نوق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-ق5 sîga, 40 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَاقَةُأكلأخذنوقنَاقَةَمنعثمودالنَّاقَةَرسلالنَّاقَةِشربمسسعتوسقي

KökSîga 5Ayet 7Sure 6Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

نوق

ن - و - ق

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Dişi devedir. Erkek deveye cemel, develerin ortak ismi ise beirdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dişi devedir. Erkek deveye cemel, develerin ortak ismi ise beirdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.641 harf
القاف والنون و"وأيء" معهما ق ن و، ق و ن، ق ي ن، ن و ق، ن ي ق، ي ق ن، ق ن أ، أ ن ق، أ ق ن مستعملات قنو: قنا فلان غنما يقنو ويَقْنَى قُنُوّاً وقُنواناً وقُنْياناً. واقْتَنَى يَقْتَنِي اقتناءً، أي: اتخذه لنفسه، لاللبيع. وهذه قِنْيةٌ، واتخذها قِنْيةً: اتخذها للنسل لا للتجارة. وغنم قِنْية، ومال قِنْية وقِنْيان ويقال: غنم قِنْيَةٌ ومال قِنْيَةٌ بغير إضافة، أي: اتخذه لنفسه. ومنه: قَنِيتُ حيائي، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR418 harf
الناقَةُ تقديرها فَعَلَةٌ بالتحريك، لأنها جُمِعَت على نوقٍ، وقد تُجْمَعُ على أنْيُقٌ، أيانقَ. نِياقٍ. وبعيرٌ مُنَوَّقٌ، أي مذلَّلٌ مروَّضٌ. وناقة مُنَوَّقةٌ. والنَوَّاقُ من الرجال: الذي يروض الأمور ويُصلحها. وتَنَوَّقَ في الأمر، أي تأنَّقَ فيه. وبعضهم لا يقول تَنَوَّقَ. والاسم منه النيقَةُ. وفي المثل: "خَرْقاءُ ذاتُ نيقَةٍ"، يضرب للجاهل بالأمر وهو مع جهله يدَّعي المعرفة ويتأنّق في الإرادة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR15.857 harf
باب القاف والنون قنا ، قين ، وقن ، نوق ، نيق ، نقا ، أنق ، أقن ، قنأ ، يقن . قنا : قال الله جل وعز : ( قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ ) ( الأنعام : 99 ) . أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ : القِنْو : الذي يقال له الكِباسة وهو القَنا أيضاً مقصور . قال : ومَن قال قِنْو فإنّه يقول للاثنين قِنوانِ بالكسر ، وللجميع قُنْوانٌ بالضم والتنوين ، ومِثْله صنوٌ وصِنْوانِ وصنوانٌ للجميع . قال : ومَن قال هذا قَناً جَمعَه أقناءً .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR345 harf
ن و ق تنوّق في الأمر‏.‏ وفلان له نيقه وصناعته أنيقه‏.‏ وفي مثل ‏"‏ خرقاء ذات نيقة ‏"‏‏:‏ لجاهل يدّعي المعرفة‏.‏ وله نوقٌ ونياقٌ وأينُق وأيانِقُ‏.‏ قال‏:‏ وبعير منوّق‏:‏ مذلّل كأنه ناقة‏.‏ وأضيق من النّاق وهو الحزّ بين صرّة الإبهام وألية الخنصر ونحوه في باطن المرفق وأصل العصعص وفي مؤخّر حافر الفرس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ استنوق الجمل ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.979 harf
النّاقةُ: الأُنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أَجذعت، والجمع أَنْوُقٌ وأَنْؤُق؛ هذه عن اللحياني؛ قال ابن سيده: همزوا الواو للضمة؛ وأَوْنُق وأَيْنُق، الياء في أَيْنُقٍ عوض من الواو في أَوْنُقٍ فيمن جعلها أَيْفُلاً، ومن جعلها أَعْفُلاً فقدم العين مُغَيَّرَةً إلى الياء جعلها بدلاً من الواو، فالبدل أَعم تصرفاً من العوض،إذ كلّ عِوَضٍ بَدَلٌ ،وليس كل بدل عوضاً وقال ابن جني مرة: ذهب سيبوية في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR550 harf
* ن و ق * * النَّاقَةُ * جمعها * نُوقٌ * و * أنْوُقٌ * ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها فقالوا أَوْنُق ثم عوَّضوا من الواو ياء فقالوا * أَنْيُقٌ * ثم جمعوها على * أَيَانِق * وقد تُجمع * النَّاقَةُ * على * نِيَاقٍ * بالكسر وفي المثل * اسْتَنْوَقَ * الجمل أي صار ناقة يُضرب للرجل يكون في حديث أو صِفة شيء ثم يخلطه بغيره وينتقل إليه وأصله أن طرفة بن العبد كان عند بعض المُلوك والمُسيب بن علس يُنشِده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.862 harf
الناقة: م معروفة، وهي الأنثى من الإبل، وقيل: إنما تسمى بذلك إذا أجذعت ج: ناق بحذف الهاء. وقال الجوهري: تقديرها فعلة بالتحريك؛ لأنها جمعت على نوق كبدنة، وبدن وخشبة وخشب، وفعلة بالتسكين لا تجمع على ذلك. قال: وقد جمعت في القلة على أنوق، ويقال: أنؤق، بالهمز، وهذه عن اللحياني. قال ابن سيده: همزوا الواو للضمة. وقال الجوهري: ثم استثقلوا الضمة على الواو فقدموها، فقالوا أونق، حكاها يعقوب عن بعض الطائيين
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.124 harf
نَوَّقَ 2 نَوَّقَ ذ [He broke, or trained, a camel]. (TA, voce مُصْعَبٌ.) تَنَّيَقَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ 5 تَنَّيَقَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ ذ , and نَنَوَّقَ, He was nice and luxurious (تَجَوَّدَ وَبَالَغَ) in his diet and his apparel. (JK, K.) Better explained voce تَأَنَّقَ. ― -b2- تَنَوَّقَ: see تَأَنَّقَ and تَجَوَّدَ, and نِيقَةٌ. نِيقٌ نِيقٌ ذ quasi-inf. n. of أَنَاقَ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.147 harf
نَاقَ نَاقَ ( w ) U ( n. ac. نَوْق 1 ), a. Removed the fat. نَوَّقَ نَوَّقَ II , a. Broke in ( camel ). تَنَوَّقَ تَنَوَّقَ V , ( a. و or ي ) [ Fī ], Did carefully. b. [ Fī ], Was fastidious in. اِنْتَوَقَ اِنْتَوَقَ VIII , a. Chose, selected. اِسْتَنْوَقَ اِسْتَنْوَقَ X , a. Was like a camel. نَاقَة نَاقَة [ 1tA ] , ( pl. نَاق [ 1A ] , نُوْق [ 3 ] , أَنْوُق أَنْوُق [ 16 ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.044 harf
نوق نَاقَ - يَنُوْقُ - نَاقَة نَاقَ - يَنُوقُ + كائن أو شيء + كائناً أو لكائن: يتبعه ويؤمه بخضوع وسخرة وتذلل نَاقَة: اسم فاعل أنثى من " نَاقَ - يَنُوْقُ ": الخاضعة والمتذللة والمنقادة: وهي اصطلاحاً أنثى الجمل: وسميت بذلك لخضوعها وتذللها وانقيادها، بينما الجمل الذكر لا يفعل ملاحظة: يلاحظ أن المراد بالذل هنا، وفي المعاجم أدناه، هو الانقياد
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler40 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثمود

    2 ortak ayet · Semûd

  2. رسل

    4 ortak ayet · Saçak demektir

  3. وذر

    2 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  4. مسس

    2 ortak ayet · Ona dokundu

  5. أكل

    2 ortak ayet · Ekel pas demektir

  6. عقر

    1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  7. عتو

    1 ortak ayet · Karşı gelmek

  8. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  9. صلح

    2 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  10. منع

    1 ortak ayet · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

  11. رقب

    1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir

  12. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

Geçtiği ayetler(7)

  1. فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُوا يَاصَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ

    Dişi deveVe dişi deveyi kesip devirdiler de Rabblarının emrine baş kaldırdılar ve dediler ki: Ey Salih; eğer sen peygamberlerden isen tehdid edip durduğun azabı getir bize.

  2. وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا

    Dişi deveBizi ayetlerle göndermekten alıkoyan şey; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud’a da gözleri göre göre bir dişi deve vermiştik de, ona zulmetmişlerdi. Halbuki Biz; ayetleri ancak korkutmak için göndeririz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنوق
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerجمل, بعر, ابل
Zıt Kökعقر
Çekirdek Özet 1Fiziksel yapıda boy, endam ve cüssede beliren seçkin yükseklik ve zarafet
Çekirdek Özet 2İlahi bir mûcize, sınama vesilesi ve korunması emredilen dokunulmaz işaret kılınan dişi deve
Çekirdek Özet 3Mülkiyet, paylaşım ve ortak kaynakların kullanımında ilahi hukukun somutlaştığı turnusol varlık
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki kullanımını salt zoolojik bir dişi deve türü sayıp onun bir kavmin iktisadi ve ahlaki imtihanına mâtuf sembolik ve ilahi dokunulmazlık boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوOrtaya çıkma, yükselme, bir tarafa meylederek ağır basma veya hareketlenme çekirdeği; nitekim نوأ (ağır yükle kalkma/yükselme), نور (ışığın yayılıp yükselmesi) ve نوب (dönüp dolaşarak gelme) köklerinde bu ilksel hareket görülürقBoğazın derininden gelen sert ve tutucu temas ile yükseliş ve beliriş hareketini seçkin, belirgin, boylu boyunca endam kazanan somut bir cisimleşmeye ve sınıra bağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık, tohum veya filiz; süreklilik, canlanma, sudan veya gizlilikten fışkırmaHayatın, üretkenliğin, zürriyetin ve belirginleşen canlılığın ilk kıpırdanışını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, sabit ve dik tutmaCanlı ve üretken niteliği dik bir omurgaya, dayanıklı bir gövdeye ve sağlam bir yapıya rapteder
قUfuktaki güneş veya iğne deliği; yükselme, odaklanma, doruk noktası ve sınırGövdenin ve boyun yapısının ufka doğru belirgin bir zirve ve göz alıcı bir tepe oluşturmasını sağlar
نوقÜretken canın dik bir eksende ufka ve yukarıya doğru seçkin bir boy ve intizamla yükselmesiCüssesi ve endamıyla göze çarpan, üretkenliği ve zarafetiyle seçkinleşen, sınırları belirgin yüce varlık formunu doğurur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağın en sarp ve yüksek doruk noktası ile endamlı, boylu poslu, güzel yaratılışlı dişi deveye işaret eden fiziksel yükseklik ve intizam
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri bu kökü hem binek ve bereket kaynağı olan soylu dişi deve hem de bir işi incelikle ve titizlikle seçerek yapma anlamında kullanmışlardır; nitekim kabilenin en değerli serveti ve göçün dayanağı olan dişi deveyi övgü unsuru kılmışlardır
Erken Arapça kullanımBir işte aşırı özen göstermek, en güzelini seçmek anlamında تنوّق fiili türetilmiş; ayrıca ahmak bir kimsenin ehil olmadığı işte incelik taslamasını yermek için خرقاء ذات نيقة darb-ı meseli yaygınlaşmıştır; erkeğin dişi deve gibi boyun eğmesi durumunda da استنوق الجمل denilmiştir

Kaynak İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Zemahşerî, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde dişi deve ve genel deve terminolojisi coğrafi ve iktisadi şartlara bağlı olarak zengin bir leksikal ağ oluşturur. Arapça نوق kökünün temelinde yer alan fiziksel yükseklik, cüsse ve sarp doruk boyutu, Proto-Sami kök katmanındaki dağ zirvesi ve yüksek yer göstergeleriyle temasa sahiptir. İbranicede deve cinsi için daha çok גמל eşdeğeri olan gāmāl kelimesi öne çıksa da, dişi devenin zarafetini, yüksekliğini ve seçilmişliğini ifade eden nâka formu özellikle Kuzey Arap ve Güney Sami sahasında belirginleşmiştir. Aramice ve Süryanice leksikonda da çöl hayatına ait deve türleri doğrudan Arapça ile temas halinde aktarılmıştır. Kökün İbn Fâris tarafından vurgulanan dağın en yüksek doruğu anlamındaki nîk kelimesiyle olan birliği, Arap sahasında bu kökün salt bir hayvan adı olmayıp, yaratılışındaki heybet ve boy yüksekliğinden türeyen bir vasıf-isim olduğunu gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT; Lane, Arabic-English Lexicon; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoy ve irtifa kökünden isimleşmeDağ doruğu ve yükseklik bildiren kökten, yapısının heybeti ve boyu sebebiyle dişi deveye ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Çöl Sami leksikonuGöçebe ve çöl ortamında devenin cinsiyet ve işlevine göre özelleşen isim ailesinin Arapçadaki özgün temsilcisidirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış soydaş bulunmamaktadırÇöl faunasına ve bedevi iktisadına özgü içsel bir semantik türetim olarak kalmıştırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نوقAnlamlıYükseklik, dişi deveDağın doruğu ve boylu boslu, soylu dişi deveHedef kök; Kur'an'da geçer
نقوAnlamlıArıtmak, kemik iliği çıkarmakBir nesnenin özünü, temizini ve iliğini seçip ayırmakKur'an'da geçmez; seçkinlik bağı
ونقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı (mühmel)
وقنAnlamlıKuş yuvası, sığınakKuşun dağ tepesinde veya kayalıkta yaptığı yuvaKur'an'da geçmez; yükseklik bağı
قنوAnlamlıSalkım, mülk edinmekHurma salkımı ve devamlı elde tutulan öz mülkKur'an'da geçer (En'âm 6:99)
قونAnlamlıDemirci ocağı, şekil vermekMetali işleyip biçimlendirmek ve doğrultmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نوقMerkezDişi deve, ilahi mûcize sembolüBoyu, bereketi ve sütüyle öne çıkan, kutsal dokunulmazlık yüklenen dişi deveSüt ve yavrulama kaynağı, dokunulmaz kılınmış mûcizevî canlı
جملKomşuErkek deve, genel türDaha çok yük taşıma, cüsse ve erkeklik vasfıyla öne çıkarTaşıma ve binek gücü ağır basan erkek deve
بعرKomşuGenel deve cinsiYaş ve cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin yük ve kervan devesiYük hayvanı olarak kervanda iş gören genel deve adı
ابلKomşuDeve sürüsüTekil fertten ziyade sürü, iktisadi varlık ve topluluk hâliÇöl iktisadının temel sermayesi olan deve topluluğu
عقرZıtBoğazlama, kökünü kesme, kısırlaştırmaVarlığın devamını, üretkenliğini ve canını kesip yok etmeNâkanın canına kastedilerek ilahi ahdin bozulması eylemi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنوقDişi deve, seçkin ve boylu binekSüt, döl ve boy zarafetini mûcizevî boyutla birlikte taşırKesin
LatinceCamela, dromas feminaDişi deveZoolojik ve biyolojik cinsiyeti karşılar; kökün taşıdığı kutsal imtihan nüansını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceShe-camelDişi deveSadece biyolojik dişi deveyi ifade eder; kabilevi ve kutsal statü çağrışımından yoksundurKesin
AlmancaKamelstuteDişi deveCinsiyet bildiren teknik tabirdir; bedevi kültüründeki soyluluk ve bereket boyutunu vermezGüçlü
FransızcaChamelleDişi deveYalnızca zoolojik türün dişisini belirtir; Kur'an'daki ayet ve hüccet niteliğini içermezKesin

Kaynak Lane, Arabic-English Lexicon; Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَاقَةُ اللَّهِİlahi mülkiyet ve himaye altındaki mûcize dişi deveSâlih aleyhisselamın kavmine imtihan ve hüccet olarak gönderilen mûcize; A'râf 7:73, Hûd 11:64, Şems 91:13
النَّاقَةَ مُبْصِرَةًGözleri açan, apaçık bir ilahi mûcize ve uyarıcı belgeSemûd kavmine somut bir ibret belgesi olarak verilmesi; İsrâ 17:59
النَّاقَةَ فِتْنَةًİktisadi ve ahlaki bir arınma/sınama aracıSu paylaşımı ve sabır üzerinden kavmin imtihan edilmesi; Kamer 54:27
لَهَا شِرْبٌHak ve kaynak paylaşımında taraf olan hak sahibi canlıKuyudaki suyun nöbetleşe kullanımında kavimle eşit paya sahip tutulması; Şuarâ 26:155

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHissî mûcizeler ve peygamberlik ispatıKayadan çıkma harikulade mûcizenin inkâr edilmesinin helak sebebi sayılmasıMûcizenin tahakkukundan sonra gelen inkârın kesin azabı celbetmesi
FıkıhHayvan hakları ve su paylaşımı hukukuOrtak su kaynaklarının (kuyu, nehir) nöbetleşe kullanımı ve hayvanların yaşam hakkıKamu mallarında ve ortak kaynaklarda zayıfın ve hayvanın dokunulmaz payı
TefsirSemûd kavmi kıssasıNâkatullâh tamlamasındaki izafetin teşrif ve mülkiyet delaletiİlahi mülkiyete bağlanan varlığın dokunulmazlık kazanması
HadisDevenin zekâtı, fidye ve kıyamet alametleriNâkanın kıymeti, kurban/hedy oluşu ve Hz. Sâlih'in devesini kesenin kötülüğüEn değerli dünya malı ve zulmün zirve noktası olan kıyım

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ayet ve mûcizeTeşrif ve hüccet nişanesiİmanın ve itaatin sınırıVarlık doğrudan Allah'a nispet edilerek kutsal bir emanete dönüştürülürKesin
İlmiBiyolojik harika ve gözlemEkosistem ve canlı yaratılışıİbret ve tefekkür vesilesiÇöl şartlarında su depolama, dayanıklılık ve cüssesiyle ilahi sanatı belgelerGüçlü
SiyasiOtoriteye itaat ve toplumsal sözleşmeHukuki dokunulmazlık testiZulüm ve tuğyanın açığa çıkmasıKabile aristokrasisinin zayıfın hakkına riayet edip etmeyeceğinin ölçüsüdürGüçlü
İktisadiOrtak kaynak ve kamu hakkıSu hakkı ve üretim dengesiAdil bölüşüm ve tekelleşmeyi önlemeSuyun bir gün deveye bir gün halka tahsisi, sermaye tahakkümünü sınarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık zamanlı kaynak tahsis döngüsü (Alternating Resource Allocation)Bir kaynağın iki rakip talep merkezi arasında periyodik olarak t ve t+1 zaman dilimlerinde tam kapasiteyle nöbetleşe paylaşılması modeliGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal adalet turnusolu ve dokunulmaz ortak mülkiyet (Sacred Commons)Toplumdaki güç odaklarının, hiçbir siyasi gücü olmayan bir varlığın yaşam ve beslenme hakkına gösterdiği saygının ahlaki ölçü olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca Semûd kavminin çölde yaşamış herhangi bir dişi devesi olarak görmek ve olayı folklorik bir bedevi efsanesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da dişi deve, ilahi hukukun, kamu kaynaklarının adil paylaşımının ve zayıf/masum bir canlının haysiyetinin korunup korunmayacağını ölçen ilahi bir test nesnesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSemûd kavminin helakini basit bir hayvan boğazlama suçuna bağlayıp, arkasındaki organize isyanı, su tekelleşmesini ve ilahi sınırlara meydan okuyan tuğyanı kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Allah'ın doğrudan kendi zatına nispet ettiği nâkatullâh ifadesiyle, tabiattaki bir canlının nasıl dokunulmaz bir ilahi emanete ve hukuk sınavına dönüştüğünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Sâlih ve Semûd kavminin anlatıldığı A'râf, Hûd, Şuarâ, İsrâ, Kamer ve Şems surelerindeki helak ve mûcize bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın ve hayvanların insanın keyfi tasarrufunda sınırsızca sömürülebileceği fikrini yıkar; su gibi hayati kaynakların mülkiyetinde hayvanların da hak sahibi olduğunu tescil eder

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoylu poslu, cüsseli, süt ve yavru verimi yüksek, intizamlı ve endamlı dişi deve.
  • Soyut anlamİlahi mülkiyet altında dokunulmaz kılınmış, adil paylaşımın ve toplumsal ahlakın turnusol kâğıdı olan mûcizevî varlık.
  • Sistematik karşılıkOrtak kamu kaynaklarının (su) kullanımında zayıf ve korunmasız varlıklara tanınan dokunulmaz hak ve bu hakkın ihlaliyle tetiklenen toplumsal helak eşiği.
  • LaTeX modeliS(t)={R→N,t≡1(mod2)R→C,t≡0(mod2)  ⟹  (∇N  ⟹  Ω)
  • LaTeX açıklamasıFormülde R kıt ve hayati ortak kaynağı (kuyu suyunu), N ilahi emanet olan dişi deveyi (nâka), C ise kavmi (Semûd toplumunu) simgeler. Kaynak R, t zamanının tek ve çift döngülerine göre nöbetleşe paylaştırılır. Modelin sonucu olan ∇N  ⟹  Ω ifadesi, nâkaya yönelik saldırı ve hakkının gasp edilmesinin (∇N), sistemin topyekûn çöküşünü ve helakini (Ω) kaçınılmaz olarak doğurduğunu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن