نوق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-ق5 sîga, 40 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَاقَةُأكلأخذنوقنَاقَةَمنعثمودالنَّاقَةَرسلالنَّاقَةِشربمسسعتوسقي

KökSîga 5Ayet 7Sure 6Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

نوق

ن - و - ق

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Dişi devedir. Erkek deveye cemel, develerin ortak ismi ise beirdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dişi devedir. Erkek deveye cemel, develerin ortak ismi ise beirdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.641 harf
القاف والنون و"وأيء" معهما ق ن و، ق و ن، ق ي ن، ن و ق، ن ي ق، ي ق ن، ق ن أ، أ ن ق، أ ق ن مستعملات قنو: قنا فلان غنما يقنو ويَقْنَى قُنُوّاً وقُنواناً وقُنْياناً. واقْتَنَى يَقْتَنِي اقتناءً، أي: اتخذه لنفسه، لاللبيع. وهذه قِنْيةٌ، واتخذها قِنْيةً: اتخذها للنسل لا للتجارة. وغنم قِنْية، ومال قِنْية وقِنْيان ويقال: غنم قِنْيَةٌ ومال قِنْيَةٌ بغير إضافة، أي: اتخذه لنفسه. ومنه: قَنِيتُ حيائي، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR418 harf
الناقَةُ تقديرها فَعَلَةٌ بالتحريك، لأنها جُمِعَت على نوقٍ، وقد تُجْمَعُ على أنْيُقٌ، أيانقَ. نِياقٍ. وبعيرٌ مُنَوَّقٌ، أي مذلَّلٌ مروَّضٌ. وناقة مُنَوَّقةٌ. والنَوَّاقُ من الرجال: الذي يروض الأمور ويُصلحها. وتَنَوَّقَ في الأمر، أي تأنَّقَ فيه. وبعضهم لا يقول تَنَوَّقَ. والاسم منه النيقَةُ. وفي المثل: "خَرْقاءُ ذاتُ نيقَةٍ"، يضرب للجاهل بالأمر وهو مع جهله يدَّعي المعرفة ويتأنّق في الإرادة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR15.857 harf
باب القاف والنون قنا ، قين ، وقن ، نوق ، نيق ، نقا ، أنق ، أقن ، قنأ ، يقن . قنا : قال الله جل وعز : ( قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ ) ( الأنعام : 99 ) . أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ : القِنْو : الذي يقال له الكِباسة وهو القَنا أيضاً مقصور . قال : ومَن قال قِنْو فإنّه يقول للاثنين قِنوانِ بالكسر ، وللجميع قُنْوانٌ بالضم والتنوين ، ومِثْله صنوٌ وصِنْوانِ وصنوانٌ للجميع . قال : ومَن قال هذا قَناً جَمعَه أقناءً .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR345 harf
ن و ق تنوّق في الأمر‏.‏ وفلان له نيقه وصناعته أنيقه‏.‏ وفي مثل ‏"‏ خرقاء ذات نيقة ‏"‏‏:‏ لجاهل يدّعي المعرفة‏.‏ وله نوقٌ ونياقٌ وأينُق وأيانِقُ‏.‏ قال‏:‏ وبعير منوّق‏:‏ مذلّل كأنه ناقة‏.‏ وأضيق من النّاق وهو الحزّ بين صرّة الإبهام وألية الخنصر ونحوه في باطن المرفق وأصل العصعص وفي مؤخّر حافر الفرس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ استنوق الجمل ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.979 harf
النّاقةُ: الأُنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أَجذعت، والجمع أَنْوُقٌ وأَنْؤُق؛ هذه عن اللحياني؛ قال ابن سيده: همزوا الواو للضمة؛ وأَوْنُق وأَيْنُق، الياء في أَيْنُقٍ عوض من الواو في أَوْنُقٍ فيمن جعلها أَيْفُلاً، ومن جعلها أَعْفُلاً فقدم العين مُغَيَّرَةً إلى الياء جعلها بدلاً من الواو، فالبدل أَعم تصرفاً من العوض،إذ كلّ عِوَضٍ بَدَلٌ ،وليس كل بدل عوضاً وقال ابن جني مرة: ذهب سيبوية في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR550 harf
* ن و ق * * النَّاقَةُ * جمعها * نُوقٌ * و * أنْوُقٌ * ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها فقالوا أَوْنُق ثم عوَّضوا من الواو ياء فقالوا * أَنْيُقٌ * ثم جمعوها على * أَيَانِق * وقد تُجمع * النَّاقَةُ * على * نِيَاقٍ * بالكسر وفي المثل * اسْتَنْوَقَ * الجمل أي صار ناقة يُضرب للرجل يكون في حديث أو صِفة شيء ثم يخلطه بغيره وينتقل إليه وأصله أن طرفة بن العبد كان عند بعض المُلوك والمُسيب بن علس يُنشِده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.862 harf
الناقة: م معروفة، وهي الأنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أجذعت ج: ناق بحذف الهاء. وقال الجوهري: تقديرها فعلة بالتحريك؛ لأنها جمعت على نوق كبدنة، وبدن وخشبة وخشب، وفعلة بالتسكين لا تجمع على ذلك. قال: وقد جمعت في القلة على أنوق، ويقال: أنؤق، بالهمز، وهذه عن اللحياني. قال ابن سيده: همزوا الواو للضمة. وقال الجوهري: ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها، فقالوا أونق، حكاها يعقوب عن بعض الطائيين
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.124 harf
نَوَّقَ 2 نَوَّقَ ذ [He broke, or trained, a camel]. (TA, voce مُصْعَبٌ.) تَنَّيَقَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ 5 تَنَّيَقَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ ذ , and نَنَوَّقَ, He was nice and luxurious (تَجَوَّدَ وَبَالَغَ) in his diet and his apparel. (JK, K.) Better explained voce تَأَنَّقَ. ― -b2- تَنَوَّقَ: see تَأَنَّقَ and تَجَوَّدَ, and نِيقَةٌ. نِيقٌ نِيقٌ ذ quasi-inf. n. of أَنَاقَ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.147 harf
نَاقَ نَاقَ ( w ) U ( n. ac. نَوْق 1 ), a. Removed the fat. نَوَّقَ نَوَّقَ II , a. Broke in ( camel ). تَنَوَّقَ تَنَوَّقَ V , ( a. و or ي ) [ Fī ], Did carefully. b. [ Fī ], Was fastidious in. اِنْتَوَقَ اِنْتَوَقَ VIII , a. Chose, selected. اِسْتَنْوَقَ اِسْتَنْوَقَ X , a. Was like a camel. نَاقَة نَاقَة [ 1tA ] , ( pl. نَاق [ 1A ] , نُوْق [ 3 ] , أَنْوُق أَنْوُق [ 16 ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.044 harf
نوق نَاقَ - يَنُوْقُ - نَاقَة نَاقَ - يَنُوقُ + كائن أو شيء + كائناً أو لكائن: يتبعه ويؤمه بخضوع وسخرة وتذلل نَاقَة: اسم فاعل أنثى من " نَاقَ - يَنُوْقُ ": الخاضعة والمتذللة والمنقادة: وهي اصطلاحاً أنثى الجمل: وسميت بذلك لخضوعها وتذللها وانقيادها، بينما الجمل الذكر لا يفعل ملاحظة: يلاحظ أن المراد بالذل هنا، وفي المعاجم أدناه، هو الانقياد
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

نوق نَاقَ - يَنُوْقُ - نَاقَة نَاقَ - يَنُوقُ + كائن أو شيء + كائناً أو لكائن: يتبعه ويؤمه بخضوع وسخرة وتذلل نَاقَة: اسم فاعل أنثى من " نَاقَ - يَنُوْقُ ": الخاضعة والمتذللة والمنقادة: وهي اصطلاحاً أنثى الجمل: وسميت بذلك لخضوعها وتذللها وانقيادها، بينما الجمل الذكر لا يفعل ملاحظة: يلاحظ أن المراد بالذل هنا، وفي المعاجم أدناه، هو الانقياد وسهولة اتباع أوامر الآخر، وليس التذلل النفسي والذل النفسي، ومنه الأناقة والأنيق: اتباع الدارج والشائع من الأعراف والموضة، وليس من الذل نُوْق: جمع " ناقَة" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال بالتوجه تابعاً لآخر متحرك " وهي أسا - يَأْسو، قَدَا - يَقْدُو، تَبِعَ - يَتْبَعُ، قََفَا - يَقْفُو، أَمَّ - يَؤُمُّ (المتعدي لمفعول واحد)، نَاقَ - يَنُوْقُ الناقة ناقة ثمود ﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا (59)﴾ الإسراء ﴿إنا مرسلوا الناقة فتنة لهم فارتقبهم واصطبر (27)﴾ القمر فذروها تأكل في أرض الله ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم (73)﴾ الأعراف ﴿ويا قوم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب قريب (64)﴾ هود ولا تمسوها بسوء ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آيةفذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم (73)﴾ الأعراف ﴿ويا قوم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب قريب (64)﴾ هود ﴿قال هذه ناقة لها شرب ولكم شرب يوم معلوم (155) ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب يوم عظيم (156)﴾ الشعراء الماء قسمة بينهم ﴿قال هذه ناقة لها شرب ولكم شرب يوم معلوم (155)﴾ الشعراء ﴿إنا مرسلوا الناقة فتنة لهم فارتقبهم واصطبر (27) ونبئهم أن الماء قسمة بينهم كل شرب محتضر (28)﴾ القمر فعقروها ﴿كذبت ثمود بطغواها (11) إذ انبعث أشقاها (12) فقال لهم رسول الله ناقة الله وسقياها (13) فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها (14) ولا يخاف عقباها (15)﴾ الشمس ﴿فعقروها فقال تمتعوا في داركم ثلاثة أيام ذلك وعد غير مكذوب (65) فلما جاء أمرنا نجينا صالحا والذين آمنوا معه برحمة منا ومن خزي يومئذ إن ربك هو القوي العزيز (66) وأخذ الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين (67)﴾ هود ﴿فعقروها فأصبحوا نادمين (157) فأخذهم العذاب إن في ذلك لآية وما كان أكثرهم مؤمنين (158) وإن ربك لهو العزيز الرحيم (159)﴾ الشعراء ﴿فنادوا صاحبهم فتعاطى فعقر (29) فكيف كان عذابي ونذر (30) إنا أرسلنا عليهم صيحة واحدة فكانوا كهشيم المحتظر (31)﴾ القمر ﴿فعقروا الناقة وعتوا عن أمر ربهم وقالوا ياصالح ائتنا بما تعدنا إن كنت من المرسلين(77)﴾ الأعراف مختار الصحاح ● [نوق] ن و ق: النَّاقَةُ جمعها نُوقٌ و أنْوُقٌ ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها فقالوا أَوْنُق ثم عوَّضوا من الواو ياء فقالوا أَنْيُقٌ ثم جمعوها على أَيَانِق وقد تُجمع النَّاقَةُ على نِيَاقٍ بالكسر وفي المثل اسْتَنْوَقَ الجمل أي صار ناقة يُضرب للرجل يكون في حديث أو صِفة شيء ثم يخلطه بغيره وينتقل إليه وأصله أن طرفة بن العبد كان عند بعض المُلوك والمُسيب بن علس يُنشِده شِعرا في وصف جمل ثم حوَّله إلى وصف ناقة فقال طرفة قد استنوق الجمل و تَنَوَّقَ في الأمر تأَنق فيه والاسم منه النِّيقَةُ وبعضهم لا يقول تَنَوَّق ملخص اللسان: 1. النّاقةُ: الأُنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أَجذعت،والجمع أَنْوُقٌ وأَنْؤُق ،وكذلك أَيانِق ونُوق وأَنْوَاقٌ؛ عن يعقوب، ونِيَاقٌ ونِياقاتٌ؛جمعها نُوق ونِياق، والعدد أَيْنُق وأَيانق 2. اسْتَنْوَقَ الجَمَلُ؛ صاركالناقة في ذُلِّها، أَن رجلاً سار معه جمل قد نَوَّقَهُ وخَيَّسه: المُنَوَّقُ: المذلَّل وهو من لفظ الناقة كأَنه أَذهب شدّة ذكورته وجعله كالناقة المُرَوَّضة المنقادة. 3. وتَنَوَّق في الأمر أَي تأَنَّق فيه، وبعضهم لا يقول تَنَوَّق، والاسم منه النِّيقةُ. وفي المثل:خَرْقاءُ ذات نِيقَة؛ يضرب للجاهل بالأَمر وهو مع جهله يدَّعي المعرفة ويتأَنق في الإرادة، تَنَوَّق في أُموره تَجَوَّد وبالغ مثل تأَنَّق فيها؛النِّيقةُ من التَّنَوُّق. تَنَوَّق فلان في منطقة وملبسه وأُموره إذا تجوَّد وبالغ، وتَنَيَّق لغة؛ 4. تَأَنَّقَ من الأَنَقِ، والأَنِيقُ المُعْجِبُ؛ 5. النُّيقةُ. والنَّوَقُ: بياض فيه حمرة يسيرة. 6. النَّوْقة الحَذاقة في كل شيء. 7. والمُنَوَّق: المذلَّل من كل شيء 8. النَّوَقة الذين ينقّون الشحم من اللحم لليهود، لسان العرب ● - نوق: النّاقةُ: الأُنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أَجذعت، والجمع أَنْوُقٌ وأَنْؤُق؛ هذه عن اللحياني؛ قال ابن سيده: همزوا الواو للضمة؛ وأَوْنُق وأَيْنُق، الياء في أَيْنُقٍ عوض من الواو في أَوْنُقٍ فيمن جعلها أَيْفُلاً، ومن جعلها أَعْفُلاً فقدم العين مُغَيَّرَةً إلى الياء جعلها بدلاً من الواو، فالبدل أَعم تصرفاً من العوض،إذ كلّ عِوَضٍ بَدَلٌ ،وليس كل بدل عوضاً وقال ابن جني مرة: ذهب سيبوية في قولهم أَيْنُق مذهبين: أَحدهما أَن تكون عين أَيْنُق قلبت إلى ما قبل الفاء فصارت في التقدير أَوْنُق ثم أُبدلت الواو ياء لأَنها كما أُعِلَّت بالقلب كذلك أُعلت أَيضاً بالإبدال، والآخر أَن تكون العين حذفت ثم عوضت الياء منها قبل الفاء، فمثالها على هذا القول أَيْفُل، وعلى القول الأَول أَعْفُل، وكذلك أَيانِق ونُوق وأَنْوَاقٌ؛ عن يعقوب، ونِيَاقٌ ونِياقاتٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إنَّا وَجَدْنا ناقةَ العَجُوزِ خَيْرَ النِّياقات على التَّرْمِيزِ، حين تُكالُ النِّيبُ في القَفِيزِ وفي حديث أَبي هريرة: فوجد أَيْنُقهُ؛ الأَيْنُق: جمع قِلَّةٍ لناقة، ويصغر أَيْنُقٌ أُيَيْنِقات؛ عن يعقوب، والقياسُ أُيَيْنِق كقولك في أَكْلُبٍ أُكَيْلِب؛ الأَزهري: جمعها نُوق ونِياق، والعدد أَيْنُق وأَيانق على قلب أَنْوُقٍ. الجوهري: النّاقةُ تقديرها فَعَلَةٌ بالتحريك لأَنها جمعت على نُوقٍ مثل بَدَنَةٍ وبُدْنٍ وخَشَبَة وخُشْب، وفَعْلة بالتسكين لا تجمع على ذلك، وقد جمعت في القِلَّةِ على أَنْوُقٍ، ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها فقالوا أَوْنُق؛ حكاها يعقوب عن بعض الطائيين، ثم عوضوا من الواو ياء فقالوا أَيْنُق، ثم جمعوها على أَيانق، وقد تجمع الناقةُ على نِيَاقٍ مثل ثَمَرة وثِمار، إلا أَن الواو صارت ياء للكسرة قبلها؛ وأَنشد أَبو زيد للقلاخ بن حَزْنٍ: أَبْعَدَكُنَّ اللهُ من نِيَاقِ إن لم تُنجِّين من الوِثاقِ وفي المثل: اسْتَنْوَقَ الجَمَلُ؛ قال ابن سيده: استَنْوق الجَملُ صار كالناقة في ذُلِّها، لا يستعمل إلا مَزيداً. قال ثعلب: ولا يقال اسْتَنَاق الجَمَلُ إنما ذلك لأن هذه الأَفعال المزيدة، أَعني افْتَعَل واسْتَفْعَل، إ

Sîgalar(5)

Mücavir kökler40 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثمود

    2 ortak ayet · Semûd

  2. رسل

    4 ortak ayet · Saçak demektir

  3. وذر

    2 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  4. مسس

    2 ortak ayet · Ona dokundu

  5. أكل

    2 ortak ayet · Ekel pas demektir

  6. عقر

    1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  7. عتو

    1 ortak ayet · Karşı gelmek

  8. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  9. صلح

    2 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  10. منع

    1 ortak ayet · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

  11. رقب

    1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir

  12. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

Geçtiği ayetler(7)

  1. فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُوا يَاصَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ

    Dişi deveVe dişi deveyi kesip devirdiler de Rabblarının emrine baş kaldırdılar ve dediler ki: Ey Salih; eğer sen peygamberlerden isen tehdid edip durduğun azabı getir bize.

  2. وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا

    Dişi deveBizi ayetlerle göndermekten alıkoyan şey; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud’a da gözleri göre göre bir dişi deve vermiştik de, ona zulmetmişlerdi. Halbuki Biz; ayetleri ancak korkutmak için göndeririz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنوق
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerجمل, بعر, ابل
Zıt Kökعقر
Çekirdek Özet 1Fiziksel yapıda boy, endam ve cüssede beliren seçkin yükseklik ve zarafet
Çekirdek Özet 2İlahi bir mûcize, sınama vesilesi ve korunması emredilen dokunulmaz işaret kılınan dişi deve
Çekirdek Özet 3Mülkiyet, paylaşım ve ortak kaynakların kullanımında ilahi hukukun somutlaştığı turnusol varlık
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki kullanımını salt zoolojik bir dişi deve türü sayıp onun bir kavmin iktisadi ve ahlaki imtihanına mâtuf sembolik ve ilahi dokunulmazlık boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوOrtaya çıkma, yükselme, bir tarafa meylederek ağır basma veya hareketlenme çekirdeği; nitekim نوأ (ağır yükle kalkma/yükselme), نور (ışığın yayılıp yükselmesi) ve نوب (dönüp dolaşarak gelme) köklerinde bu ilksel hareket görülürقBoğazın derininden gelen sert ve tutucu temas ile yükseliş ve beliriş hareketini seçkin, belirgin, boylu boyunca endam kazanan somut bir cisimleşmeye ve sınıra bağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık, tohum veya filiz; süreklilik, canlanma, sudan veya gizlilikten fışkırmaHayatın, üretkenliğin, zürriyetin ve belirginleşen canlılığın ilk kıpırdanışını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, sabit ve dik tutmaCanlı ve üretken niteliği dik bir omurgaya, dayanıklı bir gövdeye ve sağlam bir yapıya rapteder
قUfuktaki güneş veya iğne deliği; yükselme, odaklanma, doruk noktası ve sınırGövdenin ve boyun yapısının ufka doğru belirgin bir zirve ve göz alıcı bir tepe oluşturmasını sağlar
نوقÜretken canın dik bir eksende ufka ve yukarıya doğru seçkin bir boy ve intizamla yükselmesiCüssesi ve endamıyla göze çarpan, üretkenliği ve zarafetiyle seçkinleşen, sınırları belirgin yüce varlık formunu doğurur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağın en sarp ve yüksek doruk noktası ile endamlı, boylu poslu, güzel yaratılışlı dişi deveye işaret eden fiziksel yükseklik ve intizam
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri bu kökü hem binek ve bereket kaynağı olan soylu dişi deve hem de bir işi incelikle ve titizlikle seçerek yapma anlamında kullanmışlardır; nitekim kabilenin en değerli serveti ve göçün dayanağı olan dişi deveyi övgü unsuru kılmışlardır
Erken Arapça kullanımBir işte aşırı özen göstermek, en güzelini seçmek anlamında تنوّق fiili türetilmiş; ayrıca ahmak bir kimsenin ehil olmadığı işte incelik taslamasını yermek için خرقاء ذات نيقة darb-ı meseli yaygınlaşmıştır; erkeğin dişi deve gibi boyun eğmesi durumunda da استنوق الجمل denilmiştir

Kaynak İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Zemahşerî, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde dişi deve ve genel deve terminolojisi coğrafi ve iktisadi şartlara bağlı olarak zengin bir leksikal ağ oluşturur. Arapça نوق kökünün temelinde yer alan fiziksel yükseklik, cüsse ve sarp doruk boyutu, Proto-Sami kök katmanındaki dağ zirvesi ve yüksek yer göstergeleriyle temasa sahiptir. İbranicede deve cinsi için daha çok גמל eşdeğeri olan gāmāl kelimesi öne çıksa da, dişi devenin zarafetini, yüksekliğini ve seçilmişliğini ifade eden nâka formu özellikle Kuzey Arap ve Güney Sami sahasında belirginleşmiştir. Aramice ve Süryanice leksikonda da çöl hayatına ait deve türleri doğrudan Arapça ile temas halinde aktarılmıştır. Kökün İbn Fâris tarafından vurgulanan dağın en yüksek doruğu anlamındaki nîk kelimesiyle olan birliği, Arap sahasında bu kökün salt bir hayvan adı olmayıp, yaratılışındaki heybet ve boy yüksekliğinden türeyen bir vasıf-isim olduğunu gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT; Lane, Arabic-English Lexicon; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoy ve irtifa kökünden isimleşmeDağ doruğu ve yükseklik bildiren kökten, yapısının heybeti ve boyu sebebiyle dişi deveye ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Çöl Sami leksikonuGöçebe ve çöl ortamında devenin cinsiyet ve işlevine göre özelleşen isim ailesinin Arapçadaki özgün temsilcisidirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış soydaş bulunmamaktadırÇöl faunasına ve bedevi iktisadına özgü içsel bir semantik türetim olarak kalmıştırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نوقAnlamlıYükseklik, dişi deveDağın doruğu ve boylu boslu, soylu dişi deveHedef kök; Kur'an'da geçer
نقوAnlamlıArıtmak, kemik iliği çıkarmakBir nesnenin özünü, temizini ve iliğini seçip ayırmakKur'an'da geçmez; seçkinlik bağı
ونقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)
وقنAnlamlıKuş yuvası, sığınakKuşun dağ tepesinde veya kayalıkta yaptığı yuvaKur'an'da geçmez; yükseklik bağı
قنوAnlamlıSalkım, mülk edinmekHurma salkımı ve devamlı elde tutulan öz mülkKur'an'da geçer (En'âm 6:99)
قونAnlamlıDemirci ocağı, şekil vermekMetali işleyip biçimlendirmek ve doğrultmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نوقMerkezDişi deve, ilahi mûcize sembolüBoyu, bereketi ve sütüyle öne çıkan, kutsal dokunulmazlık yüklenen dişi deveSüt ve yavrulama kaynağı, dokunulmaz kılınmış mûcizevî canlı
جملKomşuErkek deve, genel türDaha çok yük taşıma, cüsse ve erkeklik vasfıyla öne çıkarTaşıma ve binek gücü ağır basan erkek deve
بعرKomşuGenel deve cinsiYaş ve cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin yük ve kervan devesiYük hayvanı olarak kervanda iş gören genel deve adı
ابلKomşuDeve sürüsüTekil fertten ziyade sürü, iktisadi varlık ve topluluk hâliÇöl iktisadının temel sermayesi olan deve topluluğu
عقرZıtBoğazlama, kökünü kesme, kısırlaştırmaVarlığın devamını, üretkenliğini ve canını kesip yok etmeNâkanın canına kastedilerek ilahi ahdin bozulması eylemi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنوقDişi deve, seçkin ve boylu binekSüt, döl ve boy zarafetini mûcizevî boyutla birlikte taşırKesin
LatinceCamela, dromas feminaDişi deveZoolojik ve biyolojik cinsiyeti karşılar; kökün taşıdığı kutsal imtihan nüansını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceShe-camelDişi deveSadece biyolojik dişi deveyi ifade eder; kabilevi ve kutsal statü çağrışımından yoksundurKesin
AlmancaKamelstuteDişi deveCinsiyet bildiren teknik tabirdir; bedevi kültüründeki soyluluk ve bereket boyutunu vermezGüçlü
FransızcaChamelleDişi deveYalnızca zoolojik türün dişisini belirtir; Kur'an'daki ayet ve hüccet niteliğini içermezKesin

Kaynak Lane, Arabic-English Lexicon; Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَاقَةُ اللَّهِİlahi mülkiyet ve himaye altındaki mûcize dişi deveSâlih aleyhisselamın kavmine imtihan ve hüccet olarak gönderilen mûcize; A'râf 7:73, Hûd 11:64, Şems 91:13
النَّاقَةَ مُبْصِرَةًGözleri açan, apaçık bir ilahi mûcize ve uyarıcı belgeSemûd kavmine somut bir ibret belgesi olarak verilmesi; İsrâ 17:59
النَّاقَةَ فِتْنَةًİktisadi ve ahlaki bir arınma/sınama aracıSu paylaşımı ve sabır üzerinden kavmin imtihan edilmesi; Kamer 54:27
لَهَا شِرْبٌHak ve kaynak paylaşımında taraf olan hak sahibi canlıKuyudaki suyun nöbetleşe kullanımında kavimle eşit paya sahip tutulması; Şuarâ 26:155

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHissî mûcizeler ve peygamberlik ispatıKayadan çıkma harikulade mûcizenin inkâr edilmesinin helak sebebi sayılmasıMûcizenin tahakkukundan sonra gelen inkârın kesin azabı celbetmesi
FıkıhHayvan hakları ve su paylaşımı hukukuOrtak su kaynaklarının (kuyu, nehir) nöbetleşe kullanımı ve hayvanların yaşam hakkıKamu mallarında ve ortak kaynaklarda zayıfın ve hayvanın dokunulmaz payı
TefsirSemûd kavmi kıssasıNâkatullâh tamlamasındaki izafetin teşrif ve mülkiyet delaletiİlahi mülkiyete bağlanan varlığın dokunulmazlık kazanması
HadisDevenin zekâtı, fidye ve kıyamet alametleriNâkanın kıymeti, kurban/hedy oluşu ve Hz. Sâlih'in devesini kesenin kötülüğüEn değerli dünya malı ve zulmün zirve noktası olan kıyım

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ayet ve mûcizeTeşrif ve hüccet nişanesiİmanın ve itaatin sınırıVarlık doğrudan Allah'a nispet edilerek kutsal bir emanete dönüştürülürKesin
İlmiBiyolojik harika ve gözlemEkosistem ve canlı yaratılışıİbret ve tefekkür vesilesiÇöl şartlarında su depolama, dayanıklılık ve cüssesiyle ilahi sanatı belgelerGüçlü
SiyasiOtoriteye itaat ve toplumsal sözleşmeHukuki dokunulmazlık testiZulüm ve tuğyanın açığa çıkmasıKabile aristokrasisinin zayıfın hakkına riayet edip etmeyeceğinin ölçüsüdürGüçlü
İktisadiOrtak kaynak ve kamu hakkıSu hakkı ve üretim dengesiAdil bölüşüm ve tekelleşmeyi önlemeSuyun bir gün deveye bir gün halka tahsisi, sermaye tahakkümünü sınarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık zamanlı kaynak tahsis döngüsü (Alternating Resource Allocation)Bir kaynağın iki rakip talep merkezi arasında periyodik olarak t ve t+1 zaman dilimlerinde tam kapasiteyle nöbetleşe paylaşılması modeliGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal adalet turnusolu ve dokunulmaz ortak mülkiyet (Sacred Commons)Toplumdaki güç odaklarının, hiçbir siyasi gücü olmayan bir varlığın yaşam ve beslenme hakkına gösterdiği saygının ahlaki ölçü olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca Semûd kavminin çölde yaşamış herhangi bir dişi devesi olarak görmek ve olayı folklorik bir bedevi efsanesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da dişi deve, ilahi hukukun, kamu kaynaklarının adil paylaşımının ve zayıf/masum bir canlının haysiyetinin korunup korunmayacağını ölçen ilahi bir test nesnesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSemûd kavminin helakini basit bir hayvan boğazlama suçuna bağlayıp, arkasındaki organize isyanı, su tekelleşmesini ve ilahi sınırlara meydan okuyan tuğyanı kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Allah'ın doğrudan kendi zatına nispet ettiği nâkatullâh ifadesiyle, tabiattaki bir canlının nasıl dokunulmaz bir ilahi emanete ve hukuk sınavına dönüştüğünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Sâlih ve Semûd kavminin anlatıldığı A'râf, Hûd, Şuarâ, İsrâ, Kamer ve Şems surelerindeki helak ve mûcize bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın ve hayvanların insanın keyfi tasarrufunda sınırsızca sömürülebileceği fikrini yıkar; su gibi hayati kaynakların mülkiyetinde hayvanların da hak sahibi olduğunu tescil eder

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoylu poslu, cüsseli, süt ve yavru verimi yüksek, intizamlı ve endamlı dişi deve.
  • Soyut anlamİlahi mülkiyet altında dokunulmaz kılınmış, adil paylaşımın ve toplumsal ahlakın turnusol kâğıdı olan mûcizevî varlık.
  • Sistematik karşılıkOrtak kamu kaynaklarının (su) kullanımında zayıf ve korunmasız varlıklara tanınan dokunulmaz hak ve bu hakkın ihlaliyle tetiklenen toplumsal helak eşiği.
  • LaTeX modeliS(t)={R→N,t≡1(mod2)R→C,t≡0(mod2)  ⟹  (∇N  ⟹  Ω)
  • LaTeX açıklamasıFormülde R kıt ve hayati ortak kaynağı (kuyu suyunu), N ilahi emanet olan dişi deveyi (nâka), C ise kavmi (Semûd toplumunu) simgeler. Kaynak R, t zamanının tek ve çift döngülerine göre nöbetleşe paylaştırılır. Modelin sonucu olan ∇N  ⟹  Ω ifadesi, nâkaya yönelik saldırı ve hakkının gasp edilmesinin (∇N), sistemin topyekûn çöküşünü ve helakini (Ω) kaçınılmaz olarak doğurduğunu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن