نكر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ك-ر19 sîga, 48 mücavir kök, 37 ayet, 26 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قومنَكِيرِزكوصلوتُنْكِرُونَفسقالْمُنْكَرَنكرعرفوَالْمُنْكَرِبِالْمُنْكَرِنهيفلحرددفحشالْمُنْكَرِأممأتي

KökSîga 19Ayet 37Sure 26Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

نكر

ن - ك - ر

KÖK
  • 37 geçiş
  • 37 ayet
  • 19 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Tanınmayan

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.690 harf
الكاف والراء والنون معهما ك ر ن، ك ن ر، ر ك ن، ر ن ك، ن ك ر مستعملات كرن: الكِرانُ: الصنج. والكَرينةُ: الضاربة بالصنج. ويقال: الكرانُ هو العود، قال: لولا الكرانُ وهذا الناي يطربني كنر: الكِنّارةُ: الشقة من ثياب الكتّان. والكُنْارُ: السدر بالفارسية. ركن: رَكِنَ إلى الدنيا: مال إليها واطمأن. يَركَنُ رَكَناً. وَركَنَ يَركُنُ رُكُوناً، لغة سفلى مضر. وناس أخذوا من اللغتين فقالوا: رَكَنَ يَرْكَنُ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR866 harf
النُكِرة: ضد المعرفة. وقد نَكِرْتُ الرجلَ بالكسر نُكْراً ونُكوراً، وأَنْكَرْتُهُ واسْتَنْكَرْتُهُ، بمعنًى. قال الأعشى: وأَنْكَرَتْني وما كان الذي نَكِـرَتْ من الحوادث إلا الشيبَ والصَلَعا وقد نَكَّرَهُ فتَنَكَّرَ، أي غيَّره فتغيَّر إلى مجهول. والمُنْكَرُ: واحد المَناكِرِ. والنَكيرُ والإنْكارُ: تغيير المُنْكَرِ. ورجل نَكِرٌ ونَكَرٌ، أي داهٍ مُنْكَرٌ. وكذلك الذي يُنْكِرُ المُنْكَرَ. وجمعهما
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.075 harf
ك ر ن كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك . كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج . قال لبيد : صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ . كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان . وقال ابن شميل مثله . وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال: * وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) * فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه. (نكه) النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال: * بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) * (نكب) النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال: لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان. (نكت) النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة. ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته. ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض. (نكث) النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة: * مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) * (نكح) النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي. (نكد) النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]): استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها. (نكر) النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال: وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة. (نكز) النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة: على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس) النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه. (نكش) النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف. (نكص) النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير. (نكظ) النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال: [قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه. (نكع) النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ. فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة. ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً. ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً. (نكف) النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه. فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه. والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها. ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله". ([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170). وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله: * يا رب أشقاني بنو مؤمل * وبعده: * بصخرة أو عرض جيش جحفل * ([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه). ([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط لناكبون. ([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو). ([6]) من معلقة طرفة. وصدره: * وقربت بالقربى وجدك إنه * ([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد. ([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان. ([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر). ([10]) في الأصل: "تستر". ([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان. ([12]) التكملة من المجمل واللسان. ([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم). ([14]) الجمهرة (3: 86). ([15]) للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع. ([16]) في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124). ([17]) في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان. ([18]) في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل. ([19]) يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.779 harf
- الإنكار ضد العرفان. يقال: أنكرت كذا، ونكرت، وأصله أن يرد على القلب ما لا يتصوره، وذلك ضرب من الجهل. قال تعالى: ﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم﴾ [هود/70]، ﴿فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون﴾ [يوسف/58] وقد يستعمل ذلك فيما ينكر باللسان، وسبب الإنكار باللسان هو الإنكار بالقلب لكن ربما ينكر اللسان الشيء وصورته في القلب حاصلة، ويكون في ذلك كاذبا. وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿يعرفون نعمة الله ثم ينكرونها﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR668 harf
ن ك ر أنكر الشيء ونكره وساتنكره وقيل‏:‏ نكر أبلغ من أنكر‏.‏ وقيل‏:‏ نكر بالقلب وأنكر بالعين‏.‏ قال الأعشى‏:‏ وأنكرتني وما كان الذي نكرت من الحوادث إلا الشيب والصلعا وفيهم العرف والنكرن والمعروف والمنكر‏.‏ وشتم فلان فما كان عنده نكير‏.‏ وهم يركبون المنكرات والمناكير وهو من مناكير قوم لوط‏.‏ وقد نكر الأمر نكارة‏:‏ صار منكراً‏.‏ ونكّرته فتنكّر‏:‏ غيّرته‏.‏ وخرج متنكّراً‏.‏ وتنكّر لي فلان‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.084 harf
النُّكْرُ والنَّكْراءُ: الدَّهاءُ والفِطنة. ورجل نَكِرٌ ونَكُرٌ ونُكُرٌ ومُنْكَرٌ من قوم مَناكِير: دَاهٍ فَطِنٌ؛ حكاه سيبويه. قال ابن جني: قلت لأَبي عليّ في هذا ونحوه: أَفتقول إِنّ هذا لأَنه قد جاء عنهم مُفْعِلٌ ومِفْعالٌ في معنى واحد كثيراً، نحو مُذْكِرٍ ومِذْكارٍ ومُؤْنِثٍ ومِئْناثٍ ومُحْمِق ومِحْماقٍ وغير ذلك، فصار جمع أَحدهما كجمع صاحبه، فإِذا جَمَعَ مُحْمِقاً فكأَنه جمع مِحْماقاً، وكذلك
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR445 harf
* ن ك ر * * النَّكِرةُ * ضد المعرفة وقد * نَكِرهُ * بالكسر * نُكْرا * و * نُكُوراً * بضم النون فيهما و * أَنْكَرَهُ * و * اسْتَنْكَرَهُ * كله بمعنى و * نَكَّرهُ * * فَتَنَكَّرَ * أي غيَّره فتغير إلى مجهول و * المُنْكَرُ * واحد * المَنَاكِيرِ * و * النَّكِيرُ * و * الإنكارُ * تغيير المُنكر و * مُنْكَرٌ * و * نَكِيرٌ * اسما ملكين و * النُّكْرُ * المُنْكر ومنه قوله تعالى ﴿لقد جِئتَ شيئا نُكرا﴾ وقد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.058 harf
النكر والنكارة والنكراء، بالفتح في الكل، والنكر، بالضم: الدهاء والفطنة، يقال للرجل إذا كان فطنا منكرا: ما أشد نكره ونكره، بالفتح والضم، ومن ذلك حديث معاوية: إني لأكره النكارة في الرجل، أي الدهاء. رجل نكر، كفرح وندس وجنب: داه منكر من قوم أنكار، مثل عضد، وأعضاد وكبد وأكباد. رجل منكر، كمكرم، أي بفتح الراء، للفاعل: داه فطن، ولا يقال للرجل: أنكر، بهذا المعنى، من قوم مناكير، حكاه سيبويه، قال ابن جني:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.039 harf
نَكِرَهُ 1 نَكِرَهُ ذ : see 4, in several places. -A2- نَكُرَ, inf. n. نَكَارَةٌ, [He was, or became, ignorant: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is used: see نَكَارَةٌ, below. ― -b2- And, contr., He possessed cunning; meaning both intelligence with craft and forecast; and simply intelligence, or skill and knowledge: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.196 harf
نَكِرَ نَكِرَ A ( n. ac. نُكْر 3 , نَكَر 4 , نَكِيْر 25 , نُكُوْر 27 ), a. Was ignorant of. b. Misunderstood, mistook; misjudged. c. Disapproved; repudiated, rejected; condemned; disacknowledged, negatived, disavowed, ignored; disbelieved. d. ( n. ac. نَكِيْر 25 ), Changed. نَكُرَ نَكُرَ U ( n. ac. نَكَاْرَة 22t ), a. Was arduous. b. Was ignorant. c. Was astute. نَكَّرَ نَكَّرَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.147 harf
نكر نَكِرَ - يَنْكَرُ - نَكِيْر - نُكْر - أَنْكَر - أَنْكَرَ - يُنْكِرُ - مُنْكِر - مُنْكِرُوْن - مُنْكَر - نَكَّرَ - يُنَكِّرُ نَكِرَ - يَنْكَرُ + كائن + شيئاً: يرفضه ولا يَتَحَمَّلُه: يأبى الاعتراف بصوابه أو أنه حقيقي أو مقبول: تقدم له قضية أو شيء ليتعرف عليها على أنها حقيقة وصحيحة، فلا يقبل بها ويرفضها لأنها لا تتوافق مع ما كان يعتقد أنه
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler48 mücavir (192 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عرف

    13 ortak ayet · Tanınan ile

  2. نهي

    12 ortak ayet · Nihayet, son demektir

  3. أمر

    13 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  4. فحش

    3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

  5. زكو

    4 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  6. صلو

    4 ortak ayet · Namaz

  7. أمم

    4 ortak ayet · Emam ön demektir

  8. بعض

    3 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  9. فلح

    2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  10. جوب

    2 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir

  11. قوم

    8 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  12. أتي

    7 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

Geçtiği ayetler(37)

  1. وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

    Tanınmayanİçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.

