وفض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ف-ض1 sîga, 5 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يوموفضجدثيُوفِضُونَسرعخرج

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 5

▶ Ağı aç (3B)

وفض

و - ف - ض

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hızlanırlar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.889 harf
باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات ضفو: ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ. وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ. وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ. وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ: اذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR415 harf
يقال:لقيته على أوْفاضٍ، أي على عجلةٍ مثل أوْفازٍ. والوَفْضُ: العَجَلَةُ. وأوْفَضَ واسْتَوْفَضَ، أي أسرع. قال الراجز: تَعْوي البُرى مُسْتَوْفِضاتٍ وَفْضا أي تلوي، ومنه قوله تعالى: "كأنَّهم إلى نُصُبٍ يوفِضون". ويقال أيضاً: اسْتَوْفَضَهُ، إذا طرده واستعجله. وناقةٌ مِيفاضٌ، أي مسرعةٌ. والوَفْضَةُ: شيءٌ كالجَعْبَةِ من أَدَمٍ، ليس فيها خشبٌ، والجمع الوِفاضُ. والأوْفاضُ: الفِرَقُ من الناس والأخلاطُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.997 harf
ض ف ( و ا ي ء ) ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ . ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله : يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها . والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ : إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ وقال
Maddenin bağlantısı

ض ف ( و ا ي ء ) ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ . ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله : يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها . والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ : إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ وقال الأصمعيّ : ضَفَا مالُه يَضْفو ضَفْواً وضُفُوّاً : إذا كَثُر . وضَفَا الحَوْضُ يَضْفُو : إذا فاضَ من امتلائه وأَنشَد : يَضْفُو ويُبْدي تارةً عن قَعْرِه يقول : يمتلىء فتَشْربُ الإبل ماءَه حتى يَظهَر قَعرُه . والضّفُّ : جانب الشيء ، وهما ضفواه ، أي : جانباه . ضيف : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه نَهَى عن الصّلاة إذا تَضيّفَتِ الشمسُ للغُروب ) . قال أبو عُبَيد : قال أبو عُبَيدة : قولُه : ( تضيَّفَتْ ) : مالَتْ للغُروب ، يقال منه : قد ضافَتْ فهي تَضِيف : إذا مالَت . وقال أبو عُبيد : ومنه سُمِّي الضَّيْف ضَيْفاً ، يقال منه : ضِفْت فلاناً : إذا مِلْتَ إليه ونزلتَ عليه ، وأضفتُه : إذا أمَلْتَه إليك ، وأنزَلْتَه عليك ، ولذلك قيل : هو مُضافُ إلى كذا وكذا ، أي : مُحَالٌ إليه ، وقال امرؤ القيس : فلمّا دخلناهُ أضفْنا ظهورَنا إلى كلّ حَارِيَ جَديدٍ مُشطبِ أي : أسندْنا ظهورَنا إليه وأمَلْناها ، ومنه قيل للدَّعِيّ : مُضافٌ ، لأنّه مُسنَد إلى قوم ليس منهم . ويقال : ضافَ السهمُ يَضِيف : إذا عَدَل عن الهدف ، وهو من هذا ، وفيه لغةٌ أخرى ليست في الحديث : صَافَ السهمُ بمعنى ضافَ ، والذي جاء في الحديث بالضاد . أبو عُبَيد عن الأصمعي : أضافَ الرجلُ من الأمر : إذا أشفَق ، وأنشد قولَ الهُذَليّ : وكنتُ إذا جارِي دَعَا لمَضُوفَةٍ أُشَمِّر حتى يَنصُفَ الساقَ مِئزَرِي يعني الأمر : يشفق منه الرجل . أراد بالمَضُوفة : الأمر يُشْفَق منه . ويقال : أضاف فلانٌ فلاناً إلى كذا فهو يُضيفه إضافةً : إذا ألجأَه إلى ذلك . والمضافُ : الملجأُ المُحرَج المثقَلُ بالشر . وقال الشاعر : فما إنْ وَجْدُ مُعْوِلَةٍ ثَكول بواحدِها إذا يَغْزُو تُضِيفُ أي : تُشْفِقُ عليه وتخاف أن يُصَاب فتَشْكَلُهُ . ويقال : ضِفتُ الرجل وتضيّفْتُه : إذا نزلت به وصرتَ له ضيفاً . وأَضفْتُه : إذا أنزلْتَه عليك وقرّبْته . والمضاف : المُلْجَأُ والمُلْزَقُ بالقوم . والضِّيفُ : جانب الوادي . وقد تضَايف الوادي : إذا تضَايقَ . وضِيفا الوادي : جانباه . وقال أبو زيد : الضِّيفُ : الجنب . وقال الراجز : يَنْتَبعْنَ عَوْداً يشتكي الأَظَلاَّ إذا تضايَفْن عليه انْسَلاَّ يعني : إذا صِرْنَ منه قريباً إلى جَنْبه . وقال شَمر : سمعت رجاءَ بن سلمةَ الكوفيّ يقول : ضَيّفْتُه : إذا أطعمْتَه . قال : والتَّضيفُ : الإطعام . قال : وأضافه : إذا لم يُطْعِمْهُ . وقال رجاء في قراءة ابن مسعود : ( فَأَبَوْاْ أَن يُضَيِّفُوهُمَا ) ( الكهف : 77 ) ، أي : يطعموهما . وأُخبرت عن أبي الهيثم أنه قال : يقال : أضافه وضيَّفَهُ بمعنًى واحد ؛ كقولك : أكرمه وكَرَّمه . قال : وقول الله : ( فَأَبَوْاْ أَن يُضَيِّفُوهُمَا ( ، معناه : أن يجعلوهما ضَيْفَيْنِ لهم . وروَى سلمةَ عن الفرّاء في قوله : ( فَأَبَوْاْ أَن يُضَيِّفُوهُمَا ( سألاهم الإضافة فلم يفعلوا ، ولو قُرِئتْ ( أن يُضيفوهما ) كان صواباً . قال : وتضيّفْتُه : سألته أن يُضيفني . قال : وتضيّفْتُه : آتيته ضيفاً . وقال الأعشى : تضيّفْتُه يوماً فأكرمَ مقعدي وأَصْفَدني عَلَى الزَّمانة قائدا يقول : أعطاني خادماً يقودُني . وزمانَتُه : ذهابُ بَصَرِه . وقال الفرزدق : ومنَّا خطيبٌ لا يُعَابُ وقائلٌ ومَنْ هو يَرْجو فضلَهُ المتضيِّفُ أي : ومنا مَن يرجو المتضيّفُ الذي ينزل به ضيفاً فضله . أبو عُبَيد عن الكسائي : امرأة ضيْفه بالهاء ، وأنشد قول البَعيث : لَقًى حَمَلَتْه أمُّه وهي ضَيْفَةٌ فجاءت بيَتْنٍ للضيافة أَرْشمَا وقال أبو الهيثم : معنى قوله : وهي ضيْفَةٌ ، أي : ضافت يوماً فحبِلتْ به في غير دار أهلها فجاءت بولد شَرِه . وقال أبو الهيثم : ويقال : ضافت المرأة : حاضتْ ؛ لأنها مالت من الطُّهر إلى الْحَيْضِ ، فأراد أنها حملتْه وهي حائض . وقيل : معنى قوله : وهي ضيفة ، أي : ضافت قوماً فحبلت به في غير دار أهلها . فضا : قال الليث : الفضَاءُ : المكان الواسع . والفعلُ فَضَا يَفْضُو فُضُوّاً فهو فاضٍ . وقال رؤبة : أَفرَخَ قَيْضُ بيضها المُنْقَاضِ عنكم كِراماً بالمقام الفاضي ويقال : أفضى فلانٌ إلى فلان : إذا وَصل إليه ؛ وأَصله أنه صار في فُرْجته وفضَائه . أبو العباس عن ابن الأعرابي : أفضى الرجلُ : دخل على أهله . قال : وأفضى أيضاً : إذا جامعها . قال : والإفضاء في الحقيقة : الانتهاء ؛ ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ ) ( النساء : 21 ) ، أي : انتهى وَأَوَى . وقال : وأفضى : إذا افْتَقَرَ . ويقال : أفضى الرجلُ جاريته : جامعهَا فصَيَّرَ مسلَكيْهَا مَسْلَكاً واحداً ، وهي المفضاة من النساء . وقال الفرّاء : العرب تقول : لا يُفضِ اللَّهُ فاك ؛ من أفْضَيْت . قال : والأفضاء : أن تسقط ثناياه من تحت ومن فوق وكلُّ أضراسه ؛ حكاه شَمِر للفرّاء . قلتُ : ومن هذا إفضاء المرأة : إذا انْقطع الحِتار الّذي بين مسلَكَيْهَا . وقال شَمِر : الفضاء : ما استوى من الأرض واتسع . قال : والصحراءُ فضاءٌ . قال : ومكانٌ فاضٍ ومُفْضٍ ، أي : واسع . وأرضٌ فضاءٌ وبَرَازٌ . والفاضي : البارز . وقال أبو النّجم يصف فرسَه : أما إذا أمْسَى فَمُفْضٍ مَنْزِلُهْ نجعلُه فِي مَرْبَطٍ ونجعلُه مفضٍ : واسعٌ . والمُفْضَى : المتّسع . وقال رُؤبة : خَوْقَاءُ مُفْضَاها إلى مُنْخاق أي : مُتّسعها . وقال أيضاً : جاوَزْته بالقَوْم حتى أَفضَى بهمْ وأمضَى سَفَرٌ ما أمْضى قال : أفضى بهم : بلغ بهم مكاناً واسعاً أَفضى بهم إليه حتى انقطع ذلك الطريق إلى شيء يعرفونه . وقال ابن شُميل : الفضَاءُ ما استوى من الأرض . وقد أَفضيْنَا إلى الفضاء ، وجمعه أَفضِيَة . وقال أبو زيد : يقال : تركتُ الأمر فضاً ، أي : تركتُه غير مُحْكم . وقال أبو مالك : يقال : ما بقيَ في كِنانته إلاّ سَهْمٌ فضاً ، أي : واحدٌ . ويقال : بقيتُ من أقراني فَضَا ، أي : بقيتُ وَحْدي ؛ ولذلك قيل للأمر الضعيف غير المُحكَم : فَضاً ، مقصورٌ . ويقال : متاعُهم بينَهم فَوْضى فَضاً ، أي : مختلطٌ مشترك . وقال اللِّحياني أمرُهم فوْضَى بينهم ، وفضاً بينهم ، أي : سواء بينهم ، وأنشد : طعامُهُم فَوْضَى فَضاً في رِحالِهمْ ولا يُحْسِنون الشرَّ إلاّ تَنادِيا ويقال : هذا تمرٌ فَضاً في العَيْبَة مع الزَّبيب ، أي : مختلِط ، وأنشد : فقلتُ لها يا خالتي لَكِ ناقتي وتمْرٌ فَضاً في عَيْبَتي وزَبيبٌ أي : منثور . ويقال : الناس فَوْضَى : إذا كانوا لا أميرَ عليهم ولا مَن يَجْمَعهم . فيض فوض : قال الأصمعيّ : فاضت عينُه تفيض فَيْضاً : إذا سالت . اللحياني : فاض الماءُ يفيض فيضاً وفُيوضاً وفيضاناً . وفَاضَ الحديثُ : إذا انْتَشَرَ . ويقال : أفاضت العينُ الدمعَ تُفيضه إفاضةً . وأفاضَ فلانٌ دَمعَه ، وأفاض إناءَه إفاضَةً : إذا أَتْأَقَهُ . وقال الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَآ أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ ) ( البقرة : 198 ) . قال أبو إسحاق : دلّ بهذا اللفظ أنّ الوقوف بها واجبٌ ، لأن الإفاضة لا تكون إلاّ بعد وقوف . ومعنى : ( أفَضْتُمْ ؛ دفَعْتم بكثرة . يقال : أفاض القومُ في الحديث : إذا اندَفَعوا فيه وأَكثروا . وأفاضَ البعيرُ بجَرَّته : إذا رَمَى بها مفرَّقةً كثيرة . وقال الراعي : وأَفَضْنَ بعدَ كظومِهنّ بجرّةٍ من ذي الأباطِح إذْ رَعَيْنَ حَقيلا وأفاضَ الرجُل بالقِداح إفاضةً : إذا ضَرَب بها ؛ لأنها تقع مُنْبَثَّةً متفرقة ويجوز : أفاضَ على القِداح . وقال أبو ذؤيب الهذليّ يصفُ الْحُمُر : وكأنهنّ رِبابةٌ وكأنَّه يَسَرٌ يُفيضُ على القِداح ويَصْدَعُ قال : وكلُّ ما في اللغة من باب الإفاضة فليس يكونُ إلاّ عن تفرُّق أو كثرة . وقال الأصمعيّ : أرض ذاتُ فُيوض : إذا كان فيها ما يفيض حتى يعلو . ويقال : أعطى فلانٌ فلاناً غَيْضاً من فَيْض ، أي : أعطاه قليلاً من كثير ونهر البصرة يسمى الغيض . وقال اللحياني : يقال : شارك فلان فلاناً شركة مفاوضة ، وهو أن يكون مالهما جميعاً من كل شيء يَمْلِكانِه بينهما . ويقال : أمرُهم فَيْضُوضَى بينهم ، وفَيْضِيضى وفَوْضُوضى بينهم . قال : وهذه الأحرف الثلاثة يجوز فيها المد والقصر . وقال أبو زيد : القومُ فَيْضوضَى أمرُهم ، وفَيْضُوضَى فيما بينهم : إذا كانوا مختلطين ، يلبَس هذا ثوبَ هذا ، ويأكل هذا طعامَ هذا ، لا يؤامِرُ واحدٌ منهم صاحبَه فيما يفعَل في أمره . وقال الليث : تقول : فوّضتُ الأمرَ إليه ، أي : جعلتُه إليه . قال الله جلَّ وعزَّ : لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِلَى } ( غافر : 44 ) ، أي ، أَتَّكل عليه وصار الناس فَوْضَى ، أي : متفرِّقين ، وهو جماعة الفائض ، ولا يُفرد كما لا يُفرد الواحد من المتفرِّقين . ويقال : الوحْشُ فَوْضى ، أي : متفرِّقة تتردّد . والناسُ فَوْضَى : لا سَراةَ لهم تجمعهم . وفاضَ الماءُ والمطرُ والخيرُ : إذا كثر ، يَفيض فَيْضاً . وفاضَ صدرُ فلانٍ بسِرّه : إذا امتلأ . والحوضُ فائضٌ ، أي : ممتلىءٌ يسيل الماءُ من أعلاه . قال الليث : وحديثٌ مُسْتفاض : مأخوذٌ فيه ، قد استفاضوه ، أي : أخذوا فيه . قال : ومَن قال مستفيض فإنه يقول : ذائع في الناس ؛ مثلُ الماء المستفيض . قلت : قال الفرّاء والأصمعيّ وابنُ السّكيت وعامّةُ أهل اللغة : لا يقال : حديثٌ مستفاض قالوا : وهو لَحْنٌ ليس من كلام العرب ، إنما هو مولّد من كلام الحاضرة . والصواب : حديثٌ مستفيض ، أي : منتشرٌ شائع في الناس ، وقد جاء في شعر بعض المُحَدثين : في حديثٍ من أمره مُستفاض وليس بالفصيح من كلامهم . أبو عُبَيد : امرأة مُفاضَة : إذا كانت ضَخمَة البَطن ، مسترخيَةَ اللَّحْم ، وهو عيبٌ في النّساء . واستفاض المكانُ : إذا اتَّسع فهو مُستفيضُ ؛ وقال ذو الرّمة : بحَيْثُ استفاض القِنْعُ غَرْبيَّ وَاسِطِ وفَيَّاض : من أسماء الرجال . وفيّاض : اسمُ فَرَسٍ من سَوابق خَيل العَرب ، وفرسٌ فَيْضٌ وسَكْبٌ : كثيرُ الجَرْي . وفي حديثٍ جاء في ذكر الرِّجال : ( ثم يكون على أثر ذلك الفَيْضُ ) . قال شَمِر : سألتُ البكراويّ عنه فقال : الفَيْضُ : الموتُ ههنا ، ولم أسمعْه من غيره إلاّ أنه قال : فاضتْ نفسُه ، أي : نزعه عند خروج روحه . وقال أبو تراب : قال ابن الأعرابي : فاض الرجل وفاظ : إذا مات . وكذلك فاظت نفسه . وقال أبو الحسن اللحياني : فاضت نفسه الفِعْلُ للنَّفْس . وفاض الرجلُ يَفيضُ ، وفاظَ يَفيظُ فَيْظاً وفُيُوضاً . وقال أبو ربيعة : قال الأصمعي : لا يقال : فاضَتْ نفسُه ولا فاظَتْ ؛ وإنما هو فاضَ الرجلُ وفاظَ . وقال الأصمعي : سمعتُ أبا عمرو يقول : لا يقال : فاظتْ نفسُه ، ولكن يقال : فاظَ : إذا مات بالظاء ولا يقال : فاض بالضاد بتّةً ؛ وقال رُؤبة : والأَزْدُ أَمْسَى شِلْوُهمْ لُفاظا لا يَدْفِنون منهمُ من فاظا وقال ابن السكيت : فاظ الميت يَفيظ فَيْظاً ، ويَفُوظُ فوضاً . قال : وزعم أبو عُبَيدة : فاضت نفسُه لغةٌ لبعض بني تميم ، وأنشد : تجَمَّع الناس وقالوا عُرْسٌ فقُقِئَتْ عينٌ وفاضت نَفْسٌ فأنشده الأصمعي فقال : إنَّما هو : وَطَنَّ الضِّرْسُ وقال أبو الحسن اللِّحياني . قال الأصمعي : حان فَوْظَه ، أي : موتُه . وقال الفرّاء : يقال : فاضَتْ نفسه تفيض فَيْضَاءً فُيوضاً ، وهي في تميم وكلْب ، وأفصح منها وآثر : فاظتْ نفسه فُيوظاً . وقال أبو الحسن : قال بعضهم : فاظَ فلانٌ نفسه ، أي : قاءها . وضرَبْتُه حتى أفظتْ نفسه . وقال شمر : قال الكسائيّ : إذا تَفَيّظوا أنفسهم ، أي : تَقَيَّئُوها . أبو عُبيد عن الكسائي : هو يَفيظُ نفسَه ، وفاظت نفسُه ، وفاظ هو نفسُه وأفاظَه الله نفسَه ، وأنشد غيره : فهتكتُ مهجةَ نفسِه فأفْضتُها وثأَرْته بمُعَمّم الحِلْمِ وقال شمر : قال خالد بن جَنْبة : الإفاضةُ : سُرْعة الرّكْض . وأفاضَ الراكب : إذا دفع بعيرَه شدّاً بين الجَهْد دون ذلك . قال : وذاك نصفُ عَدْوِ الإبل عليها الرُّكْبان ، ولا تكون الإفاضةُ إلا وعليها الرُّكْبان . وفض : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه أَمَر بصدقةٍ أن توضَع في الأوْفاض ) . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الأوْفاض : هم الفِرَق من الناس والأخلاط . قال : وقال الفراء : هم الذين مع كل منهم وَفْضَة ، وهي مِثل الكِنانة يُلقِي فيها طعامَه . قال أبو عبيد : وبلغني عن شريك أنه قال في الأوفاض : هم أصلُ الصُّفّة . قال أبو عبيد : وهذا كلّه عندنا واحد ، لأنَّ أهلَ الصُّفّة إنما كانوا أخلاطاً من قبائلَ شتَّى ، وأمكن أن كان يكون مع كل رجل منهم وفْضَةٌ كما قال الفراء . وقال ابن شميل : الجَعْبةُ المستديرةُ الواسعةُ التي على فَمها طَبَق من فوقها ، والوفْضة أصغرُ منها ، وأعلاها وأسفلُها مُستَوٍ ، وأنشد غيره بيتَ الطِّرماح : قد تجاوزْتُها بَهضَّاء كالجِنَّة يَخْفون بعضَ قَرْع الوِفاض الهضّاء : الجماعةُ شبّههم بالْجِنّة لمرادتهم . سلمة عن الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( سِرَاعاً كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ ) ( المعارج : 43 ) . قال : الإيفاضُ : الإسراع . وقال الراجز : لأنْعَتَنْ نعامةً مِيْفاضَاً خرجاءَ ظلَّت تَطْلُب الإضاضَا وقال الليث : الإبلُ تَفِضُ وَفْضاً ، وتَسْتَوْفِض ، أوفَضَها راكبُها . وقال ذو الرمَّة يصف ثوراً وحشيّاً : طاوِي الحشا قَصَرتْ عنه مُحرَّجةٌ مُسْتَوفَضٌ من بَنَاتِ القَفْر مَشْهُومُ قال الأصمعي : مستوفَض ، أي : أفْزَع فاستَوْفَض ، وأوْفَض : إذا أسْرع . وقال أبو زيد : يقال : مالي أراكَ مستوفضاً ، أي مَذْعُوراً . وقال أبو مالك : استُوْفِض ، أي : استُعْجل . وأنشد : تَعوِي البُرَى مُسْتَوْفِضاتٍ وفْضاً ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للمكان الّذي يُمسِك الماء الوفاضُ والمَسَكُ والمسَاك ، فإذا لم يُمْسِك الماء فهو مُسْهِب . وضف : قال أبو تراب : سمعتُ خليفة الحُصَينيّ يقول : أوْضَفَتْ الناقةُ وأوْضَعَتْ : إذا خَبَّتْ . وأوضَعتُها فوَضَعَتْ وأوضفتُها فوضفت ، أي : أخبيْتُها فَخَبَّتْ . فضأ : أبو عبيد عن الأصمعي في باب الهمز : أفضأْتُ الرجلَ : أطعمْتُه . قلت : هكذا رواه شمر لأبي عبيد بالفاء ، وأنكَرَهُ شمر وحَقَّ له أن يُنْكِرَه ، لأنّه مصحَّف ، والصواب : أقْضأْتُه بالقاف : إذا أطعَمْتَه ، كذلك قال ابن السكيت . وقد مَرَّ في باب القاف ، والله أعلم .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.372 harf
(باب الواو والفاء وما يثلثهما) (وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين. (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب. (وفي)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR259 harf
- الإيفاض: الإسراع، وأصله أن يعدو من عليه الوفضة، وهي الكنانة تتخشخش عليه، وجمعها: الوفاض. قال تعالى: ﴿كأنهم إلى نصب يوفضون﴾ [المعارج/43] أي: يسرعون، وقيل: الأوفاض الفرق من الناس المستعجلة. يقال: لقيته على أوفاض (انظر المجمل 4/932). أي: على عجلة، الواحد: وفض.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR189 harf
و ف ض أوفض في سيره واستوفض‏:‏ أسرع‏.‏ ‏"‏ إلى نصب يوفضون ‏"‏‏.‏ واستوفضته‏:‏ استعجلته‏.‏ ومعه وفضة ومعهم وفضات ووفاض‏.‏ قال الطرماح‏:‏ قد تجاوزتها بهضّاء كالجن - ة يخفون بعض قرع الوفاض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.687 harf
الوِفاضُ: وِقاية ثِفالِ الرَّحى، والجمع وُفُضٌ؛ قال الطرمّاح: قد تجاوَزْتُها بهَضّاء كالجِنّـةِ، يُخْفُون بعضَ قَرْعِ الوِفاضِ أَبو زيد: الوِفاضُ الجلدة التي توضع تحت الرَّحى. وقال أَبو عمرو: الأَوْفاضُ والأَوْضامُ واحدها وفَضٌ ووَضَمٌ، وهو الذي يُقطع عليه اللحم؛ وقال الطّرماح: كم عَدُوٍّ لنا قُراسِيةِ العِزِّ تَرَكْنا لَحْماً على أَوْفاضِ وأَوْفَضْتُ لفلان وأَوْضَمْت إِذا بسَطْتَ له بِساطاً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR219 harf
* و ف ض * * أَوْفَضَ * و * اسْتَوْفَضَ * أسرع ومنه قوله تعالى ﴿كأنهم إلى نُصُبٍ يُوفِضُون﴾ و * الأَوْفَاضُ * الفِرَقُ من الناس والأَخلاط من قبائل شتى كأَصحاب الصُّفَّة وفي الحديث ﴿أنه أمر بصدقة أن تُوضع في الأوْفاض﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.301 harf
وفض يفض وفضا ووفضا، الأخير محركة عن ابن دريد: عدا وأسرع، كأوفض واستوفض، وقال أبو مالك: استوفض، أي استعجل، وقال الفراء في قوله تعالى كأنهم إلى نصب يوفضون أي: يسرعون، وأنشد الجوهري لرؤبة: إذا مطونا نقضة أو نقضا تعوي البرى مستوفضات وفضا تعوي، أي: تلوي، ومثله قول جرير: تستوفض الشيخ لا يثني عمامتـه والثلج فوق رؤوس الأكم مركوم وقال الحطيئة:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.773 harf
وَفَضَ 1 وَفَضَ ذ , (A, Mgh, K.) aor. يَفِضُ, (K,) inf. n. وَفْضٌ (A, K) and وَفَضٌ; (IDrd, K;) and ↓ اوفض, (S, Mgh, K,) and ↓ استوفض; (S, K;) He ran: (A, Mgh, K:) he hastened, or went quickly. (S, A, Mgh, K.) Hence, in the Kur. [lxx. 43,] ↓ كَأَنَّهُمْ اِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ, or نَصْبٍ, As though they were hastening, or going quickly, to a thing set up for worship. (Fr, S, TA.) You say also
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR650 harf
وَفَضَ وَفَضَ a. [ يَفِدُ ] ( n. ac. وَفْض 1 ), Hastened; ran. أَوْفَضَ أَوْفَضَ IV , a. see I . b. Scattered. اِسْتَوْفَضَ اِسْتَوْفَضَ X , a. see I . b. Made to run; sent away. c. Became dispersed. وَفْض وَفْض 1 , ( pl. أَوْفَاْض 38 ), a. Haste; precipitation. وَفْضَة وَفْضَة 1t , ( pl. وِفَاْض 23 ), a. Leather quiver. b. Wallet, pouch. c. Dimple in the upper lip. وَفَض
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.959 harf
وفض وَفَضَ - يَفِضُ - أَوْفَضَ - يُوْفِضُ وَفَضَ - يَفِضُ + كائن + إلى كائن أو شيء: يذهب إليه مسرعاً بفزع وترقب: ينطلق متجهاً إلى ملجأ أو مأمن مدفوعاً بخوف من شيء خلفه أَوفَضَ - يُوفِضُ + كائن + نفسه أو كائناً آخر + إلى شيء: على وزن " أَفْعَلَ " من " وَفَضَ - يَفِضُ ": جعله، أو جعل نفسه " تَفِضُ ": حثه، أو حث نفسه بفزع على الإسراع إلى مأمن
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler5 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جدث

    1 ortak ayet · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir

  2. سرع

    1 ortak ayet · Çabuk

  3. نصب

    1 ortak ayet · Dikili taş demektir

  4. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  5. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ

    HızlanırlarO gün; onlar, dikili taşlara doğru koşuyorlarmış gibi, kabirlerden çabuk çabuk çıkarlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوفض
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (vav ile başlayan)
Bağlamsal Yakın Köklerسرع, عجل, ركض, وفد
Zıt Kökبطء
Çekirdek Özet 1Sırtındaki ok torbasını veya azık çantasını sarsarak hedefe doğru telaş ve süratle koşma
Çekirdek Özet 2Kıyamet günü dirilen inkârcıların belirlenmiş hedefe doğru kontrolsüz ve telaşlı bir süratle sevk edilişi
Çekirdek Özet 3Bir gayeye yönelen kolektif ve şuursuz yönelişin içsel dengesizlik ve telaşla birleşen kinetiği
Kritik Hata RiskiKökün salt «hızlı yürüme» sayılarak taşıdığı putperest ritüel telaşı, hedefe kilitlenme ve sarsıntılı koşu nüansının yitirilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وفBir sınıra, hedefe veya ölçüye doğru tamlıkla yönelme, dolma ve varma; bu çekirdek وفد kökünde topluca bir makama yönelip varmayı, وفر kökünde hacmin ve miktarın tamlığa ulaşmasını, وفق kökünde iki şeyin tam örtüşmesini ve وفي kökünde ahdin veya ölçünün tastamam yerine getirilmesini ifade ederضAnlama keskin bir hareket, sarsılma, fırlama ve telaşlı bir seğirtme boyutu ekleyerek hedef yönelimini içsel bir hızlanma ve çalkantı haline dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaHarekete geçirici dış saiki, bir hedefe kilitlenip bağlanmayı ve kesintisiz çekimi temsil eder
فAğız; açıklık, nefes, dışa püskürmeEnerjinin ve soluğun dışarı fırlamasını, içteki hızlanmanın bedensel eyleme taşmasını gösterir
ضYan taraf, ezilme, baskı (türetilmiş imge)Yere basışın sertliğini, koşu esnasındaki sarsıntıyı ve taşınan yükün bedene çarpıp yayılmasını yansıtır
وفضBir hedefe bağlanarak (çengel) soluk soluğa (ağız) ve sarsıntılı bir basınçla (baskı) hızla atılmaBir çekim merkezine doğru eşyalarını ve bedenini sarsarak telaşla koşma hareketinin bütününü ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAvcının veya yolcunun deriden mamul ok sadakını (el-vefda) yahut çoban azık torbasını sırtında sallandırıp şıkırdatacak bir süratle seğirtmesi, devenin hızlı yürüyüşe zorlanması
Cahiliye şiiri kullanımıŞenferâ bir beytinde sadak anlamındaki kelimeyi şu şekilde zikreder: لَهَا وَفْضَةٌ فِيهَا ثَلَاثُونَ سَيْحَفاً / إِذَا آنَسَتْ أُولَى العَدِيِّ اقْشَعَرَّتِ
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme yaban sığırını tarif ederken kökün türevini sürat ve tedirginlik anlamında kullanır: طَاوَى الحَشَا فَصَرَتْ عَنْهُ مُحَرَّجَةٌ / مُسْتَوْفَضٌ مِنْ بَنَاتِ القَفْرِ مَشْهُومٌ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça وفض kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde hareket ve donanım arasındaki ilişkiyi yansıtan erken katmanlarla örtüşür. Kökün birincil nominal türevlerinden olan «el-vefda» (deri sadak veya azık torbası), taşınabilir donanımla birlikte hızla yer değiştirme kültürüne aittir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kök dizilimi yerine, hızla fırlama ve seğirtme anlamları fonetik olarak yakın olan ve atılmayı bildiren köklerle temsil edilirken; Güney Arapçasında ve klasik bedevi Arapçasında kök, hem taşınan heybe/sadak nesnesini hem de bu nesnenin koşarken bedene çarpıp ses çıkarmasıyla oluşan aceleci hareketi korumuştur. Çöl şartlarında avcının veya habercinin eşyasını toplayıp telaşla yola koyulması hali, kökün semantik çekirdeğinde yerleşik kalmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSadak ve heybe sallantısından doğan hızBedevinin sadak taşıyarak hızla koşması (el-vefda) ile genel sürat (el-îfâd) arasında somuttan soyuta geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGöçebe ve avcı teçhizatı ile hızlı intikalTaşınabilir deri eşya ile donanıp süratle bir menzile yönelme eylemini niteleyen ortak çöl yaşamı leksikonuGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanabilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وفضAnlamlıSüratle koşmak, telaşla seğirtmekDeri sadak taşırken hızla hareket etme ve hedefe seğirtmeHedef kök; Kur'an'da geçer
وضفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez
فوضAnlamlıİşi başkasına bırakmak, dağılmakİşin idaresini havale etme veya topluluğun başsız karışmasıKur'an'da geçer; ortak akış ve yayılma bağı
فضوAnlamlıGenişlemek, boşalmak, açılmakBir alanın veya mesafenin engelsizce geniş ve açık olmasıKur'an'da geçer; hareketin açık alanda sürmesi bağı
ضوفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez
ضفوAnlamlıBol olmak, örtmek, taşmakGiysinin veya suyun bollaşıp etrafı bütünüyle örtmesiKur'an'da geçmez; bolluk ve yayılma nüansı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وفضMerkezHedefe yönelen telaşlı süratBelirli bir hedefe doğru, üzerindeki ağırlıklarla sarsılarak ve telaşla koşmaSürat ile birlikte bir gayeye odaklanma ve çalkantılı seğirtme
سرعKomşuGenel süratEylemin az zamanda gerçekleşmesi; içsel çalkantı veya nesne sallantısı şartı aranmazSalt zaman kısalığı ve çabukluk bildirir
عجلKomşuVaktinden önce isteme süratiBir şeyin zamanı gelmeden aceleyle yapılmasını istemekten doğan hızPsikolojik sabırsızlık ve öne alma baskısı taşır
ركضKomşuAyak vurarak koşmaBineği topuklayarak veya tabanları yere vurarak fiziksel güçle koşmaAdımların ve ayak hareketinin mekanik vuruşuna odaklanır
وفدKomşuTopluca bir makama yönelmeBir elçi veya topluluk halinde saygın bir hedefe intikal etmeİntikalde telaş ve sarsıntıdan ziyade heyet olma vasfı öne çıkar
بطءZıtYavaşlık ve ağırlıkHareketin gecikmesi, gevşemesi ve ilerlemenin durma noktasına gelmesiHız ve telaşın bütünüyle yokluğunu ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوفضBir hedefe telaşla seğirtmekÜzerindeki yükle sarsılarak belirlenmiş bir gayeye doğru süratle koşmaKesin
LatincePraecipitare, convolareHızla atılmak, bir noktaya akın etmekConvolare topluca tek bir hedefe seğirtmeyi karşılar; bedensel sadak sarsıntısını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceTo rush headlong, to scurry towardsBir hedefe telaşla koşturmakScurry telaşlı ve sarsıntılı adımları, rush headlong ise hedefe kilitlenmiş önlenemez sürati karşılarGüçlü
AlmancaZueilen, heranpreschenTelaşla bir hedefe seğirtmekBelirli bir gayeye doğru çalkantılı ve aceleci koşuyu ifade ederGüçlü
FransızcaSe précipiter, courir avec hâteİtiş kakış ve telaşla koşmakBir hedefe doğru kontrolsüz ve hızlı yönelişi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُوفِضُونَ (Meâric 70:43)Dikili bir hedefe/puta koşar gibi kabirlerden çıkıp mahşer meydanına telaşla seğirtmekİnkârcıların kabirlerinden çıktıklarında içine düşecekleri dehşetli hız ve şaşkınlık tablosu; putperestlerin bayramlarda taşlara tapınmak için koşturmasına yapılan teşbih

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve mahşer ahvaliKabirlerden dirilişin ardından insanların iradeli mi yoksa cebren mi sevk edildikleri; hızın ilahi kudret karşısındaki acziyetiİnkârcının mahşer çağrısına karşı koyamayarak sürüklenircesine hızlanması
FıkıhVeri bulunamadıHukuki bir hükme doğrudan medar olan fıkhi bir ıstılah tespiti yapılmamıştırVeri bulunamadı
TefsirNüsüb ve îfâd ilişkisiAyette geçen dikili taşlara (nüsub) cahiliye döneminde putperestlerin kurban sunmak veya tapınmak için yarışarak koşmaları benzetmesiPutperest ayin koşusunun ahiretteki dehşetli mahşer sevkine istiare kılınması
HadisSadaka dağıtımı ve fakirlerHadiste geçen «el-evfâd» ifadesinin kimsesiz, karmaşık ve yoksul fırkaları tanımlamak üzere kullanılmasıBir yere yerleşemeyip sürekli göç eden veya toplanan dağınık insan zümreleri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret ve hesap günüKaçınılmaz toplanma süratiİnkârcının kaçamadığı ilahi çekim merkezine teslimiyetiDünyadaki sahte yönelimlerin ahirette mutlak bir sevk ile yüzleşmesiGüçlü
İlmiKinetik ve yönelim mekaniğiÇekim altındaki hızlanma vektörüDış bir gücün etkisiyle tek bir odağa yönelen kütlesel akışCisimlerin belirli bir çekim odağına karşı koymaksızın akmasıMuhtemel
SiyasiKitle psikolojisi ve propagandaYönlendirilmiş kitle histerisiToplumun belirlenmiş sembollere sorgusuzca koşturulmasıİdeolojik veya ritüel tabular etrafında kitlesel seferberlik oluşturulmasıMuhtemel
İktisadiPiyasa paniği veya hücumuVarlıklara veya mala hücum etmeBelirli bir emtiaya veya merkeze telaşla akın eden talep dalgasıGüvensizlik ortamında bireylerin tek bir güvenli veya spekülatif hedefe seğirtmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDış potansiyel alanındaki odaklanmış akı (flux)Tanımlı bir potansiyel kuyusuna doğru taneciklerin dış kuvvet etkisiyle hızlanarak toplanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif histeri ve sürü yönelimiBireylerin rasyonel muhakemeyi yitirip kutsallaştırılmış bir simgeye doğru panikle koşmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin yalnızca herhangi bir «hızlı yürüme» veya sıradan «koşma» eylemine indirgenerek tefsir edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamDünyada putlara veya dikili hedeflere şuursuzca koşan inkârcı zihniyetin, ahirette aynı telaş ve sarsıntıyla ilahi hesaba sürüklenişindeki ironik devamlılık
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki müşrik psikolojisinin, putperest ritüel telaşının ve mahşer günündeki aşağılanma ile korku yüklü süratin edebi ve teolojik boyutunun kaybolması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tekil geçtiği Meâric Suresi 43. ayette inkârcıların diriliş sahnesini çarpıcı bir bedevi imgesiyle canlandırarak, dünyadaki putperestçe adanmışlığın ahiretteki kaçınılmaz zillete nasıl dönüştüğünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet, ba's ve inkârcıların kabirlerinden çıkarılarak toplanma alanına sevk edilişini betimleyen eskatolojik tasvirlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahiretteki dirilişin sakin veya iradi bir gidiş olduğu zannını yıkar; inkârcıların içsel bir sarsıntı, panik ve telaşla, engel olamadıkları bir hedefe doğru seğirttiklerini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamOk torbasını veya azık çantasını bedenine vurdura vurdura, telaş ve süratle hedefe doğru seğirtmek.
  • Soyut anlamBir merkezin veya ideolojik odağın çekimine kapılarak içsel panik ve telaşla gayeye doğru akmak.
  • Sistematik karşılıkBelirlenmiş bir merkez vektörü doğrultusunda sönümlenemeyen ve irade dışı hızlanan kütlesel yönelim dinamiği.
  • LaTeX modeliv⃗(t)=∇Φ(x)⋅τ+ξ⃗(t)
  • LaTeX açıklamasıModelde v⃗(t) hareket halindeki bireyin veya kitlenin hız vektörünü; Φ(x) hedefin (dikili taş veya hesap meydanı) oluşturduğu çekim potansiyelini; ∇Φ(x) hedefe doğru yönelten kuvvet gradyanını; τ hedefe kilitlenme katsayısını; ξ⃗(t) ise bedensel teçhizatın sarsıntısından ve içsel telaştan kaynaklanan çalkantılı salınımı temsil eder. Bu bağıntı, kökün hem hedefe kilitli ivmesini hem de telaşlı sarsıntı dinamiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و