ورد
و - ر - د
KÖK- 11 geçiş
- 9 ayet
- 11 sîga
- 13 sözlük
Gül demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Gül demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harfباب الدال والراء و و ا ي معهما
د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات
دور:
الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج:
والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ
ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها.
والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.163 harfوَرَدَ فلان وُروداً: حضر. وأوْرَدَهُ غيرُه. واسْتَوْرَدَهُ، أي أحضره. والوِرْدُ: الجُزْءُ. يقال: قرأت وِرْدي. والوِرْدُ: خلاف الصَدَر. والوِرْدُ أيضاً: الوُرَّادُ، وهم الذي يرِدون الماء. والوِرْدُ: يومُ الحُمَّى إذا أخذت صاحبها لوقتٍ. تقول: وَرَدَتْهُ الحمَّى فهو مَوْرودٌ. وفلانٌ وارِدُ الأرنبةِ، إذا كان فيها طولٌ. وتَوَرَّدَتِ الخيلُ البلدةَ، أي دخلتْها قليلاً قليلاً قطعةً قطعةً. وحبلُ الوريد:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR25.668 harfد ر ( وايء )
دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) .
( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان .
قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ .
ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.648 harf(باب الواو والراء وما يثلثهما)
(ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس.
(ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس.
فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش.
والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]).
(ورط) الواو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.393 harf- الورود أصله: قصد الماء، ثم يستعمل في غيره. يقال: وردت الماء أرد ورودا، فأنا وارد، والماء مورود، وقد أوردت الإبل الماء. قال تعالى: ﴿ولما ورد ماء مدين﴾ [القصص/23] والورد: الماء المرشح للورود، والورد: خلاف الصدر، والورد: يوم الحمى إذا وردت، واستعمل في النار على سبيل الفظاعة. قال تعالى: ﴿فأوردهم النار وبئس الورد المورود﴾ [هود/98]، ﴿إلى جهنم وردا﴾ [مريم/86]، ﴿أنتم لها واردون﴾ [الأنبياء/98]، {ما
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.786 harfو ر د
ورد الماء ووداً وورداً.
قال: رِدِي رِدي وِردَ قطاةٍ صمّاء كدرية أعجبها برد الماء واستورد الماء: ورده.
قال أبو النجم: فجئن ليلاً لم يكن تصبيحاً فاستوردت لا ثمداً رشوحاً وقال: فانصرفت عنه وما تزوّدا ولو أرادت ورده لاستوردا وشاحها والدّملج المعضّدا والأقحوان الناضر المبرّدا وواردته: وردت معه الواردة وتواردناه.
وقال امرؤ القيس يصف حماراً: يوارد مجهولات كل خميلة يمجّ لفاظ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.520 harfوَرْدُ كلّ شجرة: نَوْرُها، وقد غلبت على نوع الحَوْجَم. قال أَبو حنيفة: الوَرْدُ نَوْرُ كل شجرة وزَهْرُ كل نَبْتَة، واحدته وَرْدة؛ قال: والورد ببلاد العرب كثير، رِيفِيَّةً وبَرِّيةً وجَبَليّةً. ووَرَّدَ الشجرُ: نوّر. وَوَرَّدت الشجرة إذا خرج نَوْرُها. الجوهري: الوَرد، بالفتح، الذي يُشمّ، الواحدة وردة، وبلونه قيل للأَسد وَرْدٌ، وللفرس ورْد، وهو بين الكُمَيْت والأَشْقَر. ابن سيده: الوَرْد لون أَحمر
