وصد
و - ص - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Uygun hale getirilen
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.869 harfباب الصاد والدال و و ا ي ء معهما
ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً.
والصَّدَى: الدِّماغ نفسه.
ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ.
وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار:
صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR343 harfالوَصيدُ: الفِناءُ. وأوصدْت البابَ وآصَدْتُهُ، إذا أغلقته. وأوصِدَ البابُ على ما لم يسمَّ فاعله، فهو موصَدٌ. ومنه قوله تعالى: "إنَّها عَلَيْهِمْ موصَدَة". قالوا: مُطْبَقَةٌ. والوَصيدَةُ كالحظيرةِ تُتَّخذ للمال، إلا أنَّها من الحجارة، والحظيرةُ من الغِصَنَةِ. تقول منه: اسْتَوْصَدْتُ في الجبل، إذا اتَّخذته. والوَصيدُ: النباتُ المتقاربُ الأصول.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.370 harfص د ( و ا ي ء )
صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) .
صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) .
قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ .
قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.257 harf(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR228 harf- الوصيدة: حجرة تجعل للمال في الجبل، يقال: أوصدت الباب وآصدته. أي: أطبقته وأحكمته، وقال تعالى: ﴿عليهم نار موصدة﴾ [البلد/20] وقرئ بالهمز (وهي قراءة أبي عمرو وحفص وحمزة ويعقوب وخلف. الإتحاف ص 439) : مطبقة، والوصيد المتقارب الأصول.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR325 harfو ص د
" باسط ذراعيه بالوصيد ": بالفناء وقيل: بالباب.
قال مزرّد: حملت عليه الهم والليل جانح تمام ولم يفتح لحيذ وصيدها وأوصد الباب: أغلقه.
وأوصد القدر: أطبقها.
وأوصدوا واستوصدوا: اتخذوا وصيدة للغنم: حظيرةً وغنمهم في الوصائد.
ومن المجاز: أوصدوا على فلانٍ: ضيّقوا عليه وأرهقوه وهو موصدٌ عليه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.759 harfالوَصِيدُ: فِناءُ الدار والبيت. قال الله عز وجل: وكلبهم باسط ذِراعَيْهِ بالوَصِيدِ؛ قال الفراء: الوَصِيدُ والأَصيدُ لغتان مثل الوِكافِ والإِكافِ وهما الفِناءُ، قال: قال ذلك يونس والأَخفش.
والوَصِيدةُ: بيتٌ يُتخذ من الحجارة للمال في الجبال. والوِصادُ: المُطْبَقُ. وأَوْصَدَ البابَ وآصَدَه: أَغْلَقَه، فهو مُوصَدٌ، مثل أَوجَعَه، فهو موجَع. وفي حديث أَصحاب الغار: فوقع الجبل على باب الكَف فأَوْصَدَه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR168 harf* و ص د * * الوَصِيدُ * الفناء و * أَوْصدْتُ * الباب وآصدته أغلقته و * أُوصِدَ * الباب على ما لم يسم فاعله فهو * مُوْصَدٌ * وقوله تعالى ﴿إنها عليهم مؤصدة﴾ قالوا مطبقة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.312 harfالوصيد والأصيد لغتان مثل الوكاف والإكاف، نقله الفراء عن يونس والأخفش، وهما: الفناء، والجمع وصد ووصائد، وقيل: الوصيد: العتبة للباب والوصيد بيت كالحظيرة من الحجارة يتخذ في الجبال، للمال أي للغنم وغيرها، كالوصيدة، يقال: غنمهم في الوصائد. والوصيد: كهف أصحاب الكهف في بعض الأقوال، وبالوجوه الثلاثة فسر قوله تعالى وكلبهم باسط ذراعيه بالوصيد كذا في البصائر للمصنف، فلا وجه لإنكار شيخنا عليه. والوصيد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.605 harfاوصد
4 اوصد ذ He closed, a door, or an entrance; syn. أَغْلَقَ; (S, M, A, L, K;) and أَطْبَقَ: (Msb, K:) as also آصَدَ. (S, L, K.) ― -b2- See 10. ― -b3- أُوِصِدَ It (a door, or entrance) became closed. (S.) ― -b4- اوصد He covered, or covered over, a cooking-pot. (M, A, L.) ― -b5- وَقَعَ الجَبَلُ عَلَى بَابِ الكَهْفِ فَأَوْصَدَهُ The mountain fell upon the entrance of the cavern, and stopped it
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR608 harfوَصَدَ
وَصَدَ
a. [ يَصِدُ ] ( n. ac. وَصْد 1 ), Was firm.
b. [ Bi ], Stayed in.
c. Wove-
وَصَّدَ
وَصَّدَ II ,
a. Intimidated; menaced.
أَوْصَدَ
أَوْصَدَ IV ,
a. Shut ( door ).
b. Set on ( dog ).
c. Made an enclosure of stone.
اِسْتَوْصَدَ
اِسْتَوْصَدَ X ,
a. see IV (c) .
وَصِيْد
وَصِيْد 25 , ( pl. وُصُد 10 ),
a. Threshold.
b. Stone enclosure.
c. Cave.
d. Short ( plant ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.602 harfوصد
وَصَدَ - يَصِدُ - وَصيد - أَوْصَدَ - يُوصِدُ - مُؤْصَد - مُؤْصَدة
وَصَدَ - يَصِدُ + كائن + شيئاً: سد منفذه للخارج
وَصيد: على وزن " فعيل" : اسم فاعل مبالغة من " وَصَدَ - يَصِدُ ": الشيء أو الكائن الذي يسد منفذ المكان نحو الخارج: وهو كذلك بمعنى اسم مكان: الجزء من المكان الذي فيه يقع الحاجز الذي يغلق المنفد للخارج
أَوْصَدَ - يُوصِدُ: على
وصد وَصَدَ - يَصِدُ - وَصيد - أَوْصَدَ - يُوصِدُ - مُؤْصَد - مُؤْصَدة وَصَدَ - يَصِدُ + كائن + شيئاً: سد منفذه للخارج وَصيد: على وزن " فعيل" : اسم فاعل مبالغة من " وَصَدَ - يَصِدُ ": الشيء أو الكائن الذي يسد منفذ المكان نحو الخارج: وهو كذلك بمعنى اسم مكان: الجزء من المكان الذي فيه يقع الحاجز الذي يغلق المنفد للخارج أَوْصَدَ - يُوصِدُ: على وزن " أَفْعَلَ من " وَصَدَ - يَصِدُ ": جعله " يَصِدُ ": جعله سداً لا ينفد شيء من خلاله مُؤْصَد: اسم مفعول لفعل " أوْصَدَ - يُوصِدُ ": مغلق ومسدود جميع منافذه للخارج مُؤْصَدة: مؤنث " مُؤْصَد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلق والختم والقفل ومنع الحركة من داخل الشيء إلى خارجه، ومن خارجه إلى داخله"، وهي: خَتَمَ - يَخْتِمُ، قَفَل - يَقْفُلُ، سَدَّ - يَسُدُّ، غَلَقَ - يغْلِقُ، وَصَدَ - يَصِدُ، سَكَرَ - يَسْكُرُ يفرق لفظاً: صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى صَدَّ - يَصِدُّ + الكائن أو الجرح: يُقًزِّز ويُقْرِف ويُنَفِّر لامتلائه بالقيح والصديد الذي ينز ويسيل ويخرج عنه وَصَدَ - يَصِدُ + كائن + شيئاً: سد منفذه للخارج صَدَى - يَصْدِي + كائن + شيئاً: يصدمه ويصفقه ويصفعه سطحاً بسطح
وصيد ﴿وتحسبهم أيقاظا وهم رقود ونقلبهم ذات اليمين وذات الشمال وكلبهم باسط ذراعيه بالوصيد لو اطلعت عليهم لوليت منهم فرارا ولملئت منهم رعبا(18)﴾ الكهف مؤصدة ﴿عليهم نار مؤصدة(20)﴾ البلد ﴿إنها عليهم مؤصدة(8)﴾ الهمزة مختار الصحاح ● [وصد] و ص د: الوَصِيدُ الفناء و أَوْصدْتُ الباب وآصدته أغلقته و أُوصِدَ الباب على ما لم يسم فاعله فهو مُوْصَدٌ وقوله تعالى ﴿إنها عليهم مؤصدة﴾ قالوا مطبقة الراغب وصد - الوصيدة: حجرة تجعل للمال في الجبل، يقال: أوصدت الباب وآصدته. أي: أطبقته وأحكمته، وقال تعالى: }عليهم نار موصدة{ [البلد/20] وقرئ بالهمز (وهي قراءة أبي عمرو وحفص وحمزة ويعقوب وخلف. الإتحاف ص 439) : مطبقة، والوصيد المتقارب الأصول. ملخص اللسان 1. الوَصِيدُ: فِناءُ الدار والبيت. 2. والوَصِيدةُ: بيتٌ يُتخذ من الحجارة للمال في الجبال.