeki çakılları sağa sola fırlatması; toprağın suyunu dışarı sızdırması; ekin biçmeye yarayan orak; derinin yarılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays devenin çakılları fırlatışını tasvir ederken kökü kullanır: كأَنَّ الحَصَى من خَلْفها وأَمامِها، / إِذا أَنْجَتْه رِجْلُها، خَذْفُ أَعْسَرَا |
| Erken Arapça kullanım | A'şâ bir beytinde kökü soy ve doğum anlamında kullanmıştır: أَنْجَبَ أَيَّامَ والِداهُ به، / إِذ نَجَلاهُ فَنِعْم ما نَجَلا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arap dilinde نجل kökünün birincil fiziksel odağı fırlatmak, dışarı atmak, yarmak ve topraktan suyun sızıp belirmesidir. Buradan hareketle dölü dışarı atmak suretiyle meydana gelen evlat ve nesle نَجْل denmiş, ekini biçip savurmaya yarayan alete ise مِنْجَل adı verilmiştir. Sami dil ailesinin Batı ve Kuzey-Batı kollarında bu kök özellikle tarımsal alet bağlamında süreklilik gösterir. İbranicede ekin biçme aleti veya orak anlamına gelen מַגָּל (maggāl) ve Aramice / Süryanice magglā biçimleri, Arapçadaki مِنْجَل kelimesiyle doğrudan fonetik ve semantik denklik taşır. Kökün Kur'an'da yer alan yegâne formu olan الْإِنْجِيلَ lafzı ise tarihsel-filolojik açıdan Grekçe εὐαγγέλιον (iyi haber, müjde) kelimesinin Habeşçe veya Hristiyan Filistin Aramicesi / Süryanice üzerinden Arapçalaşmış biçimidir. Bununla birlikte klasik Arap dilcileri kelimenin Arapça ses dizgesine intibakında kökün «bir şeyi yarıp ortaya çıkarma, saklı olanı fışkırtma» (استخراج الشيء وإظهاره) semantiğiyle kurduğu fonetik ve anlamsal bağı özellikle vurgulamışlardır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dışarı fırlatmak, su sızdırmak, yarmak, nesil türetmek | Çakıl fırlatma eyleminden dölün atılmasına ve topraktan suyun kaynamasına doğru genişleyen fiziksel hareket | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice מַגָּל (maggāl), Süryanice magglā | Orak ve kesip fırlatma aleti anlamında morfolojik ve semantik ortak miras | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe εὐαγγέλιον kelimesinin Sami ses kalıplarına intibakı | İncil kelimesinin kök harfleri üzerinden Arapça إفعيل kalıbına çekilerek yerleşmesi | Güçlü |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Arthur Jeffery.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نجل | Anlamlı | Fırlatmak, nesil, su sızması | İçte saklı olanın kuvvetle dışarı atılması ve belirmesi | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| نلج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| جنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde kullanılmayan diziliş | Kur'an'da geçmez |
| جلن | Anlamlı | İrilik, kabalık, sertlik | Cüsseli, kalın ve dayanıklı nesneleri niteleyen nadir bedevi kullanımı | Kur'an'da geçmez |
| لنج | Anlamlı | Bir tür yabani ağaç ve meyvesi | Ağaç ve çalı türü; sedir veya erik benzeri odunsu bitki | Kur'an'da geçmez |
| لجن | Anlamlı | Yapışkanlık, karışma, sıvışma | Devenin yaprakları birbirine yapıştırarak çiğnemesi ve pelteleşme hali | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نجل | Merkez | Dışa fırlatma, türeme, açığa çıkma | İçteki özün yarılarak veya kuvvetle dışarı atılması | Doğum, fışkırma ve nesil türemesinin fırlatıcı boyutu |
| نسل | Komşu | Üreme, soydan gelme | Birbiri ardınca dökülüp akma ve zincirleme devam etme | Kökten kopup yere düşen veya dökülen zürriyet akışı |
| ولد | Komşu | Doğum, biyolojik üreme | Doğrudan ana rahminden dünyaya gelme ve biyolojik bağ | Anne-çocuk arasındaki ontolojik bağ ve dünyaya geliş |
| خرج | Komşu | Dışarı çıkma | Kapalı veya dar bir mekândan geniş alana ayrılma | Fırlatılma şartı olmaksızın sadece içeriden dışarıya intikal |
| نضح | Komşu | Suyun sızması, fışkırması | Sıvının gözeneklerden terleme veya serpinti yoluyla çıkması | Suyun basınçla ve damlalar halinde dışa vurması |
| عقم | Zıt | Kısırlık, kesilme, ürün vermeme | Dışa hiçbir şey verememe, tohum barındırmama ve soyun tükenmesi | Üretkenliğin, doğumun ve dışa fırlatmanın mutlak yokluğu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نجل | Dışa fırlatmak, evlat vermek, açığa çıkarmak | Fiziksel saçılma ile nesil türemesini aynı anda kapsar | Kesin |
| Latince | procreare, ejicere, scaturire | Doğurmak, fırlatmak, fışkırmak | Nesil türetme ve dışa fırlatma eylemlerini ayrı fiillerle karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to beget, to procreate, to gush out | Yavrulama, fırlatma, su fışkırtma | Kökün hem soy türetme hem de fışkırma anlamını parçalı verir | Güçlü |
| Almanca | zeugen, hervorbringen, entspringen | Doğurmak, meydana çıkarmak, kaynamak | İçten dışa varlık sahasına çıkarma dinamizmini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | engendrer, jaillir, expulser | Üretmek, fışkırmak, dışarı atmak | Biyolojik üreme ile fiziksel atımı ayrı terimlerle ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Gesenius, Lane's Lexicon.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Semavî kitaplara iman ve vahyin mahiyeti | İncil'in tahrifi, Allah kelamının ezeliyeti ve nüzul keyfiyeti | İlahi vahyin İsa Mesih'e indirilen özgün metni ve tevhidi muhtevası |
| Fıkıh | Ehl-i Kitap ahkâmı ve cizye hukuku | İncil ehline tanınan hukuki statü, nikâh ve kestiklerinin helalliği | Vahye dayalı hukuki bir kitaba tabi olan cemaat tanımlaması |
| Tefsir | Kitabın isimlendirilmesi ve etimolojisi | İncil kelimesinin Arapça türemiş mi yoksa muarreb mi olduğu tartışması | Saklı ilahi hikmetleri açığa çıkaran veya tebşir eden metin vasfı |
| Hadis | Peygamberlik müjdeleri ve metin nakilleri | İncil'de geçen Hz. Muhammed'e dair vasıflar ve kıraat rivayetleri | Gelecek peygamberi müjdeleyen kadim ilahi beyan |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi vahiyler zinciri | Müjde ve hidayet kaynağı metin | Kalpleri diriltme ve şeriatı tamamlama | Tevrat'ın lafzi katılığını ruhani dirilişle açan ilahi kelam | Kesin |
| İlmi | Metin tenkidi ve filoloji | Muarreb vahiy terminolojisi | Kültürlerarası kavram aktarımı | Grekçe müjde kavramının Sami muhite intibak ederek vahye isim olması | Güçlü |
| Siyasi | Ehl-i Kitap ile kurulan anayasal bağ | Hukuki ve dini özerklik zemini | Toplumsal barış ve zimmet akdi | Kendilerine kitap verilen Hristiyan tebaanın meşruiyet dayanağı | Güçlü |
| İktisadi | Vergi hukuku ve mali mükellefiyet | Cizye ve mali muafiyet rejimleri | Hukuki statüye dayalı iktisadi düzen | Kitap ehli olmanın getirdiği zekât dışı mali yükümlülükler | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamik sızıntı ve parçacık saçılması | Basınç altındaki sıvının yarıktan sızması veya bir merkezden partiküllerin dışa fırlatılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kültürel transmisyon ve nesil aktarımı | Toplumsal hafızanın ve genetik mirasın kuşaktan kuşağa fırlatılarak aktarılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İncil lafzını sadece günümüzdeki dört kanonik metne indirgemek veya kökün taşıdığı ilahi müjde ve hakikati dışa fışkırtma karakterini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da İncil, bizzat Allah tarafından Hz. İsa'ya vahyedilen, içinde nur ve hidayet bulunan, Tevrat'ı doğrulayan dinamik ve tekil bir ilahi metindir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın atıfta bulunduğu saf vahiy ile tarihsel süreçte insanlar tarafından yazılan metinleri birbirine karıştırarak vahiy tasavvurunu sarsmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın diğer semavî kitaplarla olan süreklilik ve tashih ilişkisini, vahiy zincirinin peygamberler arasındaki akışını kavramak için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitap ile tartışmaları içeren Âl-i İmrân ve Mâide surelerindeki peygamberlik ve kitap tasavvuru ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İslam'ın önceki vahiyleri kökten inkâr ettiği iddiasını çürütür; vahyin aslının tek bir kaynaktan fışkıran ilahi hakikat olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun topraktan sızarak fışkırması, devenin çakılları fırlatması ve bir tohumun/dölün dışarı atılarak nesil vermesi.
- Soyut anlamGizil olan ilahi nurun, müjdenin ve hakikatin dışa vurularak insanlık ufkunda açığa çıkması.
- Sistematik karşılıkÖnceki şeriatın kapalılığını açan, ruhu canlandıran ve müjdeyi tarihe fışkırtan ilahi vahiy kaynağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde simgesi ilahi vahiy kaynağını temsil eder. operatörü içte saklı olan hakikati dışarıya fırlatan, açığa çıkaran ve neşreden dinamik eylemi ( hareketini) gösterir. simgesi bu fışkırma ile ortaya çıkan hidayet, nur ve müjde muhtevasını; ise insanlığın evrensel algı ve tarih alanını ifade eder. Hakikat, gizli bir odaktan tarihsel alana doğru neşredilerek yayılır.