وَرْدُ كلّ شجرة: نَوْرُها، وقد غلبت على نوع الحَوْجَم. قال أَبو حنيفة: الوَرْدُ نَوْرُ كل شجرة وزَهْرُ كل نَبْتَة، واحدته وَرْدة؛ قال: والورد ببلاد العرب كثير، رِيفِيَّةً وبَرِّيةً وجَبَليّةً. ووَرَّدَ الشجرُ: نوّر. وَوَرَّدت الشجرة إذا خرج نَوْرُها. الجوهري: الوَرد، بالفتح، الذي يُشمّ، الواحدة وردة، وبلونه قيل للأَسد وَرْدٌ، وللفرس ورْد، وهو بين الكُمَيْت والأَشْقَر. ابن سيده: الوَرْد لون أَحمر يَضْرِبُ الى صُفرة حَسَنة في كل شيء؛ فَرَس وَرْدٌ، والجمع وُرْد ووِرادٌ والأُنثى ورْدة. وقد وَرُد الفرسُ يَوْرُدُ وُرُودةً أَي صار وَرْداً. وفي المحكم: وقد وَرُدَ وُرْدةً واوْرادّ؛ قال الأَزهري: ويقال إِيرادَّ يَوْرادُّ على قياس ادْهامَّ واكْماتَّ، وأَصله إِوْرادَّ صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها. وقال الزجاج في قوله تعالى: فكانت وَرْدةً كالدِّهان؛ أَي صارت كلون الوَرْد؛ وقيل: فكانت وَرْدة كلونِ فرسٍ وَرْدةٍ؛ والورد يتلون فيكون في الشتاء خلاف لونه في الصيف، وأَراد أَنها تتلون من الفزع الأَكبر كما تتلون الدهان المختلفة. واللون وُرْدةٌ، مثل غُبْسة وشُقْرة؛ وقوله: تَنازَعَها لَوْنانِ: وَرْدٌ وجُؤوةٌ، تَرَى لأَياءِ الشَّمْسِ فيها تَحَدُّرا إِنما أَراد وُرْدةً وجُؤوةً أَو وَرْداً وجَأًى. قال ابن سيده: وإِنما قلنا ذلك لأَن ورداً صفة وجؤوة مصدر، والحكم أَن تقابل الصفة بالصفة والمصدر بالمصدر. ووَرَّدَ الثوبَ: جعله وَرْداً. ويقال: وَرَّدَتِ المرأَةُ خدَّها إِذا عالجته بصبغ القطنة المصبوغة. وعَشِيّةٌ وَرْدةٌ إِذا احمَرَّ أُفُقها عند غُروب الشمس، وكذلك عند طُلوع الشمس، وذلك علامة الجَدْب. وقميص مُوَرَّد: صُبِغَ على لون الورد، وهو دون المضَرَّجِ. والوِرْدُ: من أَسماءِ الحُمَّى، وقيل: هو يَوْمُها. الأَصمعي: الوِرْدُ يوم الحُمَّى إِذا أَخذت صاحبها لوقت، وقد وَرَدَتْه الحُمَّى، فهو مَوْرُودٌ؛ قال أَعرابي لآخر: ما أَمارُ إِفْراقِ المَوْرُودِ (* قوله «إفراق المورود» في الصحاح قال الأَصمعي: أفرق المريض من مرضه والمحموم من حماه أي أَقبل. وحكى قول الأعرابي هذا ثم قال: يقول ما علامة برء المحموم؟ فقال العرق.) فقال: الرُّحضاءُ. وقد وُرِدَ على صيغة ما لم يُسَمّ فاعله. ويقال: أَكْلُ الرُّطَبه مَوْرِدةٌ أَي مَحَمَّةٌ؛ عن ثعلب. والوِرْدُ وُوردُ القوم: الماء. والوِرْدُ: الماء الذي يُورَدُ. والوِرْدُ: الابل الوارِدة؛ قال رؤبة: لو دَقَّ وِرْدي حَوْضَه لم يَنْدَهِ وقال الآخر: يا عَمْرُو عَمْرَ الماء وِرْدٌ يَدْهَمُهْ وأَنشد قول جرير في الماء: لا وِرْدَ للقَوْمِ، إِن لم يَعْرِفُوا بَرَدى، إِذا تكَشَّفَ عن أَعْناقِها السَّدَفُ بَرَدى: نهر دِمَشْقَ، حرسها الله تعالى. والوِرْدُ: العَطَشُ. والمَوارِدُ: المَناهِلُ، واحِدُها مَوْرِدٌ. وَوَرَدَ مَوْرِداً أَي وُرُوداً. والمَوْرِدةُ: الطريق إِلى الماء. والوِرْدُ: وقتُ يومِ الوِرْدِ بين الظِّمْأَيْنِ، والمَصْدَرُ الوُرُودُ. والوِرْدُ: اسم من وِرْدِ يومِ الوِرْدِ. وما وَرَدَ من جماعة الطير والإِبل وما كان، فهو وِرْدٌ. تقول: وَرَدَتِ الإِبل والطير هذا الماءَ وِرْداً، وَوَرَدَتْهُ أَوْراداً؛ وأَنشد: فأَوْراد القَطا سَهْلَ البِطاحِ وإِنما سُمِّيَ النصيبُ من قراءَة القرآن وِرْداً من هذا. ابن سيده: ووَرَدَ الماءَ وغيره وَرْداً ووُرُوداً وَوَرَدَ عليه: أَشرَفَ عليه، دخله أَو لم يدخله؛ قال زهير: فَلَمَّا وَرَدْنَ الماءَ زُرْقاً جِمامُه، وضَعْنَ عِصِيَّ الحاضِرِ المُتَخَيّمِ معناه لما بلغن الماء أَقَمْنَ عليه. ورجل وارِدٌ من قوم وُرّادٌ، وورَّادٌ من قومٍ وَرّادين، وكل من أَتى مكاناً منهلاً أَو غيره، فقد وَرَدَه. وقوله تعالى: وإِنْ منكم إِلاَّ واردُها؛ فسره ثعلب فقال: يردونها مع الكفار فيدخلها الكفار ولا يَدْخلُها المسلمون؛ والدليل على ذلك قول الله عز وجل: إِنَّ الذين سَبَقَتْ لهم منا الحُسْنى أُولئك عنها مُبْعَدون؛ وقال الزجاج: هذه آية كثر اختلاف المفسرين فيها، وحكى كثير من الناس أَن الخلق جميعاً يردون النار فينجو المتقي ويُتْرَك الظالم، وكلهم يدخلها. والوِرْد: خلاف الصَدَر. وقال بعضهم: قد علمنا الوُرُودَ ولم نعلم الصُّدور، ودليل مَن قال هذا قوله تعالى: ثم نُنَجِّي الذين اتَّقَوْا ونَذَرُ الظالمين فيها جُثِيّاً. وقال قوم: الخلق يَرِدُونها فتكون على المؤمن بَرْداً وسلاماً؛ وقال ابن مسعود والحسن وقتادة: إِنّ وُروُدَها ليس دُخولها وحجتهم في ذلك قوية جدّاً لأَن العرب تقول ورَدْنا ماء كذا ولم يَدْخُلوه. قال الله عز وجل: ولمَّا ورَدَ ماءَ مَدْيَنَ. ويقال إِذا بَلَغْتَ إِلى البلد ولم تَدْخله: قد وَرَدْتَ بلد كذا وكذا. قال أَبو إِسحق: والحجة قاطعة عندي في هذا ما قال الله تعالى: إِنَّ الذين سبقت لهم منا الحسنى أُولئك عنها مبعدون لا يَسْمَعون حَسيسَها؛ قال: فهذا، والله أَعلم، دليل أَن أَهل الحسنى لا يدخلون النار. وفي اللغة: ورد بلد كذا وماء كذا إِذا أَشرف عليه، دخله أَو لم يدخله، قال: فالوُرودُ، بالإِجماع، ليس بدخول.الجوهري: ورَدَ فلان وُروُداً حَضَر، وأَورده غيره واسْتَوْرَده أَي أَحْضَره. ابن سيده: توَرَّدَه واسْتَوْرَدَه كَوَرَّده كما قالوا: علا قِرْنَه واسْتَعْلاه. ووارَدَه: ورد معَهَ؛ وأَنشد: ومُتَّ مِنِّي هَلَلاً، إِنَّما مَوْتُكَ، لو وارَدْتُ، وُرَّادِيَهْ والوارِدةُ: وُرّادُ الماءِ. والوِرْدُ: الوارِدة. وفي التنزيل العزيز: ونسوق المجرمين إِلى جهنم وِرْداً؛ وقال الزجاج: أَي مُشاةً عِطاشاً، والجمع أَوْرادٌ. والوِرْدُ: الوُرّادُ وهم الذين يَرِدُون الماء؛ قال يصف قليباً: صَبَّحْنَ مِنْ وَشْحَا قَلِبياً سُكّا، يَطْمُو إِذا الوِرْدُ عليه الْتَكّا وكذكل الإِبل: وصُبِّحَ الماءُ بِوِرْدٍ عَكْنان والوِرْدُ: النصيبُ من الماء. وأَوْرَدَه الماءَ: جَعَله يَرِدُه. والموْرِدةُ: مَأْتاهُ الماءِ، وقيل: الجادّةُ؛ قال طرفة: كأَنَّ عُلوبَ النِّسْعِ، في دَأَياتِها، مَوارِدُ من خَقاءَ في ظَهْرِ قَرْدَدِ ويقال: ما لك توَرَّدُني أَي تقدَّم عليّ؛ وقال في قول طرفة: كَسِيدِ الغَضَا نَبَّهْتَه المُتَوَرِّدِ هو المتقدِّم على قِرْنِه الذي لا يدفعه شيء. وفي الحديث: اتَّقُوا البَرازَ في المَوارِدِ أَي المجارِي والطُّرُق إِلى الماء، واحدها مَوْرِدٌ، وهو مَفْعِلٌ من الوُرُودِ. يقال: ورَدْتُ الماءَ أَرِدُه وُرُوداً إذا حضرته لتشرب. والوِرد: الماء الذي ترد عليه. وفي حديث أَبي بكر: أَخذ بلسانه وقال: هذا الذي أَورَدَني المَوارِدَ؛ أَراد الموارد المُهْلِكةَ، واحدها مَوْرِدة؛ وقول أَبي ذؤيب يصف القبر: يَقُولونَ لمَّا جُشَّتِ البِئْرُ: أَوْرِدُوا وليسَ بها أَدْنَى ذِفافٍ لِوارِدِ استعار الإِيرادٍ لإِتْيان القبر؛ يقول: ليس فيها ماء، وكلُّ ما أَتَيْتَه فقد وَرَدْتَه؛ وقوله: كأَنَّه بِذِي القِفافِ سِيدُ، وبالرِّشاءِ مُسْبِلٌ وَرُودُ وَرُود هنا يريد أَن يخرج إِذا ضُرِب به. وأَوْرَدَ عليه الخَبر: قصَّه. والوِرْدُ: القطيعُ من الطَّيْرِ. والوِرْدُ: الجَيْشُ على التشبيه به؛ قال رؤبة: كم دَقَّ مِن أَعتاقِ وِرْدٍ مكْمَهِ وقول جرير أَنشده ابن حبيب: سَأَحْمَدُ يَرْبُوعاً، على أَنَّ وِرْدَها، إِذا ذِيدَ لم يُحْبَسْ، وإِن ذادَ حُكِّما قال: الوِرْدُ ههنا الجيش، شبهه بالوِرْدِ من الإِبل بعينها. والوِرْدُ: الإِبل بعينها. والوِرْدُ: النصيب من القرآن؛ يقول: قرأْتُ وِرْدِي. وفي الحديث أَن الحسن وابن سيرين كانا يقرآنِ القرآنَ من أَوَّله إِلى آخره ويَكْرهانِ الأَورادَ؛ الأَورادُ جمع وِرْدٍ، بالكسر، وهو الجزء، يقال: قرأْت وِرْدِي. قال أَبو عبيد: تأْويل الأَوراد أَنهم كانوا أَحْدثوا أَنْ جعلوا القرآن أَجزاء، كل جزء منها فيه سُوَر مختلفة من القرآن على غير التأْليف، جعلوا السورة الطويلة مع أُخرى دونها في الطول ثم يَزيدُون كذلك، حتى يُعَدِّلوا بين الأَجزاءِ ويُتِمُّوا الجزء، ولا يكون فيه سُورة منقطعة ولكن تكون كلها سُوَراً تامة، وكانوا يسمونها الأَوراد. ويقال: لفلان كلَّ ليلةٍ وِرْد من القرآن يقرؤه أَي مقدارٌ معلوم إِما سُبْعٌ أَو نصف السبع أَو ما أَشبه ذلك. يقال: قرأَ وِرْده وحِزْبه بمعنى واحد. والوِرْد: الجزء من الليل يكون على الرجل يصليه. وأَرْنَبَةٌ واردةٌ إِذا كانت مقبلة على السبَلة. وفلان وارد الأَرنبة إِذا كان طويل الأَنف. وكل طويل: وارد. وتَوَرَّدَتِ الخيل البلدة إِذا دخلتها قليلاً قليلاً قطعة قطعة. وشَعَر وارد: مسترسل طويل؛ قال طرفة: وعلى المَتْنَيْنِ منها وارِدٌ، حَسَنُ النَّبْتِ أَثِيثٌ مُسْبَكِرْ وكذلك الشَّفَةُ واللثةُ. والأَصل في ذلك أَن الأَنف إِذا طال يصل إِلى الماء إِذا شرب بفيه لطوله، والشعر من المرأَة يَرِدُ كَفَلَها. وشجرة واردةُ الأَغصان إِذا تدلت أَغصانُها؛ وقال الراعي يصف نخلاً أَو كرماً: يُلْقَى نَواطِيرُه، في كل مَرْقَبَةٍ، يَرْمُونَ عن وارِدِ الأَفنانِ مُنْهَصِر (* قوله «يلقى» في الأساس تلقى). أَي يرمون الطير عنه. وقوله تعالى: فأَرْسَلوا وارِدَهم أَي سابِقَهم. وقوله تعالى: ونحن أَقرب إِليه من حبل الوريد؛ قال أَهل اللغة: الوَرِيدُ عِرْق تحت اللسان، وهو في العَضُد فَلِيقٌ، وفي الذراع الأَكْحَل، وهما فيما تفرق من ظهر الكَفِّ الأَشاجِعُ، وفي بطن الذراع الرَّواهِشُ؛ ويقال: إِنها أَربعة عروق في الرأْس، فمنها اثنان يَنْحَدِران قُدّامَ الأُذنين، ومنها الوَرِيدان في العُنق. وقال أَبو الهيثم: الورِيدان تحت الوَدَجَيْنِ، والوَدَجانِ عِرْقانِ غليظان عن يمين ثُغْرَةِ النَّحْرِ ويَسارِها. قال: والوَرِيدانِ يَنْبِضان أَبداً منَ الإِنسان. وكل عِرْق يَنْبِضُ، فهو من الأَوْرِدةِ التي فيها مجرى الحياة. والوَرِيدُ من العُرُوق: ما جَرَى فيه النَّفَسُ ولم يجرِ فيه الدّمُ، والجَداوِلُ التي فيها الدِّماءُ كالأَكْحَلِ والصَّافِن، وهي العُروقُ التي تُفْصَدُ. أَبو زيد: في العُنُق الوَرِيدان وهما عِرْقان بين الأَوداج وبين اللَّبَّتَيْنِ، وهما من البعير الودجان، وفيه الأَوداج وهي ما أَحاطَ بالحُلْقُوم من العروق؛ قال الأَزهري: والقول في الوريدين ما قال أَبو الهيثم. غيره: والوَرِيدانِ عِرْقان في العُنُق، والجمع أَوْرِدَةٌ ووُرودٌ. ويقال للغَضْبَانِ: قد انتفخ وريده. الجوهري: حَبْل الوَرِيدِ عِرْق تزعم العرب أَنه من الوَتِين، قال: وهما وريدان مكتنفا صَفْقَي العُنُق مما يَلي مُقَدَّمه غَلِيظان. وفي حديث المغيرة: مُنْتَفِخة الوَرِيدِ، هو العرقُ الذي في صَفْحة العُنق يَنْتَفِخُ عند الغضَب، وهما وريدانِ؛ يَصِفُها بسوء الخَلُق وكثرة الغضب. والوارِدُ: الطريق؛ قال لبيد: ثم أَصْدَرْناهُما في وارِدٍ صادِرٍ وهَمٍ، صُواهُ قد مَثَلْ يقول: أَصْدَرْنا بَعِيرَيْنا في طريق صادِرٍ، وكذلك المَوْرِدُ؛ قال جرير: أَمِيرُ المؤمِنينَ على صِراطٍ، إِذا اعْوَجَّ المَوارِدُ مُسْتَقِيمُ وأَلقاهُ في وَرْدةٍ أَي في هَلَكَةٍ كَوَرْطَةٍ، والطاء أَعلى. والزُّماوَرْدُ: معرَّب والعامة تقول: بَزْماوَرْد. ووَرْد: بطن من جَعْدَة. ووَرْدَةُ: اسم امرأَة؛ قال طرفة: ما يَنْظُرون بِحَقِّ وَرْدةَ فِيكُمُ، صَغُرَ البَنُونَ وَرَهطُ وَرْدَةَ غُيَّبُ والأَورادُ: موضعٌ عند حُنَيْن؛ قال عباس بن (* قوله «ابن» كتب بهامش الأصل كذا يعني بالأصل ويحتمل أن يكون ابن مرداس أو غيره): رَكَضْنَ الخَيْلَ فيها، بين بُسٍّ إِلى الأَوْرادِ، تَنْحِطُ بالنِّهابِ وَوَرْدٌ وَوَرَّادٌ: اسمان وكذلك وَرْدانُ. وبناتُ وَرْدانَ: دَوابُّ معروفة. وَوَرْدٌ: اسم فَرَس حَمْزة بن عبد المطلب، رضي الله عنه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR809 harf* و ر د * * وَرَدَ * يرِد بالكسر وُرُودا حضر و * أَوْرَدَهُ * غيره و * اسْتَوْرَدَه * أحضره و * الوِرْدُ * بالكسر الجزء يقال قرأت وِرْدِى والوِرْد أيضا ضد الصدر وهو أيضا * الوُرَّاد * وهم الذين يردون الماء وهو أيضا يوم الحُمَّى الدائرة وحبل * الوَرِيد * عرق تزعم العرب أنه من الوتين وهما وريدان مكتنفا صفقي العنق مما يلي مقدمه غليظان و * الوَرْد * الذي يشم الواحدة * وَرْدة * وبلونه قيل للأسد *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.981 harfالورد من كل شجرة: نورها، وقد غلب على نوع الحوجم وهو الأحمر المعروف الذي يشم واحدته وردة، وفي المصباح أنه معرب. من المجاز الورد من الخيل: بين الكميت والأشقر، سمي به للونه، ويقرب منه قول مختصر العين: الورودة: حمرة تضرب إلى صفرة، الورد: لون أحمر يضرب إلى صفرة حسنة في كل شيء، فرس ورد، ورد، بضم فسكون مثل جون وجون، ووراد، بالكسر، كما في المحكم ومختصر العين، وأوراد، هكذا وقع في سائر النسخ، وهو غير
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.835 harfوَرَدَهُ
1 وَرَدَهُ ذ , (S, M, L, Msb,) aor. يَرِدُ, (S, L, Msb,) inf. n. وُرُودٌ (M, L, Msb) and مَوْرِدٌ (L) and وِرْدٌ, (M, L, K,) or the last is a simple subst., (L, Msb,) He (a man, and a camel, &c., Msb) came to it, or arrived at it, (M, Mgh, L, Msb, K,) [and repaired to it,] namely a water (S, M, L, Msb, K) &c., (M, L, K,) whether he entered it or did not enter it; (M, Mgh, L, Msb, K;) as
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.625 harfوَرَدَ
وَرَدَ [
a. يَرِدُ ] ( n. ac. وُرُوْد 27 ) [ acc. or Ila ], Came to, reached, arrived at; approached.
b. [ 'Ala ], Reached; came upon, presented himself before.
c. Attacked ( fever ).
d. [ pass. ], Had intermittent fever.
e. [ coll. ], Fell, accrued to.
وَرُدَ
وَرُدَ U ( n. ac. وُرُوْدَة 27t ),
a. Was red, tawny.
وَرَّدَ
وَرَّدَ II ,
a. Roughed ( woman ).
b. Dyed pink.
c.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR38.165 harfورد
وَرَدَ - يَرِدُ - وِرْد - وَارِد - وَارِدُوْن - وَرِيْد - مَوْرُوْد - وَرْدَة - أَوْرَدَ - يُوْرِدُ
وَرَدَ - يَرِدُ + كائن أو جمع من الكائنات + مكاناً: يصلون تباعاً إلى مشارفه: يتقدمون نحوه تباعاً وتدريجياً فيصلون إلى حدوده الخارجية ويشرفون عليه
وَرَدَ - يَرِدُ + كائن أو جمع من الكائنات + مكاناً + لـِ كائن أو لـِ أمر: يتقدمون نحوه
Sîgalar(11)
- الْمَوْرُودُVarılan(الْمَفْعُولُ)×1
- الْوَرِيدِVarıcı(الْفَعِيلِ)×1
- الْوِرْدُVarış(الْفِعْلُ)×1
- فَأَوْرَدَهُمُHemen onları vardırdı(فَأَفْعَلَهُمْ)×1
- وَارِدَهُمْOnlara varan(فَاعِلَهُمْ)×1
- وَارِدُهَاOna varan(فَاعِلُهَا)×1
- وَارِدُونَVaranlar(فَاعِلُونَ)×1
- وَرَدَVardı(فَعَلَ)×1
- وَرَدُوهَاOna vardılar(فَعَلُوهَا)×1
- وَرْدَةًÇiçek(فَعْلَةً)×1
Mücavir kökler49 mücavir (69 toplam)
- حتم
1 ortak ayet · Hateme (hı,te) mühür demektir
- ذود
1 ortak ayet · Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir
- دلو
1 ortak ayet · Delv(dal) : Kova demektir
- دهن
1 ortak ayet · Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir
- شيخ
1 ortak ayet · Kurumaya başlayan bitkidir
- جهم
2 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- حصب
1 ortak ayet · Hasb (sad) : Çakıl demektir
- وسوس
1 ortak ayet · Fıs fıs etmek anlamındadır
- بضع
1 ortak ayet · Bud parça et demektir
- حبل
1 ortak ayet · Habl ip demektir
- رعي
1 ortak ayet · Otlak yerdir
- مدين
1 ortak ayet · Medyen
Geçtiği ayetler(9)
يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ
VarılanO, kıyamet gününde kavmine öncülük eder ve onları ateşe götürür. Ne kötü yerdir onların gittikleri yer.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ورد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وفد, بلغ, أتى |
| Zıt Kök | صدر |
| Çekirdek Özet 1 | Su kaynağına susuzluğu gidermek üzere bizzat varmak, suya ulaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Canlıların kaçınılmaz olarak bir akıbete, merkeze veya hesaba sevk olunup oraya ulaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme veya döngüye dışarıdan dahil olma; varış, giriş ve periyodik devir |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca "gül/çiçek" veya "içe doğru girip yok olma" zannedip, su başına varış eyleminin taşıdığı kaçınılmazlık ve yüzleşme boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ور | Bir şeyin arkasından gelme, belirme, geriden öne çıkma veya örtüyü aşarak tezahür etme (ورث, ورق, وري) | د | Kapı, giriş ve somut bir sınıra dayanma hareketini temsil eden harfin eklenmesiyle; geriden gelen yöneliş doğrudan belirli bir hedefin, menzilin veya su kaynağının sınırına bizzat dayanma ve varma anlamına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bir yere bağlanma, ilişilme, yönelinen nesneyle irtibat kurma eylemini başlatır. |
| ر | İnsan başı | Yönelişin bilinçli, öncelikli ve hedefe doğru en önde gerçekleştiğini gösterir. |
| د | Kapı, geçiş | Eşiğe dayanma, bir menzilin sınırına bizzat varma ve o kapıdan içeri adım atma hareketini tamamlar. |
| ورد | Bir amaca bağlanarak öne doğru ilerleyip bir eşiğe veya sınır kapısına bizzat dayanma hareketi | Canlının hayati bir ihtiyaç veya sevk saikiyle öne atılarak doğrudan bir kaynağın ya da menzilin eşiğine varmasını, oraya bizzat dahil olmasını ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin veya davarın susuzluğunu gidermek amacıyla bizzat su kaynağının başına varması; kuyunun ya da su birikintisinin eşiğine erişmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, vahşi hayvanın su kaynaklarına ve otlaklara yönelişini tasvir ederken kökü suya ve otlağa bizzat varma anlamında kullanmıştır: يوارد مجهولات كل خميلة / يمج لفاظ البقل في كل مشرب |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, meşru ve sapmasız yolların su başlarına varışını överken kelimeyi menzile ulaştıran yollar manasında çoğul kalıbıyla anmıştır: أمير المؤمنين على صراط / إذا اعوج الموارد مستقيم |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde ورد kökü iki belirgin semantik hatta gelişim gösterir. Birincisi, güney ve merkezi Sami havzasında (Arapça ve epigrafik Güney Arapça) hayati ve bedensel bir hareket olarak su kaynağına gitme, bir menzile doğrudan erişme ve periyodik nöbet (humma nöbeti gibi) anlamını üstlenir. İkincisi ise, bitki örtüsü ve renk tasavvurunda çiçek, gül ve kırmızımsı-sarı renk tonunu bildiren isimleşmiş biçimdir; bu yönüyle Aramice / Süryanice warda (וַרְדָּא) ve İbranice wered (וֶרֶד) biçimleriyle ortaklık arz eder. Bu kök biçiminin Eski Farsça varda- ve nihayetinde proto-İranî katmanla da paylaşılan geniş bir Yakındoğu kültür kelimesi olduğu kabul edilir. Ancak fiil kökü olarak "varmak, suya inmek, ulaşmak" eylemi Arapçada en zengin ve özgün morfolojik çekimlerini muhafaza etmiş, su-çöl diyalektiğinin kurucu terimlerinden biri haline gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suya varış (ورد) ile ayrılış (صدر) kutupsallığı | Çöl hayatında varoluşsal döngü suyun başına gitmek ve sudan ayrılmak üzerine kuruludur; kök bu hareketin varış kutbunu temsil eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice wered, Süryanice warda | Çiçek, gül ve kırmızımsı renk anlamında doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Eski Farsça varda- (çiçek/gül) | Çiçek ve renk adlandırmasında Hint-İran sahası ile kadim Yakındoğu dilleri arasında ortak kültürel sözcük alışverişi bulunmaktadır. | Güçlü |
Kaynak Gesenius, Payne Smith, Frisk, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ورد | Anlamlı | Suya varmak, ulaşmak, gül rengi | Bir hedefe ve suyun başına bizzat erişmek, çiçek açmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ودر | Anlamlı | Bırakmak, terk etmek | Bir şeyi arkada koyup gitmek, terketmek; Arapçada nâdir kullanılır | Kur'an'da geçmez |
| رود | Anlamlı | Aramak, gidip gelmek, istemek | Bir amaçla ileri geri gidip araştırmak, talep etmek, irade göstermek | Kur'an'da geçer; zihni ve ameli yöneliş |
| ردو | Anlamlı | Helak olmak, düşmek | Uçuruma yuvarlanmak, helake sürüklenmek (ردي) | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki varışın yıkıcı çöküş hali |
| دور | Anlamlı | Dönmek, dolaşmak | Bir merkezin etrafında kavis çizerek dönmek, devretmek | Kur'an'da geçer; periyodik hareket ortaklığı |
| درو | Anlamlı | Alışmak, bilmek, gizlenmek | Avın arkasından gizlice yaklaşmak, alışkanlık kazanmak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ورد | Merkez | Suya ve hedefe varış | Hayati bir ihtiyaç veya kaçınılmaz sevk saikiyle doğrudan menzile dayanmak | İhtiyaç ve akıbet eksenli doğrudan varış |
| وفد | Komşu | Topluca bir makama varış | Saygı, elçilik veya şeref amacıyla bir büyüğün veya makamın huzuruna topluca çıkmak | Törensel ve saygın geliş |
| بلغ | Komşu | Bir sınırın sonuna ermek | Sürecin nihayetine, olgunluk veya mesafe sınırının tam eşiğine ulaşmak | Sınır ve kemal eksenli varış |
| أتى | Komşu | Kolaylıkla gelmek | Zorlanmadan, tabii bir akışla bir yere veya hale intikal etmek | Genel ve mutlak geliş |
| صدر | Zıt | Su başından veya mekandan ayrılmak | Su ihtiyacını giderdikten sonra kaynaktan geri dönüp uzaklaşmak | Varışın tam tersi olan ayrılış |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ورد | Suya veya menzile varmak; gül | Susuzluğu dindirmek üzere kaynağın eşiğine bizzat erişmek ve kırmızımsı çiçek rengi | Kesin |
| Latince | advenire, accedere, rosa | Bir yere varmak, yaklaşmak; gül | Mekansal erişimi ve gül çiçeğini karşılar; suya varıştaki hayati susuzluk nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | to arrive, to reach (water), rose | Varmak, erişmek; gül | Genel varışı ve botanik anlamı verir; çöl bağlamındaki hayat-memat varışını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | eintreffen, gelangen, Rose | Ulaşmak, varmak; gül | Hedefe varma durumunu karşılar; su başı nöbeti ve periyodik dönüşü tek kelimede veremez | Güçlü |
| Fransızca | aborder, accéder, rose | Yanaşmak, erişmek; gül | Bir sınıra ve kıyıya erişmeyi ifade eder; tecessüm eden ceza veya ateş varışını soyutlar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Su başına bizzat varış | Hayati ihtiyacı gidermek üzere fiziki su kaynağına erişme | Hz. Musa'nın Medyen suyuna ulaşması bağlamında (Kasas 28:23) |
| Su getiren kişi / öncü | Kafileden önce su temin etmek üzere kuyuya varan ulak | Hz. Yusuf'un atıldığı kuyuya su bulmak için gelen kişi bağlamında (Yûsuf 12:19) |
| Ateşe ve azaba sevk edilip varış | Kaçınılmaz ve korkunç bir akıbete sürüklenerek cehenneme dayanma | Firavun'un kavmini ateşe vardırması ve inkarcıların cehenneme sürülmesi bağlamında (Hûd 11:98, Enbiyâ 21:98-99, Meryem 19:86) |
| Kaçınılmaz geçiş / eşik teması | Herkesin istisnasız üzerinden veya yanından geçmek zorunda olduğu nihai eşik | Cehennemin herkes tarafından görülecek/geçilecek bir eşik olması bağlamında (Meryem 19:71) |
| Şahdamarı | Hayati kanı taşıyan, bedenin merkezine varan en kritik damar | Allah'ın insana yakınlığını niteleyen antropolojik bağlamda (Kāf 50:16) |
| Renk ve çiçek teşbihi | Kırmızımsı gül ya da kızıl deri rengi | Kıyamet günü göğün yarılıp aldığı dehşetli renk bağlamında (Rahmân 55:37) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Meryem 19:71 ayetindeki ورود (vürûd) kavramı | Cehenneme "vürûd"un içine girip yanmak mı, yoksa üzerinden geçmek (sırat) veya eşiğine varmak mı olduğu tartışması | Kaçınılmaz karşılaşma ve eşik teması |
| Fıkıh | Hayvanların ve insanların su hakları (şirb ve vird) | Ortak su kaynaklarına hayvanların vürûd sırası ve su nöbetlerinin düzenlenmesi | Hukuki hak, kullanım sırası ve nöbet |
| Tefsir | Hûd 11:98'deki بئس الورد المورود terkibi | Suya varış metaforunun ateşe sevk edilme istiaresine dönüştürülmesindeki edebi incelik | Dehşet verici akıbet ve ironik varış |
| Hadis | Havz-ı Kevser rivayetleri | Kıyamet gününde Peygamber'in havzına varacak olanlar ile oradan geri çevrileceklerin nitelikleri | Kurtarıcı kaynağa kavuşma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesap ve ceza | Kaçınılmaz akıbete sevk | İnsanın dünyadaki amellerinin sonucuna yüzleşmek üzere bizzat varmasını tescil eder. | Amellerin neticesi olan menzile varış zorunludur. | Kesin |
| İlmi | Fizyoloji ve biyoloji | Şahdamarı ve dolaşım | Canlılığın devamı için kanın hayati merkeze kesintisiz varışını ve iletimini sağlar. | Bedenin en derin merkezine hayat taşıyan hat الْوَرِيدِ olarak tanımlanır. | Kesin |
| Siyasi | Liderlik ve kitle yönetimi | Tebea veya ordu sevki | Yöneticinin kitleleri belirli bir ideoloji veya akıbet havzasına sürüklemesi. | Firavun örneğinde olduğu gibi lider, kitlesini helak kaynağına vardırır. | Güçlü |
| İktisadi | Ortak kaynak paylaşımı | Su ve kaynak intifası | Üretim araçlarının ve kıt doğal kaynakların nöbetleşe kullanım hakkı. | Suya erişim sırası iktisadi paylaşımın ve nizamın temelidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim merkezine yönelim ve yakınsama (Convergence) | Bir parçacığın veya fonksiyonun, belirli bir çekim alanı ya da sınır değer çizgisine kaçınılmaz olarak yaklaşması ve o sınıra dayanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kaçınılmaz yüzleşme ve eşik deneyimi (Liminality) | Toplumsal veya bireysel bir kriz neticesinde öznenin kendi kader sınırına bizzat gelip o dönüştürücü eşikten geçmek zorunda kalması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece estetik bir kavram olan "gül" veya tasavvufi bir terim olan "vird" (günlük zikir) ile sınırlamak; vürûd kelimesini ise doğrudan "ateşin içinde yanıp kül olmak" şeklinde daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, susamış bir canlının suyun eşiğine varmasından, zalim bir liderin tebaasını felakete sürüklemesine, insanın şahdamarından ontolojik yakınlığa kadar varoluşsal "varış ve yüzleşme" dinamiğini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem 19:71 ayetindeki vürûd ifadesi "cehenneme girmek ve yanmak" diye daraltılırsa, müminlerin de cehennemde azap çekeceği zannı doğar; oysa vürûd, menzilin eşiğine varmak ve o dehşetle yüzleşmektir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın ontolojik yakınlığını (حَبْلِ الْوَرِيدِ), lider-toplum ilişkisinin akıbetini ve kıyametteki genel toplanma ve ayrışma sürecini su-çöl metaforunun en temel kavramıyla anlattığı için belirleyicidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirlerinde cehenneme sevk ayetlerinde (Hûd 11:98, Enbiyâ 21:98-99, Meryem 19:71, 86) ve insanın yaratılış derinliğini bildiren nefis/kader ayetlerinde (Kāf 50:16). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki varışın rastlantısal olmadığını, her bireyin ve toplumun kendi yönelişinin doğal bir havzasına (suya veya ateşe) sevk edildiğini göstererek cezanın/ödülün amelin tabii bir varışı olduğu idrakini sağlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSusamış canlının su kaynağının eşiğine bizzat ayak basması; suya erişim ve kırmızımsı çiçek rengi.
- Soyut anlamBir hedefe, hesaba, akıbete veya sınıra kaçınılmaz olarak yönelip o eşiğe bizzat dayanma ve yüzleşme hareketi.
- Sistematik karşılıkDinamik bir sistemde harici unsurların belirli bir çekim merkezine doğru akarak nihai sınırda (havuz, kaynak veya ateş) toplanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hareket halindeki öznenin (birey, topluluk veya kan akışı) zamana bağlı konumunu veya durumunu; ise yönelinen nihai çekim noktasını (su kaynağı, menzil, cehennem veya merkez damar) sembolize eder. Süreç nihai anına doğru ilerledikçe konum farkı sıfırlanır ve özne doğrudan belirlenmiş eşiğe bizzat erişmiş () olur; bu durum kökün temsil ettiği kaçınılmaz varış ve sınırla yüzleşme hareketinin matematiksel ifadesidir.