والأَصِيدةُ. والوَصِيدة كالحظيرةِ تُتَّخَذُ للمال إِلا أَنها من الحجارة والحَظِيرةُ من الغِصنَة. تقول منه: اسْتَوْصَدْتُ في الجبل إِذا اتخذت الوَصيدة. 3. وأَوْصَدَ البابَ وآصَدَه: أَغْلَقَه، فهو مُوصَدٌ، فوقع الجبل على باب الكَف فأَوْصَدَه أَي سَدَّه، 4. والوِصادُ:المُطْبَقُ.وأَوصَد القِدْرَ: أَطْبَقَها، إِنها عليهم مُؤْصَدةٌ، وقرئ مُوصَدة، بغير همز.: آصَدْتُ وأَوْصَدْتُ إِذا أَطْبَقْتَ، ومعنى مُؤْصَدةٌ أَي مُطْبَقَةٌ عليهم.: الإِصادُ والأَصِيدُ هما بمنزلة المُطْبَق. يقال: أَطْبَقَ عليهم الإِصادَ والوِصادَ 5. والمُوَصَّدُ: الخِدْرُ؛ 6. وَوَصَدَ النَّسَّاجُ بعضَ الخَيْطِ في بعض وَصْداً وَوَصَّدَه: أَدْخَلَ اللُّحْمَةَ في السَّدَى. الوصَّادُ: الحائِكُ. 7. وَصَدْتُ بالمكان أَصِدُ ووَتَدْتُ أَتِدُ إِذا ثَبَتَّ. ويقال: وَصَدَ الشيءُ ووَصَبَ أَي ثَبَتَ، فهو واصِدٌ ووَاصِبٌ، 8. والوصيدُ: النباتُ المتقاربُ الأُصولِ. 9. ووَصَّدَه: أَغراه؛ وأَوصَدَ الكلب بالصَّيْدِ كذلك. 10. والتوصِيدُ: التحذيرُ؛ لسان العرب ● - وصد: الوَصِيدُ: فِناءُ الدار والبيت. قال الله عز وجل: وكلبهم باسط ذِراعَيْهِ بالوَصِيدِ؛ قال الفراء: الوَصِيدُ والأَصيدُ لغتان مثل الوِكافِ والإِكافِ وهما الفِناءُ، قال: قال ذلك يونس والأَخفش. والوَصِيدةُ: بيتٌ يُتخذ من الحجارة للمال في الجبال. والوِصادُ: المُطْبَقُ. وأَوْصَدَ البابَ وآصَدَه: أَغْلَقَه، فهو مُوصَدٌ، مثل أَوجَعَه، فهو موجَع. وفي حديث أَصحاب الغار: فوقع الجبل على باب الكَف فأَوْصَدَه أَي سَدَّه، من أَوْصَدْت الباب إِذا أَغلَقْتَه، ويروى: فأَوْطَدَه، بالطاء، وسيأْتي ذكره. وأَوصَد القِدْرَ: أَطْبَقَها، والاسم منهما جميعاً الوِصادُ؛ حكاه اللحياني. وقوله عز وجل: إِنها عليهم مُؤْصَدةٌ، وقرئ مُوصَدة، بغير همز. قال أَبو عبيدة: آصَدْتُ مُوصَدة، بغير همز. قال أَبو عبيدة: آصَدْتُ وأَوْصَدْتُ إِذا أَطْبَقْتَ، ومعنى مُؤْصَدةٌ أَي مُطْبَقَةٌ عليهم. وقال الليث: الإِصادُ والأَصِيدُ هما بمنزلة المُطْبَق. يقال: أَطْبَقَ عليهم الإِصادَ والوِصادَ والأَصِيدةُ. والوَصِيدة كالحظيرةِ تُتَّخَذُ للمال إِلا أَنها من الحجارة والحَظِيرةُ من الغِصنَة. تقول منه: اسْتَوْصَدْتُ في الجبل إِذا اتخذت الوَصيدة. والمُوَصَّدُ: الخِدْرُ؛ أَنشد ثعلب: وعُلِّقْتُ لَيْلَى، وهْيَ ذاتُ مُوَصَّدٍ، ولم يَبْدُ لِلأَتْرابِ مِن ثَدْيِها حَجْمُ وَوَصَدَ النَّسَّاجُ بعضَ الخَيْطِ في بعض وَصْداً وَوَصَّدَه: أَدْخَلَ اللُّحْمَةَ في السَّدَى. الوصَّادُ: الحائِكُ. وفي النوادر: وَصَدْتُ بالمكان أَصِدُ ووَتَدْتُ أَتِدُ إِذا ثَبَتَّ. ويقال: وَصَدَ الشيءُ ووَصَبَ أَي ثَبَتَ، فهو واصِدٌ ووَاصِبٌ، ومثله الصَّهْيَدُ. والصَّيْهَبُ: الحرُّ الشديدُ. والوصيدُ: النباتُ المتقاربُ الأُصولِ. ووَصَّدَه: أَغراه؛ وأَوصَدَ الكلب بالصَّيْدِ كذلك. والتوصِيدُ: التحذيرُ؛ وقوله أَنشده يعقوب: ومُرْهَقٍ سالَ إِمْتاعاً بِوَصْدِته، لم يَسْتَعِنْ، وحَوامِي المَوْتِ تَغْشاه قال ابن سيده: لم يفسره. قال: وعندي أَنه إِنما عنى به خُبْتَه سَراوِيله، أَو غير ذلك منها، وقوله لم يَسْتَعِنْ أَي لم يَحْلِق عانتَه. مقاييس اللغة: (وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8]. القاموس المحيط: الوَصيدُ الفِناءُ، والعَتَبَةُ، وبيتٌ كالحَظيرَةِ من الحِجارَةِ في الجِبالِ لِلمالِ، وكَهْفُ أصحابِ الكَهْفِ، والجَبَلُ، والنَّباتُ المُتقارِبُ الْأُصولِ، والضَّيِّقُ، والمُطْبَقُ، والذي يُخْتَنُ مَرَّتَيْنِ، والحَظيرَةُ من الغِصَنَةِ. والوَصَدُ، محرَّكةً النَّسْجُ. والوَصَّادُ النَّسَّاجُ. والمُوَصَّدُ، كمُعَظَّمٍ الخِدْرُ. وأوصَدَ اتَّخَذَ حَظيرَةً، كاسْتَوْصَدَ، والكَلْبَ وغيرَهُ أغْراهُ، والبابَ أطْبَقَهُ وأغْلَقَهُ. كآصَدَهُ. ووصَدَ، كوعَدَ: ثَبَتَ، وأقامَ. والتَّوْصِيدُ: التَّحْذِيرُ. تاج العروس: و ص د الوَصِيدُ والأَصِيدُ لغَتَانِ مِثْل الوِكَاف والإِكاف نقله الفَرّاءُ عن يونس والأَخفش وهما : الفِنَاءُ والجَمْعُ وُصُدٌ ووَصَائِدُ وقيل : الوَصِيد : العَتَبةُ لِلْبَابِ والوصيد بَيْتٌ كالحَظيرةِ مِن الحِجَارةِ يُتَّخَذُ في الجِبَالِ للمالِ أَي للغَنَمِ وغيرِهَا كالوَصِيدَةِ يقال : غَنَمَهُم في الوصَائِد . والوَصيدُ : كَهْفُ أَصحَابِ الكَهْفِ في بَعْضِ الأَقْوَالِ وبالوُجُوهِ الثلاثَةِ فُسِّر قولهُ تَعَالى " وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ " كذا في البصائر للمصنّف فلا وَجْهَ لإِنكار شيخِنا عليه . والوَصِيدُ أَيضاً : الجَبَلُ أَورَدَه المُصنِّف في البصائر . والوَصِيدُ : النَّبَاتُ المُتقارِبُ الأُصولِ . ومِن المجاز الوَصِيدُ : الضَّيِّقُ كالمُوصَدِ عليه وقد أَوْصَدُوا على فُلانٍ : ضَيَّقُوا عليه وأَرْهَقُوه كما في الأَساس . والوَصِيد : المُطْبَقُ كالوِصَادِ . والوَصِيد : الذي يُخْتَنُ مَرَّتَيْنِ أَورَدَه المُصَنِّف في البصائر . والوَصِيد : الحَظِيرةُ مِن الغِصَنَةِ بكسر الغين المعجمة وفتح الصاد المهملة جمع غُصْنٍ كما سَيَأْتِي هكذا في سائرِ النُّسَخ وهو غَلَطٌ فإِن الأَصِيدَة والوَصِيدَة لا تكون إِلاَّ مِن الحِجَارَة والذي من الغِصَنَةِ تُسَمَّى الحَظِيرَة وقد بَيَّن هذا الفَرْقَ ابنُ مَنظورٍ وغيرُه . ولمَّا رأَى المُصَنِّف في عبارةِ الأَزْهريّ والحَظِيرَة مِن الغِصَنَةِ بعد قوله إِلاَّ أَنَّهَا من الحِجَارَة ظَنَّ أَنه مَعْطُوفٌ على ما قَبْلَه وليس كذلك فتأَمَّلْ . والوَصَدُ محرّكةً وضَبطَه الصاغَانيُّ بالفتح وهو الصَّوَابُ : النَّسْجُ . والوَصَّادُ : النَّسَّاجُ قال رؤبة : " مَا كَانَ تَحْبِيرُ اليَمَانِي البَرَّادْ " يَرْجُو وَإِنْ دَاخَلَ كُلُّ وَصَّادْ " نَسْجِي ونَسْجِي مُجْرَهِدُّ الجُدَّادْ يقال : وَصَدَ النَسَّاجُ بَعْضَ الخَيْطِ في بَعْضٍ وَصْداً وَوَصَّدَه : أَدخَلَ اللُّحْمَةَ في السَّدَى . والمُوَصَّد كمُعَظَّم : الخِدْرُ أَنشد ثَعلبٌ : " وَعُلِّقْتُ لَيْلَى وَهْيَ ذَاتُ مُوَصَّدٍوَلَمْ يَبْدُ لِلأَتْرَابِ مِنْ ثَدْيِهَا حَجْمُ وأَوْصَدَ الرَّجُل : اتَّخَذَ حَظِيرَةً في الجَبَلِ لحِفْظِ المالِ كاسْتَوْصَدَ . وأَوْصَدَ الكَلْبَ وغَيْرَه بالصَّيْدِ : أَغرَاه كوَصَّدَه تَوْصِيداً . وأَوصَدَ البَابَ : أَطْبَقَه وأَغْلَقه كَآصَدَه فهو مُوصَدٌ مثل أَوْجَع فهو مُوجَعٌ وفي حديثِ أَصحابِ الغَارِ فَوَقَعَ الجَبَلُ عَلَى بابِ الكَهْفِ فأَوْصَدَه أَي سَدَّهُ من أَوْصَدْتُ البَابَ إِذا أَغْلَقْتَه . وأَوْصَدَ القِدْرَ : أَطْبَقَهَا والاسم منهما جَمِيعاً الوِصَادُ حكاه اللِّحيانيُّ . وقوله عز وجل " إِنَّهَا عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ " وقرىء مُوصَدَة بغير هَمْزٍ قال أَبو عُبَيْدة : آصَدْتُ وأَوْصَدْتن إَذا أَطْبَقْت ومعنى مُؤْصَدة : مُطْبَقَةٌ عَليهم وفي البصائر : هَمَزَهَا أَبو عَمْرٍو وحَمْزَةُ وخَلَفٌ وَحَفْصٌ واختلف على يَعقُوب والبَاقُون بغير هَمْزٍ . ووَصَدَ كوَعَد : ثَبَتَ وفي النوادر : وَصَدْت بالمكانِ أَصِدُ ووَتَدْتُ أَتِدُ إِذا ثَبَتُّ ويقال : وَصَدَ الشيءُ : وَصَبَ أَي ثَبَتَ فهو واصِدٌ ووَاصِبٌ ومثْلهُ الصَّيْهَدُ والصَّيْهَبُ للحَرِّ الشديدِ وَوَصَدَ بالمكان : أَقَامَ . وهو مأْخوذٌ من عِبَارَة النوادِرِ مِثْل وَطَدَ . والتَّوْصِيدُ : التَّحْذِيرُ يقال وَصَّدَه وأَوْصَدَه إِذا أَغْرَاهُ وحَذَّرَه . ومما يستدرك عليه : الوَصْدَةُ مِن الرَّجُلِ : خُبْتَةُ سَرَاوِيلِه وأَنشد يعقوب : ومُرْهَقٍ سَالَ إِمْتَاعاً بِوَصْدَتِه ... لَمْ يَسْتَعِنْ وَحَوَامِي المَوْتِ تَغْشَاهُ فسّرَه ابنُ سِيدَه بما تقدَّم وقال : مَعْنَى لم يَسْتَعِن أَي لَمْ يَحْلِقْ عَانَتُه
Mücavir kökler16 mücavir (21 toplam)
- يقظ
1 ortak ayet · Uyanıklar
- رقد
1 ortak ayet · Rekd Lahit demektir
- ذرع
1 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir
- كلب
1 ortak ayet · Onların köpeği
- رعب
1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- فرر
1 ortak ayet · Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek…
- شمل
1 ortak ayet · Sol
- طلع
1 ortak ayet · Dal demektir
- بسط
1 ortak ayet · Bisat kilim demektir
- ملأ
1 ortak ayet · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
- يمن
1 ortak ayet · Sağ yandır
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
Geçtiği ayetler(3)
عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ
Uygun hale getirilenOnlara sımsıkı kapatılmış bir ateş vardır.
إِنَّهَا عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ
Uygun hale getirilenBu, onların üzerine kapatılmıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وصد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî, hemzeli varyantı bulunan (أصد) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غلق, سدد, طبق, حظر |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | İki parçayı birbirine kavuşturup bitiştirmek, aralık bırakmayacak şekilde sımsıkı kapatmak ve çevrelemek |
| Çekirdek Özet 2 | Kaçış ve sızıntı imkânını bütünüyle ortadan kaldıran mutlak kapanma, kilitlenme ve eşik/sınır boyu tecrit |
| Çekirdek Özet 3 | Çıkışsızlık, kuşatılmışlık, dış âlemle irtibatın kesildiği nihai hapis ve korunaklı sınır |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir örtme veya basit kapı kapama sayıp boşluksuz, kilitli ve hava geçirmez şekilde üst üste geçirme nüansını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وص | İki şeyi birbirine raptetme, bitiştirme, uzatarak bağlama ve kesintisiz kılma; nitekim وصل kavuşturup birleştirmeyi, وصب sürekli ve sabit kalmayı, وصي bir bağı veya hükmü peş peşe eklemeyi, وصف nitelikleri birbirine ekleyerek bağlamayı ifade eder. | د | Kapı, sınır ve itme imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle bitiştirme eylemi, bir geçidi veya aralığı tamamen örterek geçişi durduran, kilitli ve boşluksuz bir kapamaya dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki parçayı birbirine tutturma, bağlama ve sabitleme gücü verir. |
| ص | Çit, avlama ağı, sıkıştırma | Kenarlardan daraltma, kuşatma ve çevreleme hareketini sağlar. |
| د | Kapı, geçit bariyeri | Giriş ve çıkışı denetleyen, bir açıklığı kapatıp açan sınırlayıcı levhayı temsil eder. |
| وصد | Çengelle tutturulup sıkıştırılan ve kapı açıklığını bütünüyle kilitleyen hareket | İki kenarın birbirine kenetlenerek aradaki geçişi sıfırlaması, açıklığın hava ve ışık sızdırmayacak şekilde kilitlenip kapatılması. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir açıklığı veya kapıyı iki kanadını bitiştirerek boşluksuz örtmek; dağda davarları vahşi hayvanlardan korumak için taşları üst üste yığarak yapılan dar, kapısı kilitli taş ağıl (el-vasîde); tencerenin kapağını buhar çıkmayacak şekilde sıkıca kapatmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Müzerrid bir beytinde gece yolculuğunun ve karanlığın eşiği sıkıca kapatmasını tasvir ederken kapalı kapı ve eşik anlamında şöyle der: حَمَلْتُ عَلَيْهِ الهَمَّ وَاللَّيْلُ جَانِحٌ / تَمَامٌ وَلَمْ يُفْتَحْ لِحَيْذٍ وَصِيدُهَا |
| Erken Arapça kullanım | Hadis-i şerifte mağaraya sığınan üç kişinin üzerine kayanın yuvarlanıp girişi sımsıkı kapatması anlatılırken dağın mağara ağzını örtmesi şu lafızla aktarılır: فَوَقَعَ الجَبَلُ عَلَى بَابِ الكَهْفِ فَأَوْصَدَهُ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Tahdhīb al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde وصد kökü, özellikle Batı Sami ve Güney Sami dillerinde bir açıklığı tıkama, sıkıştırma, eşik ve kilitli alan inşa etme semantiğiyle tespit edilir. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle yaygın bir fiil olarak yer almasa da, nesneleri sıkıca raptetme ve bitiştirme çekirdeği وص kök ailesinde (örneğin bağlama ve ekleme anlamındaki Sami köklerinde) müşterektir; Arapçada ise kök belirgin bir morfolojik ses kaymasıyla hemzeleşmiş varyantı olan أصد ile nöbetleşe kullanılır (el-vasîd / el-asîd; evsade / âsade). Erken Güney Arapçasında ve klasik Bedevi leksikonunda "vasîde", dağ yamaçlarında taşların harçsız olarak birbirine kenetlenmesiyle yapılan muhkem ve korunaklı sığınakları, ağılları bildirir. Kökün temel anlamsal yönü, ayrık iki ucu bitiştirerek aradaki boşluğu yok etmek ve dışarıyla bağı kesen bir eşik (fina/astana) oluşturmaktır.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وصد ile أصد varyantları | Kökün ilk harfi olan vâv harfi ile hemze birbirinin yerine geçer; her ikisi de bir kapıyı örtmek, üzerine kilitlemek ve tencereye kapak vurmak manasındadır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap yarımadası taş mimarisi | Taşları birbirine bitiştirerek yapılan sığınak (vasîde), kilitli mekan ve eşik tasavvuru Sami mimari terimleriyle örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu spesifik üçlü kök dizilişine dair güvenilir veri bulunamamıştır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وصد | Anlamlı | Bitiştirmek, kapatmak, eşik | Açıklığı bütünüyle kapatıp dışarıya geçit vermemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ودص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| صود | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilim mühmeldir. | Kur'an'da geçmez. |
| صدو | Anlamlı | Yankılanmak, dönmek, yönelmek | Sesin veya hareketin bir engele çarpıp geri dönmesi ya da bir şeye yönelmesi. | Kur'an'da geçer (صدي). |
| دوص | Anlamlı | Sıyrılmak, kayıp çıkmak | Bir nesnenin elden kayıp gitmesi, et ile deri arasında bezelerin oynaması (ديص). | Hedef kökün mutlak kapanma anlamına zıt bir kaçış/sıyrılma hareketi barındırır; Kur'an'da geçmez. |
| دصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyonlardandır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وصد | Merkez | Boşluksuz kapama, eşik, kilitlenme | İki kenarı tam kavuşturarak sızıntısız ve kilitli biçimde örtmek. | Hem örtmeyi hem de kaçışı imkânsız kılan nihai hapsi bildirir. |
| غلق | Komşu | Kilitlemek, mandallamak | Kapıyı bir sürgü veya kilit mekanizmasıyla açılmaz kılmak; وصد kökündeki gibi tencere kapağı misali üst üste binip hava geçirmez olma şartı taşımaz. | Mekanik kilitlemeye odaklanır. |
| سدد | Komşu | Tıkamak, gediği kapatmak | Bir deliği, yarığı veya açıklığı araya bir nesne koyarak tıkamak; وصد gibi iki kanadın bitiştirilmesi değil, engelin yerleştirilmesidir. | Gediği dolgu maddesiyle örtmektir. |
| طبق | Komşu | Birebir örtüşmek, kapaklanmak | İki yüzeyin birbiri üzerine tam oturması; وصد kökünün tencere kapağı ve cehennem tasvirindeki eşanlamlısıdır ancak mekan tasvirinde eşik anlamı taşımaz. | Yüzeylerin intibakına bakar. |
| حظر | Komşu | Kuşatıp engellemek | Etrafına çit çekerek içeri veya dışarı geçişi menetmek; duvarla çevirme esastır, mutlak tavan veya kapak kapaması içermeyebilir. | Sınır çekme ve yasaklamadır. |
| فتح | Zıt | Açmak, yarmak, serbest bırakmak | Bitişik olan iki yakayı birbirinden ayırarak geçişe, çıkışa ve hava akışına izin vermek. | Kökün var ettiği tecrit durumunu bütünüyle çözer. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وصد | Kapatmak, kilitlemek, eşik | İki parçayı bitiştirip çıkışı imkânsız kılacak şekilde örtmek ve bu yapının giriş eşiği. | Kesin |
| Latince | occludere, claustrum | Tıkamak, sımsıkı kapatmak, kilitli yer | occludere fiili bir geçidi tamamen tıkamayı karşılar; kökün eşik/avlu boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | seal, enclose, threshold | Mühürlemek, hava geçirmez şekilde kapatmak, eşik | seal kelimesi sızıntısız kapanmayı, threshold ise kökün "vasîd" (eşik) anlamını karşılar; tek kelimede birleşmezler. | Güçlü |
| Almanca | verschließen, Riegel, Schwelle | Kilitleyip kapatmak, sürgü, eşik | verschließen mutlak kapanmayı ve dış dünyadan soyutlamayı çok iyi aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | clore, verrouiller, seuil | Sımsıkı kapatmak, sürgülemek, eşik | clore ve verrouiller kaçışsız örtmeyi verirken, seuil kelimesi fiziksel giriş eşiğini karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُؤْصَدَةٌ | Üzerine sımsıkı kapatılmış, kilitli, kapağı örtülmüş | Cehennem azabının ehlinin üzerine boşluksuz, sızıntısız ve kaçışsız şekilde kapatılması bağlamında (Beled 90:20, Hümeze 104:8). |
| بِالْوَصِيدِ | Mağaranın girişi, kapı eşiği, ön avlusu | Ashâb-ı Kehf'in köpeğinin mağaranın girişinde/eşiğinde kollarını uzatıp yatması tasvirinde (Kehf 18:18). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennemin ebediyeti | Cehennem kapılarının kafirlerin üzerine "mü'sade" kılınması, hiçbir şefaat, af veya firar imkânının kalmadığı nihai ve mutlak ümitsizlik tecridi olarak tartışılmıştır. | Çıkışın ebediyen imkânsız olduğu ontolojik hapis. |
| Fıkıh | Mülkiyet sınırları ve korunaklı alan (hırz) | "Vasîde" terimi, davarların ve malların korunduğu taş ağıl anlamıyla hırsızlık cezasının tahakkuku için şart olan güvenli muhafaza yeri (hırz) bağlamında ele alınmıştır. | Koruma altına alınmış kilitli mekan. |
| Tefsir | Kıraat ve tasvir incelikleri | Kelimenin hemzeli (أصد) ve hemzesiz (وصد) okunuşları ile tencerenin kapağının kapatılması (ıtbâk) arasındaki teşbihin incelenmesi. | Üstten ve yandan sımsıkı kapatılan ateş hücresi. |
| Hadis | Mağara hadisi ve tecrit tasvirleri | Mağara kapısının kaya ile kapanması anlatılırken girişin geçit vermez hale gelmesini ifade etmek üzere kullanılmıştır. | Kurtuluş kapısının beşeri güçle açılamayacak şekilde tıkanması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi ceza sistemi | Mutlak tecrit ve kilit | Kaçış ihtimalini sıfırlama | Azabın sadece yakıcı değil, aynı zamanda nefes alacak hiçbir çatlağı bulunmayan bir kapatılmışlık olduğunu gösterir. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kapalı sistemler | İzole ve sızdırmaz sistem | Dış çevre ile madde/enerji alışverişini kesme | Tencerenin kapatılması benzetmesinde olduğu gibi ısının ve gazın dışarı kaçmasını önleyen yalıtım. | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır denetimi | Müstahkem sınır ve eşik kontrolü | İhlalleri durdurma ve içeriyi koruma | Ashâb-ı Kehf kıssasında eşikteki nöbet gibi, sınır boyunun geçilmez bir eşikle tahkim edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değerin ve malın korunması (hırz) | Korunaklı depo, kasa, ağıl | Malın zayi olmasını önleme | Çöl şartlarında hayvanların ve servetin vahşi unsurlardan korunduğu taş mahfaza işlevi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı ve kompakt manifold / Sınır koşulu | Matematik ve fizikte dışarıya hiçbir akının (flux) sızmadığı, sınırları kendi üzerine kilitlenmiş, dış uzaydan yalıtılmış tam kapalı geometrik sistem. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam kurum (Total institution) / Mutlak tecrit | Sosyoloji ve infaz hukukunda bireyin dış dünyayla olan bütün fiziksel, sosyal ve görsel bağlarının radikal biçimde kesildiği, eşiği aşılamaz mutlak hapis modeli. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ahşap kapının kilitlenmesi veya basit bir örtünme olarak anlamak; eşik ve dağ ağılı manalarından soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وصد iki temel boyuta sahiptir: Biri açıklığın sımsıkı, sızdırmaz ve kilitli biçimde kapatılması (mü'sade), diğeri ise bu korunaklı yapının girişindeki eşiktir (vasîd). Her ikisi de içerisi ile dışarısı arasındaki geçişi mutlak surette denetleyen tek bir mimari mantığa dayanır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem ayetlerindeki azabın dehşetini hafifsemek; oradaki azabın bir ateş havuzu olmanın ötesinde, buharı ve dumanı dışarı sızdırmayan kilitli bir düdüklü tencere gibi basınçlı ve nefessiz bir hapis olduğunu fark edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mekan, sınır ve ceza tasavvurundaki mimari dehşeti ve koruma zırhını gösterir. Gerek Ashâb-ı Kehf'in ilahi koruma altındaki sığınağının sınırını gerekse cehennemin üzerlerine kapatılan kapağını en somut Bedevi tecrübesi üzerinden canlandırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mağara arkadaşlarının dış dünyadan tecrit edildiği Kehf kıssasında ve inkârcıların akıbetinin resmedildiği Beled ve Hümeze surelerinin nihai ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Eşik (vasîd) ile kapalı mekan (mü'sade) arasındaki kopuk algıyı düzeltir; her iki kelimenin de açıklığın kenetlenmesi, kapatılması ve denetlenmesi ekseninde birleşen aynı somut kökün görünümleri olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki kenarı veya kapağı bir aralığın üzerine getirip boşluksuz şekilde bitiştirmek, tencerenin kapağını kapatıp buharı hapsetmek, dağda taşları üst üste koyarak çıkışsız ve korunaklı bir taş ağıl yapmak ve bu yapının giriş eşiği.
- Soyut anlamGeçişkenliğin sıfırlandığı, dışarıyla temasın tamamen kesildiği, kaçış ve kurtuluş ümidinin kilit altına alındığı mutlak kuşatma ve tecrit hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sınırlarının (eşik) dışarıya kapalı hale getirilerek içerideki varlığın mutlak bir basınç ve izolasyon altında tutulması mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kapatılmış iç uzayı, bu uzayın sınırını veya eşiğini (vasîd), içeride hapsedilmiş varlığı veya enerjiyi, ise sınırdan dışarıya doğru olan akış veya kaçış fonksiyonunu temsil eder. Sınırın kilitlenip kapanması durumunda dışarıya sızıntı sıfırlanır (); içerideki varlık hiçbir açık nokta () bulamaz ve tam tecrit gerçekleşir.