نصت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ص-ت2 sîga, 12 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جننقومقضيصرفوَأَنْصِتُوانصتقرأرحمسمعأَنْصِتُواوليحضرنذرقول

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

نصت

ن - ص - ت

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 11 sözlük

(nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler, List, (lam sad te) dudakları birbirine yapıştırıp susmak, nun ile nst, susmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

(nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler, List, (lam sad te) dudakları birbirine yapıştırıp susmak, nun ile nst, susmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR182 harf
باب الصاد والتاء والنون معهما ن ص ت يستعمل فقط نصت: الإِنصاتُ: السُّكُوتُ لاستِماعِ شيءٍ، قال اللهُ- عزَّ وجَلَّ-: "وأَنصِتُوا". ونَصَتُّهُ ونَصَتُّ له مثل نَصَحْتُهُ ونَصَحْتُ له.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR152 harf
الإنصات: السكوت والاستماع للحديث. تقول: أنْصِتوهُ وأنْصِتوا له. قال الشاعر: إذا قالت حَذامي فأنْصِتوهافإنَّ القولَ ما قالت حَذامي ويروى: فصدِّقوها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR975 harf
ص ت ن نصت ، صنت ، صتن : ( مستعملة ) . نصت : قال الليث : الإنصاتُ هو السكوتُ لاستماع الحديث ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْءَانُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ ) ( الأعراف : 204 ) . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : نَصَتَ وَأَنْصَت وانْتَصَت بمعنًى واحد . وقال غيره : أنْصَتَهُ وأنْصَت له . وقال الطِّرِمّاح في الانتصات : يُخَافِتْنَ بعضَ المَضْغ من خشية الرَّدَى ويُنْصِتْنَ للسّمع
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.942 harf
(باب النون والصاد وما يثلثهما) (نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح. ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR264 harf
ن ص ت أنصت للمحدّث وأنصته‏.‏ وأنشد يعقوب‏:‏ إذا قالت حذام فأنصتوها فإن القول ما قالت حذام وفي حديث طلحة‏:‏ ‏"‏ أنصتوني ‏"‏ ونصت له ينصت واستنصت ووقفت منصتاً ومستنصتاً واستنصته‏:‏ سأله أن ينصت‏.‏ قال الطرماح‏:‏ يزيد غداً في عارض متألق مرته الصبا واستنصتته دبورها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.710 harf
نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى، وانْتَصَتَ: سكَتَ؛ وقال الطرماح في الانْتِصاتِ: يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى، ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا. والنُّصْتةُ: الاسم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR157 harf
* ن ص ت * * الإِنْصَاتُ * السكوت والاستماع تقول * أَنْصَتَهُ * و * أَنْصَتَ * له قال الشاعر % إذا قالت حذام فأنصتوها % فإن القول ما قالت حذام % ويروى فصدقوها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.675 harf
نصت الرجل ينصت بالكسر، نصتا وأنصت إنصاتا، وهي أعلى وانتصت: سكت ، هكذا فسره غير واحد، وقد قيده الراغب والفيومي بالاستماع، قالوا: أنصت ينصت إنصاتا، إذا سكت سكوت مستمع، وقد نصت. هذا نص قولهم. وقال الطرماح في الانتصات: يخافتن بعض المضغ من خشية الردىوينصتن للسمع انتصات القناقن ينصتن للسمع، أي يسكتن لكي يسمعن، وفي التنزيل العزيز وإذا قرىء القرآن فاستمعوا له وأنصتوا قال ثعلب: معناه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR974 harf
نَصَتَ 1 نَصَتَ ذ , aor. نَصِبَ , (L, K,) inf. n. نَصْتٌ; (L;) and ↓ انصت, inf. n. اِنْصَاتٌ, (S, L, K) which latter is the more approved; (L;) and ↓ انتصت; (L, K;) He was silent: (L, K:) or he was silent and listened: (S:) or he was silent to listen: (L:) or he was silent as one listening: (Er-Rلghib:) or he listened: (Msb:) or انتصب signifies he stood, or paused, listening. (Msb.) ― -b2- ↓
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.804 harf
نصت نَصَتَ - يَنْصِتُ - أنْصَتَ - يُنْصِتُ نَصَتَ - يَنْصِتُ + الكائن + لـِ صوت: يهدأ ويسكت وينتبه ليتبين الصوت أو الكلام بأحسن صورة أَنْصَتَ - يُنْصِتُ: على وزن " أفعَلَ " من " نَصَتَ - يَنْصِتُ ": جعله " يَنْصِتُ ": أو جعل نفسه " تَنْصِتُ ": حرص على الهدوء وتوجيه انتباهه وسمعه ليلتقط الصوت والكلام بأفضل صورة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ
Maddenin bağlantısı

