نفخ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-خ10 sîga, 91 mücavir kök, 18 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فرجبنوفَتَنْفُخُهيأفَنَفَخْنَاوَنَفَخَنفخطينصورفَأَنْفُخُوَنُفِخَوَنَفَخْتُحصنطيريومكمهذخر

KökSîga 10Ayet 18Sure 17Mücavir 91

▶ Ağı aç (3B)

نفخ

ن - ف - خ

KÖK
  • 20 geçiş
  • 18 ayet
  • 10 sîga
  • 13 sözlük

Körük demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Körük demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.818 harf
باب الخاء والنون والفاء معهما خ ف ن، خ ن ف، ف ن خ، ن ف خ مستعملات خفن: الخَفَانُ: رأل النعام، الواحدة بالهاء من الذكر والأنثى. والخَيْفان: الجراد أول ما يطير، وجرادة خَيْفانة: أشب ما تكون، وكذلك الناقة السريعة. وخَفّانٌ: أسم أرضٍ. خنف: صدر أَخْنَفُ، ظهر أخْنَفُ، وخَنَفُه: انهضام أحد جانبيه، فذلك الخَنَفُ. وخَنَفَتِ الدابَّةُ تَخْنِفُ بيدها في السير أي تضرب بها نشاطاً، وفيه بعض الميل. يقال: ناقةٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR411 harf
نَفَخَ فيه، ونَفَخَهُ أيضاً لغة. ونَفَخَ بها، حَبَقَ. والمِنْفاخُ: الذي يُنْفَخُ فيه. وقولهم: ما بالدار نافِخُ ضَرَمَةٍ، أي ما بها أحد. وانْتَفَخَ الشيء، وربَّما قالوا: انْتَفَخَ النهار، أي علا. ورجلٌ ذو نَفْخٍ، وذو نَفْجٍ بالجيم، أي صاحب فخرٍ وكِبرٍ. ويقال: أجد نَفْخَةً، ونُفْخَةً، ونِفْخَةً، إذا انتفخ بطنه. ويقال: رجلٌ أنفَخُ بيِّن النَفَخِ، للذي في خُصْيَيْهِ نَفْخَةٌ. والنَفْخاءُ من الأرض،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.191 harf
خ ن ف خنف ، خفن ، نخف ، نفخ ، فنخ : مستعملة . خفن : قال الليث : خَفَّانُ النَّعَامِ : رَأْلُها _ الواحدةُ خَفّانةٌ _ وهو فَرْخُها . قلتُ : هذا تَصْحِيف ، والذي أراد الليثُ : الحَفَّانُ _ بالحاء _ وهي رِئَالُ النَّعام . وقد مرَّ تفسيرُها مُشْبَعاً ، في باب ) ( حَفَّ ) ( مِن مُضاعَف حرف الحاء ، والخاءُ فيه خطَأٌ . قلتُ : وخَفَّانُ : مَوْضِعٌ . وهو مَأْسَدَة بين الثِّني وعُذَيْبٍ . وفيه غِيَاضٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR346 harf
- النفخ: نفخ الريح في الشيء. قال تعالى: ﴿يوم ينفخ في الصور﴾ [طه/ 102]، ﴿ونفخ في الصور﴾ [الكهف/99]، ﴿ثم نفخ فيه أخرى﴾ [الزمر/68]، وذلك نحو قوله: ﴿فإذا نقر في الناقور﴾ [المدثر/8] ومنه نفخ الروح في النشأة الأولى، قال: ﴿ونفخت فيه من روحي﴾ [الحجر/29] يقال: انتفخ بطنه، ومنه استعير: انتفخ النهار: إذا ارتفع، ونفخة الربيع حين أعشب، ورجل منفوخ. أي: سمين.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR389 harf
ن ف خ ‏"‏ نفخ في الصور ‏"‏‏.‏ وكم بين النّفختين‏.‏ ونفخ في النار‏.‏ ونفخ النار بالمنفاخ وهو الكير‏.‏ ونصبوا على النار المنافيخ‏.‏ ونفخت في الزقّ فانتفخ ونفّخت فيه فتنفّخ‏.‏ وهو يجد نفخة في بطنه ونفخةً‏:‏ انتفاخاً من طعام وغيره‏.‏ وعلى الماء والشراب نفّاخات‏.‏ ومن المجاز‏:‏ انتفخ النهار‏:‏ علا‏.‏ ورجل منفوخ‏:‏ سمين‏.‏ ونفخ شدقيه‏:‏ تكبّر‏.‏ وجاءت نفخة الربيع‏:‏ أيام إعشابه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.176 harf
النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ. ابن سيده: نَفَخ بفمه يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما؛ وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛ ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها نَفْخاً ونَفِيخاً. والنَّفيخُ: الموكل بنَفْخ النار؛ قال الشاعر: في الصبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ، مِنْ شُعْلَةٍ، ساعَدَها النَّفيخُ قال: صار الذي ينفُخ نَفيخاً مثل الجليس ونحوه لأَنه لا يزال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR165 harf
* ن ف خ * * نَفَخَ * فيه ونَفَخَهُ أيضا لغة قال الشاعر % ولا خراسان حتى ينفخ الصور % وبابه نصر يقال أجد * َُنِفْخَةً * بفتح النون وضمها وكسرها إذا * انْتَفَخَ * بطنه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.655 harf
نفخ بفمه ينفخ نفخا إذا أخرج منه الريح، يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما، قاله ابن سيده. كنفخ تنفيخا. قال شيخنا: استعملوا نفخ لازما وهو الأكثر، وقد يتعدى، كما قاله جماعة، وقرىء به في الشواذ، كما أشار إليه الخفاجي في العناية أثناء الأنبياء، فلا يعتد بقول أبي حيان أنه لا يتعدى ولا يكون إلا لازما، بعد وروده في القرآن، ولو شاذا، انتهى. وما بالدار نافخ ضرمة، أي أحد ويقال: نفخ الصور ونفخ فيه،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.895 harf
نَفَخَ بِفَمِهِ 1 نَفَخَ بِفَمِهِ ذ , (K,) aor. نَفُخَ , [accord, to Golius and Freytag, incorrectly, نَفَخَ ; see Kur, iii. 43, &c.] inf. n. نَفْخٌ; (Msb;) and ↓ نفّخ, (K,) inf. n. تَنْفِيخٌ; (TA;) He blew with his mouth; sent forth wind from his mouth; (K;) this is done in taking rest, and in labour or exertion, and the like. (L.) نَفَخَ is mostly used as a neut. v.; but sometimes it is trans.,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.558 harf
نَفَخ نَفَخ U ( n. ac. نَفْخ 1 ), a. Blew; puffed. b. [ Bi ], Inflated, blew out. c. [ Bi ], Emitted. d. [ Bi ], Led to. e. Was advanced ( morning ). f. [ acc. & Min ], Suggested to. نَفَّخَ نَفَّخَ II , a. see I (a) . تَنَفَّخَ تَنَفَّخَ V , a. see VIII (a) . اِنْتَفَخَ اِنْتَفَخَ VIII , a. Was inflated &c.; was puffed up, conceited. b. Was high; protruded. c. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.681 harf
نفخ نَفَخَ - يَنْفُخُ نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً ( هواء - ريح - روح): يخرجه ويدفعه بقوة وبضغط عال: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة فيخرج عاصفاً نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً + في كائن: يخرجه ثم يدفعه بضغطه بقوة ليجعله يدخل في الكائن الآخر: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة موجهاً إياه ليدخل في كائن آخر واللفظ
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

نفخ نَفَخَ - يَنْفُخُ نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً ( هواء - ريح - روح): يخرجه ويدفعه بقوة وبضغط عال: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة فيخرج عاصفاً نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً + في كائن: يخرجه ثم يدفعه بضغطه بقوة ليجعله يدخل في الكائن الآخر: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة موجهاً إياه ليدخل في كائن آخر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي: عَصَفَ - يَعْصِفُ، نَفَثَ - يَنْفُثُ (نَفَثَ - يَنْفِثُ)، نَفَخَ - يَنْفُخُ، زَفَرَ - يَزْفِرُ، نَفَحَ - يَنْفَحُ، نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) المتعدي

نفخ المعجزة ﴿ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن الله وأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)﴾ آل عمران ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيلوإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة نفخ الروح ﴿والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين(91)﴾ الأنبياء ﴿ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا وصدقت بكلمات ربها وكتبه وكانت من القانتين(12)﴾ التحريم ﴿وإذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من صلصال من حمإ مسنون (28) فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين (29) فسجد الملائكة كلهم أجمعون (30) إلا إبليس أبى أن يكون مع الساجدين (31)﴾ الحجر ﴿إذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من طين (71) فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين (72) فسجد الملائكة كلهم أجمعون (73) إلا إبليس استكبر وكان من الكافرين (74)﴾ ص ﴿الذي أحسن كل شيء خلقه وبدأ خلق الإنسان من طين (7) ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهين (8) ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة نفخ النار ﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا(96)﴾ الكهف نفخ الصور ﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض بالحق ويوم يقول كن فيكون قوله الحق وله الملك يوم ينفخ في الصور عالم الغيب والشهادة وهو الحكيم الخبير(73)﴾ الأنعام ﴿فإذا نفخ في الصور فلا أنساب بينهم يومئذ ولا يتساءلون (101)﴾ المؤمنون ﴿ونفخ في الصور ذلك يوم الوعيد (20)﴾ ق النفخة الأولى ﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون (68)﴾ الزمر ﴿ويوم ينفخ في الصور ففزع من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله وكل أتوه داخرين(87)﴾ النمل ﴿فإذا نفخ في الصور نفخة واحدة (13) وحملت الأرض والجبال فدكتا دكة واحدة(14)فيومئذ وقعت الواقعة(15)﴾ الحاقة النفخة الثانية ﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون(68)﴾ الزمر ﴿فإنما هي زجرة واحدة فإذا هم ينظرون (19) وقالوا يا ويلنا هذا يوم الدين (20)﴾ الصافات ﴿يوم يسمعون الصيحة بالحق ذلك يوم الخروج (42)﴾ ق ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا (99)﴾ الكهف ﴿ونفخ في الصور فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون (51)﴾ يس ﴿يوم ينفخ في الصور ونحشر المجرمين يومئذ زرقا (102)﴾ طه ﴿يوم ينفخ في الصور فتأتون أفواجا (18)﴾ النبأ مختار الصحاح ● [نفخ] ن ف خ: نَفَخَ فيه ونَفَخَهُ أيضا لغة قال الشاعر ولا خراسان حتى ينفخ الصور وبابه نصر يقال أجد َُنِفْخَةً بفتح النون وضمها وكسرها إذا انْتَفَخَ بطنه الراغب نفخ - النفخ: نفخ الريح في الشيء. قال تعالى: }يوم ينفخ في الصور﴿[طه/ 102]،﴾ونفخ في الصور﴿[الكهف/99]،﴾ثم نفخ فيه أخرى﴿[الزمر/68]، وذلك نحو قوله:﴾فإذا نقر في الناقور﴿[المدثر/8] ومنه نفخ الروح في النشأة الأولى، قال:﴾ونفخت فيه من روحي{ [الحجر/29] يقال: انتفخ بطنه، ومنه استعير: انتفخ النهار: إذا ارتفع، ونفخة الربيع حين أعشب، ورجل منفوخ. أي: سمين. ملخص اللسان 1. النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ ، نَفَخ بفمه يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما؛وانتفخ الشيءُ 2. وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛ 3. ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها نَفْخاً ونَفِيخاً. 4. والمنفاخ: كير الحدّاد. والمِنْفاخ: الذي يُنْفَخ به في النار وغيرها. 5. رأَيت كأَنه وُضع في يَديَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحي إِليّ أَنِ انْفُخْهُما أَي ارْمهما وأَلقهما كما تنفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك، 6. ونفَحَت الدابةُ إِذا رَمَحَتْ بِرِجلها. 7. ويقال: نُفخ الصورُ ونُفخ فيه، قاله الفراء وغيره؛ وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه، 8. ونَفخ بها: ضَرَط؛ قال أَبو حنيفة: النفْخة الرائحة الخفيفة اليسيرة، والنفخة: الرائحة الكثيرة؛ 9. والنفْخة والنُّفَّاخ: الورَم.. والنُّفْخة: داء يصيب الفرس تَرِمُ منه خُصْياه؛ نفخ نَفَخاً، وهو أَنْفَخُ. ورجل أَنفخ بيّن النفْخ: للذي في خُصْيَيه نَفْخ؛ 10. والنفْخَة: انتفاخ البَطن من طعام ونحوه. ونَفَخه الطعام ينفُخه نفْخاً فانتفَخ: مَلأَه فامتَلأَ. 11. وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة؛ والنفخ: ارتفاع الضُّحى.ونفْخَة الشباب: معظمه، 12. وانتفخ الشيءُ ،ورجل منتفخ ومنفوخ أَي سمين. لسان العرب ● - نفخ: النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ. ابن سيده: نَفَخ بفمه يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما؛ وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛ ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها نَفْخاً ونَفِيخاً. والنَّفيخُ: الموكل بنَفْخ النار؛ قال الشاعر: في الصبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ، مِنْ شُعْلَةٍ، ساعَدَها النَّفيخُ قال: صار الذي ينفُخ نَفيخاً مثل الجليس ونحوه لأَنه لا يزال يتعهدُه بالنفخ. والمنفاخ: كير الحدّاد. والمِنْفاخ: الذي يُنْفَخ به في النار وغيرها. وما بالدَّارِ نافخُ ضَرْمَةٍ أَي ما بها أَحد. وفي حديث علي، رضوان الله عليه: ودَّ معاوية أَنه ما بقي من بني هاشم نافِخُ ضَرْمَةٍ أَي أَحد لأَن النار ينفخها الصغير والكبير والذكر والأُنثى؛ وقول ابي النجم: إِذا نَطَحْنَ الأَخْشَبَ المَنْطُوحا، سَمِعْت لِلمَرْوِ بهِ ضَبِيحا، يَنْفَحْنَ مِنْهُ لَهَباً مَنْفُوحا إنما أَراد منفوخاً فأَبدل الحاء مكان الخاء، وذلك لأَن هذه القصيدة حائية وأَوّلها: يا ناقُ، سِيري عَنَقاً فَسيحا إِلى سُلَيْمَانَ، فَنَسْتَرِيحا وفي الحديث: أَنه نهى عن النَّفْخِ في الشراب؛ إِنما هو من أَجل ما يخاف أَن يبدُرَ من ريقه فيقع فيه فربما شرب بعده غيره فيتأَذى به. وفي الحديث: رأَيت كأَنه وُضع في يَديَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحي إِليّ أَنِ انْفُخْهُما أَي ارْمهما وأَلقهما كما تنفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك، وإِن كانت بالحاء المهملة، فهو من نفحت الشيء إِذا رَمَيته؛ ونفَحَت الدابةُ إِذا رَمَحَتْ بِرِجلها. ويروي حديث المستضعفين: فَنَفَخَت بهم الطريق، بالخاء المعجمة، أَي رمت بهم بغتة مِنْ نَفَخَت الريح إِذا جاءَت بغتة. وفي حديث عائشة: السُّعوط مكانَ النفخ؛ كانوا إِذا اشتكى أَحدهم حَلْقَه نَفَخوا فيه فجعلوا السعوط مكانَه. ونفَخ الإِنسانُ في اليراع وغيره. والنفْخة: نفخةُ يومِ القيامة. وفي التنزيل: فإِذا نُفخ في الصور. وفي التنزيل: فأَنْفُخُ فيه فيكون طائراً بإِذن الله. ويقال: نُفخ الصورُ ونُفخ فيه، قاله الفراء وغيره؛ وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه، قال الشاعر: لولا ابنُ جَعْدَةَ لم يُفْتَحْ قُهُنْدُزُكُمْ، ولا خُراسانُ، حتى يُنْفَخَ الصُورُ (* قوله «قهندزكم» بضم القاف والهاء والدال المهملة كذا في القاموس. وفي معجم البلدان لياقوت: قهندز بفتح أوله وثانيه وسكون النون وفتح الدال وزاي: وهو في الأصل اسم الحصن أو القلعة في وسط المدينة، وهي لغة كأنها لأهل خراسان وما وراء النهر خاصة. وأكثر الرواة يسمونه قُهندز يعني بالضم إلخ. ثم قال: ولا يقال في القلعة إذا كانت مفردة في غير مدينة مشهورة، وهو في مواضع كثيرة منها سمرقند وبخارا وبلخ ومرو ونيسابور). وقول القطامي: أَلم يُخْزِ التفَرُّقُ جُنْدَ كِسْرَى، ونُفْخوا في مدائِنهمْ فَطاروا أَراد: ونفخوا فخفف. ونَفخ بها: ضَرَط؛ قال أَبو حنيفة: النفْخة الرائحة الخفيفة اليسيرة، والنفخة: الرائحة الكثيرة؛ قال ابن سيده: ولم أَر أَحداً وصف الرائحة بالكثرة ولا القلة غير أَبي حنيفة. قال: وقال أَبو عمرو بن العلاء دخلت محراباً من محاريب الجاهلية فنَفَخ المسكُ في وجهي. والنفْخة والنُّفَّاخ: الورَم. وبالدابة نَفَخٌ: وهو ريح تَرِمُ منه أَرساغُها فإِذا مَشَت انْفَشَّت. والنُّفْخة: داء يصيب الفرس تَرِمُ منه خُصْياه؛ نفخ نَفَخاً، وهو أَنْفَخُ. ورجل أَنفخ بيّن النفْخ: للذي في خُصْيَيه نَفْخ؛ التهذيب: النُّفَّاخ نفْخة الورم من داء يأْخذ حيث أَخَذَ. والنفْخَة: انتفاخ البَطن من طعام ونحوه. ونَفَخه الطعام ينفُخه نفْخاً فانتفَخ: مَلأَه فامتَلأَ. يقال: أَجِدُ نُفْخَة ونَفْخة ونِفْخة إِذا انتفخ بطنه. والمنتفخ أَيضاً: الممتلئ كِبراً وغضباً. ورجل ذو نَفْخ وذو نفج، بالجيم، أَي صاحب فخر وكِبْر. والنفْخ: الكبْر في قوله: أَعوذ بك من هَمْزهِ ونَفْثه ونَفْخهِ، فنَفْثُه الشعر، ونَفْخُه الكبْرُ، وهمزُه المُوتَةُ لأَن المتكبر يتعاظم ويجمع نفْسَه ونفَسَه فيحتاج اءن ينفُخ. وفي حديث اشراط الساعة: انتفاخُ الأَهلَّه أَي عِظمها وقد انتُفخ عليه. وفي حديث عليّ: نافخٌ حِضْنَيه أَي منتَفخ مستعدّ لأَن يعمل عمله من الشر. ومن مسائل الكتاب: وقصدتُ قصدَه إِذ انتَفَخ عليّ أَي لايَنْتُه وخادَعْتُه حين غضب عليّ. وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة؛ وانتفخ الشيءُ. والنفخ: ارتفاع الضُّحى. ونفْخَة الشباب: معظمه، وشاب نُفُخ وجارية نُفُخٌ: ملأَتهما نفخة الشباب. وأَتانا في نفخة الربيع أَي حين أَعشب وأَخصب. أَبو زيد: هذه نُفخة الربيع، ونِفْخته: انتهاء نبته. والنُّفُخ: للفتى الممتلئ شباباً، بضم النون والفاء، وكذلك الجارية بغير هاء. ورجل منتفخ ومنفوخ أَي سمين. ابن سيده: ورجل منفوخ وأُنْفُخان وإِنْفِخان والأُنثى أُنْفُخانة وإِنْفِخانة: نفَخَهما السِّمَن فلا يكون إِلاَّ سِمَناً في رخاوة. وقوم منفوخون، والمنفوخ: العظيم البطن، وهو أَيضاً الجبان على التشبيه بذلك لأَنه انتفَخَ سَحْرُه. والنُّفَّاخة: هنَةٌ منتفخة تكون في بطن السمكة وهو نصابها فيما زعموا وبها تستقلّ في الماء وتردّد. والنُّفَّاخة: الحجاة التي ترتفع فوق الماء. والنَّفْخاء من الأَرض: مثل النَّبْخاء؛ وقيل: هي أَرض مرتفعة مكرّمة ليس فيها رمل ولا حجارة تنبت قليلاً من الشجر، ومثلها النَّهْداء غير أَنها أَشد استواء وتَصَوُّباً في الأَرض؛ وقيل: النَّفخاء أَرض لينة فيها ارتفاع؛ وقيل لابنة الخُسّ: أَيُّ شيء أَحسن؟ فقالت: أَثَرُ غاديَة (* قوله «اثر غادية إلخ» تقدم في نبخ غادية في اثر إلخ) ، في إِثْرِ سارِيَة، في بلاد خاوية، في نَفْخاء رابية؛ وقيل: النفْخاء من الأَرضين كالرَّخَّاء والجمع النَّفاخَى، كسّر تكسير الأَسماء لأَنها صفة غالبة. والنفْخاء: أَعلى عظم الساق. نقخ: النُّقَاخ (* يقوله الشيخ ابراهيم اليازجي: الصواب في هذه اللفظة: النقخ على مثال الضرب كما ذكره صاحب الصحاح): الضرب على الرأْس بشيء صلب؛ نَقَخ رأْسه بالعصا والسيف يَنْقَخُه نَقْخاً: ضربه؛ وقيل: هو الضرب على الدماغ حتى يخرج مخه؛ قال الشاعر: نَقْخاً على الهامِ وبَخًّا وخْضا والنُّقاخ: استخراج المخّ. ونَقَخَ المخَّ من العظم وانتقخه: استخرجه. أَبو عمرو: ظَليمٌ أَنقخ قليل الدماغ؛ وأَنشد لطلق بن عديّ: حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ، بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ، فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ والنقخ: النقف وهو كسر الرأْس عن الدماغ؛ قال العجاج: لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ بفتح القاف. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الصافي الخالص الذي يكاد ينقخ الفؤَاد ببرده؛ وقال ثعلب: هو الماء الطيب فقط؛ وأَنشد للعَرْجي واسمه عبدالله بن عمرو ابن عثمان بن عفان ونسب إِلى العَرْج وهو موضع ولد به: فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ، وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا ويروى: حرَّمت النساء أَي حرمتهن على نفسي. والبرد هنا: الريق. التهذيب: والنُّقاخ الخالص ولم يعين شيئاً. الفراء: يقال هذا نُقاخ العربية أَي خالصها؛ وروي عن أَبي عبيدة: النُّقاخ الماء العذب؛ وأَنشد شمر: وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي: دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ قال أَبو العباس: النُّقاخُ النوم في العافية والأَمن. ابن شميل: النُّقاخ الماء الكثير يَنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء فيه. وفي الحديث: أَنه شرب من رُومة فقال: هذا النُّقاخ؛ هو الماء العذب البارد الذي ينقَخ العطش أَي يكسره ببرده، ورومة: بئر معروفة بالمدينة. مقاييس اللغة: (نفخ) النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى. القاموس المحيط: نَفَخَ بفَمِه أخْرَجَ منه الرِّيح، كَنَفَّخَ، وبها ضَرَطَ. والنَّفيخُ الموكَّلُ بِنَفْخ النارِ. والمِنْفاخ آلَتُه. والنَّفْخُ ارْتِفاعُ الضُّحى، والفَخْرُ، والكِبْرُ. ورجُلٌ أنْفَخُ في خُصْيَتَيْهِ نَفْخَةٌ، وبه نَفْخَةٌ، ويُثَلَّث، أي انْتِفاخُ بَطْن. والنَّفْخاءُ النَّبْخاءُ، وأعْلى عَظْمِ الساقِ. ورجُلٌ أُنْفُخانٌ، أِنْفِخانٌ وأُنْفُخانِيُّ، وأِنْفِخانِيُّ، بضَمِّهما وكسرِهما، وهي بهاءٍ امْتَلأَ سِمَناً. والنُّفُخُ، بضمَّتين المُمْتَلِئ شَباباً. وكرُمَّانٍ نَفْخَةُ الوَرَمِ من داءٍ يَحْدُثُ، وبهاءٍ الحِجارةُ فَوْقَ الماءِ، وهَنَةٌ مُنْتَفِخَةٌ تكونُ في بَطْنِ السَّمَكِ هي نِصابُها وبها تَسْتَقِلُّ السَّمَكَةُ في الماءِ وتَتَرَدَّدُ. والمَنْفوخُ البَطينُ، والسَّمينُ. وككَتَّانٍ د بالمَغْرِبِ. تاج العروس: نفخ نَفَخَ بفَمِه يَنفُخُ نَفْخاً إِذا أَخْرَجَ منه الرِّيحَ يكون ذلك في الاستِرَاحَة والمعالَجة ونحوهما قاله ابن سيده . كنَفَّخَ تَنفيخاً . قال شيخنا : استعملوا نَفَخ لازماً وهو الأَكثر وقد يَتعدَّى كما قاله جماعة وقُرِىء به في الشواذّ كما أَشار إِليه الخَفاجيُّ في العِنَايَةِ أَثناءَ الأَنبياءِ فلا يُعتَدُّ بقولِ أَبي حَيّان أَنّه لا يَتعدَّى ولا يكون إِلاّ لازماً بعد ورُوده في القرآن ولو شاذّاً انتهى . وما بالدَّار نافخُ ضَرَمَةٍ أَي أَحدٌ ويقال : نَفَخَ الصُّورَ ونفَخَ فيه قاله الفرَّاءُ وغيره وقيل : نَفَخَه لغةٌ في نفَخَ فيه . ونفَخَ بها ضَرَطَ . والنَّفِيخُ كأَمِيرٍ : الموكَّلُ بنَفْخِ النّارِ . قال الشاعر : في الصُّبْح يَحكِي لونَه زَخيخُ ... مِن شُعْلةٍ ساعَدَهَا النَّفِيخُ قال : صار الّذي يَنْفُخ نَفِيخاً مثلَ الجَليس لأَنّه لا يَزال يَتعهَّده بالنَّفْخ . والمِنْفَاخُ بالكسر : آلَتُه أَي الّذي يُنْفَخ به النارُ وغيرُهَا ككِير الحدّادِ . والنَّفْخُ : ارتِفَاعُ الضُّحَى . وانتفَخَ النّهارُ : عَلاَ قبل الانتصاف بساعةٍ وهو مَجاز . والنَّفْخ : الفَخْر والكِبْر يقال رجلٌ ذو نَفْخٍ ونَفْج بالجيم أَي صاحبُ فخرٍ وكِبْر, ورَجلٌ مُنتفِخٌ : ممتلىءٌ كِبْراً وغَضَباً . وفي قوله " أَعوذ بك من نَفْثِه ونَفْخِه " أَي كِبْره ونَفَخَ شِدْقَيْه : تَكَبَّر وهو مَجاز . ورجُلٌ أَنْفَخُ بَيِّنُ النَّفَخ : الّذي في خُصْيَتِه نَفْخٌ وفي حديث عليّ نافخ حضْنَيه أَي مُنتفِخٌ مُستعِدٌّ لأَنْ يَعمل عملَه من الشَّرِّ . ونَفَخَه الطَّعامُ يَنفُخه نَفْخاً فانتَفَخَ : مَلأَه فأَمتَلأَ يقالُ : به نَفْخَةٌ ويثلّث أَي انتفاخُ بَطْنٍ من طَعَامٍ ونحوِه . والنَّفْخَاءُ من الأَرضِ : مثْل النَّبْخَاءِ وقيل هي أَرضٌ مرتفِعة مَكْرَمةٌ ليس فيها رَملٌ ولا حجارة تُنبِت قليلاً من الشَّجَر . ومثلها النَّهْدَاءُ غير أَنّهَا أَشدّ استواءً وتصوُّباً في الأَرض . وقيل : النَّفخاءُ : أَرضٌ لَيِّنَةٌ فيها ارتفاعٌ . والجمع النَّفَاخَي . والنَّفْخَاءُ : أَعْلَى عَظْمِ السَّاقِ . وعن ابن سيده : يقال رجُلٌ أُنفَخَانٌ وأُنْفَخَانيٌّ وإِنْفِخَانٌ وإِنْفِخَانيٌّ . بضمّهما وبكسرهما وهي بهاءٍ أَي امتَلأَ سِمَناً نَفَخَهما السِّمَنُ فلا يكون إلا سِمَناً في رَخَاوَة . وكذلك رَجلٌ منفوخٌ وقَومٌ منفوخُون . والنُّفُخُ بضمَّتين الفَتَى الممتلِىءُ شَبَاباً وكذلك الجارية بغير هاءٍ . وفي التهذيب : النُّفَّاخ كرُمّانٍ : نَفْخَةُ الوَرَمِ مِن داءٍ يَحدُث يَأْخذ حيث أَخذَ . والنّفَّاخة بهاءٍ : الحَجارةُ التي تَرتفع فَوْقَ الماءِ . والنُّفَّاخة : هَنَةٌ مُنْتَفِخةٌ تكونُ في بَطْنِ السَّمَكِ هي نِصَابُها فيما زَعموا وبها تَستقِلُّ في الماءِ وتَترَدَدُ . والمَنْفُوخُ : البَطِينُ أَي العظيمُ البَطْنِ . ومن المَجاز : المنفوخُ والمنتفِخُ : السَّمِينُ . وقَوم منفوخون . وككَتّانٍ : د بالمغرِب . ومما يستدرك عليه : نَفَخَتْ بهم الطَّرِيقُ أَي رَمَتْ بهم بغْتةً من نَفَخَت الرّشيحُ إِذا جاءَت بَغتةً . ونَفَخَ الإِنسانُ في اليَرَاعِ وغيره . والنَّفْخة : نَفْخَةُ يومِ القيامةِ . وقال أَبو حنيفة : النَّفْخَة : الرائحة الخَفيفةُ اليسيرةُ . والنَّفْخَة : الرائحة الكثيرة . قال ابن سيده : ولم أَر أَحداً وَصَفَ الرائحة بالكَثْرةِ ولا القِلّةِ غير أَبي حنيفة . وبالدَّابَّةِ نَفْخٌ وهو رِيحٌ تَرِمُ منه أَرساغُهَا فإِذا مَشَت انفَشَّت . والنَّفَخ : داءٌ يُصيبُ الفَرَسَ تَرِمُ منه خُصْياه نَفِخَ نَفَخاً فهو أَنفَخُ . وفي حديثِ أَشراط الساعة انتفَاخُ الأَهلَّة أَي عِظَمُها . وانتفَخَ عليّ : غَضِبَ . ونَفْخَةُ الشَّبَابِ مُعْظَمُه . وأَتانَا في نَفْخةِ الرَّبِيعِ أَي حين أَعشَبَ وأَخصَبَ . وقال أَبو زيد : هذه نفخَةُ الربيع ونَفْحَتُه : انتهاءُ نبْتَتِه وهو مَجَاز . والمَنفوخ : الجَبَان على التشبيه بَعظيمِ البَطْن لأَنّه انتفَخَ سَحْرُه . ومَنافِخُ الشَّيْطَانِ : وَسَاوِسُه . ويقال للمتُطاولِ إِلى ما ليس له : نَفَخَ الشّيطانُ في أَنْفِه

Sîgalar(10)

Mücavir kökler91 mücavir (118 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صور

    10 ortak ayet · Sûr

  2. روح

    6 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. برص

    2 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  4. كمه

    2 ortak ayet · Kataraktlı

  5. هيأ

    2 ortak ayet · Biçim gibi

  6. سوي

    4 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  7. يوم

    7 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  8. فرج

    2 ortak ayet · Ferc

  9. حصن

    2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  10. طين

    2 ortak ayet · Döllenmiş yumurta

  11. بنو

    4 ortak ayet · Oğullar

  12. ذخر

    1 ortak ayet · Ambara koyarsınız

Geçtiği ayetler(18)

  1. وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

    Ve üflenildiO gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.

  2. وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ

    ÜflenildiSur’a üflendi. Bir de bakarsınız ki onlar kabirlerinden koşarak Rabblarına doğru çıkmaktadırlar.

  3. وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ

    ÜflenildiVe Sur’a üflenmiştir. Artık Allah’ın dilediği bir yana, göklerde olanlar ve yerde olanlar baygın düşmüştür. Sonra ona bir daha üflenmiş ve bir de bakacaksın ki ayakta bakınıp duruyorlar.

  4. وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ

    ÜflenildiSur’a üfürülmüştür. İşte bu; geleceği vaadedilen gündür.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفخ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنفث, نفح, نقر
Zıt Kökهمد
Çekirdek Özet 1Ağızdan, körükten veya bir kaynaktan hava/rüzgâr çıkararak bir nesnenin içine doğru üflemek, onu hava ile doldurup şişirmek, kabartmak ve yükseltmek.
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin veya elçilerin bir kalıba/bütünlüğe hayat ve canlılık ilkesi aktarması; kıyamet ve yeniden diriliş sürecinde Sûr borusu vasıtasıyla kozmik ve ontolojik dönüşümü başlatması.
Çekirdek Özet 3Pasif ve cansız maddeye dışsal bir etkiyle hacim, enerji, dirilik ve hareket kazandıran kurucu veya dönüştürücü sevk mekanizması.
Kritik Hata RiskiKökün maddi olarak hava üfleme boyutunun lafızcı bir darlıkla Tanrı’ya cisim isnat edecek şekilde anlaşılması veya Sûr’a üflenmenin yalnızca mitolojik bir ses çıkarma eylemine indirgenerek kozmik diriliş ve inşa boyutunun gözden kaçırılması.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفBir şeyin içinden dışına doğru bir maddenin, havanın, sıvının veya parçacığın itilerek çıkması, ayrılması, savrulması veya hareketlenmesi. Bu çekirdek نفث (ağızdan hafifçe üfürmek), نفح (esintinin ve kokunun yayılması), نفد (tükenip dışarı çıkma), نفذ (delip geçme), نفر (ürküp uzaklaşma), نفس (soluk alıp verme) ve نفش (kabartıp dağıtma) köklerinde açıkça görülür.خBoğazın hırıltılı ve sürtünmeli çıkışıyla karakterize olan خ harfi, itilen havanın bir hacim içine girerek orada basınç, kabarma, şişme, boşluk doldurma ve belirgin bir yükselme oluşturması yönünde anlamı özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, tohum, su yılanı veya balık; hareket, süreklilik, içten gelen canlılık ve akış.İçeride potansiyel olarak saklı duran canlılığın ve akıcı hareketin başlangıç noktasını simgeler.
فAğız; açıklık, nefes çıkışı, kenar, fışkırma noktası.İçerideki gücün, soluğun veya havanın bir menfezden basınçla dışarı yöneltilmesini ve sevk edilmesini temsil eder.
خİkiz harf türetmesi olarak ح (çit, koruma, sınır) imgesinden sürtünmeli ve hırıltılı ses niteliğiyle ayrışır; engeli aşarak kabaran, boşluk içine yayılan ve genişleyen sınır hareketi.Basınçla sevk edilen havanın ulaştığı ortamda oluşturduğu şişkinlik, genişleme, kabarma ve hacimsel doluluk hareketini gösterir.
نفخCanlı bir akışın bir menfezden basınçla fışkırtılarak bir hacmi doldurması ve onu kabartarak dönüştürmesi.Canlılık taşıyan bir soluğun ya da rüzgârın bir odaktan çıkarak hedeflenen yapıya nüfuz etmesi, ona hacim, hareket, can veya kozmik titreşim kazandırması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğızdan veya bir aletten (körük) hava çıkararak ateşi alevlendirmek; tulum, karın veya herhangi bir içi boş nesneyi havayla doldurup şişirmek; bir uzvun veya toprağın kabarması.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ru‘be veya recez şairlerinin ateş körükleyen kimseyi nitelemek için kullandığı beyitte ateşi canlandıran kişi için türetilen kullanım: في الصبح يحكي لونه زخيخ / من شعلة ساعدها النفيخ
Erken Arapça kullanımAteşi yakmak için kullanılan araç için demirci körüğü anlamında kullanılan منفاخ ve evde hiç kimsenin kalmadığını anlatan «evde bir ocak alevlendirecek kimse yok» deyimi: ما بالدار نافخ ضرمة

