نكر
ن - ك - ر
KÖK- 37 geçiş
- 37 ayet
- 19 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Tanınmayan
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.690 harfالكاف والراء والنون معهما
ك ر ن، ك ن ر، ر ك ن، ر ن ك، ن ك ر مستعملات كرن: الكِرانُ: الصنج. والكَرينةُ: الضاربة بالصنج. ويقال: الكرانُ هو العود، قال:
لولا الكرانُ وهذا الناي يطربني
كنر: الكِنّارةُ: الشقة من ثياب الكتّان. والكُنْارُ: السدر بالفارسية.
ركن: رَكِنَ إلى الدنيا: مال إليها واطمأن. يَركَنُ رَكَناً. وَركَنَ يَركُنُ رُكُوناً، لغة سفلى مضر. وناس أخذوا من اللغتين فقالوا: رَكَنَ يَرْكَنُ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR866 harfالنُكِرة: ضد المعرفة. وقد نَكِرْتُ الرجلَ بالكسر نُكْراً ونُكوراً، وأَنْكَرْتُهُ واسْتَنْكَرْتُهُ، بمعنًى. قال الأعشى:
وأَنْكَرَتْني وما كان الذي نَكِـرَتْ من الحوادث إلا الشيبَ والصَلَعا
وقد نَكَّرَهُ فتَنَكَّرَ، أي غيَّره فتغيَّر إلى مجهول. والمُنْكَرُ: واحد المَناكِرِ. والنَكيرُ والإنْكارُ: تغيير المُنْكَرِ. ورجل نَكِرٌ ونَكَرٌ، أي داهٍ مُنْكَرٌ. وكذلك الذي يُنْكِرُ المُنْكَرَ. وجمعهما
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.075 harfك ر ن
كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك .
كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج .
قال لبيد :
صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ
وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ .
كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان .
وقال ابن شميل مثله .
وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ
ك ر ن كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك . كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج . قال لبيد : صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ . كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان . وقال ابن شميل مثله . وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ ليُذهبَ الباطلَ واللَّعِبَ والزَّمَّارَات والكنّارات ) . قال أبو عبيد : الكِنَّاراتُ ، اختلف فيها فيقال : إنها العيدان التي يضرب بها ، ويقال : هي الدُّفوف . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : الكَنانيرُ : واحدها كنَّارةٌ . قال قومٌ : هي العيدان ، ويقال : هي الطنَابير . ويقال : الطُّبول . ركن : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَرْكَنُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ ) ( هود : 113 ) قرأه القرّاء بفتح الكاف من ركِن يركَنُ رُكوناً إذا مال إلى الشيء واطمأنَّ إليه ، ولغة أخرى : رَكَن يركنُ ، وليست بفصيحة . وقال الليث : رَكَنَ إلى الدنيا إذا مال إليها . وكان أبو عمرو الشيباني يُجيزُ : ركَنَ يركَنُ بفتح الكاف من الماضي والغابر ، وهو خلاف ما عليه أبنيَةُ الأفعال في السالم . وقول الله جلّ وعزّ ) أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ) ( هود : 80 ) . أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : الرُّكنُ : العشيِرَة . قال : والرُّكنُ : رُكْنُ الجبل وهو جانبه . قال : والرُّكْنُ : الأمرُ العظيمُ في بيت النابغة : لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كفاءَ لَهُ ولو تَأَثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ وقيل في قوله تعالى : ( أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ( إنَّ الرُّكنَ : القوة ، ويقال للرجلِ الكثير العددِ : إنه ليأوِي إلى ركن شديد ، ويقال للرجل إذا كان ساكناً وقوراً : إنه لرَكينٌ ، وقد رَكُنَ رَكَانَةً . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الرُّكَيْنُ الجُرَذَ ، وقال الليث مثله . والمرْكَنُ : شبهُ تَوْرٍ من أَدَمٍ أو شِبهُ لَقْنٍ ، وناقه مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ ، وضَرْعٌ مُرَكَّنٌ وهو الذي قد انتفخ في موضعه حتى مَلأَ الأرْفاغ وليس بحدًّ طويل . وقال أبو عبيد : المِرْكَنُ : الإجَّانَةُ التي يُغسلُ فيها الثيابُ ونحوها . ومنه حديث حَمْنَةَ أنها كانت تجلسُ في مِرْكنٍ لأخْتها زينب وهي مُسْتَحَاضَةٌ . وفي حديث عمر أنه دخل الشام فأتاهُ أُرْكُونُ قريةٍ فقال : قد صَنَعْتُ لك طعاماً . رواه محمد بن إسحاق عن نافعٍ عن أسلم . قال شمر : أُرْكُونُ القريةِ : رئيسها ، وفلانٌ ركنٌ من أركان قومه أي شريف من أشرافهم . وقال أبو العباس : يقال للعظيم من الدَّهاقِينِ : أُرْكُونٌ . نكر : قال الليث : النُّكْرُ : الدَّهاءُ ، والنُّكْرُ : نعت للأمر الشديد ، والرجلِ الدَّاهي ، تقول : فَعَلَه من نُكْرِه ونَكارَته ، والنَّكِرَةُ : إنكارُكَ الشيءَ وهو نقيضُ المعرفة . ويقال : أَنْكرْتُ الشيءَ وأَنا أُنْكِرُهُ إنكاراً ونكِرْتُه : مثله . وقال الأعشى : وأَنْكَرَتْنِي وما كان الذي نَكِرَتْ من الحوادثِ إلاَّ الشَّيْبَ والصَّلَعا وقال الله جلّ وعزّ : ( نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ) ( هود : 70 ) . قال الليث : ولا يستعمل نَكِرَ في غابرٍ ولا أمْرٍ ولا نهيٍ . قال : والاستنكارُ : استفهامُك أمراً تُنْكرُه ، واللازم من فِعل النُّكْرِ المُنْكَرِ نَكرَ نَكارَةً . قال : وامرأَةٌ نكْراءُ ، ورجلٌ مُنْكَرٌ : داهٍ ، ولا يقال للرجلِ : أَنكرُ بهذا المعْنَى . ( قلت ) : ويقال : فلانٌ ذو نَكْرَاءَ إذا كان داهياً عاقلاً . وقال الليث : التَّنَكُّرُ : التّغَيُّر عن حالٍ تَسُرُّكَ إلى حالٍ تكْرَهُها ، والنَّكيرُ : اسمٌ للإنكار الذي معناه التغيير . قال الله تعالى : ( فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ ) ( الملك : 18 ) أي إنكاري . قال : والنَّكرَةُ اسمٌ لما خرج من الحُوَلاءِ ، وهو الخُرَاجُ من قَيْحٍ ودَمٍ كالصَّديد وكذلك من الزّجير . يقال : أسْهِلَ فلانٌ نكرَةً ودماً . وليس له فعلٌ مشتقٌّ ، وجماعةُ المنكر من الرِّجال : مُنكرُونَ ومن غير ذلك يجمع أيضاً بالمناكير . وقال الأُقَيْبِل القَيْني : مستقبلاً صُحُفاً تَدْمِي طوابِعها وفي الصَّحائِف حَيّاتٌ مَنَاكيرُ وقال غيره : المُناكرَة : المحاربة ، ويقال : فلانٌ يناكرُ فلاناً ، وبينهما مُناكرةٌ أي معاداةٌ وقِتالٌ . وقال أبو سفيان بن حرب : إنَّ محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) لم يناكرْ أحداً إلا كانت معه الأهوالُ أراد أنه كان منصوراً بالرُّعب . حدثنا عبد الملك عن إبراهيم بن مرزوق عن معاذ بن هاني عن شعبة عن أبان بن ثعلب عن مجاهد في قوله تعالى : ( مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الاَصْوَاتِ ) ( لقمان : 19 ) قال : أقبح الأصوات . رنك : قال : الرَّانِكيَّةُ : نسبةٌ إلى الرَّانِكِ ، قال الأزهري : ولا أعرف ما الرانِك .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.779 harf- الإنكار ضد العرفان. يقال: أنكرت كذا، ونكرت، وأصله أن يرد على القلب ما لا يتصوره، وذلك ضرب من الجهل. قال تعالى: ﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم﴾ [هود/70]، ﴿فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون﴾ [يوسف/58] وقد يستعمل ذلك فيما ينكر باللسان، وسبب الإنكار باللسان هو الإنكار بالقلب لكن ربما ينكر اللسان الشيء وصورته في القلب حاصلة، ويكون في ذلك كاذبا. وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿يعرفون نعمة الله ثم ينكرونها﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR668 harfن ك ر
أنكر الشيء ونكره وساتنكره وقيل: نكر أبلغ من أنكر.
وقيل: نكر بالقلب وأنكر بالعين.
قال الأعشى: وأنكرتني وما كان الذي نكرت من الحوادث إلا الشيب والصلعا وفيهم العرف والنكرن والمعروف والمنكر.
وشتم فلان فما كان عنده نكير.
وهم يركبون المنكرات والمناكير وهو من مناكير قوم لوط.
وقد نكر الأمر نكارة: صار منكراً.
ونكّرته فتنكّر: غيّرته.
وخرج متنكّراً.
وتنكّر لي فلان:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.084 harfالنُّكْرُ والنَّكْراءُ: الدَّهاءُ والفِطنة. ورجل نَكِرٌ ونَكُرٌ ونُكُرٌ ومُنْكَرٌ من قوم مَناكِير: دَاهٍ فَطِنٌ؛ حكاه سيبويه. قال ابن جني: قلت لأَبي عليّ في هذا ونحوه: أَفتقول إِنّ هذا لأَنه قد جاء عنهم مُفْعِلٌ ومِفْعالٌ في معنى واحد كثيراً، نحو مُذْكِرٍ ومِذْكارٍ ومُؤْنِثٍ ومِئْناثٍ ومُحْمِق ومِحْماقٍ وغير ذلك، فصار جمع أَحدهما كجمع صاحبه، فإِذا جَمَعَ مُحْمِقاً فكأَنه جمع مِحْماقاً، وكذلك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR445 harf* ن ك ر * * النَّكِرةُ * ضد المعرفة وقد * نَكِرهُ * بالكسر * نُكْرا * و * نُكُوراً * بضم النون فيهما و * أَنْكَرَهُ * و * اسْتَنْكَرَهُ * كله بمعنى و * نَكَّرهُ * * فَتَنَكَّرَ * أي غيَّره فتغير إلى مجهول و * المُنْكَرُ * واحد * المَنَاكِيرِ * و * النَّكِيرُ * و * الإنكارُ * تغيير المُنكر و * مُنْكَرٌ * و * نَكِيرٌ * اسما ملكين و * النُّكْرُ * المُنْكر ومنه قوله تعالى ﴿لقد جِئتَ شيئا نُكرا﴾ وقد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.058 harfالنكر والنكارة والنكراء، بالفتح في الكل، والنكر، بالضم: الدهاء والفطنة، يقال للرجل إذا كان فطنا منكرا: ما أشد نكره ونكره، بالفتح والضم، ومن ذلك حديث معاوية: إني لأكره النكارة في الرجل، أي الدهاء. رجل نكر، كفرح وندس وجنب: داه منكر من قوم أنكار، مثل عضد، وأعضاد وكبد وأكباد. رجل منكر، كمكرم، أي بفتح الراء، للفاعل: داه فطن، ولا يقال للرجل: أنكر، بهذا المعنى، من قوم مناكير، حكاه سيبويه، قال ابن جني:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.039 harfنَكِرَهُ
1 نَكِرَهُ ذ : see 4, in several places. -A2- نَكُرَ, inf. n. نَكَارَةٌ, [He was, or became, ignorant: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is used: see نَكَارَةٌ, below. ― -b2- And, contr., He possessed cunning; meaning both intelligence with craft and forecast; and simply intelligence, or skill and knowledge: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.196 harfنَكِرَ
نَكِرَ A ( n. ac. نُكْر 3 , نَكَر 4 , نَكِيْر 25 , نُكُوْر 27 ),
a. Was ignorant of.
b. Misunderstood, mistook; misjudged.
c. Disapproved; repudiated, rejected; condemned; disacknowledged, negatived, disavowed, ignored; disbelieved.
d. ( n. ac. نَكِيْر 25 ), Changed.
نَكُرَ
نَكُرَ U ( n. ac. نَكَاْرَة 22t ),
a. Was arduous.
b. Was ignorant.
c. Was astute.
نَكَّرَ
نَكَّرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.147 harfنكر
نَكِرَ - يَنْكَرُ - نَكِيْر - نُكْر - أَنْكَر - أَنْكَرَ - يُنْكِرُ - مُنْكِر - مُنْكِرُوْن - مُنْكَر - نَكَّرَ - يُنَكِّرُ
نَكِرَ - يَنْكَرُ + كائن + شيئاً: يرفضه ولا يَتَحَمَّلُه: يأبى الاعتراف بصوابه أو أنه حقيقي أو مقبول: تقدم له قضية أو شيء ليتعرف عليها على أنها حقيقة وصحيحة، فلا يقبل بها ويرفضها لأنها لا تتوافق مع ما كان يعتقد أنه
Sîgalar(19)
- الْمُنْكَرِTanınmayan(الْمُفْعَلِ)×8
- نَكِيرِBeni tanımamak(فَعِيلِ)×4
- مُنْكِرُونَTanımayanlar(مُفْعِلُونَ)×3
- نُكْرًاTsnınmayan(فُعْلًا)×3
- وَالْمُنْكَرِVe tanınmayan(وَالْمُفْعَلِ)×3
- الْمُنْكَرَTanınmayan(الْمُفْعَلَ)×2
- مُنْكَرُونَTanınmayanlar(مُفْعَلُونَ)×2
- أَنْكَرَEn hoşlanılmayan(أَفْعَلَ)×1
- بِالْمُنْكَرِTanınmayanı(بِالْمُفْعَلِ)×1
- تُنْكِرُونَTanımazsınız(تُفْعِلُونَ)×1
Mücavir kökler48 mücavir (192 toplam)
- عرف
13 ortak ayet · Tanınan ile
- نهي
12 ortak ayet · Nihayet, son demektir
- أمر
13 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- فحش
3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- زكو
4 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- صلو
4 ortak ayet · Namaz
- أمم
4 ortak ayet · Emam ön demektir
- بعض
3 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- فلح
2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
- جوب
2 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- قوم
8 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أتي
7 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
Geçtiği ayetler(37)
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Tanınmayanİçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.
… خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا …
TanınmayanSiz; insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten alıkorsunuz. Ve Allah’a inanırsınız. Ehl-i Kitab’da inanmış olsaydı; kendileri için hayırlı olurdu. İçlerinde iman edenler olmakla beraber, çoğu fasıklardır.
يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ
TanınmayanOnlar; Allah’a ve ahiret gününe inanırlar. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar. Hayırlara koşuşurlar, işte onlar salihlerdendir.
… عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ …
TanınmayanOnlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.
… وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ …
TanınmayanMü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.
التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
TanınmayanTevbe edenler, ibadet edenler, hamd edenler, seyahat edenler, rüku’ edenler, secde edenler, ma’rufu emredenler, münkeri nehyedenler, Allah’ın hududunu koruyanlardır. Mü’minleri müjdele.
الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ
TanınmayanOnlar ki; eğer kendilerini yeryüzüne yerleştirirsek; namaz kılarlar, zekat verirler, ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Bütün işlerin akıbeti Allah’adır.
يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
TanınmayanOğulcuğum; namaz kıl, iyiliği emret, kötülüğü önle. Başına gelene sabret. Doğrusu bunlar azmedilmeye değer şeylerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جحد, كفر, جهل |
| Zıt Kök | عرف |
| Çekirdek Özet 1 | Zihnin ve kalbin aşina olmadığı, yatışmadığı, tanımsız ve yabancı bulduğu şey |
| Çekirdek Özet 2 | Fıtrata, vahye ve ortak akla yabancılaşarak hakikati tanımazlıktan gelme ve meşru düzeni reddetme |
| Çekirdek Özet 3 | Ortak meşruiyet dairesinin (maruf) dışına çıkıp kamusal ve ahlaki fesada yol açan yabancılaşma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel inançsızlık veya basit bir yalanlama sayıp fıtrata ve toplumsal sağduyuya aykırılık boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Geriye çevrilme, bozulma, sarsılma ve asıl mecrasından sapma; nitekim نكس baş aşağı çevrilmeyi, نكث bağı çözüp bozmayı, نكص geri adım atmayı, نكب yoldan sapmayı ifade eder | ر | Çekirdekteki sapma ve tersine çevrilme hareketini zihinsel kavrayış ve baş (idrak) düzeyine taşıyarak tanışıklığın silinmesi ve yabancılaşma anlamını pekiştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bilinç ve idrak akışında devam eden tabii algı zinciri |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Zihnin nesneyi veya durumu kavrama ve içselleştirme çabası |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | En üst idrak merkezi, zihinsel muhakeme ve tanıma organı |
| نكر | kavrama ve zihinsel akışın baş düzeyinde kesintiye uğraması | Zihnin karşılaştığı veriyi kavrayamayarak idrak süzgecinden geçirememesi ve yabancı bularak dışlaması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin alışıldık halini yitirip tanınmaz hale gelmesi; ayrıca yaradan veya doğum sonrasında çıkan, saflığını kaybetmiş bulanık cerahat ve kan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ yaşlılık ve dökülen saçlar sebebiyle sevgilisinin kendisini tanıyamamasını şu mısra ile dile getirir: وأنكرتني وما كان الذي نكرت / من الحوادث إلا الشيب والصلعا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin dostane tavrını değiştirip soğuk ve düşmanca bir tutuma bürünmesi hali تنكرت حاله sözüyle ve bir arazinin yabancılaşması تنكرت الأرض ifadesiyle aktarılır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde نكر kökü, temel olarak tanımama, yabancılaşma, ayırt edememe ve başkalaşma semantik alanı üzerine kuruludur. İbranicede yer alan נָכַר (nakhar) kökü yabancı saymak, tanımamak, başkalaşmak ve dikkatle bakıp tanımaya çalışmak anlamlarını taşırken; türevi olan נָכְרִי (nokhri) yabancı kimse demektir. Süryanicede de ܢܘܟܪܝܐ (nukhrāyā) biçimiyle yabancı ve gurbette olan kişiyi niteler. Akadcada nakāru(m) fiili düşmanlaşmak, isyan etmek, değişmek ve başkasına ait olmak anlamlarını üstlenir; nakru ise düşman ve yabancı anlamındadır. Arapçada kök, hem zihinsel olarak yabancı bulma ve tanıyamama (inkâr) hem de ahlaki/toplumsal düzeyde fıtratın yadırgadığı şey (münker) anlamlarını koruyarak Sami dillerindeki ortak yabancılık ve başkalaşma eksenini en yetkin ahlaki ve hukuki kavramlaştırmaya ulaştırmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نكر | Bilinen ve yatışılan durumun dışına çıkma, yadırgama, kılık değiştirme ve reddetme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nakhar, Süryanice nakher, Akadca nakāru | Ortak Sami mirasındaki yabancılaşma, başkalaşma ve yabancı sayma çekirdeği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكر | Anlamlı | Yabancı bulma ve tanımama | Bilincin nesneye aşina olmaması ve reddetmesi | Hedef kök |
| نرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كنر | Anlamlı | Biriktirme ve saklama | Malı veya eşyayı sıkıca bir araya toplayıp muhafaza etme | Kur'an'da geçmez |
| كرن | Anlamlı | Çalgı aleti çalma | Çeng veya ud gibi telli bir müzik aletini seslendirme | Kur'an'da geçmez |
| رنك | Anlamlı | Bulanıklık ve tortu | Suyun duruluğunu kaybedip tortulu ve bulanık hale gelmesi | Kur'an'da geçmez |
| ركن | Anlamlı | Güvenip dayanma | Bir tarafa meylederek orayı sığınak ve dayanak edinme | Hedef kökün zıddına yakın güven anlamı taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكر | Merkez | Yabancı bulma ve tanımama | Zihnin ve kalbin nesneyi yadırgayarak meşru ve aşina görmemesi | Hem bilişsel tanımazlığı hem ahlaki çirkinliği içerir |
| جحد | Komşu | Bilerek inkâr etme | Gerçeği kesin olarak bildiği halde kasten ve inatla reddetme | نكر cehaletten de doğabilirken جحد doğrudan bile bile diretmedir |
| كفر | Komşu | Üstünü örtme ve nankörlük | Kendisine ulaşan hakkı perdeleyip nimetin veya gerçeğin üstünü kapatma | Hakikatin varlığını yok sayma ve nankörlük yönü baskındır |
| جهل | Komşu | Bilgisizlik ve kaba davranış | Nesnenin gerçek mahiyetini bilmeme veya bilginin gereğine zıt davranma | Bilişsel eksiklik ve duygusal taşkınlık merkezdedir |
| عرف | Zıt | Tanıma ve benimseme | Akıl, fıtrat ve vahiy tarafından aşina olunan, makul ve meşru bulunan | Kamusal sağduyunun ve vicdanın onayladığı iyilik düzeni |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكر | Yabancı bulmak, tanımamak, reddetmek | Kalbin aşina olmaması, meşru kabul etmemesi ve yadırgaması | Kesin |
| Latince | ignorare, abnegare, improbare | Tanımamak, reddetmek, onaylamamak | Zihinsel bilmezliği ve ahlaki hoşnutsuzluğu karşılar ancak fıtrata yabancılaşma boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | to disown, to repudiate, objectionable | Tanımamak, benimsememek, kınanası | Meşruiyetten kopuşu ve reddi ifade eder; maruf zıddı toplumsal kabul boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | verkennen, missbilligen, verwerflich | Tanıyamamak, onaylamamak, kınanacak olan | Bilişsel yanılgı ve ahlaki reddi karşılar; fıtrî aşinalık zeminini tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | méconnaître, répudier, blâmable | Bilememek, reddetmek, kınanması gereken | Hukuki ve ahlaki mesafeyi vurgular fakat kalbî yadırgama nüansını eksik bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُنْكَر / مُنْكَر | Fıtratın ve şeriatın çirkin bulduğu fiil | İyiliği emredip kötülükten alıkoyma bağlamındaki toplumsal ve ahlaki sapmalar (Âl-i İmrân 3:104, Lokmân 31:17) |
| مُنْكِرُونَ / تُنْكِرُونَ | Yabancı sayma ve tanımazlıktan gelme | Suretlerin ilk anda çıkarılamaması veya ilahi ayetlerin görmezden gelinmesi (Yûsuf 12:58, Mü'minûn 23:69) |
| نَكِير | İlahi ceza, gazap ve reddediş | Geçmiş inkârcı kavimlerin helaki ve Allah'ın onları tanımayıp cezalandırması (Hac 22:44, Sebe' 34:45) |
| نُكْر / نُكُر | Alışılmadık, dehşet verici ve ağır iş | Hızır kıssasındaki can alma hadisesi ve kıyamet gününün dehşetli çağrısı (Kehf 18:74, Kamer 54:6) |
| أَنْكَر | En çirkin, en yadırganan ses | Ses tonundaki aşırılık ve edep dışılık vasfı (Lokmân 31:19) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnkâr ve marifetullah ilişkisi | Aklın ve kalbin hakikati tasdik etmeyip bile bile tanımazlıktan gelmesinin küfürle rabıtası | Fıtrî hakikati zihnen ve kalben tanımsız sayma |
| Fıkıh | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker | Münkerin hangi şartlarda el, dil veya kalp ile engelleneceği ve kamu düzeninin korunması | Şer'an ve aklen yasaklanmış hukuka aykırı fiil |
| Tefsir | Maruf ve münker karşıtlığı | Toplumsal sağduyunun tanıdığı meşru gelenek ile fıtrata aykırı düşen yabancı unsurların tefriki | Kamusal ahlaka ve ilahi emre aykırılık |
| Hadis | Değiştirilmesi gereken kötülük | Kötülüğün toplumda normalleşmesini engellemek üzere fertlerin alması gereken pratik tavır | Vicdanın yatışmadığı her türlü çirkinlik |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy nizamı | Meşruiyet dışılık | İlahi ölçüye yabancı unsurları sistemden tasfiye etme | Kalbin ve vahyin onaylamadığı sapmaları reddederek tevhid zeminini korur | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik doğrulama | Yabancı ve geçersiz veri | Metodolojik açıdan temelsiz ve kanıtsız olanı dışarıda bırakma | Doğruluğu tanınmayan ve akıl ilkeleriyle uyuşmayan iddiaları ayıklar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve denetim | Hukuk dışı ve gayrimeşru tasarruf | Otoritenin ve toplumun keyfi sapmaları engelleme vazifesi | Ortak meşruiyet dairesini bozan anarşi ve istismarı frenler | Kesin |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve adalet | Haksız kazanç ve gayrimeşru işlem | Hile, faiz ve istismar gibi piyasa dengesini bozan unsurları yasaklama | Tarafların rızasına ve adalet ölçüsüne aykırı sözleşmeleri hükümsüz kılar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İmmünolojik reddetme veya sistem dışı anomali | Biyolojide bağışıklık sisteminin kendine yabancı proteini (non-self) tanımayıp fırlatıp atması; matematikte kümenin tanımlı aksiyomlarına uymayan geçersiz eleman | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal yabancılaşma ve anomi | Hukuk ve sosyolojide yerleşik normların, ortak ahlaki bilincin tanımadığı ve kamusal vicdanı zedeleyen sapkın davranış kalıbı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece soyut teolojik bir inançsızlık veya bireysel ahlaki kabalık derecesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bilincin hakikati yadırgamasını hem de kamusal, ahlaki ve fıtrî düzeni tehdit eden her türlü gayrimeşru fiili kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Münker sadece ferdi günah sayıldığında, ayetlerdeki toplumsal çürüme, kurumsal fesat ve adalet eksikliğine karşı kolektif sorumluluk bilinci yitirilir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin inşa ettiği nizamın sınırlarını maruf (aşina olunan, makul) ve münker (yabancı, yadırganan) ikilemi üzerinden kurarak ahlak ile fıtratı bütünleştirdiği için esastır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker ayetlerinde, geçmiş kavimlerin ilahi cezaya uğrama sahnelerinde (nekîr) ve peygamberlerin tebliğine karşı sergilenen bilişsel direniş anlatılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İyilik ve kötülüğün keyfî, temelsiz dogmalar olmadığını; iyiliğin fıtratın tanıdığı (maruf), kötülüğün ise aklın ve vicdanın yadırgadığı yabancılaşma (münker) olduğunu göstererek ahlakı temellendirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun, sütün veya bedenin saflığını yitirip bulanıklaşması, kişinin aşina olduğu hal ve yüzden çıkıp yabancı bir surete bürünmesi.
- Soyut anlamZihnin, kalbin ve kamusal aklın kendisine sunulan durumu meşru, tabii ve tanıdık bulmayarak fıtraten geri tepmesi ve dışlaması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tutarlılığına (fıtrat ve şeriat) yabancı olan sapmaları tespit edip denetim mekanizmasıyla dışlaması (nehy ve nekîr).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrensel fiiller ve durumlar uzayını, fıtrat, akıl ve vahiy tarafından tanınan, içselleştirilen meşruiyet alanını (maruf) temsil eder. Bu meşru alanın dışında kalan her unsuru yabancı ve tanımsız olan münker kümesini () oluşturur. Sonuç fonksiyonu ise, sisteme yabancılaşan bu unsurun zihnen, ahlaken veya fiilen dışlanıp reddedildiğini (inkâr, nehiy ve ceza) ifade eder.