نصت نَصَتَ - يَنْصِتُ - أنْصَتَ - يُنْصِتُ نَصَتَ - يَنْصِتُ + الكائن + لـِ صوت: يهدأ ويسكت وينتبه ليتبين الصوت أو الكلام بأحسن صورة أَنْصَتَ - يُنْصِتُ: على وزن " أفعَلَ " من " نَصَتَ - يَنْصِتُ ": جعله " يَنْصِتُ ": أو جعل نفسه " تَنْصِتُ ": حرص على الهدوء وتوجيه انتباهه وسمعه ليلتقط الصوت والكلام بأفضل صورة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي: نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ - يَصْمُتُ، وَجَسَ - يَجِسُ، كَتَمَ - يَكْتُمُ أنصت - أنصتوا ﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون(204)﴾ الأعراف ﴿وإذ صرفنا إليك نفرا من الجن يستمعون القرآن فلما حضروه قالوا أنصتوافلما قضي ولوا إلى قومهم منذرين(29)﴾ الأحقاف مختار الصحاح ● [نصت] ن ص ت: الإِنْصَاتُ السكوت والاستماع تقول أَنْصَتَهُ و أَنْصَتَ له قال الشاعر إذا قالت حذام فأنصتوها فإن القول ما قالت حذام ويروى فصدقوها الراغب: صوت الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى: }وخشعت الأصوات للرحمن فلا تسمع إلا همسا﴿[طه/108]، وقال:﴾إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴿[لقمان/19]،﴾لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي{ [الحجرات/2]، وتخصيص الصوت بالنهي لكونه أعم من النطق والكلام، ويجوز أنه خصه لأن المكروه رفع الصوت فوقه، لا رفع الكلام، ورجل صيت: شديد الصوت، وصائت: صائح، والصيت خص بالذكر الحسن، وإن كان في الأصل انتشار الصوت. والإنصات: هو الاستماع إليه مع ترك الكلام. قال تعالى: }وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا{ [الأعراف/204]، وقال: يقال للإجابة إنصات، وليس ذلك بشيء، فإن الإجابة تكون بعد الإنصات، وإن استعمل فيه فذلك حث على الاستماع لتمكن الإجابة. ملخص اللسان 1. نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى،وانْتَصَتَ: سكَتَ؛ 2. يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ.وفي التنزيل العزيز:وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا.والنُّصْتةُ: الاسم من الإِنْصاتِ 3. والإِنْصاتُ: هو السكوتُ والاسْتِماعُ للحديث؛ يقول: أَنْصِتُوه وأَنْصِتُوا 4. وقد أَنْصَتَ وأَنْصَتَه إِذا أَسْكَته، فهو لازم ومُتَعَدٍّ 5. وأَنْصَتَ الرجلُ للَّهْو: مالَ؛ لسان العرب ● - نصت: نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى، وانْتَصَتَ: سكَتَ؛ وقال الطرماح في الانْتِصاتِ: يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى، ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا. والنُّصْتةُ: الاسم من الإِنْصاتِ؛ ومنه قول عثمان لأُم سلمة، رضي الله عنهما: لكِ عليَّ حَقُّ النُصْتةِ. وأَنْصَتَه وأَنْصَتَ له: مثل نَصَحَه ونَصَحَ له، وأَنْصَتُّه ونَصَتُّ له: مثل نَصَحْتُه ونَصَحْتُ له. والإِنْصاتُ: هو السكوتُ والاسْتِماعُ للحديث؛ يقول: أَنْصِتُوه وأَنْصِتُوا له؛ وأَنشد أَبو علي لوُشَيْمِ بن طارقٍ، ويقال للُحَيْمِ بن صَعْبٍ: إِذا قالت حَذامِ، فأَنْصِتُوها؛ فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ ويروى: فَصَدِّقُوها بدل فأَنْصِتوها. وحَذامِ: اسم امرأَة الشاعر، وهي بنتُ العَتِيكِ بن أَسْلَم بن يَذْكُرَ بن عَنزَة. ويقال: أَنْصَتَ إِذا سَكَتَ؛ وأَنْصَتَ غيرَه إِذا أَسْكَتَه. شمر: أَنْصَتُّ الرجل إِذا سَكَتَّ له؛ وأَنْصَتُّه إِذا أَسْكَتَّه، جعله من الأَضداد؛ وأَنشد للكميت:صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّحاوُرِ، واسْمَعُوا تَشَهُّدَها من خُطْبةٍ وارْتِجالِها أَراد: أَنْصِتُوا لنا؛ وقال آخر في المعنى الثاني: أَبوكَ الذي أَجْدَى عَليَّ بنَصْرِه، فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كُلَّ قائل قال الأَصمعي: يريد فأَسْكَتَ عني. وفي حديث الجمعة: وأَنْصَتَ ولم يَلْغُ. أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصاتاً إِذا سَكَتَ سُكوتَ مُسْتَمع؛ وقد أَنْصَتَ وأَنْصَتَه إِذا أَسْكَته، فهو لازم ومُتَعَدٍّ. وفي حديث طلحة، قال له رجل بالبصرة: أَنْشُدُك اللهَ، لا تكن أَوَّلَ من غَدَر. فقال طلحة: أَنْصِتُوني، أَنْصِتُوني قال الزمخشري: أَنْصِتُوني من الإِنْصاتِ، قال: وتَعَدِّيه بإِلى فحذفه أَي اسْتَمِعُوا إِليَّ. وأَنْصَتَ الرجلُ للَّهْو: مالَ؛ عن ابن الأَعرابي. مقاييس اللغة: (نصت) النون والصاد والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على السُّكوت. وأنصَتَ لاستماعِ الحديث، ونَصَتَ يَنْصِت. وفي كتاب الله تعالى:﴿وَأَنْصِتُوا﴾ [الأعراف 204]. القاموس المحيط: نَصَتَ يَنْصِتُ، وأنْصَتَ وانْتَصَتَ سَكَتَ، والاسْمُ النُّصْتةُ، بالضم. وأنْصَتَه، وله سَكَتَ له، واسْتَمَعَ لحَديثِه. وأنْصَتَه أسْكَتَه، وللَّهْوِ مال. واسْتَنْصَتَه طَلَبَ أنْ يَنْصِتَ. تاج العروس: ن - ص - ت " نَصَتَ " الرَّجُلُ " يَنْصِتُ " بالكسر نَصْتاً " وأَنْصَتَ " إِنْصَاتاً وهي أَعلَى " وانّتَصَتَ : سَكَتَ " هكذا فسّرَه غيرُ واحد وقد قيَّده الرَّاغِبُ والفَيُّوميّ بالاستِماع قالوا : أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصَاتاً إِذا سَكَتَ سُكُوتَ مُسْتَمِعٍ وقد نَصَتَ . هذا نصّ قَوْلهِم . وقال الطِّرمّاح في الانْتِصاتِ : " يُخافِتْنَ بَعْضَ المَضغِ من خَشْيَةِ الرَّدَىويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القُنَاقِنِ يُنصِتْن للسَّمْعِ أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ وفي التنزيلِ العَزِيزِ " وإِذا قُرِىءَ القُرْآنُ فاسْتَمِعُوا لهُ وأَنْصِتُوا " قال ثعلب : معناهُ إِذا قرأَ الإِمَامُ فاسْتَمِعُوا إِلى قراءَتِه ولا تَتَكَلَّمُوا . " والاسْمُ " من الإِنْصَاتِ " النُّصْتَةُ : بالضَّمِّ " ومنه قولُ عُثْمَانَ لأُمّ سَلَمَةَ رضي الله عنهما : " لَكِ عَلَيَّ حَقُّ النُّصْتَةِ " . " وأَنْصَتَه و " أَنْصَتَ " لَهُ " إِذا " سَكَتَ لَهُ " مثل نَصَحَه ونَصَحَ لَهُ . وأَنْصَتُّه وأَنْصَتُّ له مثل نَصَحْتُه ونَصَحْتُ لَهُ . الإِنْصَاتُ هو السُّكُوتُ والاسْتِمَاعُ للحَدِيثِ يقال : أَنْصَتَه وأَنْصَتَ لهُ إِذا " اسْتَمَع لحِديثِه " . وأَنشد أَبو علّي لِوسيمِ بنِ طارِق ويقَال : للُجَيْمِ بن صَعْبٍ : إِذا قَالَتْ حَذَامِ فأَنْصِتُوها ... فإِنَّ القَوْلَ ما قَالَتْ حَذَامِ وهكذا أَنشَدَه ابنُ السِّكِّيتِ أَيضاً ومثله في الصّحاح ويروى " فَصَدِّقُوهَا " بدل " فَأَنْصِتُوهَا " وحَذامِ امرأَةُ الشَّاعر وهي بنتُ العَتِيكِ بنِ أَسْلَمَ ابنِ يَذْكُرَ بنِ عَنَزَةَ . ويقال : أَنْصَتَ إِذا سكَتَ وأَنْصَتَ غيرَه إِذا أَسْكَتَه قال شَمِرٌ : أَنْصَتُّ الرَّجُلَ إِذا سَكَتَّ له " وأَنْصَتَهُ " إِذا " أَسْكَتَه " جعلَه من الأَضْداد . وأَنشد للكُميت : صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّجَاوُزِ واسْمَعُوا ... تَشَهُّدَهَا من خُطْبَةٍ وارتِجالهَا أَرادَ أَنْصِتُوا لنا . وقال آخَرُ في المعنى الثاني : أَبُوكَ الذي أَجْدَى عَلَيَّ بِنَصْرِهِ ... فَأَنْصَتَ عَنّي بَعْدَه كُلَّ قائِلِ قال الأَصْمَعِيّ : يريدُ فأَسْكَتَ عَنِّي . وفي حَدِيثِ الجُمُعَة " وأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ " أَنْصَت يُنْصِتُ إِنْصاتاً إِذا سَكَتَ سُكُوتَ مسْتَمِع وقد نَصَتَ وفي حديث طَلْحَةَ " قالَ لهُ رَجُلٌ بالبَصْرَةِ أَنْشُدُكَ اللهَ لا تَكُنْ أَوَّلَ من غَدَرَ فقال طَلْحةُ : أَنْصِتُونِي أَنصِتُونِي " قال الزَّمَخْشَرِيُّ : أَنْصِتُونِي من الإِنْصاتِ قال : وتَعَدِّيه بإِلي فحَذَفه أَي اسْتَمِعُوا إِليَّ . أَنْصَت الرجلُ " لِلَّهْوِ : مالَ " عن ابنِ الأَعْرابيّ " واسْتَنْصَتَه " إِذا " طَلَبَ أَنْ يُنْصِتَ " لَه