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça نفخ kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde üflemek, soluk vermek, körükle hava basmak ve şişirmek anlamlarıyla ortak bir morfo-semantik alana dayanır. İbranicede aynı fonetik denkliğe sahip olan nāpaḥ (נָפַח) fiili, ağızla veya körükle ateşe üflemek, can soluğu vermek ve öfkeyle solumak anlamlarında kökle tam bir örtüşme sergiler. Süryanicede npaḥ (ܢܦܚ) biçimi hava ile doldurmak, şişmek, üflemek ve kabarmak manalarında yerleşik bir kullanıma sahiptir. Akadcada ise napāḫu(m) kökü parlamak, ateşi tutuşturmak, alevlendirmek, doğmak (güneş ve yıldızlar için) ve şişmek anlamlarını taşıyarak Sami dillerinin ortak çekirdeğinde üfleme eylemi ile ateşin/ışığın canlandırılması arasındaki doğrudan bağı teyit eder. Kök, ortak Sami mirasından Arapçaya hem fiziksel hava akımı ve şişme hem de hayat verme ve kozmik uyanış anlamlarını koruyarak intikal etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنف çekirdeğinden türeyen hava itme ve şişirmeKök, içkin bir havanın menfezden dışarı salınmasıyla ateşin alevlendirilmesi ve esnek cisimlerin kabartılması temelinde biçimlenmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nāpaḥ, Süryanice npaḥ, Akadca napāḫuAteşi canlandırmak için hava üfleme, soluk verme, şişme ve ışığın/canlılığın parlaması müşterek semantik tabanı oluşturur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyerogliflerinde üfleme ve solukla ilgili bazı fonetik benzerliklerAfro-Asyatik katmanda nefes ve hava hareketi bildiren iki sesli ilksel köklerle tipolojik paralellik kurulabilir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفخAnlamlıÜflemek, şişirmek, kabartmakAğız veya körükle hava vererek doldurmak, canlandırmak, hacim kazandırmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نخفAnlamlıBurundan hava/ses çıkarmak, kibirlenmekBurnun deliklerinden sert soluk çıkarma, homurdanma ve bu hareketten türeyen büyüklenme hâli.Kur'an'da geçmez; ters yönlü soluk hareketiyle ilgilidir.
فنخAnlamlıEzmek, boyun eğdirmek, üstün gelmekBirini zorla bastırıp gururunu kırmak, başını ezmek.Kur'an'da geçmez; şişmenin zıddı olan ezilme hareketidir.
فخنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir kök olarak anlamlı kullanımına rastlanmaz.Mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
خنفAnlamlıBurundan konuşmak, boyun bükmekSesin genizden çıkması veya devenin yürürken başını bir tarafa eğmesi.Kur'an'da geçmez; hava çıkış yolunun daralmasıyla ilgilidir.
خفنAnlamlıHızlı ve hafif adımlarla yürümekDevekuşu yavrusu (el-hafân) veya hızlıca geçip gitme hareketi.Kur'an'da geçmez; hafif ve hızlı hareket bildirir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفخMerkezHava üfleyerek şişirme ve canlandırmaBir menfezden kuvvetle hava iterek bir yapıyı doldurma, yükseltme ve alevlendirme.İçi boş bir yapıyı bütünüyle dolduran ve canlandıran kesintisiz ve güçlü üfleme eylemidir.
نفثKomşuTükürüksüz veya hafif nemli üfürmeنفخ eylemine göre daha zayıf, noktasal ve genellikle dudak ucundan az bir tükürük veya nefesle yapılan üfürme.Büyü, efsun veya yaraya hafif nefes değdirme bağlamında kullanılır; hacimsel şişirme içermez.
نفحKomşuEsinti ve yayılmaİtici bir basınç olmaksızın kokunun, rüzgârın veya bağışın kendiliğinden etrafa tatlı ve hafifçe yayılması.Basınçlı ve hedefli hava üflemesinden ziyade etrafa sirayet eden yumuşak yayılımı ifade eder.
نقرKomşuVurarak ses çıkarmaBir alete veya boruya (nâkûr) çarparak, tıklatarak veya vurarak ses çıkarma.Sûr’a üfleme fiilinin ses boyutuyla örtüşür ancak hava verme değil darbe ile ses üretme nüansını taşır.
همدZıtSönme, canın çekilmesi, yatışmaAteşin sönüp kül olması, canlılığın topraktan veya bedenden çekilip hareketsiz kalması.نفخ ile alevlenen veya canlanan yapının enerjisini, havasını ve diriliğini kaybedip sönmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفخHava üflemek, şişirmek, can vermekAğız, körük veya benzeri vasıtayla hava iterek hacim kazandırmak ve canlandırmak.Kesin
Latinceinflare, sufflare, inspirareİçine üflemek, şişirmek, soluk zerk etmekInflare fiziksel şişirmeyi, inspirare ise ilahi veya manevi soluğun aktarılmasını tam karşılar.Kesin
İngilizceto blow, to inflate, to breathe intoÜflemek, hava basıp şişirmek, içine solumakFiziksel hava akımını to blow, hacimsel şişmeyi to inflate, ruh aktarımını breathe into karşılar.Kesin
Almancablasen, aufblasen, einhauchenÜflemek, şişirmek, içine nefes vermekAufblasen dışsal hacimsel kabarmayı, einhauchen ise can/ruh bahşetme boyutunu verir.Kesin
Fransızcasouffler, gonfler, insufflerÜflemek, şişirmek, içine üfleyerek aktarmakInsuffler kelimesi tıbbi ve teolojik anlamda nefesin/ruhun bir kalıba aktarılmasını doğrudan karşılar.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Sûr’a üflenme (`نُفِخَ فِي الصُّورِ`)Kozmik yok oluş ve diriliş çağrısıKıyametin kopuş anında evrendeki düzenin bozulması ve ardından kabirlerden diriliş için ilahi emrin ses ve titreşimle tecelli etmesi bağlamında (Kehf 18:99, Zümer 39:68, Tâhâ 20:102).
İnsana ruh üflenmesi (`وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي`)Ontolojik canlanma ve bilinç bahşedilmesiHz. Âdem’in çamurdan şekillendirilmiş organik bedenine ilahi emirden olan ruhun aktarılması ve insanın canlı bir varlık hâline gelmesi bağlamında (Hicr 15:29, Sâd 38:72, Secde 32:9).
Hz. Meryem’e ruh üflenmesi (`فَنَفَخْنَا فِيهِ / فِيهَا مِنْ رُوحِنَا`)Mucizevi yaratılış ve dölleme/can vermeHz. Îsâ’nın biyolojik bir erkek müdahalesi olmaksızın Cebrail vasıtasıyla ilahi bir kelime ve ruh ilka edilerek var edilmesi bağlamında (Enbiyâ 21:91, Tahrîm 66:12).
Hz. Îsâ’nın çamurdan kuşa üflemesi (`فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا`)İcaz ve peygamberlik mucizesiŞekillendirilmiş kuş heykeline ilahi izinle üflenerek ona biyolojik can ve uçma yetisi kazandırılması bağlamında (Âl-i İmrân 3:49, Mâide 5:110).
Ateşi körükleme (`قَالَ انْفُخُوا`)Maddi inşa ve metalurjik enerji üretimiZülkarneyn’in demir kütlelerini eritip set inşa etmek amacıyla ateşi harlatmak için körüklerle hava üfletmesi bağlamında (Kehf 18:96).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRuhun mahiyeti ve nefhu’r-rûh; tenzih meselesiAllah Teâlâ’nın insana «ruhumdan üfledim» buyurmasındaki üfleme fiilinin tecsîm ve teşbihe yol açmadan tevil edilmesi; ruhun mahluk oluşu ve izafetin teşrif amaçlı olduğu tartışması.Maddi nefes vermekten arındırılarak ilahi kudretin ve can bahşetme iradesinin tecellisi olarak anlam daralması.
FıkıhCeninin hakları ve kürtaj yasağının sınırıAnne karnındaki cenine ruhun ne zaman üflendiği (hadislerdeki 120 gün veya modern embriyolojik tespitler) ve bu andan itibaren ceninin tam bir hukuki şahsiyet kazanıp kazanamayacağı meselesi.Biyolojik dokudan insani nefse geçişi belirleyen hukuki dönüm noktası.
TefsirSûr’un mahiyeti ve nefhaların sayısıSûr’un maddi bir boru mu yoksa nurani/kozmik bir mekanizma mı olduğu; üflemenin iki defa mı (sa‘k ve kıyâm) yoksa üç defa mı (feza‘, sa‘k, kıyâm) gerçekleştiği üzerine ayetlerin cem edilmesi.Kozmik uyanış, diriliş ve toplanma sesinin semantik boyutuna odaklanma.
HadisÖlüm sonrası diriliş ve yaratılış evreleriCebrail’in cenine ruhu üflemesi, İsrafil’in Sûr’u üflemek üzere hazır beklemesi ve iki üfleme arasındaki kırk birimlik zaman fasılasına dair rivayetler.İlahi emrin bir melek vasıtasıyla fiziki âleme aktarılması sürecinin tasviri.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve diriliş ontolojisiCanlandırma ve uyanış ilkesiMaddeye hayat ve şuur aşılamak; zamanı kozmik çağrıyla kapatıp açmak.Maddi bedenin bir ruhla tahkim edilerek sorumlu varlık kılınması ve kıyamet günü Sûr ile yeniden varoluş boyutuna sevk edilmesi.Kesin
İlmiFiziksel dönüşüm ve termodinamikOksijen/hava sevk mekanizmasıYanma tepkimesini hızlandırmak, metal ergitmek ve form kazandırmak.Zülkarneyn kıssasında görüldüğü üzere körükleme yoluyla havanın enerjiyi yükseltmesi, teknolojik ve metalurjik inşayı mümkün kılması.Güçlü
SiyasiToplumsal uyanış ve harekete geçirmeSeferberlik ve diriliş çağrısıDağınık, uyuşmuş veya atıl kitleleri bir nida/vizyon ile ayağa kaldırmak.Sûr nidasının tüm ölüleri diriltip divana toplaması gibi, siyasi liderliğin toplumu ortak amaca sevk eden güçlü çağrısı.Muhtemel
İktisadiÜretim dinamizmi ve sermaye dolaşımıPiyasaya likidite ve enerji enjeksiyonuDurgunlaşan ekonomik yapıya girdi sağlayarak üretimi canlandırmak.Körüğün ateşi alevlendirip sanayiyi işletmesi gibi, atıl duran kaynakların iktisadi dolaşıma üflenerek katma değer üretmesi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBasınçlı akışkan dinamiği ve enflasyon/şişme teorisiKapalı veya esnek bir sisteme harici bir kütle/enerji akısı sağlandığında sistemin hacminin ve iç basıncının artması; kozmolojide erken evrenin ani genişleme (enflasyon) safhası.Güçlü
Beşeri bilimlerKarizmatik canlandırma ve psiko-sosyal uyanışPasif, depresif veya örgütsüz bir birey/toplum zihnine dışarıdan güçlü bir anlam, ideal veya vizyon aktarılarak kolektif motivasyonun ve eylemin aniden yükseltilmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel dudak hareketiyle hava üflemekten veya körükten ibaret görülmesi; teolojik bağlamda ise bunun antropomorfik bir yaklaşımla Tanrı’nın maddi bir nefes vermesi şeklinde lafzen sınırlandırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, atıl ve cansız olan organik çamurdan medeniyet kurucu insana geçişin ontolojik sıçramasını, metalurjik sanayi hamlesini (körükleme) ve evrenin nihai biyolojik ve kozmolojik diriliş mekanizmasını (Sûr) kapsayan kuşatıcı bir dönüşüm eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın yaratılışındaki ilahi boyutu biyolojik bir nefes alışverişine indirgeyerek ruhun yüksek ahlaki ve ontolojik değerini gözden kaçırmak; Sûr hadisesini salt mitolojik bir boru ötüşü sayarak evrensel dönüşümün ve diriliş nizamının ciddiyetini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ontolojisinde maddenin nasıl hayata dönüştüğünü (insanın yaratılışı), tarihin nasıl sona erip ebedi boyutun nasıl açıldığını (Sûr üflemesi) ve yeryüzü imarının enerji/teknoloji boyutunu (metalurji) birbirine bağlayan temel eylem köküdür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın ilk yaratılışı ve Cebrail vasıtasıyla Hz. Meryem’e can ilka edilmesini anlatan ayetlerde; Zülkarneyn kıssasındaki teknik inşa ayetinde; eskatolojik kıyamet ve diriliş sahnelerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışı sadece tesadüfi biyolojik evrim veya salt cansız bir mekanizma olarak gören yaklaşımları tashih eder; hayatiyetin kaynağının maddeye dışarıdan lütfedilen ilahi bir emir/enerji olduğunu gösterir. Ayrıca tecsîm ve teşbih sapmalarına karşı dilsel metaforun derinliğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kaynaktan veya menfezden hava/rüzgâr iterek ateşi alevlendirmek, kapalı bir kabı hava ile doldurarak şişirmek ve kabartmak.
  • Soyut anlamDurgun, atıl ve cansız bir yapıya dışsal bir merkezden irade, enerji ve canlılık transfer ederek onu dönüştürmek, harekete geçirmek ve uyandırmak.
  • Sistematik karşılıkPotansiyel durumdaki bir varlık alanına kurucu parametrenin enjekte edilmesi suretiyle sistemin yeni bir faz ve boyuta geçirilmesi.
  • LaTeX modeliΨ(t0)→  Φext  Ψ(t1)o¨yle ki∂E∂t>0  ⟹  Sdormant→Sactive
  • LaTeX açıklamasıModelde Ψ(t0) sistemin (çamur beden, sönük kömür, ölü kabir ehli) başlangıçtaki atıl ve cansız durumunu; Φext dışarıdan içeriye doğru yöneltilen kurucu üfleme akısını; Ψ(t1) ise ulaşılan yeni varoluş durumunu temsil eder. Zaman içindeki enerji ve canlılık gradyanının artışı (∂E/∂t>0), sistemin uyku/ölüm hâlinden (Sdormant) aktif, bilinçli ve dirilmiş bir sisteme (Sactive) sıçramasını matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن