وقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-ب1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وقبغسقوَقَبَشرر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

وقب

و - ق - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harf
القاف والباء و"وايء" معهما ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات. قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت. وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال: به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR454 harf
الوَقْبُ في الجبل: نُقرةٌ يجتمع فيها الماء. ووَقْبَةُ الثريد: أُنْقوعَته. ووَقْبُ العين: نَقْرَتُها. تقول: وَقَبَتْ عيناه: غارَتا. والوَقْبُ: الأحمق. مثل الوَغْبِ. ووَقَبَ الشيء يَقِبُ وَقوباً، أي دخل. تقول: وَقَبَتِ الشمسُ، إذا غابت ودخلت موضعها. ووقَبَ الظلامُ: دخلَ على الناس. ومنه قوله تعالى: "ومن شَرِّ غاسِقٍ إذا وَقَب". قال الحسن: إذا دخلَ على الناس. وأوقبت الشيءَ، إذا أدخلته في الوَقْبَةِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.223 harf
باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf
- الوقب كالنقرة في الشيء، ووقب: إذا دخل في وقب ومنه وقبت الشمس: غابت. قال تعالى: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3] والإيقاب: تغييبه، والوقيب: صوت قنب (قنب الفرس: وعاء قضيبه) الدابة، وقببه، وقبه (يقال قبه يقبه قبا، واقتبه: قطعه. اللسان (قبب) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR268 harf
و ق ب وقب اليل وظلام واقب‏.‏ ووقبت الشمس‏:‏ وجبت‏.‏ ووقبت عيناه‏:‏ غارتا‏.‏ وشربت من الوقب وهو القلت‏.‏ وحبذا وقبة الثريد‏.‏ وسمعت وقيب الفرس ووعيقه وهو صوت قنبه‏.‏ وتقول العرب‏:‏ تعوذوا بالله من حميّة الأوقاب واللئام الوقب‏:‏ الأحمق‏.‏ وامرأ ميقاب‏:‏ محماق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.992 harf
الأَوْقابُ: الكُوَى، واحدُها وَقْبٌ. والوَقْبُ في الجبَل: نُقْرة يجتمع فيها الماء. والوَقْبةُ: كُوَّة عظيمة فيها ظِلٌّ. والوَقْبُ والوَقْبةُ: نَقْرٌ في الصَّخْرة يجتمع فيه الماءُ؛ وقيل: هي نحوُ البئر في الصَّفَا، تكون قامة أَو قامتين، يَسْتَنْقِـع فيها ماءُ السماء. وكلُّ نَقْرٍ في الجَسدِ: وَقْبٌ، كنَقْرِ العين والكَتِفِ. ووَقْبُ العَيْن: نُقْرَتُها؛ تقول: وَقَبَتْ عَيْناه، غارَتَا. وفي حديث
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR106 harf
* و ق ب * * وَقَبَ * دخل وبابه وعد ومنه وقب الظلام أي دخل على الناس قال الله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.113 harf
الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب
Maddenin bağlantısı

الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب من المحالة: ثقب يدخل فيه المحور. الوقب: الغيبة، كالوقوب بالضم، وهو الدخول في كل شيء. وقيل: كل ما غاب، فقد وقب وقبا: ومنه وقبت لشمس، على ما يأتي. الوقب: الرجل الأحمق، مثل الوغب، قال الأسود بن يعفر: أبني نجـيح إن أمـكـم أمة وإن أباكـم وقـب أكلت خبيث الزاد فاتخمت عنه وشم خمارها الكلب ورجل وقب: أحمق. والجمع أوقاب. والأنثى وقبة. قال ثعلب: الوقب: النذل الدنيء من قولك: وقب في الشيء: دخل، فكأنه يدخل في الدناءة، وهذا من الاشتقاق البعيد. كذا في لسان العرب. الوقب: الدخول في الوقب. وقب الشيء، يقب، وقبا: أي دخل. هكذا في الصحاح، ورأيت في هامش: صوابه وقوبا؛ لأنه لازم. وقيل: وقب: دخل في الوقب. الوقب: المجيء والإقبال، ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها: تعوذي بالله من هذا الغاسق إذا وقب أي: الليل إذا دخل وأقبل بظلامه. والوقبة: الكوة العظيمة فيها ظل، والجمع: الأوقاب، وهي الكوى. الوقبة من الثريد والدهن، هكذا في نسختنا، بضم الدال المهملة، والصواب: والمدهن، بالميم والدال: أنقوعتهما، بالضم. قال الليث: الوقب: كل قلت أو حفرة كقلت في فهر وكوقب المدهنة، وأنشد: في وقب خوصاء كوقب المدهن

ووقب الظلام: أقبل، ودخل على الناس، وبه فسرت الآية. وروى الجوهري ذلك عن الحسن البصري. وقبت الشمس، تقب، وقبا، ووقوبا: غابت. زاد في الصحاح: ودخلت موضعها. قال ابن منظور: وفيه تجوز. وفي الحديث: لما رأى الشمس قد وقبت قال: هذا حين حلها ، أي الوقت الذي يحل فيه أداؤها، يعني صلاة المغرب. الوقوب: الدخول في كل شيء، وقد تقدم. وقب القمر، وقوبا: دخل في الظل الصنوبري الذي يعتري منه الكسوف. ومنه على ما يؤخذ من حديث عائشة، رضي الله تعالى عنها، كما يأتي - وقوله عز وجل ومن شر غاسق إذا وقب روى عنها أنها قالت: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لما طلع القمر: هذا الغاسق إذا وقب، فتعوذي بالله من شره . أو معناه: أير بالخفض أي الذكر إذا قام. حكاه الإمام أبو حامد الغزالي، وغيره كالنقاش في تفسيره، وجماعة عن الإمام الحبر عبد الله بن عباس، رضي الله عنهما. وهذا من غرائب التفسير. وسيأتي للمصنف في غ س ق أيضا فيتحصل مما يفهم من عبارته، مما يناسب تفسير الآية - أقوال خمسة: أولها: الليل إذا أظلم، وهو قول الأكثر، قال الفراء: الليل إذا دخل في كل شيء وأظلم؛ ومثله قول عائشة. والثاني: القمر إذا غاب، وهو المفهوم من حديث عائشة الذي أخرجه النسائي وغيره. والثالث: الشمس إذا غربت. والرابع: أنه النهار إذا دخل في الليل، وهو قريب مما قبله. الخامس: الذكر إذا قام. ويستدرك عليه: الثريا إذا سقطت، لأن الأمراض والطواعين تهيج فيه. وورد في الحديث: أن الغاسق: النجم، وإذا أطلق فهو الثريا. قاله السهيلي وشيخه ابن العربي. والغاسق: الأسود من الحيات. ووقبه: ضربه، وينقلون في ذلك حكاية سمعتها عن غير واحد. وقيل: وقبه: انقلابه، وقيل: الغاسق: إبليس، ووقبه: وسوسته. قاله السهيلي، ونقله العلامة ابن جزي وغيره، قاله شيخنا. وأوقب الرجل: جاع. وعبارة الصحاح: أوقب القوم: جاعوا. أوقب الشيء إيقابا: أدخله في الوقبة، قاله الفراء. وفي بعض النسخ من الأمهات: في الوقب والميقب: الودعة، محركة، نقله الصاغاني. والوقبي، ككردي، وفي نسخة: بالضم، بدل قوله ككردي، وقيده الصاغاني بالفتح: المولع بصحب الأوقاب، وهم الحمقي. وفي كلام الأحنف بن قيس لبني تميم، وهو يوصيهم: تباذلوا تحابوا، وإياكم وحمية الأوقاب. أي الحمقى، حكاه أبو عمرو. وفي الأساس: وتقول العرب: تعوذوا بالله من حمية الأوقاب واللئام. والميقاب: الرجل الكثير الشرب للماء كذا في التكملة. وفي لسان العرب. للنبيذ. الميقاب: الامرأة الحمقاء، أو هي المحمقة، نقله الصاغاني وقيل: هي الواسعة الفرج. قال مبتكر الأعرابي: إنهم يسيرون سير الميقاب، وهو أن تواصل بين يوم وليلة. وبنو الميقاب: نسبوا إلى أمهم، يريدون به السب والوقوع. والقبة، كعدة: التي تكون في البطن شبه الفحث. والقبة: الإنفحة إذا عظمت من الشاة، وقال ابن الأعرابي: لا يكون ذلك في غير الشاء، وقد تقدم في ق ب ب. والوقيب: صوت يسمع من قنب الفرس، وهو وعاء قضيبه. وقب الفرس، يقب، وقبا، ووقيبا وقيل: هو صوت تقلقل جردان الفرس في قنبه، وهو الخضيعة أيضا ولا فعل لشيء من أصوات قنب الدابة إلا هذا، وسيأتي المزيد على ذلك في خ ص ع. والأوقاب: قماش البيت ومتاعه، مثل: البرمة، والرحيين، والعمد، كالأوغاب. والوقباء، بفتح فسكون

ممدودا: ع، رواه العمراني. وهو غير الذي يأتي فيما بعد. كذا في المعجم ويقصر، قال ابن منظور: والمد أعرف. وفي كتاب نصر: الوقباء: ماءة قريبة من الينسوعة، في مهب الشمال منها، عن يمين المصعد وسأتي بيان الينسوعة في محله. والوقبي محركة، كجمزي وبشكي، قال السكوني: ماء لبني مالك بن مازن بن مالك بن عمرو ابن تميم، لهم به حصن، وكانت لهم به وقائع مشهورة. وفي المراصد: لبني مالك، أي وهو ابن مازن، وأنشد الجوهري لأبي الغول الطهوي، إسلامي:: ع، رواه العمراني. وهو غير الذي يأتي فيما بعد. كذا في المعجم ويقصر، قال ابن منظور: والمد أعرف. وفي كتاب نصر: الوقباء: ماءة قريبة من الينسوعة، في مهب الشمال منها، عن يمين المصعد وسأتي بيان الينسوعة في محله. والوقبي محركة، كجمزي وبشكي، قال السكوني: ماء لبني مالك بن مازن بن مالك بن عمرو ابن تميم، لهم به حصن، وكانت لهم به وقائع مشهورة. وفي المراصد: لبني مالك، أي وهو ابن مازن، وأنشد الجوهري لأبي الغول الطهوي، إسلامي: هم منعوا حمى الوقبي بضرب يولف بين أشتات الـمـنـون ووجدت، في هامشه، ما نصه بخط أبي سهل: هكذا في الأصل بخط الجوهري، مسكن القاف، والذي أحفظه: الوقبي، بفتحها ووجد بخط أبي زكريا: في الأصل ساكنة القاف، وقد كتب عليها حاشية: هذا في كتابه، والصواب بفتح القاف. وأشار إليه ابن بري أيضا في حاشيته، وأنشد في المعجم: يا وقبي كم فيك من قتـيل قد مات أو ذي رمق قليل وهي على طريق المدينة من البصرة، يخرج منها إلى مياه يقال لها: القيصومة، وقنة، وحومانة الدراج. قال: والوقبي من الضجوع على ثلاثة أميال، وكان للعرب بها أيام بين مازن وبكر. انتهى. وذكر أوقب: ولاج في الهنات، نقله الصاغاني. وهو مأخوذ من تفسير القول الذي نقل عن النقاش. ومما يستدرك عليه: ركية وقباء: غاشرة الماء، عن ابن دريد. ووقبان، كسحبان، موضع، النقاب قال ياقوت: لما كان يوم شعب جبلة، ودخلت بنو عامر ومن معها الجبل كانت كبشة بنت عروة الرحال بن عتبة بن جعفر بن كلاب يومئذ حاملا بعامر بن الطفيل، فقالت: ويلكم، يا بني عامر، ارفعوني. والله إن في بطني لمعز بني عامر. فصفوا القسي على عواتقهم، ثم حملوها حتى بوؤوها القنة، فنة وقبان، فزعموا أنها ولدت عامرا يوم فرغ الناس من القتال. وفي تهذيب الأبنية، لابن القطاع وأوقب النخل: عفنت شماريخه. ووقب الرجل: غارت عيناه.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.240 harf
وَقَبَ الظَّلَامُ 1 وَقَبَ الظَّلَامُ ذ The darkness came in upon the people. (S, K *.) ― -b2- So in the verse of the Kur. [cxiii. 3,] وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ And from the mischief of night when it cometh in upon men; (S;) [for other explanations see غَاسِقٌ in art. غسق.] ― -b3- وَقَبَتِ الشَّمْسُ, (inf. n. وَقْبٌ and وُقُوبٌ, K,) (tropical:) The sun set: (S, K:) entered its place [of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR837 harf
وَقَبَ وَقَبَ a. [ يَقِبُ ] ( n. ac. وَقْب 1 ), Entered a cave. b. Became eclipsed ( moon ). c. Was sunken ( eye ). d. [ 'Ala ], Overspread ( darkness ). e. ( n. ac. وَقْب 1 , وُقُوْب 27 ), Set ( sun ); disappeared. f. Came. أَوْقَبَ أَوْقَبَ IV , a. Was hungry. b. Placed in a niche &c. وَقْب وَقْب 1 , ( pl. أَوْقَاْب 38 ), a. Cavity; socket. b. Cavern, cave. c. Despicable.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.435 harf
وقب وَقَبَ - يَقِبُ وَقَبَ - يَقِبُ + كائن + في شيء: يدخل وينتشر ويتغلغل بين أجزائه ﴿غاسق إذا وقب﴾: الغاسق: اسم فاعل " من " غَسَقَ - يَغْسَقُ ":كل أمر يؤدي إلى ظلمة وانعدام الضياء بشكل شديد و ﴿غاسق إذا وقب﴾: الظلام الشديد إذا دخل وتغلغل وانتشر وغلب على الضياء فلا يظهر إلا ظلام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غسق

    1 ortak ayet · Ğasak, Kanlı irin demektir

  2. شرر

    1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ

    Oyuğa girdiBastırdığı zaman, karanlığın şerrinden,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقب
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerغسق, دلس, ظلم, غور
Zıt Kökبزغ
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip gözden kaybolması; çukurlaşma
Çekirdek Özet 2Karanlığın, çöküntünün veya belirsizliğin bir oyuğu doldururcasına varlığın üzerine çöküp istila etmesi
Çekirdek Özet 3Çöküş ve süzülüş süreçlerinin varlık boşluklarına sirayet ederek algı ve savunma alanlarını görünmez kılması
Kritik Hata RiskiKökün sadece gece oldu şeklinde takvimsel ve sıradan bir zaman geçişi sayılarak, derinleşen çöküş, kör nokta ve oyuğa sızma dinamizminin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBir sınırda durdurma, baskılama, ağırlık verme veya bir kalıp içine hapsetme hareketi; وقت, وقد, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde görüldüğü üzere bir etkiyi sınırlandırma ve bir çerçeveye oturtmaبİçe alma, barınma ve kapalı alan bildiren harfin eklenmesiyle sınırlandırma hareketi, bir oyuğun, kovuğun veya derin çukurun içine girip orada kaybolma ve gizlenme anlamına özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDışarıda olan bir unsuru içeriye bağlayan, bir durumu başka bir duruma eklemleyen tutunma ve yöneliş
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırDar bir açıklık, yoğunlaşmış bir sınır çizgisi veya daralan bir menfezden geçme hareketi
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir korunak, kapalı hacim, oyuk, çukur veya iç mekân
وقبBir açıklık veya sınırdan geçerek kapalı bir haznenin/oyuğun içine yerleşme ve orada kaybolmaDışarıdaki varlığın veya etkinin daralan bir sınırdan geçip içteki oyuğa, çukura nüfuz ederek bütünüyle gizlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKayada yağmur suyunun toplandığı doğal oyuk ve çukurluk; göz küresinin kafatasındaki yuvasına çekilip çukurlaşması (gözün çökmesi) ve bir şeyin oyuğa tam oturup kaybolması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde göz çukurunu ve yağdanlık oyuğunu tasvirde kullanılmıştır: في وقب خوصاء كوقب المدهن
Erken Arapça kullanımCâbir b. Abdillâh’ın aktardığı Habat ordusu rivayetinde, kıyıya vuran dev deniz canlısının göz çukurundan kantarla yağ çıkarılışı anlatılırken göz yuvası için şu ibare geçmektedir: فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem rivayet külliyatı.

Sami etimolojik katman

Arapça وقب kökü, Sami dil ailesinde daralan bir boşluğa, çukura girme, çökme ve gizlenme semantik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Kökün birincil göstergesi taşta oluşan ve su biriktiren doğal hazne ile kafatasındaki göz yuvasıdır. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçasında çöküntü, yarıntı ve su çukuru göstergeleriyle örtüşürken, Kuzeybatı Sami dillerinde kök çoğunlukla oyuk ve delik açma veya çökme bildiren ikincil formlarla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada ise kök, hem morfolojik bir oyuğu (isim) hem de bir nesnenin veya gecenin bir oyuğa dolar gibi görünmez alana süzülüşünü (fiil) kuşatarak semantik derinleşme kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇukur, oyuk, göz çukuru, karanlığın çökmesiKayadaki oyuktan (vakbe) gözün yuvasına batmasına, oradan da karanlığın boşlukları doldurup her şeyi örtmesine uzanan somut-soyut geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapçası ve Sami oyuk/çöküntü kökleriDoğal yarıklar, çöküntü alanları ve içine sızılan su çukurları ile yapısal paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çukur ve sığınak kökleriHacimsel boşluk, oyuk içine girme ve görünmezleşme yönünde biçimsel benzerliklerMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı sözlükleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقبAnlamlıOyuğa girmek, çökmekHedef köktür; gözün çukura kaçması veya karanlığın bir boşluğa dolar gibi istila etmesiKur'an'da geçer
وبقAnlamlıHelak olmak, hapsolmakKendi sınırları veya bir ceza çukuru içinde kalarak yok oluşa sürüklenmekKur'an'da geçer
قوبAnlamlıKazmak, kabuğu delip çıkmakBir kabuğun veya zeminin delinerek içindekinin dışarı çıkması ya da bir oyuk açılmasıKur'an'da geçer
قبوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
بوقAnlamlıAniden bastıran şiddetli yağmur, belaBeklenmedik bir felaketin veya gürültülü bir hadisenin aniden boşalmasıKur'an'da geçmez
بقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik kök sisteminde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقبMerkezÇöküntüye girmek, karanlığın süzülmesiBir oyuğu, çukuru doldururcasına sızıp orada görünmez ve korumasız hale gelmeBir boşluğu istila ederek gözden kaybolma ve savunmayı düşürme
غسقKomşuKaranlığın yoğunlaşmasıKararmanın koyulaşarak ve sıvı gibi yayılarak akmasıوقب çukura girişi ve süzülüşü, غسق ise koyuluğun taşmasını bildirir
دلسKomşuAlacakaranlık ve belirsizlikIşık ile karanlığın birbirine karışarak görmeyi yanıltmasıوقب bütünüyle çöküp görünmez kılarken دلس hile ve aldanış zeminini kurar
ظلمKomşuIşığın yokluğu, haksızlıkIşığın çekilmesi ve nesnelerin asıl yerinden kaymasıظلم genel karanlık durumu iken وقب bir boşluğa dalıp çökme fiilidir
غورKomşuDerine inip batmakSuyun yerin dibine çekilmesi veya bir şeyin derine gömülmesiوقب daha çok mevcut bir oyuğa yerleşmeyi, غور ise derinliğe kaybolmayı belirtir
بزغZıtDoğmak, yarıp fışkırmakIşığın karanlığı yararak görünür hale gelmesi ve ufukta parlamasıوقب çöküp örtülmeyi ve oyukta kaybolmayı ifade ederken zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقبOyuğa girdi, çöktüBir nesnenin kovuğa girmesi, çukurlaşması ve karanlığın çökmesiKesin
LatinceIngredi, occidere, labiİçeri girmek, batmak, çökmekLatince fiiller batış ve giriş hareketini verir ancak bir oyuğu doldurma somutluğunu tam taşımazGüçlü
İngilizceTo sink into, to invade, to settle in a hollowOyuğa çökmek, sızmak, istila etmekBoşluğa yerleşip örtme yönünü karşılar fakat Arapçadaki göz çukuru ve çöl kovuğu çağrışımı eksik kalırGüçlü
AlmancaEinsinken, einbrechen, sich senkenÇökmek, içeri sızmak, batmakKaranlığın veya durumun ani ve derin çöküşünü ifade ederGüçlü
FransızcaS'enfoncer, s'engouffrer, s'obscurcirBir boşluğa dalmak, süzülüp çökmekBir dehlize girip kaybolma ve kararma hareketini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve modern karşılaştırmalı etimoloji leksikonları.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَقَبَKaranlığın veya çöküntünün bütün boşlukları doldurarak görünmezliğe ve savunmasızlığa sürüklemesiBelirsizleşen tehlikelerin, görünmeyen tuzakların ve algı körlüğü yaratan çöküşlerin sığınma makamına arzı; Felak 113:3

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKötülük problemi ve sığınma (İstiazâ)Şerrin ontolojik durumu ve insanın idrakini aşan örtük tehditlerin mahiyetiVarlığın bilinemeyen, çukurlaşan ve algılanamayan alanlarından gelen zararın ilahi korumaya havalesi
FıkıhGece vakti doğan haklar ve güvenlik sınırlarıKaranlığın çökmesiyle oluşan kör noktalarda can ve mal emniyetinin fıkhî statüsüSuç ve zararın gizlenme mekanizmalarının oluştuğu korumasız zaman dilimi
TefsirFelak Suresi 3. ayetinin tefsiriGâsık kelimesinin gece, ay veya batıp kaybolan bir varlık; vekaba kelimesinin ise girmek, çökmek veya tutulmak oluşuKaranlığın veya karanlık getiren unsurun bir oyuğa dolar gibi bütünüyle egemen olması
HadisSığınma duaları ve fitne tasvirleriGece bastırdığında cin ve şer odaklarının yayılmasına dair rivayetlerDuyu ve hareket menzilinin daraldığı tehlike eşiği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayb ve şer tasavvuruGörünmez kör noktalarBilinmeyen ve denetlenemeyen tehditlere karşı bilinci tahkim etmeİnsanın göremediği oyuklarda biriken şerlerin ancak Yaratıcıya sığınarak aşılabileceğini gösterirKesin
İlmiBilgi felsefesi ve algı sınırlarıEpistemik boşlukBilginin yetersiz kaldığı karanlık ve örtülü alanları tanımlamaVeri akışının kesildiği, algının çukura düştüğü ve gözün seçemediği kriz anıGüçlü
SiyasiGüvenlik ve kriz yönetimiDenetimsiz alanlarDevlet veya toplum bünyesinde denetim dışı kalan hücre ve boşluklarİktidarın ve hukukun nüfuz edemediği karanlık oyukların istikrarsızlık üretme riskiGüçlü
İktisadiPiyasa ve risk analiziAni çöküş ve daralmaPiyasada şeffaflığın kaybolduğu ve sermayenin görünmez boşluklara çekildiği kriz dönemiBelirsizliğin derinleşmesiyle güven ortamının çökmesi ve iktisadi hareketin felç olmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyusu, yerçekimsel çöküş ve sinyal sönümlemesiBir parçacığın enerjisinin dar bir kuyuya düşerek hapsolması veya ışığın bir çöküntü alanında soğurularak yok olması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve psikolojik depresif çöküşBireyin veya toplumun denetleyici bağlardan kopup savunmasız bir boşluğa, iletişimsizlik çukuruna gömülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece güneşin batıp havanın kararması gibi sıradan bir tabiat olayına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamHer türlü varlığın, sistemin veya durumun çöküntüye uğraması, ömrünü tüketmesi, iç boşluklarına şer unsurlarının sızarak savunma mekanizmalarını felç etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin getirdiği uyarının evrensel, psikolojik ve toplumsal derinliğinin yitirilerek, sığınma ameliyesinin sadece mekanik bir gece korkusuna hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın felaket ve şer tasavvurunda sadece açık ve bariz saldırıları değil; varlığın gözeneklerine, kör noktalarına ve çöküntü alanlarına sızan görünmez tehditleri fark ettirdiği için temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Muavvizeteyn surelerinde, fitne ve kriz tasvirlerinde, insanın algı sınırlarının aşıldığı ve mutlak ilahi himayeye muhtaç olunan ayet bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün yalnızca görünen ve hesaplanabilir unsurlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; belirsizlik, sinsi süzülüş ve algı boşluklarının en büyük zaaf alanı olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, gözün veya suyun bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip yerleşmesi, derinleşerek dışarıdan görünmez hale gelmesi.
  • Soyut anlamKaranlığın, belirsizliğin ve tehdit unsurlarının varlığın boşluklarına süzülerek savunmayı felç etmesi ve idraki çöküntüye uğratması.
  • Sistematik karşılıkGörünür sistem parametrelerinin çökerek yerini denetlenemeyen ve korumasız bırakan gizil bir kuyuya bırakması hali.
  • LaTeX modeliV(t)=∫Ω(1−Φ(x,t))⋅δ(x∈H) dx
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) zaman içinde gerçekleşen çöküş ve istila hacmini; Ω incelenen varlık uzayını; Φ(x,t) sistemin aydınlık, görünürlük ve denetim potansiyelini (1−Φ ifadesi ise ışığın ve denetimin kaybolmasını); H varlıktaki korumasız oyuk, çukur ve sınır boşluklarını; δ(x∈H) ise sürecin doğrudan bu boşluk ve menfezlerde etkinleştiğini belirten karakteristik fonksiyonu temsil eder. Denetim düştükçe karanlık ve tehlike oyuk uzaya dolarak varlığı görünmez bir krizle kuşatır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و