Sîgalar(2)

Mücavir kökler12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    2 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. سمع

    2 ortak ayet · İşiten

  3. نفر

    1 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  4. حضر

    1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir

  5. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  6. قضي

    1 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  7. نذر

    1 ortak ayet · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür

  8. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  9. ولي

    1 ortak ayet · Veli arka demektir

  10. رحم

    1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  11. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  12. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ

    SusunHani Kur’an dinlesinler diye sana cinlerden bir taife yöneltmiştik. Hazır olunca demişlerdi ki: Susun. Kur’an tamam olunca da her biri birer uyarıcı olarak kavimlerine dönmüşlerdi.

Sîga sayfası: وَأَنْصِتُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنصت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسكت, صمت, سمع
Zıt Kökلغو
Çekirdek Özet 1Bir sesi veya sözü bütünüyle işitebilmek için kendi sesini kesip pürdikkat kesilmek
Çekirdek Özet 2İlahi vahyin veya muhatabın sözünün eksiksiz kavranması amacıyla dış gürültüyü ve iç konuşmayı durdurarak dinlemeye yönelmek
Çekirdek Özet 3Pasif ve anlamsız bir suskunluk değil, anlamı bütünüyle kavramaya yönelik iradi ve bilişsel bir odaklanma disiplini
Kritik Hata RiskiKökü salt mekanik bir sessizlik veya dilsizlik olarak anlayıp dinleme, anlama ve idrak boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نصOrtaya çıkarma, yükseltme, dikme, bir şeyi en son sınırına vardırma ve açığa çıkarma; bu çekirdek نصب kökünde dikip sabitlemeyi, نصح kökünde arı ve katışıksız hale getirmeyi, نصر kökünde belirgin yardım sunmayı, نصف kökünde tam orta sınıra varmayı temsil eder.تÇekirdeğin taşıdığı yükseltme ve odaklanma hareketini ses organlarını sınırlandırıp durdurma ve kesin bir dinleme sınırına hapsetme yönünde daraltmış; dikkati tek bir sese teksif etmek üzere kişinin kendi sesini kesmesini ifade etmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkAlgının ve can kulağının dışarıdan gelen uyarana doğru kesintisiz bir canlılıkla uzanması.
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDağınık dikkat unsurlarını yakalayıp sıkıştırma, zihni tek bir ses odağına sabitleme.
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonKişinin kendi ses çıkarma eylemine kesin bir sınır koyması, sözü noktalaması.
نصتCanlı bir dikkatin sıkıştırılıp kendi sesini sınırlandırmasıDışarıdan gelen anlam yüklü sesi eksiksiz yakalayabilmek için iç ve dış sesleri sınırlandırarak mutlak bir dinleme haline geçilmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin bir fısıltıyı, uzaktan gelen bir çağıltıyı veya su arayan ustanın yeraltı damarını işitmek için nefesini dahi tutarak hareketsiz durması ve ses çıkarmayı kesmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde Luheym b. Sa‘b’a isnat edilen meşhur beyitte şöyle geçer: إِذا قالت حذامِ، فأَنْصِتُوها / فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ
Erken Arapça kullanımet-Tırmahh’ın şiirinde yer altındaki su damarlarının sesini dinleyen su uzmanlarının pürdikkat kesilmesini nitelemek üzere şöyle geçer: يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى / ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde نصت kökü, iç Arapça gelişiminde son derece özelleşmiş ve sesin kesilerek işitmeye yoğunlaşmasını bildiren dar bir semantik matrise sahiptir. İbrani ve Arami/Süryani kollarında bu üçlü konsonant dizilişi Arapçadaki özel «dinlemek için susmak» manasını müstakil bir birincil fiil kökü olarak doğrudan korumamış; dikkat kesilme ve dinleme işlevleri çoğunlukla šmʿ veya qšb kökleriyle ifade edilmiştir. Arapçada ise biliteral نص tabanının sunduğu «açığa çıkarma, dikilme ve sınırına varma» olgusu, sınır koyucu ت sesiyle birleşerek yalnızca «susmak» değil, «dinleme kastıyla susmak» şeklinde incelmiş bir terminolojiye dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, Merkezi Sami dilleri arasında Arapçanın kavramsal ayrıştırma gücünü gösteren özgün bir semantik yoğunlaşmayı temsil eder.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنص biliteral kökünden türemeBir şeye odaklanma ve onu öne çıkarma anlamındaki çekirdeğin ses sınırlandırmasıyla dinlemeye özgülenmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiMerkezi Sami kök yapısıİbrani ve Aramice gibi kollarda doğrudan üçlü eşsesli kök sınırlı olup dinleme fonksiyonu komşu köklerle karşılanır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ses yansımalı durdurma morfemleriDikkat toplama ve susturma amaçlı ünlemlerle sesletimsel paralellik taşır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نصتAnlamlıDinlemek için susmakBir sözü veya sesi işitmek amacıyla dikkat kesilerek ses çıkarmayı bırakmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
نتصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
صنتAnlamlıKatılaşmak, dikelmekBir şeyin sertleşmesi, cesur ve atılgan kimsenin dimdik durması.Kur'an'da geçmez.
صتنAnlamlıŞiddet, katılıkSağlam ve sert yapı, dayanıklı ve dik başlı nesne.Kur'an'da geçmez.
تنصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır.Kur'an'da geçmez.
تصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نصتMerkezDinlemek üzere susmaİşitmeyi ve kavramayı hedefleyen amaçlı ve iradi sessizlik.Kendi sözünü ve gürültüsünü dinleme amacıyla sıfırlama eylemidir.
سكتKomşuSözü kesmeKonuşma gücü varken konuşmayı durdurma; dinleme şartı aranmaz.Bir sözün ardından gelen veya öfke gibi bir engelle duran genel susmadır.
صمتKomşuMutlak sessizlikAğzı kapalı tutma, hiçbir ses çıkarmama; daha çok yaratılıştan veya uzun süreli sessizlik.Bilişsel bir dinleme amacı taşımaksızın bütünüyle sessiz kalma halidir.
سمعKomşuİşitmeSes dalgasını kulakla algılama ve icabet etme.Dinlemenin algı boyutudur; نصت bu algının ön şartı olan susma zeminini kurar.
لغوZıtBoş ve anlamsız söz, gürültüDikkati dağıtan, amaca hizmet etmeyen rastgele konuşma ve parazit.Dinlemeyi ve anlamayı imkânsız kılan bilişsel ve fiziksel gürültü ortamıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنصتDinlemek için susmakBir hitabı bütünüyle algılamak amacıyla kendi sesini kesip pürdikkat yönelmek.Kesin
Latinceauscultare, attendere silentioKulak kabartmak, sessizce dikkat kesilmekauscultare dikkati vermeyi ve itaatle dinlemeyi karşılar; kökün susma şartını silentio nitelemesi tamamlar.Güçlü
İngilizcelisten attentively, hush to hear, hearkenCan kulağıyla dinlemek, işitmek için susmakSalt listen kelimesi susma şartını eksik bırakır; hush to hearken ifadesi kökün iki yönünü tam verir.Güçlü
Almancalauschen, schweigend zuhörenCan kulağıyla dinlemek, susarak kulak vermekZuhören dinlemeyi, lauschen ise pürdikkat odaklanmayı karşılar; susma boyutu schweigend ile belirginleşir.Güçlü
Fransızcaprêter l'oreille, écouter en silenceCan kulağıyla dinlemek, sessizlik içinde dinlemekÉcouter dinlemeyi belirtir; susarak odaklanma anlamı en silence tamlamasıyla yansıtılır.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَنْصِتُواKur'an tilaveti karşısında susup can kulağıyla dinlemeVahiy indirildiğinde veya okunduğunda rahmete nail olmak için cemaat halinde sessizliğe bürünme emri (A'râf 7:204).
أَنْصِتُواYeni bir hakikatle karşılaşan muhatapların birbirini susturmasıVahyin lafzını ve anlamını kaçırmamak için cinlerin birbirine fısıldadığı mutlak odaklanma çağrısı (Ahkâf 46:29).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHitabın anlaşılması ve vahiy tasdikiİlahî kelamın insana ulaşması sürecinde aklın ve kalbin ön yargılardan ve itiraz gürültüsünden arınması zorunluluğu.Vahyi idrak edebilmek için zihinsel parazitlerin sıfırlanması.
FıkıhNamazda ve cuma hutbesinde cemaatin tutumuİmam aşikâr kıraat yaparken cemaatin fatiha okuyup okumayacağı ve hutbe esnasında konuşmanın hükmü.İbadet esnasında mutlak sükût ve sadece hatibi/imamı işitmeye yoğunlaşma şartı.