  2. … خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا …

    TanınmayanSiz; insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten alıkorsunuz. Ve Allah’a inanırsınız. Ehl-i Kitab’da inanmış olsaydı; kendileri için hayırlı olurdu. İçlerinde iman edenler olmakla beraber, çoğu fasıklardır.

  3. يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ

    TanınmayanOnlar; Allah’a ve ahiret gününe inanırlar. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar. Hayırlara koşuşurlar, işte onlar salihlerdendir.

  4. … عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ …

    TanınmayanOnlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

  5. … وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ …

    TanınmayanMü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

  6. التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

    TanınmayanTevbe edenler, ibadet edenler, hamd edenler, seyahat edenler, rüku’ edenler, secde edenler, ma’rufu emredenler, münkeri nehyedenler, Allah’ın hududunu koruyanlardır. Mü’minleri müjdele.

  7. الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ

    TanınmayanOnlar ki; eğer kendilerini yeryüzüne yerleştirirsek; namaz kılarlar, zekat verirler, ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Bütün işlerin akıbeti Allah’adır.

  8. يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ

    TanınmayanOğulcuğum; namaz kıl, iyiliği emret, kötülüğü önle. Başına gelene sabret. Doğrusu bunlar azmedilmeye değer şeylerdir.

Sîga sayfası: وَالْمُنْكَرِ
Sîga sayfası: بِالْمُنْكَرِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنكر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجحد, كفر, جهل
Zıt Kökعرف
Çekirdek Özet 1Zihnin ve kalbin aşina olmadığı, yatışmadığı, tanımsız ve yabancı bulduğu şey
Çekirdek Özet 2Fıtrata, vahye ve ortak akla yabancılaşarak hakikati tanımazlıktan gelme ve meşru düzeni reddetme
Çekirdek Özet 3Ortak meşruiyet dairesinin (maruf) dışına çıkıp kamusal ve ahlaki fesada yol açan yabancılaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel inançsızlık veya basit bir yalanlama sayıp fıtrata ve toplumsal sağduyuya aykırılık boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكGeriye çevrilme, bozulma, sarsılma ve asıl mecrasından sapma; nitekim نكس baş aşağı çevrilmeyi, نكث bağı çözüp bozmayı, نكص geri adım atmayı, نكب yoldan sapmayı ifade ederرÇekirdekteki sapma ve tersine çevrilme hareketini zihinsel kavrayış ve baş (idrak) düzeyine taşıyarak tanışıklığın silinmesi ve yabancılaşma anlamını pekiştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBilinç ve idrak akışında devam eden tabii algı zinciri
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaZihnin nesneyi veya durumu kavrama ve içselleştirme çabası
رinsan başı; baş, ilk, üstEn üst idrak merkezi, zihinsel muhakeme ve tanıma organı
نكرkavrama ve zihinsel akışın baş düzeyinde kesintiye uğramasıZihnin karşılaştığı veriyi kavrayamayarak idrak süzgecinden geçirememesi ve yabancı bularak dışlaması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin alışıldık halini yitirip tanınmaz hale gelmesi; ayrıca yaradan veya doğum sonrasında çıkan, saflığını kaybetmiş bulanık cerahat ve kan
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ yaşlılık ve dökülen saçlar sebebiyle sevgilisinin kendisini tanıyamamasını şu mısra ile dile getirir: وأنكرتني وما كان الذي نكرت / من الحوادث إلا الشيب والصلعا
Erken Arapça kullanımBir kimsenin dostane tavrını değiştirip soğuk ve düşmanca bir tutuma bürünmesi hali تنكرت حاله sözüyle ve bir arazinin yabancılaşması تنكرت الأرض ifadesiyle aktarılır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde نكر kökü, temel olarak tanımama, yabancılaşma, ayırt edememe ve başkalaşma semantik alanı üzerine kuruludur. İbranicede yer alan נָכַר (nakhar) kökü yabancı saymak, tanımamak, başkalaşmak ve dikkatle bakıp tanımaya çalışmak anlamlarını taşırken; türevi olan נָכְרִי (nokhri) yabancı kimse demektir. Süryanicede de ܢܘܟܪܝܐ (nukhrāyā) biçimiyle yabancı ve gurbette olan kişiyi niteler. Akadcada nakāru(m) fiili düşmanlaşmak, isyan etmek, değişmek ve başkasına ait olmak anlamlarını üstlenir; nakru ise düşman ve yabancı anlamındadır. Arapçada kök, hem zihinsel olarak yabancı bulma ve tanıyamama (inkâr) hem de ahlaki/toplumsal düzeyde fıtratın yadırgadığı şey (münker) anlamlarını koruyarak Sami dillerindeki ortak yabancılık ve başkalaşma eksenini en yetkin ahlaki ve hukuki kavramlaştırmaya ulaştırmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنكرBilinen ve yatışılan durumun dışına çıkma, yadırgama, kılık değiştirme ve reddetmeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nakhar, Süryanice nakher, Akadca nakāruOrtak Sami mirasındaki yabancılaşma, başkalaşma ve yabancı sayma çekirdeğiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكرAnlamlıYabancı bulma ve tanımamaBilincin nesneye aşina olmaması ve reddetmesiHedef kök
نركKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
كنرAnlamlıBiriktirme ve saklamaMalı veya eşyayı sıkıca bir araya toplayıp muhafaza etmeKur'an'da geçmez
كرنAnlamlıÇalgı aleti çalmaÇeng veya ud gibi telli bir müzik aletini seslendirmeKur'an'da geçmez
رنكAnlamlıBulanıklık ve tortuSuyun duruluğunu kaybedip tortulu ve bulanık hale gelmesiKur'an'da geçmez
ركنAnlamlıGüvenip dayanmaBir tarafa meylederek orayı sığınak ve dayanak edinmeHedef kökün zıddına yakın güven anlamı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكرMerkezYabancı bulma ve tanımamaZihnin ve kalbin nesneyi yadırgayarak meşru ve aşina görmemesiHem bilişsel tanımazlığı hem ahlaki çirkinliği içerir
جحدKomşuBilerek inkâr etmeGerçeği kesin olarak bildiği halde kasten ve inatla reddetmeنكر cehaletten de doğabilirken جحد doğrudan bile bile diretmedir
كفرKomşuÜstünü örtme ve nankörlükKendisine ulaşan hakkı perdeleyip nimetin veya gerçeğin üstünü kapatmaHakikatin varlığını yok sayma ve nankörlük yönü baskındır
جهلKomşuBilgisizlik ve kaba davranışNesnenin gerçek mahiyetini bilmeme veya bilginin gereğine zıt davranmaBilişsel eksiklik ve duygusal taşkınlık merkezdedir
عرفZıtTanıma ve benimsemeAkıl, fıtrat ve vahiy tarafından aşina olunan, makul ve meşru bulunanKamusal sağduyunun ve vicdanın onayladığı iyilik düzeni

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنكرYabancı bulmak, tanımamak, reddetmekKalbin aşina olmaması, meşru kabul etmemesi ve yadırgamasıKesin
Latinceignorare, abnegare, improbareTanımamak, reddetmek, onaylamamakZihinsel bilmezliği ve ahlaki hoşnutsuzluğu karşılar ancak fıtrata yabancılaşma boyutunu tam vermezGüçlü
İngilizceto disown, to repudiate, objectionableTanımamak, benimsememek, kınanasıMeşruiyetten kopuşu ve reddi ifade eder; maruf zıddı toplumsal kabul boyutunu kısmen dışarıda bırakırGüçlü
Almancaverkennen, missbilligen, verwerflichTanıyamamak, onaylamamak, kınanacak olanBilişsel yanılgı ve ahlaki reddi karşılar; fıtrî aşinalık zeminini tam yansıtmazGüçlü
Fransızcaméconnaître, répudier, blâmableBilememek, reddetmek, kınanması gerekenHukuki ve ahlaki mesafeyi vurgular fakat kalbî yadırgama nüansını eksik bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُنْكَر / مُنْكَرFıtratın ve şeriatın çirkin bulduğu fiilİyiliği emredip kötülükten alıkoyma bağlamındaki toplumsal ve ahlaki sapmalar (Âl-i İmrân 3:104, Lokmân 31:17)
مُنْكِرُونَ / تُنْكِرُونَYabancı sayma ve tanımazlıktan gelmeSuretlerin ilk anda çıkarılamaması veya ilahi ayetlerin görmezden gelinmesi (Yûsuf 12:58, Mü'minûn 23:69)
نَكِيرİlahi ceza, gazap ve reddedişGeçmiş inkârcı kavimlerin helaki ve Allah'ın onları tanımayıp cezalandırması (Hac 22:44, Sebe' 34:45)
نُكْر / نُكُرAlışılmadık, dehşet verici ve ağır işHızır kıssasındaki can alma hadisesi ve kıyamet gününün dehşetli çağrısı (Kehf 18:74, Kamer 54:6)
أَنْكَرEn çirkin, en yadırganan sesSes tonundaki aşırılık ve edep dışılık vasfı (Lokmân 31:19)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnkâr ve marifetullah ilişkisiAklın ve kalbin hakikati tasdik etmeyip bile bile tanımazlıktan gelmesinin küfürle rabıtasıFıtrî hakikati zihnen ve kalben tanımsız sayma
FıkıhEmr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münkerMünkerin hangi şartlarda el, dil veya kalp ile engelleneceği ve kamu düzeninin korunmasıŞer'an ve aklen yasaklanmış hukuka aykırı fiil
TefsirMaruf ve münker karşıtlığıToplumsal sağduyunun tanıdığı meşru gelenek ile fıtrata aykırı düşen yabancı unsurların tefrikiKamusal ahlaka ve ilahi emre aykırılık
HadisDeğiştirilmesi gereken kötülükKötülüğün toplumda normalleşmesini engellemek üzere fertlerin alması gereken pratik tavırVicdanın yatışmadığı her türlü çirkinlik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve vahiy nizamıMeşruiyet dışılıkİlahi ölçüye yabancı unsurları sistemden tasfiye etmeKalbin ve vahyin onaylamadığı sapmaları reddederek tevhid zeminini korurKesin
İlmiEpistemolojik doğrulamaYabancı ve geçersiz veriMetodolojik açıdan temelsiz ve kanıtsız olanı dışarıda bırakmaDoğruluğu tanınmayan ve akıl ilkeleriyle uyuşmayan iddiaları ayıklarGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve denetimHukuk dışı ve gayrimeşru tasarrufOtoritenin ve toplumun keyfi sapmaları engelleme vazifesiOrtak meşruiyet dairesini bozan anarşi ve istismarı frenlerKesin
İktisadiPiyasa ahlakı ve adaletHaksız kazanç ve gayrimeşru işlemHile, faiz ve istismar gibi piyasa dengesini bozan unsurları yasaklamaTarafların rızasına ve adalet ölçüsüne aykırı sözleşmeleri hükümsüz kılarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİmmünolojik reddetme veya sistem dışı anomaliBiyolojide bağışıklık sisteminin kendine yabancı proteini (non-self) tanımayıp fırlatıp atması; matematikte kümenin tanımlı aksiyomlarına uymayan geçersiz elemanGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal yabancılaşma ve anomiHukuk ve sosyolojide yerleşik normların, ortak ahlaki bilincin tanımadığı ve kamusal vicdanı zedeleyen sapkın davranış kalıbıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece soyut teolojik bir inançsızlık veya bireysel ahlaki kabalık derecesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem bilincin hakikati yadırgamasını hem de kamusal, ahlaki ve fıtrî düzeni tehdit eden her türlü gayrimeşru fiili kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMünker sadece ferdi günah sayıldığında, ayetlerdeki toplumsal çürüme, kurumsal fesat ve adalet eksikliğine karşı kolektif sorumluluk bilinci yitirilir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inşa ettiği nizamın sınırlarını maruf (aşina olunan, makul) ve münker (yabancı, yadırganan) ikilemi üzerinden kurarak ahlak ile fıtratı bütünleştirdiği için esastır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker ayetlerinde, geçmiş kavimlerin ilahi cezaya uğrama sahnelerinde (nekîr) ve peygamberlerin tebliğine karşı sergilenen bilişsel direniş anlatılarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İyilik ve kötülüğün keyfî, temelsiz dogmalar olmadığını; iyiliğin fıtratın tanıdığı (maruf), kötülüğün ise aklın ve vicdanın yadırgadığı yabancılaşma (münker) olduğunu göstererek ahlakı temellendirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun, sütün veya bedenin saflığını yitirip bulanıklaşması, kişinin aşina olduğu hal ve yüzden çıkıp yabancı bir surete bürünmesi.
  • Soyut anlamZihnin, kalbin ve kamusal aklın kendisine sunulan durumu meşru, tabii ve tanıdık bulmayarak fıtraten geri tepmesi ve dışlaması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tutarlılığına (fıtrat ve şeriat) yabancı olan sapmaları tespit edip denetim mekanizmasıyla dışlaması (nehy ve nekîr).
  • LaTeX modeliM={x∈U∣x∉A}  ⟹  R(x)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde U evrensel fiiller ve durumlar uzayını, A fıtrat, akıl ve vahiy tarafından tanınan, içselleştirilen meşruiyet alanını (maruf) temsil eder. Bu meşru alanın dışında kalan her x unsuru yabancı ve tanımsız olan münker kümesini (M) oluşturur. Sonuç fonksiyonu R(x)=1 ise, sisteme yabancılaşan bu unsurun zihnen, ahlaken veya fiilen dışlanıp reddedildiğini (inkâr, nehiy ve ceza) ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن