وصف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ص-ف5 sîga, 69 mücavir kök, 14 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دمغحرموَتَصِفُعرشوصفسبحتَصِفُعونوَصْفَهُمْلسنيَصِفُونَزهقسرق

KökSîga 5Ayet 14Sure 7Mücavir 69

▶ Ağı aç (3B)

وصف

و - ص - ف

KÖK
  • 14 geçiş
  • 14 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Vasıflandırırlar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.853 harf
باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات صوف: الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ. وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ. والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة. وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR918 harf
وَصَفْتُ الشيء وَصْفاً وصِفَةً. والهاء عوضٌ من الواو. وتَواصفوا الشيء من الوَصْفِ. واتَّصَفَ الشيءُ، أي صار مُتَواصَفاً. قال طرفة بن العبد: إنَّي كفانيَ من أمرٍ هَمَمْتُ بـهجارٌ كَجارِ الحُذافيِّ الذي اتَّصَفا أي صار مَوصوفاً بحسن الجوار. وقول الشماخ يصف بعيراً: إذا ما أدْلَجَتْ وَصَفَتْ يَداهالها الإدْلاجَ لَيلَةَ لا هُجوعِ يريد أجادت السير. وبيعُ المُواصَفَةِ: أن تبيع الشيء بصفةٍ، من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.226 harf
ص ف ( و ا ى ء ) صوف ، صيف ، صفا ، وصف ، فيص ، فصا ، أصف . صوف : قال اللّيث : الصُّوفُ للضَّأن وما أشْبَهَه . ويقالُ : كَبْشٌ صافٌ ، ونَعْجَةٌ صائِفَة . أبو عُبَيْد عن الكسائيّ : كَبْشٌ أَصْوَفُ وصَوِفٌ مِثالُ فَعِل وصائفٌ وصافٌ ، كلُّ هذا أن يكون كثيرَ الصُّوف . وأخبرَني المنْذِرِيُّ عن أبي الهَيْثم ، يقال : كبشٌ صائِفٌ وصافٌ ، كما يقال : جُرُفٌ هَائرٌ وهارٍ على القَلْب . وقال اللَّيث : كبشٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.257 harf
(باب الواو والصاد وما يثلثهما) (وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])". (وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR637 harf
- الوصف: ذكر الشيء بحليته ونعته، والصفة: الحالة التي عليها الشيء من حليته ونعته، كالزنة التي هي قدر الشيء، والوصف قد يكون حقا وباطلا. قال تعالى: ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب﴾ [النحل/116] تنبيها على كون ما يذكرونه كذبا، وقوله عز وجل: ﴿رب العزة عما يصفون﴾ [الصافات/180] تنبيه على أن أكثر صفاته ليس على حسب ما يعتقده كثير من الناس لم يتصور عنه تمثيل وتشبيه، وأنه يتعالى عما يقول الكفار، ولهذا قال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.021 harf
و ص ف وصفته وصفاً وصفةً وله أوصاف وصفات حسنة‏.‏ وتواصفوا بالكرم وهو شيء موصوف ومتواصف ومتّصف‏.‏ قال طرفة‏:‏ إني كفاني من أمرٍ هممت به جار كجار الحذاقيّ الذي اتصفا الحذاقيّ‏:‏ أبو دؤاد الإياديّ وقد اتصف جاره أي صار منعوتاً متواصفاً بين العرب ممدّحاً‏.‏ وواصفته الشيء مواصفةً‏.‏ ‏"‏ ونهي عن بيع المواصفة ‏"‏ وهو أن يبيع الشيء بصفته وليس عنده ثم يبتاعه ويدفعه‏.‏ واستوصفته الشيء‏:‏ سألته أن يصفه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.129 harf
وصَف الشيءَ له وعليه وصْفاً وصِفةً: حَلاَّه، والهاء عوض من الواو، وقيل: الوصْف المصدر والصِّفةُ الحِلْية، الليث: الوصف وصفك الشيء بحِلْيته ونَعْته. وتواصَفُوا الشيءَ من الوصف. وقوله عز وجل: وربُّنا الرحمن المُستعان على ما تصفون؛ أَراد ما تصفونه من الكذب. واستوْصَفَه الشيءَ: سأَله أَن يَصفه له. واتَّصَف الشيءُ: أَمكن وصْفُه؛ قال سحيم: وما دُمْيةٌ من دُمى مَيْسَنا نَ، مُعْجِبةً نَظَراً واتِّصافا (*
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR731 harf
* و ص ف * * وَصَف * الشيء من باب وعد و * صِفَةً * أيضا و * تَوَاصَفُوا * الشيء من الوصف و * اتَّصَفَ * الشيء صار * مُتَوَاصِفا * وبيع * المُوَاصَفَة * بيع الشيء بصفة من غير رؤيا و * الوَصِيفُ * الخادم غلاما كان أو جارية والجمع * الوُصَفاء * وربما قيل للجارية * وَصِيفة * والجمع * وَصَائِف * و * اسْتَوْصَفَ * الطبيب لدائنه سأله أن يصف له ما يتعالج به و * الصِّفَة * كالعلم والسواد وأما النحويون فليس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.609 harf
وصفه يصفه وصفا، وصفة والهاء في هذه عوض عن الواو: نعته وهذا صريح في أن الوصف والنعت مترادفان، وقد أكثر الناس من الفروق بينهما، ولا سيما علماء الكلام، وهو مشهور، وفي اللسان: وصف الشيء له وعليه: إذا حلاه، وقيل: الوصف: مصدر، والصفة: الحلية، وقال الليث: الوصف: وصفك الشيء بحليته ونعته فاتصف أي: صار موصوفا، أو صار متواصفا، كما في الصحاح قال طرفة: إني كفاني من أمر هممت بـه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.474 harf
وَصُفَ 1 وَصُفَ ذ He attained to the proper age for service. (K.) See an ex. in the K, voce مُخَلَّدُونَ. أَوْصَفَ 4 أَوْصَفَ ذ and ↓ اِسْتَوْصَفَ He (a boy) became of full stature, and fit for service. (Mgh.) اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ 8 اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ ذ [He was, or became, characterized, or he characterized himself, by knowledge, or science]. (Msb in art. أَهْلٌ.) 10 اِسْتَوْصَفَ see 4.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.945 harf
وَصَفَ وَصَفَ a. [ يَصِفُ ] ( n. ac. وَصْف 1 , صِفَة [ وِصْفَة 2t ]), Described, depicted, portrayed; praised. b. [ acc. & La ], Prescribed for ( medicine ). c. Walked gracefully. وَصُفَ وَصُفَ U ( n. ac. وَصَاْفَة 22t ), a. Was fit for service. وَاْصَفَ وَاْصَفَ III , a. Described a thing to ( without showing it ). تَوَصَّفَ تَوَصَّفَ V , a. see VIII (a) . تَوَاْصَفَ تَوَاْصَفَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR3 harf
وصف
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler69 mücavir (91 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سبح

    6 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  2. عون

    2 ortak ayet · Yardım istenilen

  3. دمغ

    1 ortak ayet · Damga demektir

  4. لسن

    2 ortak ayet · Dil demektir

  5. عرش

    2 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  6. خرق

    1 ortak ayet · Hırka elbiselik kumaş demektir

  7. زهق

    1 ortak ayet · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir

  8. سول

    1 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  9. علو

    2 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  10. قمص

    1 ortak ayet · Gömlek demektir

  11. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  12. سرق

    1 ortak ayet · Çaldı

Geçtiği ayetler(14)

  1. وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarCinnleri, Allah’a ortak koştılar. Halbuki onları, O yaratmıştır. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. Haşa O, onların vasıflandırdıklarından yüce ve münezzehtir.

  2. لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarEğer göklerde ve yerde Allah’tan başka tanrılar olsaydı; bunların ikisi de muhakkak bozulup gitmişti. Arş’ın Rabbı olan Allah; onların nitelendirdiklerinden münezzehtir.

  3. مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarAllah, hiç bir çocuk edinmemiştir ve O’nunla birlikte hiç bir ilah da yoktur. Olsaydı; o zaman, her ilah, kendi yarattığını alıp götürür ve birbirinden üstün çıkmaya çalışırlardı. Allah, onların nitelendirdiklerinden mğünezzehtir.

  4. ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarSen, kötülüğü en güzel ile sav. Onların nitelendirmekte olduklarını Biz, çok daha iyi biliriz.

  5. سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarAllah, onların nitelendirdiklerinden münezzehtir.

  6. سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarTenzih ederiz senin izzet sahibi Rabbını, onların nitelemekte olduklarından.

  7. سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ

    VasıflandırırlarGöklerin ve yerin Rabbı, Arş’ın Rabbı onların tavsiflerinden münezzehtir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوصف
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl vāvî (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerنعت, سمي, خرص
Zıt Kökكتم
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ayırt edici niteliğini, alametini veya süsünü açıkça ortaya koyup sınırlarını sözle belirleme
Çekirdek Özet 2Kur'an'da daima insanların yetersiz, zan ve iftiraya dayalı asılsız nitelemeleri bağlamında yer alma
Çekirdek Özet 3Hakikate tekabül etmeyen zihni kurguların dil aracılığıyla gerçeklik gibi sunulması ve aşkın olanın bu tasavvurlardan tenzih edilmesi
Kritik Hata RiskiKökü tarafsız veya mutlak nesnel bir "bilimsel tasvir" sanıp Kur'an'daki menfi kullanım karakterini ve tenzih bağlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وصBir şeyi diğerine bitiştirme, süreklilik sağlama, raptetme ve bağ kurma (وصل, وصب, وصد, وصي)فBitiştirme ve raptetme hareketine harici bir sınır, ağız veya telaffuz açıklığı katarak zihindeki bir niteliği nesneye sözel bir kalıpla bitiştirme, sınırlarını çizerek ayrıştırma anlamı oluşturur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBirbirine iliştirme, rabtetme, iki unsuru sabit bir bağla birleştirme payı taşır.
صOlta, bitkiAvlama, hedefi belirleme, bir noktayı veya özelliği çekip ayırma, sabitleme payı taşır.
فAğızAçıklık, konuşma, telaffuz etme, sınırlarını sözel ifadeye dökme payı taşır.
وصفBir çengelle iliştirilen niteliği hedefe raptedip ağızdan sözel olarak ilan etme hareketiNesnenin bir halini veya süsünü zihinde yakalayıp ona bir alamet olarak raptetmek ve bunu sözle dışa vurup sınırlamaktır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir binek veya tayın kendine has yürüyüş tarzını fiilen sergileyip yeteneğini dışa vurması, köle ve cariyelerin satım esnasında boy, endam ve kusursuzluk gibi dış beden özelliklerinin sayılıp dökülmesi
Cahiliye şiiri kullanımıTarafetü'l-Abed divanında iyi komşuluk niteliğiyle meşhur olmuş bir kimseyi anarken bu kökün türevini kullanır: إنّي كَفانيَ من أَمْرٍ هَمَمْتُ به / جارٌ، كجار الحُذاقيِّ الذي اتَّصَفا
Erken Arapça kullanımErken dönem hukuki ve ticari rivayetlerde mevcut olmayan malın sadece nitelikleri sayılarak satılması yasaklanmış ve bu işlem مواصفة kavramıyla ifade edilmiştir.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Tarafetü'l-Abed Divanı ve erken hadis metinleri.

Sami etimolojik katman

Arapça وصف kökü, Güney Sami dil dairesinde ve özellikle Klasik Arapçada yüksek gelişim gösteren, bir nesnenin alametini, biçimini ve niteliğini sözel olarak zikretme çekirdeğine dayanan bir kelimedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimde yaygın bir kök fiil olarak bulunmaktan ziyade, benzer semantik alanı karşılayan köklerle veya ikili çekirdek olan وص kökünün türevleriyle akrabalık arz eder. İbranicedeki יצב / יצג (durumunu ortaya koyma, takdim etme) ve genel Sami dillerindeki raptetme, işaret koyma ve bir nesneyi başkasına ekleme anlamları Arapçada sözel bildirim ve nitelik belirtme sahasına doğru belirgin bir semantik kayma yaşamıştır. Arapçadaki kullanım, biçim ve hareketin dilde somut bir göstergeye dönüşmesini merkeze alır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönوص çekirdeğinden harfiye eklemiyle türeyişNesnenin alametini nesneye iliştirme ve bunu sözel olarak açıklama doğrultusunda gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Kuzeybatı Sami bağlamıDoğrudan üçlü kök paralelliği sınırlı olup ikili çekirdeğin raptetme ve durum bildirme tabanıyla akrabadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanBelirgin ve doğrulanabilir bir geniş aile soydaşlığı tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Grundriss.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وصفAnlamlıNiteleme, alamet zikretmeBir şeyin halini, süsünü veya niteliğini sözle ifade etmeHedef kök; Kur'an'da geçer
وفصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kullanım kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
صوفAnlamlıYünKoyun veya benzeri hayvanların tüylerinden oluşan örtüKur'an'da geçer; örtme ve doku ilişkisi taşır
صفوAnlamlıDuru ve arı olmaTortudan, kederden ve bulanıklıktan arınma, halislikKur'an'da geçer; niteliğin saflığı ile bağ kurulabilir
فوصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök türetimi tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez
فصوKök olarak oluşmayanAyrılma, çözülmeÇekirdeğin kabuktan çıkması veya sıkıntıdan kurtulma türevleri sınırlıdırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وصفMerkezNitelik bildirme, dille resmetmeBir nesnenin veya kavramın niteliklerini sözle aktarmaktır; Kur'an'da zanna dayalı yakıştırmaları ifade eder.Vasıflandırma, süs ve ayırt edici niteliği beyan etme
نعتKomşuİleri düzey övgü veya nitelemeYalnızca güzel, iyi ve belirgin nitelikleri sıralamakta yoğunlaşır; وصف ise hem iyi hem kötü hem de asılsız iddiaları kapsar.Bir şeyin göze çarpan baskın iyiliklerini açıklama
سميKomşuAdlandırma, isim vermeNesnenin bizatihi kendisine işaret eden kalıcı etiketi koyar; وصف ise o nesnenin geçici veya sürekli niteliklerini aktarır.Zatın çağrılacağı unvanı tayin etme
خرصKomşuZanna dayalı tahmin, uydurmaBilgisizce tahminde bulunarak hüküm vermektir; Kur'an'daki menfi وصف kullanımı ile sonuçta örtüşür ancak çıkış noktası tahmindir.Zannî ölçüm ve dayanaksız iddia ileri sürme
كتمZıtGizleme, örtmeMevcut olan bir niteliği, bilgiyi veya şahitliği bilinçli olarak saklayıp söz konusu etmemektir.Açıklamanın ve nitelemenin tam tersi olarak ketmetme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوصفNiteleme, vasıflandırmaBir şeyin mahiyetini ve alametini sözle bildirme; Kur'an'da asılsız iddia boyutu taşır.Kesin
LatinceDescribere, praedicareYazıya dökerek çizme, yüklemlemeDescribere çizerek sınır belirlemeyi, praedicare ise açıkça bir niteliği bir özneye yüklemeyi karşılar.Güçlü
İngilizceDescribe, attribute, characterizeBetimlemek, atfetmek, nitelemekDescribe dış tasviri verir; attribute bir niteliği yakıştırmayı karşılar ancak kökün Kur'an'daki menfi tenzih tonunu tek başına vermez.Kesin
AlmancaBeschreiben, zuschreibenBetimlemek, nispet etmekZuschreiben bir vasfı bir varlığa yakıştırmayı doğrudan karşılar.Güçlü
FransızcaDécrire, qualifierTasvir etmek, vasıflandırmakQualifier bir sıfatı veya niteliği bir varlığa bağlama eylemini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Müşriklerin Allah'a çocuk veya ortak isnat etmesiAsılsız iddia, iftira ve yakıştırmaTevhid bağlamında müşriklerin batıl inançlarının reddi ve Allah'ın tenzihi (En'âm 6:100, Mü'minûn 23:91, Sâffât 37:159, Zuhruf 43:82)
Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin sözleriYalan söyleme, asılsız kurgu üretmeHz. Yâkûb'un oğullarının kurduğu düzmece anlatıyı reddetmesi ve Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin ithamına karşı tutumu (Yûsuf 12:18, 12:77)
Dillerin helal-haram uydurmasıHukuki ve dini hüküm iftirasıDillerin gelişigüzel fetva vererek Allah adına helal ve haram sınırları çizmesi (Nahl 16:62, Nahl 16:116)
Ahiretteki karşılık ve hesapBatıl iddiaların cezasıİftiracıların yaptıkları nitelemelerin karşılığını bizzat ceza olarak görecekleri uyarısı (En'âm 6:139)
Hakikatin batılı ezmesiBoş iddiaların helakiHakkın gelmesiyle müşriklerin uydurduğu sahte niteliklerin yok olup gitmesi bağlamı (Enbiyâ 21:18, Enbiyâ 21:112)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve tenzih bahisleriİnsan zihninin ürettiği sıfatların zata nispeti ve Kur'an'daki tenzih ayetleri ekseninde teşbih ile tecsîmin reddiİnsani tasavvurların aşkın zata layık olmaması, mutlak tenzih
FıkıhBey'ü'l-muvâsafe ve akitlerde malın vasfıHazırda bulunmayan malın sadece vasıfları zikredilerek satılmasının caiz olup olmadığı, vasıf muhayyerliğiAkdin konusunu belirleyen ayırt edici nitelik ve şartlar
Tefsirİftira ve kurgu ayetlerinin teviliKur'an'daki fiil formlarının tamamının insanlar tarafından üretilen bâtıl iddiaları karşılamasıDille üretilen ve gerçeğe uymayan sahte isnat
HadisEdebi tasvirler ve dua metinleriPeygamber'in fiziki ve ahlaki niteliklerinin (şemâil) sahâbe tarafından vasfedilmesiBir şahsın veya eşyanın belirgin hususiyetlerini aktarma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve uluhiyet tasavvuruTenzih ilkesiZihni putları ve yakıştırmaları arındırmaİnsan dilinin Allah'a yakıştırdığı eksik veya antropomorfik nitelemelerin hükümsüz kılınmasıdır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve ontolojiYüklemleme ve modellemeZihinsel kavramı dış nesneye yüklemeBilimsel modelin gerçekliğe ne derece uyduğunu, yanılsama veya doğruluk derecesini test etme işlevidir.Güçlü
Siyasiİdeolojik propaganda ve meşruiyetSöylemsel kurguKitleleri asılsız etiketlerle yönlendirmeİktidar veya muhalif odakların olguları çarpıtarak kendi lehlerine sahte nitelikler üretmesidir.Güçlü
İktisadiAkit teorisi ve tüketici hukukuÜrün standardı ve spesifikasyonBelirsizliği (garar) gidermeTicari emtianın niteliklerinin açıkça belirlenerek aldatma ve uyuşmazlığın engellenmesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel izdüşüm ve parametrik haritalamaBir X nesnesinin özellik uzayındaki bir Y vektörüne atanması işlemidir; şayet haritalama nesnenin gerçek durumunu yansıtmıyorsa hata payı sonsuza ıraksar.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal inşacılıkta etiketleme ve söylem inşasıToplumsal aktörlerin bir olguya veya kişiye gerçekte taşımadığı bir sıfatı dil yoluyla yükleyerek gerçeklik üretmeye çalışması sürecidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki tarafsız "betimleme", "tasvir" veya sadece "sıfat tamlaması kurma" gibi teknik ve nötr bir dilbilgisi işlemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kökün 14 kullanımının tamamında öznenin daima insan olması ve bu eylemin mutlak surette yalan, iftira, helal-haram uydurma ve şirke dayalı isnatları ifade etmesi gerçeği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTenzih ayetlerindeki (عَمَّا يَصِفُونَ) ifadenin sıradan bir söz gibi algılanması, insan aklının aşkın hakikati kuşatamayacağı uyarısının gözden kaçırılması ve Kur'an'ın bu kökü daima ontolojik bir yanılsamayı ifşa etmek için kullandığının anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik tenzih dilini kavramak için merkezidir. Kök, insan idrak ve dilinin hakikati kendi sınırlarına hapsetme çabasını ve bu çabanın ürettiği çarpıtmaları sergiler; Allah'ın bu tür zihinsel ve sözel kurgulardan münezzeh olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şirk koşanların melekleri kız çocukları sayması veya Allah'a çocuk isnat etmesiyle ilgili uluhiyet ayetlerinde, Hz. Yûsuf kıssasındaki yalan ve komplo diyaloglarında, insanların kendi kafalarına göre helal ve haram sınırları çizdiği ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın sıfatlarının insanların keyfi nitelemeleriyle sınırlandırılamayacağını ortaya koyar. İnsanın dil aracılığıyla inşa ettiği her iddianın ontolojik bir hakikate tekabül etmediğini, dilin hakikati örten ve saptıran bir iftira aracına dönüşebileceğini hatırlatarak pozitivist veya kurgusal tanımlama yanılgılarını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir binek hayvanının yürüyüş biçimini veya bir kişinin bedeni alametlerini gözle görülür biçimde dille sayıp dökmek ve sınırlarını çizmek.
  • Soyut anlamBir nesne veya kavrama zihinsel bir kurgu veya nitelik yükleyerek bunu söz kalıbıyla gerçekmiş gibi takdim etmek.
  • Sistematik karşılıkKur'an semantiğinde ontolojik aşkınlığı koruyan tenzih mekanizması; insan kaynaklı asılsız yüklemlerin (افتراء, كذب) ilahi hakikatten elenmesi süreci.
  • LaTeX modeliE(x,y)≠0  ⟹  x∉T(y)vey≫⋃ipi(y)
  • LaTeX açıklamasıFormülde y aşkın varlığı veya mutlak hakikati, x ise insan zihninin ürettiği sözel nitelemeyi temsil eder. pi(y) insanın hakikate iliştirmeye çalıştığı sonlu yüklem parçalarıdır. Model, insanın ürettiği vasıflandırmanın bir hata payı (E(x,y)≠0) içerdiğini, bu sebeple zihni kurgunun mutlak hakikatin hakiki kümesine ait olamayacağını (x∉T(y)) ve aşkın olanın insanın bütün parçasal niteleme toplamlarını aştığını (y≫⋃pi) simgeler. Kur'an'daki tenzih ifadesi bu matematiksel eşitsizliğin sözel karşılığıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و