TefsirA'râf 7:204 ayetinin iniş sebebi ve nüzul bağlamıAyetin mutlak olarak her Kur'an okunuşunu mu yoksa farz namaz ile hutbeyi mi kapsadığı tartışması.İnsâtın işitmeyi tamamlayan aktif bir ibadet haline gelmesi.
HadisHutbe dinleme edebi ve meclis intizamıPeygamberimizin insanları susturmak için kullandığı «insât» talebi ve hutbede konuşana «sus» demenin dahi lisanen hata sayılması.Meclisteki en küçük sesli müdahalenin bile dinleme eylemini ifsat edeceği uyarısı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ibadet ortamıSaygılı dinleme ve teslimiyet haliMesajın doğrudan kalbe inmesini sağlamaKişi kendi iç itirazlarını ve sesini susturmadan vahyin inşa edici etkisine muhatap olamaz.Kesin
İlmiBilgi aktarımı ve öğrenme zeminiEpistemik alıcılık ve metodolojik sükûtYanlış anlamayı ve bilgi kaybını önlemeÖğrencinin veya araştırmacının veri akışı esnasında yargıda bulunmayıp önce veriyi eksiksiz toplaması.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meclis müzakeresiMüzakere intizamı ve söz hakkına riayetKaosu engelleyip adil karara zemin hazırlamaKarar alıcıların ve tebaanın birbirini tam dinlemesi, istişarenin verimli yürümesinin asgari şartıdır.Güçlü
İktisadiSözleşme, müzakere ve piyasa iletişimiTeklifleri tam inceleme ve şartlara dikkat kesilmeAldanma ve eksik bilgi riskini bertaraf etmeTarafların akit şartlarını konuşurken karşılıklı dikkat kesilerek belirsizlikleri gidermesi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal-gürültü oranı maksimizasyonu ve bant genişliği optimizasyonuBir alıcının ana kaynaktan gelen sinyali eksiksiz alabilmesi için kendi gürültü emisyonunu sıfıra indirmesi ve kanalı bütünüyle mesaja tahsis etmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerAktif dinleme ve iletişimsel eylemde paranteze almaİletişim psikolojisinde muhatabın dünyasını anlamak için kişinin kendi ön kabullerini ve konuşma arzusunu geçici olarak askıya alması disiplini.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنصت kökünü zihinsel ve iradi katılımdan yoksun, sadece pasif bir ağız kapama veya sindirilmiş bir boyun eğme sessizliği olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da daima bir hakikatin aktarımı esnasında geçer; susma eylemi bir hedef değil, anlama ve kavrama eyleminin zorunlu basamağıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an okunduğunda susmanın mekanik bir şekle indirgenmesi, kalbin ve aklın ayetlerin manasına nüfuz etme yükümlülüğünün unutulmasına yol açar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy ile insan arasındaki ilk doğru temas biçimini belirler; insan kendi kuruntularını susturmadıkça ilahi kelamın inşa edici manasını işitemez.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kur'an tilavetinin adap ve hukukunu düzenleyen A'râf 7:204 ile hakikate muhatap olan gayb varlıklarının (cinlerin) tebliğe karşı sergilediği ciddiyeti anlatan Ahkâf 46:29 ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinlemenin kendiliğinden gerçekleşen pasif bir biyolojik eylem olduğu yanılgısını düzeltir; hakiki dinlemenin ancak iradi bir ses kesme ve odaklanma kararıyla mümkün olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sesi bütünüyle işitebilmek için kendi hareketini ve sesini tamamen keserek pürdikkat kesilmek.
  • Soyut anlamAnlam yüklü bir mesaja muhatap olunduğunda, zihni ve dili her türlü parazitten arındırarak algıyı mutlak alıcılık konumuna getirmek.
  • Sistematik karşılıkİletişim, ibadet ve bilgi sistemlerinde gürültünün bastırılması yoluyla mesajın net aktarımını sağlayan iradi sessizlik filtresi.
  • LaTeX modeliSnet=lim⁡Nin→0(I⋅∫0TM(t) dt)
  • LaTeX açıklamasıFormülde M(t) kaynaktan gelen anlamlı mesaj akışını, T dinleme süresini, I dinleyicinin iradi yönelim ve dikkat katsayısını temsil eder. Nin ise dinleyicinin kendi ürettiği iç ve dış gürültü ile parazit konuşmaları simgeler. Nin sıfıra yaklaştığında (yani tam bir insât gerçekleştiğinde), algılanan net mesaj Snet en yüksek seviyesine ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن