وقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-ب1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وقبغسقوَقَبَشرر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

وقب

و - ق - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harf
القاف والباء و"وايء" معهما ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات. قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت. وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال: به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR454 harf
الوَقْبُ في الجبل: نُقرةٌ يجتمع فيها الماء. ووَقْبَةُ الثريد: أُنْقوعَته. ووَقْبُ العين: نَقْرَتُها. تقول: وَقَبَتْ عيناه: غارَتا. والوَقْبُ: الأحمق. مثل الوَغْبِ. ووَقَبَ الشيء يَقِبُ وَقوباً، أي دخل. تقول: وَقَبَتِ الشمسُ، إذا غابت ودخلت موضعها. ووقَبَ الظلامُ: دخلَ على الناس. ومنه قوله تعالى: "ومن شَرِّ غاسِقٍ إذا وَقَب". قال الحسن: إذا دخلَ على الناس. وأوقبت الشيءَ، إذا أدخلته في الوَقْبَةِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.223 harf
باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Maddenin bağlantısı

(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم: الشَّديد الحُزْن. وحَرَّةُ واقِمٍ بالمدينة. (وقه) الواو والقاف والهاء: كلمةٌ واحدة. استَيْقه القومُ: أطاعُوا، مِن وَقِهْت. (وقي) الواو والقاف والياء: كلمةٌ واحدة تدلُّ على دَفْعِ شيءٍ عن شيءٍ بغيره. ووقيْتُه أَقِيه وَقْياً. والوِقاية: ما يقي الشَّيء. واتَّقِ اللهَ: تَوَقَّهُ، أي اجعل بينَك وبينه كالوِقاية. قال النَّبي صلى الله عليه وآله وسلم: "اتَّقُوا النّارَ ولو بِشقِّ تَمرة"، وكأنّه أراد: اجعلوها وقايةً بينكم وبينها. ومما شذَّ عن الباب الوَقْيُ، قالوا: هو الظَّلْع اليَسير. (وقب) الواو والقاف والباء: كلمةٌ تدلُّ على غَيبةِ شيءٍ في مَغَاب. يقال وَقب الشَّيءُ: دخَلَ في وَقْبة، وهي كالنُّقْرة في الشَّيء. ووقَبَتْ([1]) عيْناه: غارتا. [و] وقَبَ الشَّيءُ: نَزَلَ ووَقَع. قال الله تعالى: ﴿ومِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إذَا وَقَبَ﴾[الفلق 3]، قالوا: هو اللَّيل إذا نَزَل. وأمَّا قولُهم: إنَّ الوَقْب هو الأحمَقُ فهو من الإبدال، والأصل وَغْب، وقد ذَكَرناه. (وقت) الواو والقاف والتاء: أصلٌ يدلُّ على حَدِّ شيءٍ وكُنْهه في زمان وغيرِه. منه الوقْت: الزَّمان المعلوم. والموقوت: الشَّيء المحدود. [و] المِيقاتُ: المصير للوَقْت. وقَتَ له كذا ووَقَّته، أي حدَّدَه. قال الله عزَّ وجلّ: ﴿إنَّ الصَّلاَةَ كانَتْ عَلَى المُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَوْقُوتاً﴾ [النساء 103]. (وقح) الواو والقاف والحاء: كلمةٌ تدلُّ على صَلابةٍ في الشَّيء. والحافر الصُّلْب وَقَاحٌ، شُبِّه به الرَّجُل القليل الحَيَاء فقيل وَقاحٌ. ووَقِحٌ: بيِّنُ القِحَة والوَقَاحة. والتَّوقيح: أن يوقَّح الحافرُ بشَحمةٍ تُذابُ يُكوَى بها الأشْعَر. واستَوْقَحَ الحافرُ: صَلُب. ورجل موَقَّح: مجرَّب. (وقد) الواو والقاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على اشتعالِ نارٍ. وَقَدَت النّار تَقِدُ واتَّقَدَتْ وتَوَقَّدَتْ، وأوْقَدْتُها أنا. والوَقُود: الحَطَب. والوُقود: فِعلُ النّارِ إذا وَقَدَتْ. والوَقَد: نَفْس النّار. ووَقْدَة الصَّيفِ: أشدُّه حَرَّاً. (وقذ) الواو والقاف والذال: كلمةٌ تدلُّ على ضَربٍ بخَشَب. منه الوَقْذ: الإيلام بالضَّرب. وشاةٌ موقوذة: ضُرِبت بالخشَب حتَّى ماتت. ومما ليس من هذا القياس وُقِذَت النّاقةُ: دَرَّتْ على كَرْهٍ فقَلّ لبنُها. (وقر) الواو والقاف والراء: أصلٌ يدلُّ على ثِقَل في الشَّيء. منه الوَقْرُ: الثِّقَل في الأُذُن. يقال منه: وَقِرَتْ أذنُه تَوْقَر وَقْراً([2]). قال الكسائيّ: وُقِرَتْ أذنُه فهي موقورة. والوِقْر: الحِمْل. ويقال نخلةٌ مُوقرَةٌ ومُوقِرٌ، أي ذات حَملٍ كثير. ومنه الوَقَار: الحِلْم والرَّزَانة. ورجلٌ ذو قِرَةٍ، أي وَقور. يقال منه وَقَرَ وَقاراً. وإذا أمرت قلت اُوقُر، في لغة من قال اُومُرْ. قال الأحمر في قوله: ﴿وقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ﴾ [الأحزاب 33]: ليس من الوقار، إنَّما هو من الجلوس. يقال منه وَقَرْتُ أقِرُ وَقْراً. قال أبو عبيد: هو عندي من الوَقَار. يقال: قِرْ، كما يقال: عِدْ. ورجلٌ مُوَقَّر: مُجرَّب. ومما شذَّ عن الباب الوَقِيرَة([3]): نُقرةٌ في الصَّخْر. فأمَّا وَقِيرٌ فهو إتباع الفقير. والوَقْرَة في العَظْم([4]). والوَقِير: القطيع من الضَّأْن. (وقص) الواو والقاف والصاد: كلمةٌ تدلُّ على كَسْر شيء. منه الوَقْص: دَقُّ العُنُق، وُقِصَتْ عنقُه فهي موقوصة. أمَّا قولُ الهُذَلِيّ([5]): فبَعثْتُها تَقِصُ المَقَاصِرَ بعد ما *** كَرَبَتْ حَياةُ النّارِ للمُتَنَوِّرِ فمِنْ وَقْصِ الدّابّةِ إذا سار في رؤوس الآكام فيقصُها([6]). ومنه التَّوَقُّص في المشي: شدَّةُ الوطْءِ، كأنّه يَقِصُ ما تحتَه. والوَقَص: دقَاقُ العِيدان. يقال وَقِّصْ لنارك، وهي كِسَرُ العِيدان. ويقال لما بينَ الفريضتين: وَقَصٌ؛ وهو القياس، لأنها ليست بفريضةٍ تامَّة، فكأنها* مكسورة. (وقط) الواو والقاف والطاء: كلمةٌ تدلُّ على وَقْعِ شيءٍ بشيءٍ. ووَقَط الدِّيكُ الدّجاجَةَ: سَفِدَها. ويقال: أصابَتْنا سماءٌ فوَقَطَت الأرضَ، كأنها وقَعَتْ بها، وذلك المكان الذي يَسْتَنْقِع فيه الماءُ وَقْطٌ، ووَقيط. (وقع) الواو والقاف والعين أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، يدلُّ على سُقوط شيء. يقال: وقَعَ الشيءُ وُقوعاً فهو واقع. والواقِعَة: القِيامة، لأنها تَقَع بالخَلْق فتَغْشاهم. والوقْعة: صَدْمَة الحرب. والوَقائع: مَناقِع الماء المتفرِّقة، كأن الماء وَقَع فيها. ومَواقِعُ الغيثِ: مَسَاقِطَهُ. والنَّسر الواقع، من وقَع الطائر، يراد أنّه قد ضمَّ جناحيه فكأنَّهُ واقعٌ بالأرض. ومَوْقَعَة الطّائِر([7]): موضِعه الذي يقعُ عليه. وكَوَيْتُ البعيرَ وَقَاعِ: دائرةٌ واحدةٌ يُكوَى بها بعضُ جِلْدِه أين كان فكأنَّها قد وَقَعَتْ به. ووقَعَ فلانٌ في فلان وأوْقَع به([8]). وأما وَقَعْت الحديدةَ أقِعُها وَقْعاً، إذا أنتَ حدَّدتَها، فمن القياس، لأنّك توقِّعها على حجرٍ أو غيرِه لتمتدَّ، فكأنه من باب فَعَلَ الشيءُ وفَعَلْتُه. وحديدةٌ وقيعٌ([9]). ووقَع الغَيثُ: سَقَط متفرِّقَاً. ومنه التَّوقِيع، وهو أثَرُ الدَّبَر بظهر البَعِير. ومنه التَّوقيع: ما يُلْحَق بالكتابِ بعد الفَراغ منه. وتوقَّعْتُ الشَّيءَ: انتظرتُه متى يقع. والحافر الوَقِيع: الذي قَطّطَتْه الحجارةُ تقطيطاً؛ وهو مأخوذٌ من الحديد الوقيع. والسَّيف الوقيعُ: ما شُحِذَ بالحجَر؛ وقد مرَّ قياسه. والوَقَع: الحَفَى. والوَقِع: الحَفِي، وهو من ذلك كأنّه حجرٌ قد وقعَ بميقعَةٍ فَحفِيَ. والوَقِع([10]): الطِّخاف([11]) من السّحاب، كأنَّه يَقَعُ بغَيثِه. وأما الذي حكاه أبو عمرو، أنَّ الوَقْع: المكانَ المرتفِع من الجَبَل، فكأنَّه سمِّي به لأنّ الذي يعلُوه يخافُ أن يقع منه. (وقف) الواو والقاف والفاء: أصلٌ واحد يدلُّ على تمكُّثٍ في شيءٍ ثمَّ يقاس عليه. منه وَقَفْتُ أقِفُ وُقوفاً. وَوَقَفْتُ وَقْفِي، ولا يقال في شيءٍ أوقَفْتُ إلاَّ أنهم يقولون للذي يكونُ في شيءٍ ثم يَنْزِع عنه: قد أوْقَفَ. قال الطِّرِمَّاح: جامحاً في غَوَايتي ثمَّ أوقفـ *** ـتُ رضاً بالتُّقَى وذو البِرِّ راضِ([12])وحكى الشَّيباني: "كلمتُهم ثم أوْقَفْتُ عنهم([13])" أي سَكَتُّ. قال: وكلُّ شيءٍ أمسَكْتَ عنه فإنّك تقول: أوقفت. ومَوْقِفُ الإنسانِ وغيرِه: حيثُ يَقِفُ. والوِقَافُ: المواقَفَة. قال ابن دريد: وَقِيفَةُ الوَعِل: أن تُلْجِئَهُ الكلابُ أو الرُّمَاةُ إلى صخرةٍ فلا يمكنُه أن يَنْزِلَ، حتى يُصَاد. قال: فلا تَحْسَبَنِّي شَحْمَةً مِنْ وَقِيفَةٍ *** مطرَّدَةٍ ممَّا تصيدُكَ سلفعُ([14])وسَلْفَعُ: كلْبَةٌ. ومنه الوَقْف: سِوَارٌ من عاج. ويمكن أن يسمَّى وَقْفاً لأنّه قد وَقَفَ بذلك المكان. ويقال على التشبيه: حمارٌ مُوَقَّفٌ، إذا كان بأرساغِهِ بياض، كأنَّه وَقَفَ. ومَوْقِفَا الفرسِ([15]) الهَزْمتان في كَشْحَيْه. والله أعلم بالصواب. ---------------------__ ([1]) في الأصل: "وقب". ([2]) قال الجوهري: قياس مصدره التحريك، إلا أنه جاء بالتسكين. ([3]) وكذلك الوقرة، والوقير. ([4]) هي الهزمة فيه. ([5]) وكذا في المجمل. وقد سبق في مادة (بعث) أن الشاعر هو "ابن أحمر". وأنشده في (قصر) بدون نسبة. أما في اللسان (قصر، وقص) فقد نسب إلى ابن مقبل. ([6]) في المجمل: "فوقصها". والضمير في "سار" للدابة، والدابة يؤنث ويذكر. ([7]) موقعة الطائر بفتح القاف، وتكسر أيضاً. ([8]) في الأصل: "ووقع به"، صوابه في المجمل. ([9]) بغير هاء. وقال عنترة: وآخر منهم أجررت رمحي *** وفي البجلي معبلة وقيع ([10]) بالفتح وككتف، كما في القاموس. وضبط في اللسان ككتف، وضبط في المجمل بالتحريك. ([11]) الطخاف، بكسر الطاء وفتحها: السحاب الرقيق ترى السماء من خلاله. ([12]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (وقف). وفي الديوان 80: "فتطربت للهوى ثم أقصرت". ([13]) في الجمهرة (2: 156). ([14]) أنشده في المجمل والجمهرة واللسان، كما أنشده في اللسان (سلفع). ([15]) في الأصل: "وموقف الفرس"، صوابه في المجمل.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf
- الوقب كالنقرة في الشيء، ووقب: إذا دخل في وقب ومنه وقبت الشمس: غابت. قال تعالى: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3] والإيقاب: تغييبه، والوقيب: صوت قنب (قنب الفرس: وعاء قضيبه) الدابة، وقببه، وقبه (يقال قبه يقبه قبا، واقتبه: قطعه. اللسان (قبب) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR268 harf
و ق ب وقب اليل وظلام واقب‏.‏ ووقبت الشمس‏:‏ وجبت‏.‏ ووقبت عيناه‏:‏ غارتا‏.‏ وشربت من الوقب وهو القلت‏.‏ وحبذا وقبة الثريد‏.‏ وسمعت وقيب الفرس ووعيقه وهو صوت قنبه‏.‏ وتقول العرب‏:‏ تعوذوا بالله من حميّة الأوقاب واللئام الوقب‏:‏ الأحمق‏.‏ وامرأ ميقاب‏:‏ محماق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.992 harf
الأَوْقابُ: الكُوَى، واحدُها وَقْبٌ. والوَقْبُ في الجبَل: نُقْرة يجتمع فيها الماء. والوَقْبةُ: كُوَّة عظيمة فيها ظِلٌّ. والوَقْبُ والوَقْبةُ: نَقْرٌ في الصَّخْرة يجتمع فيه الماءُ؛ وقيل: هي نحوُ البئر في الصَّفَا، تكون قامة أَو قامتين، يَسْتَنْقِـع فيها ماءُ السماء. وكلُّ نَقْرٍ في الجَسدِ: وَقْبٌ، كنَقْرِ العين والكَتِفِ. ووَقْبُ العَيْن: نُقْرَتُها؛ تقول: وَقَبَتْ عَيْناه، غارَتَا. وفي حديث
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR106 harf
* و ق ب * * وَقَبَ * دخل وبابه وعد ومنه وقب الظلام أي دخل على الناس قال الله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.113 harf
الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.240 harf
وَقَبَ الظَّلَامُ 1 وَقَبَ الظَّلَامُ ذ The darkness came in upon the people. (S, K *.) ― -b2- So in the verse of the Kur. [cxiii. 3,] وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ And from the mischief of night when it cometh in upon men; (S;) [for other explanations see غَاسِقٌ in art. غسق.] ― -b3- وَقَبَتِ الشَّمْسُ, (inf. n. وَقْبٌ and وُقُوبٌ, K,) (tropical:) The sun set: (S, K:) entered its place [of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR837 harf
وَقَبَ وَقَبَ a. [ يَقِبُ ] ( n. ac. وَقْب 1 ), Entered a cave. b. Became eclipsed ( moon ). c. Was sunken ( eye ). d. [ 'Ala ], Overspread ( darkness ). e. ( n. ac. وَقْب 1 , وُقُوْب 27 ), Set ( sun ); disappeared. f. Came. أَوْقَبَ أَوْقَبَ IV , a. Was hungry. b. Placed in a niche &c. وَقْب وَقْب 1 , ( pl. أَوْقَاْب 38 ), a. Cavity; socket. b. Cavern, cave. c. Despicable.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.435 harf
وقب وَقَبَ - يَقِبُ وَقَبَ - يَقِبُ + كائن + في شيء: يدخل وينتشر ويتغلغل بين أجزائه ﴿غاسق إذا وقب﴾: الغاسق: اسم فاعل " من " غَسَقَ - يَغْسَقُ ":كل أمر يؤدي إلى ظلمة وانعدام الضياء بشكل شديد و ﴿غاسق إذا وقب﴾: الظلام الشديد إذا دخل وتغلغل وانتشر وغلب على الضياء فلا يظهر إلا ظلام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غسق

    1 ortak ayet · Ğasak, Kanlı irin demektir

  2. شرر

    1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ

    Oyuğa girdiBastırdığı zaman, karanlığın şerrinden,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقب
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerغسق, دلس, ظلم, غور
Zıt Kökبزغ
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip gözden kaybolması; çukurlaşma
Çekirdek Özet 2Karanlığın, çöküntünün veya belirsizliğin bir oyuğu doldururcasına varlığın üzerine çöküp istila etmesi
Çekirdek Özet 3Çöküş ve süzülüş süreçlerinin varlık boşluklarına sirayet ederek algı ve savunma alanlarını görünmez kılması
Kritik Hata RiskiKökün sadece gece oldu şeklinde takvimsel ve sıradan bir zaman geçişi sayılarak, derinleşen çöküş, kör nokta ve oyuğa sızma dinamizminin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBir sınırda durdurma, baskılama, ağırlık verme veya bir kalıp içine hapsetme hareketi; وقت, وقد, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde görüldüğü üzere bir etkiyi sınırlandırma ve bir çerçeveye oturtmaبİçe alma, barınma ve kapalı alan bildiren harfin eklenmesiyle sınırlandırma hareketi, bir oyuğun, kovuğun veya derin çukurun içine girip orada kaybolma ve gizlenme anlamına özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDışarıda olan bir unsuru içeriye bağlayan, bir durumu başka bir duruma eklemleyen tutunma ve yöneliş
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırDar bir açıklık, yoğunlaşmış bir sınır çizgisi veya daralan bir menfezden geçme hareketi
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir korunak, kapalı hacim, oyuk, çukur veya iç mekân
وقبBir açıklık veya sınırdan geçerek kapalı bir haznenin/oyuğun içine yerleşme ve orada kaybolmaDışarıdaki varlığın veya etkinin daralan bir sınırdan geçip içteki oyuğa, çukura nüfuz ederek bütünüyle gizlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKayada yağmur suyunun toplandığı doğal oyuk ve çukurluk; göz küresinin kafatasındaki yuvasına çekilip çukurlaşması (gözün çökmesi) ve bir şeyin oyuğa tam oturup kaybolması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde göz çukurunu ve yağdanlık oyuğunu tasvirde kullanılmıştır: في وقب خوصاء كوقب المدهن
Erken Arapça kullanımCâbir b. Abdillâh’ın aktardığı Habat ordusu rivayetinde, kıyıya vuran dev deniz canlısının göz çukurundan kantarla yağ çıkarılışı anlatılırken göz yuvası için şu ibare geçmektedir: فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem rivayet külliyatı.

Sami etimolojik katman

Arapça وقب kökü, Sami dil ailesinde daralan bir boşluğa, çukura girme, çökme ve gizlenme semantik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Kökün birincil göstergesi taşta oluşan ve su biriktiren doğal hazne ile kafatasındaki göz yuvasıdır. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçasında çöküntü, yarıntı ve su çukuru göstergeleriyle örtüşürken, Kuzeybatı Sami dillerinde kök çoğunlukla oyuk ve delik açma veya çökme bildiren ikincil formlarla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada ise kök, hem morfolojik bir oyuğu (isim) hem de bir nesnenin veya gecenin bir oyuğa dolar gibi görünmez alana süzülüşünü (fiil) kuşatarak semantik derinleşme kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇukur, oyuk, göz çukuru, karanlığın çökmesiKayadaki oyuktan (vakbe) gözün yuvasına batmasına, oradan da karanlığın boşlukları doldurup her şeyi örtmesine uzanan somut-soyut geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapçası ve Sami oyuk/çöküntü kökleriDoğal yarıklar, çöküntü alanları ve içine sızılan su çukurları ile yapısal paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çukur ve sığınak kökleriHacimsel boşluk, oyuk içine girme ve görünmezleşme yönünde biçimsel benzerliklerMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı sözlükleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقبAnlamlıOyuğa girmek, çökmekHedef köktür; gözün çukura kaçması veya karanlığın bir boşluğa dolar gibi istila etmesiKur'an'da geçer
وبقAnlamlıHelak olmak, hapsolmakKendi sınırları veya bir ceza çukuru içinde kalarak yok oluşa sürüklenmekKur'an'da geçer
قوبAnlamlıKazmak, kabuğu delip çıkmakBir kabuğun veya zeminin delinerek içindekinin dışarı çıkması ya da bir oyuk açılmasıKur'an'da geçer
قبوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
بوقAnlamlıAniden bastıran şiddetli yağmur, belaBeklenmedik bir felaketin veya gürültülü bir hadisenin aniden boşalmasıKur'an'da geçmez
بقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik kök sisteminde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقبMerkezÇöküntüye girmek, karanlığın süzülmesiBir oyuğu, çukuru doldururcasına sızıp orada görünmez ve korumasız hale gelmeBir boşluğu istila ederek gözden kaybolma ve savunmayı düşürme
غسقKomşuKaranlığın yoğunlaşmasıKararmanın koyulaşarak ve sıvı gibi yayılarak akmasıوقب çukura girişi ve süzülüşü, غسق ise koyuluğun taşmasını bildirir
دلسKomşuAlacakaranlık ve belirsizlikIşık ile karanlığın birbirine karışarak görmeyi yanıltmasıوقب bütünüyle çöküp görünmez kılarken دلس hile ve aldanış zeminini kurar
ظلمKomşuIşığın yokluğu, haksızlıkIşığın çekilmesi ve nesnelerin asıl yerinden kaymasıظلم genel karanlık durumu iken وقب bir boşluğa dalıp çökme fiilidir
غورKomşuDerine inip batmakSuyun yerin dibine çekilmesi veya bir şeyin derine gömülmesiوقب daha çok mevcut bir oyuğa yerleşmeyi, غور ise derinliğe kaybolmayı belirtir
بزغZıtDoğmak, yarıp fışkırmakIşığın karanlığı yararak görünür hale gelmesi ve ufukta parlamasıوقب çöküp örtülmeyi ve oyukta kaybolmayı ifade ederken zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقبOyuğa girdi, çöktüBir nesnenin kovuğa girmesi, çukurlaşması ve karanlığın çökmesiKesin
LatinceIngredi, occidere, labiİçeri girmek, batmak, çökmekLatince fiiller batış ve giriş hareketini verir ancak bir oyuğu doldurma somutluğunu tam taşımazGüçlü
İngilizceTo sink into, to invade, to settle in a hollowOyuğa çökmek, sızmak, istila etmekBoşluğa yerleşip örtme yönünü karşılar fakat Arapçadaki göz çukuru ve çöl kovuğu çağrışımı eksik kalırGüçlü
AlmancaEinsinken, einbrechen, sich senkenÇökmek, içeri sızmak, batmakKaranlığın veya durumun ani ve derin çöküşünü ifade ederGüçlü
FransızcaS'enfoncer, s'engouffrer, s'obscurcirBir boşluğa dalmak, süzülüp çökmekBir dehlize girip kaybolma ve kararma hareketini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve modern karşılaştırmalı etimoloji leksikonları.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَقَبَKaranlığın veya çöküntünün bütün boşlukları doldurarak görünmezliğe ve savunmasızlığa sürüklemesiBelirsizleşen tehlikelerin, görünmeyen tuzakların ve algı körlüğü yaratan çöküşlerin sığınma makamına arzı; Felak 113:3

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKötülük problemi ve sığınma (İstiazâ)Şerrin ontolojik durumu ve insanın idrakini aşan örtük tehditlerin mahiyetiVarlığın bilinemeyen, çukurlaşan ve algılanamayan alanlarından gelen zararın ilahi korumaya havalesi
FıkıhGece vakti doğan haklar ve güvenlik sınırlarıKaranlığın çökmesiyle oluşan kör noktalarda can ve mal emniyetinin fıkhî statüsüSuç ve zararın gizlenme mekanizmalarının oluştuğu korumasız zaman dilimi
TefsirFelak Suresi 3. ayetinin tefsiriGâsık kelimesinin gece, ay veya batıp kaybolan bir varlık; vekaba kelimesinin ise girmek, çökmek veya tutulmak oluşuKaranlığın veya karanlık getiren unsurun bir oyuğa dolar gibi bütünüyle egemen olması
HadisSığınma duaları ve fitne tasvirleriGece bastırdığında cin ve şer odaklarının yayılmasına dair rivayetlerDuyu ve hareket menzilinin daraldığı tehlike eşiği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayb ve şer tasavvuruGörünmez kör noktalarBilinmeyen ve denetlenemeyen tehditlere karşı bilinci tahkim etmeİnsanın göremediği oyuklarda biriken şerlerin ancak Yaratıcıya sığınarak aşılabileceğini gösterirKesin
İlmiBilgi felsefesi ve algı sınırlarıEpistemik boşlukBilginin yetersiz kaldığı karanlık ve örtülü alanları tanımlamaVeri akışının kesildiği, algının çukura düştüğü ve gözün seçemediği kriz anıGüçlü
SiyasiGüvenlik ve kriz yönetimiDenetimsiz alanlarDevlet veya toplum bünyesinde denetim dışı kalan hücre ve boşluklarİktidarın ve hukukun nüfuz edemediği karanlık oyukların istikrarsızlık üretme riskiGüçlü
İktisadiPiyasa ve risk analiziAni çöküş ve daralmaPiyasada şeffaflığın kaybolduğu ve sermayenin görünmez boşluklara çekildiği kriz dönemiBelirsizliğin derinleşmesiyle güven ortamının çökmesi ve iktisadi hareketin felç olmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyusu, yerçekimsel çöküş ve sinyal sönümlemesiBir parçacığın enerjisinin dar bir kuyuya düşerek hapsolması veya ışığın bir çöküntü alanında soğurularak yok olması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve psikolojik depresif çöküşBireyin veya toplumun denetleyici bağlardan kopup savunmasız bir boşluğa, iletişimsizlik çukuruna gömülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece güneşin batıp havanın kararması gibi sıradan bir tabiat olayına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamHer türlü varlığın, sistemin veya durumun çöküntüye uğraması, ömrünü tüketmesi, iç boşluklarına şer unsurlarının sızarak savunma mekanizmalarını felç etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin getirdiği uyarının evrensel, psikolojik ve toplumsal derinliğinin yitirilerek, sığınma ameliyesinin sadece mekanik bir gece korkusuna hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın felaket ve şer tasavvurunda sadece açık ve bariz saldırıları değil; varlığın gözeneklerine, kör noktalarına ve çöküntü alanlarına sızan görünmez tehditleri fark ettirdiği için temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Muavvizeteyn surelerinde, fitne ve kriz tasvirlerinde, insanın algı sınırlarının aşıldığı ve mutlak ilahi himayeye muhtaç olunan ayet bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün yalnızca görünen ve hesaplanabilir unsurlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; belirsizlik, sinsi süzülüş ve algı boşluklarının en büyük zaaf alanı olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, gözün veya suyun bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip yerleşmesi, derinleşerek dışarıdan görünmez hale gelmesi.
  • Soyut anlamKaranlığın, belirsizliğin ve tehdit unsurlarının varlığın boşluklarına süzülerek savunmayı felç etmesi ve idraki çöküntüye uğratması.
  • Sistematik karşılıkGörünür sistem parametrelerinin çökerek yerini denetlenemeyen ve korumasız bırakan gizil bir kuyuya bırakması hali.
  • LaTeX modeliV(t)=∫Ω(1−Φ(x,t))⋅δ(x∈H) dx
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) zaman içinde gerçekleşen çöküş ve istila hacmini; Ω incelenen varlık uzayını; Φ(x,t) sistemin aydınlık, görünürlük ve denetim potansiyelini (1−Φ ifadesi ise ışığın ve denetimin kaybolmasını); H varlıktaki korumasız oyuk, çukur ve sınır boşluklarını; δ(x∈H) ise sürecin doğrudan bu boşluk ve menfezlerde etkinleştiğini belirten karakteristik fonksiyonu temsil eder. Denetim düştükçe karanlık ve tehlike oyuk uzaya dolarak varlığı görünmez bir krizle kuşatır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و