نقع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ق-ع1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نقعأثرنَقْعًا

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

نقع

ن - ق - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Yıkıntı, çöküntü demektir. Göğe kalkan toz anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yıkıntı, çöküntü demektir. Göğe kalkan toz anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.798 harf
باب العين و النون والقاف )ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة: لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو
Maddenin bağlantısı

باب العين و النون والقاف )ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة: لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو مُنْقادٌ في طُولِ نحو مِيلٍ أو أقل، وجمعه مَعانيقُ. والعُنُق مَعُروف، يُخَفَّفُ ويُثَقَّلُ ويُؤَنَّثُ. وقول الله تعالى: "فَظَلَّتْ أعناقُهم لها خاضعين" أي جماعاتهم، ولو كانت الأعناقُ خاصةً لكانت خاضعةً وخاضعاتٍ. ومن قال هي الأعناقُ، والمعني على الرَّجال، رَدَّ نُونَ "خاضعين" على أسمائهم المُضْمَرة. وتقول: جاء القوم " رَسَلاً رَسَلاً وعُنُقاً عُنُقاً إذا جاءوا فِرَقاً"، ويجمع على الأعناق. واعتَنَقَتِ الدّابة: إذا وَقَعَتْ في الوحل فأخْرَجَتْ أعناقَها، قال رؤبة: خارجةً أعناقُها من مُعْتَتَنقْ أي من مَوضِع أخَرجَتْ أعناقها منه. والمُعْتَنَقُ: مَخْرَج أعناق الجبال من السَّراب، أي اعتَنَقَتْ فأخْرَجَتْ أعناقَها. والاعتِناقُ من المُعانَقِة، ويجوز الافتعال في موضع المُفاعَلِة، غير أن المُعانَقة في حال المَوَدَّةِ، والاعتِناقُ في الحَرْبِ ونحوها، تقول: اعتَنَقُوا في الحَرْبِ ولا تقول: تَعانَقُوا والقياس واحدٌ، قال زهير: يَطْعُنُهم ما ارتَمَوا حتى اذا اطَّعَنْوا ضارَبَ حتى ما ضارَبُوا اعتَنَقـا وتَعَنَّقِت الأرنبُ في العانِقاء وتَعَنَّقَتْها، كلاهما مُسْتَعمَل: دَسَّت عُنُقها فيه وربما غابَتْ تحته، وكذلك البَربوعُ والعانقاء. وهو جُحْرٌ مملوءٌ تُراباً رخواً يكون للأرنبِ واليَرْبُوعِ إذا خافا. وربما دخل ذلك التُّرابَ فيقال: تَعَنَّقَ اليَربُوعُ لأنّه يَدُسُّ عُنُقَه فيه ويمضي حتى يصير تحته. والعَنْقاءُ: طائِرٌ لم يَبق في أيدي الناس من صِفتها غيرُ اسمها. ويقال بل سُمِّيَتْ به لبياضٍ في عُنقِها كالطَّوق وقال: إذا ما ابنُ عبِد اللّهِ خَلَّى مكانَـه فقَدْ حَلَّقْتْ بالجُودِ عَنْقاء مُغْرِبُ والعَنْقاءُ: الداهِيةُ. والعَنْقاءُ: اسم مَلَكٍ، قال: وَلَدْنا بني العَنْقاءِ وابْني مُحَرَّقٍ فأكرِمْ بنا خالاً وأكرِمْ بنا ابْنَما والأعنَقُ: الطويل العُنُق. والأعنَقُ: الكلبُ الذي في عُنقِه بياضٌ كالطوق. والعَناقُ: الأُنْثَى من أولاد المَعَز، ويجمعُ العُنوق. وقولهم: العُنُوقُ بعد النُّوقِ، أي صِرتَ راعياً للغَنَم بعد النُّوقِ، يقال ذلك لمن تحول من رفعةٍ إلى دنائةٍ، قال: إذا مَرِضَتْ منها عَناقٌ رأيته بسِكِّينِه من حولها يَتَصَرَّفُ وَعَناقُ الأرضِ: حَيَوان أسْوَدُ الرَّأسِ طَويلُ الظهر أصغَر من الفَهدِ ويُجمعُ على عُنُوقٍ. قعن: اشتُقَّ منه اسم قُعَينٍ وهو في أسدٍ وفي قَيْسٍ أيضاً. ويقال: أفْصَحُ العرب نَصْرُ قُعَيْنٍ أو قُعَيْن نَصر. والقَيْعُونُ من العُشْب: نَبْتٌ على فَيْعُول مثل قَيْصُوم، وهو ما طال منه. يقال: اشتقاقه من القَعْن كاشتقاق القَيْصوم من القَصْم. ونحو هذه الأشياء اشتُقَّت من الأسماء وأُميتَتْ أصولها، ولكن يعرف ذلك في تقدير الفعل. قيل: يكون القَيْعُونُ من القَيْع كالزَّيْتون من الزَّيت قنع: قَنِعَ يَقْنعُ قَناعةً: أي رَضيَ بالقَسمِ فهو قَنِعٌ وهم قَنِعُونَ، وقوله تعالى: "القانِعَ والمْعتَرَّ" فالقانِع: السائل، والمُعْتَرُّ: المُعْتَرض له من غير طلب، قال: ومنِهم شَقِيٌّ بالمَعيشِة قانِعُ وقَنَعَ يَقْنَعُ قُنُوعاً: تذلَّلَ للمسألة فهو قانِع، قال الشماخ: لمَالُ المرء يُصلِحُه فيُغني مُفاقِرَه أعَفُّ من القُنُوعِ ويُرْوَى "من الكُنُوع" بمنزلة القُنُوع. ورَجُلٌ قَنعٌ أي كثير المال. والقَنُوع بمَنزلة الهبوط -بلغة هذيل- من سَفْحِ الجَبَل، وهو الارتفاع أيضاً، قال: بحَيْثُ استَفاضَ القِنعُ غربيّ واسِطٍ نَهاراً ومَجَّتْ في الكَثيبِ الأباطِحُ والقِناعُ: طَبَقٌ من عَسِيبِ النَّخْل وخُوصِهِ. والإقناع. مَدُّ البَعير رأسَه إلى الماء ليَشْرَبَ، قال يصف ناقةً: تُقْنِعُ للجَدْوَل منها جَدْوَلا شَبَّه حَلقَ الناقة وفاها بالجَدْوَل تَسْتَقْبِل به جدولاً في الشُّرْب. والرَّجُل يُقْنِعُ الإناء للماء الذي يَسيلُ من جَدْوَلٍ أو شِعْبٍ. والرجُلُ يُقنِعُ يَدَه في القُنوت أي يَمُدُّها فيَسْتَرحِمُ رَبَّه. والقِناع أوسَعُ من المِقْنَعِة. وتقول: ألْقَى فُلانٌ عن وَجْهِهِ قناع الحَياء. وفُلانٌ مُقنِعٌ: أي يُرضَى بقوله. وتقول: قَنَعْتُ رأسَه بالعَصَا أو بالسَّوْط: أي عَلَوتُه ضَرْباً. والقِنْعَةُ وجمعها القِنَع وجمع القِنعَ القِنْعان: وهو ما جَرَى بين القُفِّ والسَّهْلِ من التُّرابِ الكثير، فإذا نَضَبَ عنه الماء صارَ فَراشاً يابساً، قال: وايْقَن أنّ القَنْعَ صارَتْ نِطافُه فراشاً وأن البَقْلَ ذاوٍ ويابِسٍ المُقْنِعَةُ من الشّاء: المُرَتفِعةُ الضَّرع، ليس في ضَرعها تصَوُّب، قَنَعَت بضرعها، وأقنعتْ فهي مُقْنِعٌ. واشتقاقه من اقناع الماء ونحوه كما ذكرنا. نعق: نَعَقَ الراعي بالغَنَم نَعيقاً: صاح بها زجْراً. ونَعَقَ الغُرابُ يَنْعِقُ نُعاقاً ونَعيقاً. وبالغين أحسن. والنّاعِقانِ: كوكبان أحدُهُما رِجْلُ الجوزاء اليُسْرَى والآخر مَنْكبها الأيمن. وهو الذي يُسَمَّى الهَقْعةَ، وهما أضوأ كوكبين في الجوزاء. نقع: نَقَعَ الماء في مَنْقِعِةَ السَّيل يَنْقَعُ نَقْعاً ونُقُوعاً: اجتمع فيها وطال مَكثْهُ. وتجمعُ المَنْقَعةُ على المناقِع. وهو المستَنقٍعُ: أي المجتَمِعٌ. واسَتْنَقْعتُ في الماء: أي لَبِثتُ فيه مُتَبَرَّداً. وأنقَعْتُ الدواء في الماء إنقاعاً. والنَّقُوع: شَيءٌ يُنْقَعُ فيه زَبيبٌ وأشياءُ ثم يُصَفَّى ماؤه ويُشْربُ. واسم ذلك نَقُوع. ونَقَعَ السُّمُّ في ناب الحيَّة: في أنيابِها السُمُّ ناقع اجتمع فيه كقوله. وانْتُقِعَ لَوْنُ الرَّجُل وامْتُقِعَ أصوَبُ: تَغَيَّر. والرَّجُل إذا شَرِبَ من الماء فَتَغَّير لونُه، يقال: نَقَعَ يَنْقَعُ نُقوعاً، قال: لو شِئْتُ قد نَقَعَ الفُؤادُ بشَرْبَةٍ تَدَعَ الصوادي لا يجِدْنَ غَليلا والماء يَنْقَعُ العَطَشَ نقعاً ونُقُوعاً، قال حفص الأموي: أكرَعُ عند الوُرُود في سُدُمٍ تَنْقَعُ من غُلَّتي وأجْزَؤها والنَّقيعُ: شرابٌ يُتَّخَذُ من الزَّبيبِ يُنْقَعُ في الماء من غير طبخ. والنَّقيعةُ هي العَبيطة من الإبل. وهي جَزوُرٌ تُوَفَّر أعضاؤها فتُنْقَعُ في أشياء علاجاً لها، قال: كلِّ الطَّعامِ تَشْتَهي رَبيعـهَ الخُرْس والإعذارُ والنَّقيعَه وقال المهلهل: إنّا لنَضْرِبُ بالصوارم هامَهُم ضَربَ القُدارِ نَقيعةَ القُـدّام القُدّامُ: القادمون من سفر، جمع قادِم. وقيلَ القَدام بفتح القاف وعن غير الخليل: والقُدَام: الجَزّار. يقال: نَقَعُوا النَّقيعَةَ، ولا يقال: أَنْقَعُوا لأنه لا يُريدُ إنْقاعَها في الماء. والنَّقْعُ: الغبار. قال الشُوَيْعِرُ واسمه عبد العزى: فهُنّ بهم ضوامِرُ في عجاجٍ يُثِرْنَ النَّقْعَ أمثال السَّراحي قال لَيْثٌ: قُلتُ للخليل: ما السّراحي، قال: أراد الذِئاب، ولكنه حَذَف من السرحان الألف والنُّونَ فجَمَعَه على سراحي، والعَرَبُ تقول ذلك كثيراً كما قال: دَرَسَ المَنَا بمُتالعٍ فأَبانِ أراد المنازل فحَذَفَ الزّاءَ واللامَ. ونَقَعَ الصَّوْتُ: إذا ارتَفَعَ. ونَقَعَ بصَوته، وأنْقَعَ صوْته: إذا تابَعَه ومنه قول عُمَرَ في نِسوةٍ اَجَتمعْنَ يبكين على خالد بن الوليد: "وما على نِساءِ بني المُغيرةِ أن يُهْرِقْنَ من دُمُوعِهِنَّ على أبي سليمان" ما لم يكن نَقْعٌ أو لَقْلَقةٌ. يعني بالنَّقْعِ أصوات الخُدُود إذا ضُرِبَتْ، قال لبيد: فمتى يَنْقَعْ صُراخٌ صـادِقٌ يُحلبوها ذاتَ جَرْسٍ وزَجَلْ ونَقَعَ الموتُ يعني كَثُرَ. وما نَقَعْتُ بخَبَرِه نُقُوعاً: أي ما عجِتُ به ولا صدَّقت ما عِجتُ به أي ما أخذْتُه ولا قَبِلْتُه. والنَّقْع: ما اجْتَمَعَ من الماء في القَليبِ. والنَّقيعُ: البئر الكثيرة الماء. تُذَكِّرُه العَرَب، وجمعه أنْقِعَةٌ. والمِنْقَعُ والمِنْقَعَةُ: إناءٌ يُنقَعُ فيه الشَّيءُ. والأنْقوعَةُ: وَقْبَة الثَّريدِ التي فيها الوَدَكُ. وكل شيءٍ سال إليه الماء من مَثْعَبٍ ونحوه فهو أنْقُوعَةٌ.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.891 harf
النَقْعُ: الغبار، والجمع نِقاعٌ. والنَقْعُ: محبس الماء، وكذلك ما اجتمع في البئر منه. وفي الحديث: "أنَّه نهى أن يُمْنَعَ نَقْعُ البئر". والنَقْعُ أيضاً: الأرضُ الحرَّةُ الطينِ يَسْتَنْقِعُ فيها الماء، والجمع نِقاعٌ وأنْقُعٌ. وفي المثل: "أنَّه لشَرَّابٌ بأنْقُعٍ"، أي إنَّه مُعاودٌ للأمور يأتيها حتَّى يبلغ إلى أقصى مُرادِهِ. والأُنْقوعَةُ: وَقْبَةُ الثريدِ. والنَقوعُ: ما يُنْقَعُ في الماء من الليل
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.656 harf
باب العين والقاف مع النون عنق ، قنع ، قعن ، نعق ، نقع : مستعملة . قلت : أما عقن : فإنّه مهمل ، إلا أن يكون العِقْيانُ فِعيالاً منه ، وهو الذَّهب ، والأقرب إنه فِعلانٌ من عَقى يَعقِي ، والنون زائدة . عنق : قال الله جلّ وعز : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) أكثر المفسِّرين ذهبوا بمعنى الأعناق في هذه الآية إلى الجماعات ، يقال جاء القوم عُنُقاً عنقاً ، إذا جاءوا فرقاً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf
(باب النون والقاف وما يثلثهما) (نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR800 harf
ن ق ع نقع الماء في بطن الوادي واستنقع‏:‏ ثبت واجتمع‏.‏ ووردوا مستنقعات المياه ومناقعها‏.‏ واستنقعت في النهر‏:‏ مكثت فيه أتبرّد‏.‏ وأنقع الدواء وغيره في الماء وهو النّقوع والنّقيع والمنقع والمنقعة‏:‏ ما ينقع فيه من تورٍ ونحوه‏.‏ قال‏:‏ ندهدق بضع اللحم للباع والندى وبعضهم تغلي بذمّ مناقعه في أنيابها السم ناقع وسم نقيع ومنقع‏:‏ مربّى‏.‏ ونقع الماء غلته‏.‏ ونقع من الماء وبالماء‏:‏ رويَ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.614 harf
نَقَعَ الماءُ في المَسِيلِ ونحوه يَنْقَعُ نُقُوعاً واسْتَنْقَعَ: اجْتَمَعَ. واسْتَنْقَعَ الماءُ في الغَدِيرِ أَي اجتمع وثبت. ويقال: استنقَعَ الماءُ إِذا اجتمع في نِهْيٍ أَو غيره، وكذلك نَقَعَ يَنْقَعُ نُقُوعاً. ويقال: طالَ إِنْقاعُ الماءِ واسْتِنْقاعُه حى اصفرّ. والمَنْقَعُ، بالفتح: المَوْضِعُ يَسْتَنْقِعُ فيه الماءُ، والجمع مَناقِعُ. وفي حديث محمد بن كعب: إِذا اسْتَنْقَعَتْ نَفْسُ المؤمنِ جاءَه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR910 harf
* ن ق ع * * النَّقْعُ * بوزن النَّفْع الغُبار والنَّقع أيضا ما اجتمع من البِئر من الماء وفي الحديث ﴿أنه نهى أن يُمنع نَقْع البئر﴾ و * النَّقُوعُ * بفتح النون ما يُنقع في الماء من الليل لدواء أو نبيذ و * أَنْقَعَ * الدواء وغيره في الماء فهو * مُنْقَعٌ * و * نَقَعَ * الماء العَطَش من باب قطع وخضع أي سكَّنه وفي المثل الرَّشف * أَنْقَعُ * أي إن الشراب الذي يُترشف قليلا قليلا أقطع للعطش وأنجع وإن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.503 harf
النقع، كالمنع: رفع الصوت، وبه فسر قول عمر رضي الله عنه حين قيل: إن النساء قد اجتمعن يبكين على خالد بن الوليد فقال: وما على نساء بني المغيرة أن يسفكن من دموعهن على أبي سليمان وهن جلوس، ما لم يكن نقع ولا لقلقة وقيل: عنى بالنقع: أصوات الخدود إذا لطمت، وقال لبيد رضي الله عنه: فمتى ينقع صراخ صـادق يحلبوها ذات جرس وزجل وقيل: هو شق الجيب، قال المرار بن سعيد:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.664 harf
نَقَعَ 1 نَقَعَ ذ and ↓ اِسْتَنْقَعَ It (water) remained, or stagnated, or collected, in a hollow, or cavity: (Mgh:) or remained long, and became altered: (Msb:) or the former [and latter] collected in a مَنْقَع: (S:) or the latter [and former] became yellow and altered. (K.) ― -b2- نَقَعَ and ↓ أَنْقَعَ [He macerated, steeped, or soaked, a medicine, in water,] he left it in water until its
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.692 harf
نَقَعَ نَقَعَ A ( n. ac. نَقْع 1 ), a. Shouted. b. Was loud ( voice ). c. [ acc. & Bi ], Overwhelmed with ( abuse ). d. [ Bi ], Prolonged ( a cry ). e. Made great ravages ( death ). f. Quenched ( thirst ). g. [ Bi ], Was informed of. h. Rent, tore. i. Killed, slew. j. [ La ], Slaughtered a camel for. k. [ acc. & Bi ], Provoked by. l. [ acc. & Fī ], Soaked, macerated in.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.084 harf
نقع نَقَعَ - يَنْقَعُ - نَقْع نَقَعَ - يَنْقَعُ + الكائن (الماء أو السائل) في مكان: اجتمع وكثر وثبت وانحبس خزناً للشرب والري: يجتمع السائل في بركة أو مستنقع ويبقى فيه مدة طويلة، يُخَزَّن فيها للاستعمالات المختلفة نَقْع: اسم فعل " نَقَعَ - يَنْقَعُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الماء المجتمع في برك أو مناقع واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مسك
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا

    Depolanmış suVe tozu dumana katanlara,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنقع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغبر, رهق, هبء
Zıt Kökروق
Çekirdek Özet 1Sıvının çukur ve alçak bir yerde toplanıp uzun süre kalması, suyun dinlenmesi, bir nesnenin sıvıda bekletilip özünü salması veya kabarması.
Çekirdek Özet 2Hareketin ve darbenin etkisiyle zeminden kopup yoğun bir tabaka halinde havada biriken ve asılı kalan toz bulutu.
Çekirdek Özet 3Birikim, durgunlaşma ve tortulanmanın oluşturduğu yoğunlaşma; fiziksel düzlemde su göllenmesi veya toz tabakası, soyut düzlemde doygunluk ve kararlılık.
Kritik Hata RiskiÂdiyât 100:4 ayetindeki kelimeyi sadece sıradan bir uçuşan toz olarak görüp kökün zeminle, çukurlaşmayla, sıkışıp birikmeyle ve doygunlukla olan fiziksel bağını gözden kaçırmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نقDelme, oyma, yarma, zemini deşme ve içeridekini dışarı çıkarma; نقب (delmek), نقر (gagalamak, oymak), نقص (eksilterek yarmak), نقض (yapıyı sökmek), نقم (hakkını almak için cezalandırmak).عDeşilen, yarılan veya alçalan çukurlukta bir sıvının toplanıp yerleşmesi, zeminden yarılarak kalkan kütlenin havada yoğun bir bulut halinde tutunması anlamını kazandırır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHarekete geçen, akışkan veya canlı bir yayılımın, süreğen bir hareket potansiyelinin belirmesi.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇevrelenme, bir merkeze veya çukura toplanma, dar bir kanalda veya sınırda yoğunlaşma.
عGöz; görme, bilme, kaynakAçığa çıkma, derinlikten kaynama, suyun veya özün kendini dışa vurması.
نقعFilizlenen akışın sınırlı bir çukura toplanıp kaynak gibi yoğunlaşmasıZemini oyup alçak bir havzada toplanan suyun durgunlaşması yahut nalların deştiği yerden yükselen tozun bir kaynak gibi yoğun bir kütle halinde asılı kalması hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun vadinin çukurunda veya havuzda toplanıp uzun süre kalması (müstenka‘/bataklık, gölet), ilacın veya kuru meyvenin suya basılarak bekletilmesi (nakû‘), yılanın dişinde zehrin birikmesi ve içilen suyun harareti kesip susuzluğu dindirmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök hem toplanan ve zehirleyen sıvı hem de harp meydanında atların ayaklarıyla deştiği yerden göğe savrulan yoğun toz tabakası anlamında şahitlendirilmiştir. Şair, can alıcı zehrin yılanın dişinde toplanıp kıvam bulmasını şu mısra ile tasvir eder: فِي أَنْيَابِهَا السُّمُّ نَاقِعُ
Erken Arapça kullanımErken dönem metinlerinde ve kelam-ı arap geleneğinde "هو شراب بأنقع" darb-ı meseli, tehlikelerden sakınarak vadilerin saklı göletlerinden su içen temkinli ve tecrübeli kimseler için kullanılmıştır. Ayrıca ruhun boğaza gelip toplanması durumu da "استنقعت نفس المؤمن" şeklinde nakledilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça نقع kökü, Batı Sami dillerinde de benzer fonetik ve semantik eksenlerde takip edilebilen köklü bir köktür. Kökün en ilksel Sami çekirdeği, sıvının bir kapta veya çukurda bekletilmesi, ıslatma, bastırma ve su birikintisi oluşturma hareketidir. İbranicede bu kök doğrudan aynı biçimle geniş bir yayılım göstermese de, bataklık, yarık veya çukurda biriken su semantiği çerçevesinde fonetik akrabalarıyla temsil edilir; Süryanicede ıslatma, suya daldırma ve sıvının dinlenmesi anlamı belirgindir. Arapçada kök iki somut uca doğru genişlemiştir: Bir yandan suyun vadide toplanıp kalması, çökeltinin dinlenmesi ve susuzluğu tamamen bastırması; diğer yandan zeminin kazılıp deşilmesiyle ortaya çıkan ve havayı gölet gibi kaplayan yoğun toz kütlesi. Bu çift yönlülük, toplanma ve yoğunlaşma (istihkâm/karâr) matrisi üzerinden Sami dillerindeki ortak tortu ve birikim mantığını yansıtır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSıvının çukurda toplanması ve tozun havada tabaka oluşturmasıKökün temelinde bir şeyin bir mekânda yoğunlaşıp karar kılması, çökelmesi veya havada birikinti yapması yatar; susuzluğun kesilmesi de suyun ciğerde toplanıp harareti bastırmasıyla açıklanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Güney Sami dillerinde ıslatma ve sıvı biriktirmeSüryanice ve Habeşçe gibi dillerde sıvının içine daldırma, bekletme ve çökeltme anlam alanlarıyla örtüşen kök akrabalıkları mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik su ve tortu terimleriÇukurda biriken durgun sular ve bataklık formları için kullanılan kadim Afro-Asyatik göllenme kökleriyle tematik benzerlik taşır.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نقعAnlamlıToplanmak, çökelmek, ıslanmak, tozSıvının çukurda birikmesi, özünü salması, zeminin deşilmesiyle kalkan yoğun toz.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نعقAnlamlıSes çıkarmak, bağırmakKarganın ötmesi, çobanın koyunlara bağırması; keskin ve tiz ses çıkarma.Kur'an'da geçer; Bakara 2:171.
قنعAnlamlıRazı olmak, başını örtmek, yetinmekKişinin elindekine boyun eğip tatmin olması veya başını yukarı/öne eğerek kapanması.Kur'an'da geçer; İbrâhîm 14:43, Hac 22:36.
قعنAnlamlıKısa ve basık olmak, çadırı kurmakBurnun basık ve kalkık olması, bir yere yerleşip çadır tutturmak.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
عنقAnlamlıBoyun, ileri uzanmak, hızlı yürümekBedenin boyun kısmı, bir şeyin öne fırlayıp temayüz etmesi, hızlı yürüyüş biçimi.Kur'an'da geçer; Şu‘arâ 26:4.
عقنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نقعMerkezBirikinti, çökelti, yoğun tozZeminin yarılmasıyla fışkıran veya alçakta toplanıp kesafet oluşturan kütle.Çukurda biriken su veya hareketle havayı kaplayan yoğun toz tabakası.
غبرKomşuİnce toz, kalıntı, tortuNesnelerin veya yüzlerin üzerini kaplayan, geride kalan solgun ve mat toz örtüsü.Kur'an'da kederli ve suçlu yüzleri kaplayan donuk tabaka bağlamında kullanılır.
رهقKomşuKuşatıcı örtü, sarıp kaplamaBir şeyin aniden veya zorla üzerini bürüyen, boğan karanlık veya zillet örtüsü.Tozdan ziyade manevi veya psikolojik bir kuşatmayı ve bürümeyi ifade eder.
هبءKomşuSaçılmış zerre, uçuşan tozIşık huzmesinde görünen, ağırlığı ve yoğunluğu olmayan, uçuşup dağılan toz zerreleri.Kütlesel birikimden yoksun, havada dağınık gezen hafif toz.
روقZıtDuruluk, saflık, süzülmeSıvının veya havanın tortudan, tozdan ve bulanıklıktan tamamen arınması, berraklaşması.Birikinti ve tortulanmanın aksine berraklığı ve netliği temsil eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنقعToplanmış su, yoğun tozSıvının çukurda kalması, bastırma, toz bulutu.Kesin
LatinceStagnatio, maceratio, pulvisDurgunlaşma, suya yatırma, tozHem sıvının durgunlaşmasını hem de toz halindeki kütleyi karşılar; ancak tek kelimede birleşmez.Güçlü
İngilizceStagnant pool, steeping, dust cloudSu göllenmesi, demleme/bastırma, toz bulutuToz bulutunu "dust cloud", suya yatırmayı "steep/infuse" karşılar; iki anlam modern dilde ayrıdır.Güçlü
AlmancaWasseransammlung, Aufweichung, StaubwolkeSu birikintisi, yumuşatma, toz bulutuÇökelti ve suyun birikmesini ayrı, havaya kalkan yoğun tozu ayrı terimlerle ifade eder.Güçlü
FransızcaEau stagnante, macération, nuage de poussièreDurgun su, maserasyon, toz bulutuTıbbi veya mutfaktaki özümseme için maserasyon kullanılırken atmosferik kütle toz bulutu olarak verilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَقْعًا (İsim / Mastar)Yoğun toz bulutu, çarpışma tozuHızlı hücum eden savaş atlarının nallarıyla zemini yarıp göğe kaldırdığı ve havada asılı kalarak harp meydanını kaplayan kesif toz kütlesi bağlamında; Âdiyât 100:4.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
FıkıhTaharet ve içecekler (eşribe)Durgun suların (mâ-i nâki‘ / müstenka‘) necaset tutma durumu ve nebîz/şarap yapımında meyvenin suda bekletilmesi (nak‘).Sıvının durağan kalarak vasıf değiştirmesi veya içine atılan şeyin özünü çekerek mayalanması.
TefsirÂdiyât Suresi tefsiriÂdiyât 100:4 ayetindeki "nak‘" kelimesinin atların kaldırdığı toz mu yoksa vadideki su birikintisi veya askerlerin toplandığı mekân mı olduğu tartışması.Müfessirlerin ekseriyetine göre savaş alanını bürüyen yoğun toz bulutu, azınlık görüşe göre toplanma yeri.
HadisSu hakları ve ölüm anıKuyunun kendi tabii havzasında toplanan suyun satışı yasağı ("نهى عن بيع نقع البئر") ve canın boğaza toplanması tasviri.Birikinti suyun mülkiyeti ve ruhun bedenden çıkarken gırtlakta toplanıp yoğunlaşması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayret ve cihat dinamiğiMücadele tozuEylemin şiddetini ve izini görünür kılmaİlahi davada harcanan cehdin fiziki dünyada oluşturduğu görünür yoğunlaşma ve sarsıntı.Güçlü
İlmiMadde ve akışkanlar mekaniğiTortulanma ve asılı kalma (süspansiyon)Yoğunluk ve denge durumuParçacıkların sıvı veya gaz ortamında birikerek doygun bir kütle oluşturması.Muhtemel
SiyasiHızlı askeri harekât ve caydırıcılıkHarp meydanı hakimiyetiDüşmanın görüşünü ve intizamını bozmaAni taarruzla ortaya çıkan kargaşa ve tozun stratejik bir perdeleme işlevi görmesi.Güçlü
İktisadiKaynak birikimi ve tabii sularOrtak su birikintisi (hukuk-ı miyâh)Tabii kaynağın tekelden korunmasıKuyuda kendiliğinden biriken suyun (nak‘u'l-bi'r) kamuya açık tutularak hapsedilmemesi.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSüspansiyon ve sedimentasyon (çökelme/asılı kalma)Katı taneciklerin bir akışkan içinde çökelerek birikmesi yahut havanın içine dağılarak asılı kalan yoğun bir aerosol kütlesi oluşturması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal tortulanma ve infialToplumda uzun süre biriken bastırılmış enerjinin, ani bir hareketlenme veya şokla bir anda patlak verip kamuoyunu yoğun bir sis gibi kaplaması.Muhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece havada savrulan alelade toz (hakkâkî habâ) sanmak ve kökün toplanma, su birikintisi, ıslanma ve çökelme ile olan temel bağını göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamÂdiyât Suresi'nde geçen kelime, sıradan bir rüzgâr tozu değil, yüksek sürat ve kuvvetin zeminle temasından doğan, adeta sıvı gibi bir alanda toplanıp kalan ağır ve yoğun bir mücadele tabakasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdiyât Suresi'ndeki tasvirin salt estetik bir çöl manzarası zannedilmesi; oysa ayetin büyük bir kinetik enerjinin zemini deşerek meydana getirdiği kaçınılmaz kütlesel etkiyi vurguladığının anlaşılamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da sadece tek bir yerde (Âdiyât 100:4) geçmesine rağmen, fiziksel hareketin şiddetini, süratini ve hedefe kilitlenmişliğini somut bir kütle birikimi üzerinden resmeden en sarsıcı kelimelerden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kasem surelerinde yer alan cehd, cihad, adanmışlık ve kıyamet sahnelerindeki fiziki hareket tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Âdiyât Suresi'ndeki at tasvirlerinin durağan veya efsanevi bir anlatı olmadığını, zemini deşen ve atmosferi yoğunlaştıran somut ve hissedilir bir eylemi anlattığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamVadide veya çukurda toplanıp dinlenen su; zeminin deşilmesiyle ortaya çıkıp birikinti halinde havada asılı kalan yoğun toz kütlesi; sıvının içine atılan nesnenin özünü salıp doygunluğa ulaşması.
  • Soyut anlamAni veya sürekli bir etkinin altta yatan potansiyeli açığa çıkarması, bir noktada yoğunlaşarak doygunluk ve görünür bir kesafet (yoğun tabaka) üretmesi.
  • Sistematik karşılıkAni kinetik enerjinin zeminle etkileşimi sonucu ortaya çıkan, dağılmayan, bilakis ortamı kuşatan kararlı yoğunluk ve süspansiyon hali.
  • LaTeX modeliF⋅Δt→Δp  ⟹  ρs≫ρ0
  • LaTeX açıklamasıFormülde F⋅Δt sisteme uygulanan ani ve şiddetli itkiyi (nalların veya darbenin zemine vuruşunu), Δp momentum değişimini temsil eder. Bu yüksek enerjili etkileşim sonucunda parçacıkların ortamdaki yoğunluğu (ρs), ortamın olağan seyreklik seviyesinden (ρ0) çok daha yüksek bir doygunluk düzeyine ulaşarak havada asılı kalan kesif bir tabaka (نَقْع) meydana getirir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن