وقب
و - ق - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harfالقاف والباء و"وايء" معهما
ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات.
قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت.
وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال:
به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه
والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR454 harfالوَقْبُ في الجبل: نُقرةٌ يجتمع فيها الماء. ووَقْبَةُ الثريد: أُنْقوعَته. ووَقْبُ العين: نَقْرَتُها. تقول: وَقَبَتْ عيناه: غارَتا. والوَقْبُ: الأحمق. مثل الوَغْبِ. ووَقَبَ الشيء يَقِبُ وَقوباً، أي دخل. تقول: وَقَبَتِ الشمسُ، إذا غابت ودخلت موضعها. ووقَبَ الظلامُ: دخلَ على الناس. ومنه قوله تعالى: "ومن شَرِّ غاسِقٍ إذا وَقَب". قال الحسن: إذا دخلَ على الناس. وأوقبت الشيءَ، إذا أدخلته في الوَقْبَةِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.223 harfباب القاف والباء
قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق .
قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك .
قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ،
أي : رَفَعْتُه .
قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة .
قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf- الوقب كالنقرة في الشيء، ووقب: إذا دخل في وقب ومنه وقبت الشمس: غابت. قال تعالى: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3] والإيقاب: تغييبه، والوقيب: صوت قنب (قنب الفرس: وعاء قضيبه) الدابة، وقببه، وقبه (يقال قبه يقبه قبا، واقتبه: قطعه. اللسان (قبب) ).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR268 harfو ق ب
وقب اليل وظلام واقب.
ووقبت الشمس: وجبت.
ووقبت عيناه: غارتا.
وشربت من الوقب وهو القلت.
وحبذا وقبة الثريد.
وسمعت وقيب الفرس ووعيقه وهو صوت قنبه.
وتقول العرب: تعوذوا بالله من حميّة الأوقاب واللئام الوقب: الأحمق.
وامرأ ميقاب: محماق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.992 harfالأَوْقابُ: الكُوَى، واحدُها وَقْبٌ.
والوَقْبُ في الجبَل: نُقْرة يجتمع فيها الماء.
والوَقْبةُ: كُوَّة عظيمة فيها ظِلٌّ. والوَقْبُ والوَقْبةُ: نَقْرٌ في الصَّخْرة يجتمع فيه الماءُ؛ وقيل: هي نحوُ البئر في الصَّفَا، تكون قامة أَو قامتين، يَسْتَنْقِـع فيها ماءُ السماء. وكلُّ نَقْرٍ في الجَسدِ: وَقْبٌ، كنَقْرِ العين والكَتِفِ. ووَقْبُ العَيْن: نُقْرَتُها؛ تقول: وَقَبَتْ عَيْناه، غارَتَا. وفي حديث
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR106 harf* و ق ب * * وَقَبَ * دخل وبابه وعد ومنه وقب الظلام أي دخل على الناس قال الله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.113 harfالوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب
الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب من المحالة: ثقب يدخل فيه المحور. الوقب: الغيبة، كالوقوب بالضم، وهو الدخول في كل شيء. وقيل: كل ما غاب، فقد وقب وقبا: ومنه وقبت لشمس، على ما يأتي. الوقب: الرجل الأحمق، مثل الوغب، قال الأسود بن يعفر: أبني نجـيح إن أمـكـم أمة وإن أباكـم وقـب أكلت خبيث الزاد فاتخمت عنه وشم خمارها الكلب ورجل وقب: أحمق. والجمع أوقاب. والأنثى وقبة. قال ثعلب: الوقب: النذل الدنيء من قولك: وقب في الشيء: دخل، فكأنه يدخل في الدناءة، وهذا من الاشتقاق البعيد. كذا في لسان العرب. الوقب: الدخول في الوقب. وقب الشيء، يقب، وقبا: أي دخل. هكذا في الصحاح، ورأيت في هامش: صوابه وقوبا؛ لأنه لازم. وقيل: وقب: دخل في الوقب. الوقب: المجيء والإقبال، ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها: تعوذي بالله من هذا الغاسق إذا وقب أي: الليل إذا دخل وأقبل بظلامه. والوقبة: الكوة العظيمة فيها ظل، والجمع: الأوقاب، وهي الكوى. الوقبة من الثريد والدهن، هكذا في نسختنا، بضم الدال المهملة، والصواب: والمدهن، بالميم والدال: أنقوعتهما، بالضم. قال الليث: الوقب: كل قلت أو حفرة كقلت في فهر وكوقب المدهنة، وأنشد: في وقب خوصاء كوقب المدهن
ووقب الظلام: أقبل، ودخل على الناس، وبه فسرت الآية. وروى الجوهري ذلك عن الحسن البصري. وقبت الشمس، تقب، وقبا، ووقوبا: غابت. زاد في الصحاح: ودخلت موضعها. قال ابن منظور: وفيه تجوز. وفي الحديث: لما رأى الشمس قد وقبت قال: هذا حين حلها ، أي الوقت الذي يحل فيه أداؤها، يعني صلاة المغرب. الوقوب: الدخول في كل شيء، وقد تقدم. وقب القمر، وقوبا: دخل في الظل الصنوبري الذي يعتري منه الكسوف. ومنه على ما يؤخذ من حديث عائشة، رضي الله تعالى عنها، كما يأتي - وقوله عز وجل ومن شر غاسق إذا وقب روى عنها أنها قالت: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لما طلع القمر: هذا الغاسق إذا وقب، فتعوذي بالله من شره . أو معناه: أير بالخفض أي الذكر إذا قام. حكاه الإمام أبو حامد الغزالي، وغيره كالنقاش في تفسيره، وجماعة عن الإمام الحبر عبد الله بن عباس، رضي الله عنهما. وهذا من غرائب التفسير. وسيأتي للمصنف في غ س ق أيضا فيتحصل مما يفهم من عبارته، مما يناسب تفسير الآية - أقوال خمسة: أولها: الليل إذا أظلم، وهو قول الأكثر، قال الفراء: الليل إذا دخل في كل شيء وأظلم؛ ومثله قول عائشة. والثاني: القمر إذا غاب، وهو المفهوم من حديث عائشة الذي أخرجه النسائي وغيره. والثالث: الشمس إذا غربت. والرابع: أنه النهار إذا دخل في الليل، وهو قريب مما قبله. الخامس: الذكر إذا قام. ويستدرك عليه: الثريا إذا سقطت، لأن الأمراض والطواعين تهيج فيه. وورد في الحديث: أن الغاسق: النجم، وإذا أطلق فهو الثريا. قاله السهيلي وشيخه ابن العربي. والغاسق: الأسود من الحيات. ووقبه: ضربه، وينقلون في ذلك حكاية سمعتها عن غير واحد. وقيل: وقبه: انقلابه، وقيل: الغاسق: إبليس، ووقبه: وسوسته. قاله السهيلي، ونقله العلامة ابن جزي وغيره، قاله شيخنا. وأوقب الرجل: جاع. وعبارة الصحاح: أوقب القوم: جاعوا. أوقب الشيء إيقابا: أدخله في الوقبة، قاله الفراء. وفي بعض النسخ من الأمهات: في الوقب والميقب: الودعة، محركة، نقله الصاغاني. والوقبي، ككردي، وفي نسخة: بالضم، بدل قوله ككردي، وقيده الصاغاني بالفتح: المولع بصحب الأوقاب، وهم الحمقي. وفي كلام الأحنف بن قيس لبني تميم، وهو يوصيهم: تباذلوا تحابوا، وإياكم وحمية الأوقاب. أي الحمقى، حكاه أبو عمرو. وفي الأساس: وتقول العرب: تعوذوا بالله من حمية الأوقاب واللئام. والميقاب: الرجل الكثير الشرب للماء كذا في التكملة. وفي لسان العرب. للنبيذ. الميقاب: الامرأة الحمقاء، أو هي المحمقة، نقله الصاغاني وقيل: هي الواسعة الفرج. قال مبتكر الأعرابي: إنهم يسيرون سير الميقاب، وهو أن تواصل بين يوم وليلة. وبنو الميقاب: نسبوا إلى أمهم، يريدون به السب والوقوع. والقبة، كعدة: التي تكون في البطن شبه الفحث. والقبة: الإنفحة إذا عظمت من الشاة، وقال ابن الأعرابي: لا يكون ذلك في غير الشاء، وقد تقدم في ق ب ب. والوقيب: صوت يسمع من قنب الفرس، وهو وعاء قضيبه. وقب الفرس، يقب، وقبا، ووقيبا وقيل: هو صوت تقلقل جردان الفرس في قنبه، وهو الخضيعة أيضا ولا فعل لشيء من أصوات قنب الدابة إلا هذا، وسيأتي المزيد على ذلك في خ ص ع. والأوقاب: قماش البيت ومتاعه، مثل: البرمة، والرحيين، والعمد، كالأوغاب. والوقباء، بفتح فسكون
ممدودا: ع، رواه العمراني. وهو غير الذي يأتي فيما بعد. كذا في المعجم ويقصر، قال ابن منظور: والمد أعرف. وفي كتاب نصر: الوقباء: ماءة قريبة من الينسوعة، في مهب الشمال منها، عن يمين المصعد وسأتي بيان الينسوعة في محله. والوقبي محركة، كجمزي وبشكي، قال السكوني: ماء لبني مالك بن مازن بن مالك بن عمرو ابن تميم، لهم به حصن، وكانت لهم به وقائع مشهورة. وفي المراصد: لبني مالك، أي وهو ابن مازن، وأنشد الجوهري لأبي الغول الطهوي، إسلامي:: ع، رواه العمراني. وهو غير الذي يأتي فيما بعد. كذا في المعجم ويقصر، قال ابن منظور: والمد أعرف. وفي كتاب نصر: الوقباء: ماءة قريبة من الينسوعة، في مهب الشمال منها، عن يمين المصعد وسأتي بيان الينسوعة في محله. والوقبي محركة، كجمزي وبشكي، قال السكوني: ماء لبني مالك بن مازن بن مالك بن عمرو ابن تميم، لهم به حصن، وكانت لهم به وقائع مشهورة. وفي المراصد: لبني مالك، أي وهو ابن مازن، وأنشد الجوهري لأبي الغول الطهوي، إسلامي: هم منعوا حمى الوقبي بضرب يولف بين أشتات الـمـنـون ووجدت، في هامشه، ما نصه بخط أبي سهل: هكذا في الأصل بخط الجوهري، مسكن القاف، والذي أحفظه: الوقبي، بفتحها ووجد بخط أبي زكريا: في الأصل ساكنة القاف، وقد كتب عليها حاشية: هذا في كتابه، والصواب بفتح القاف. وأشار إليه ابن بري أيضا في حاشيته، وأنشد في المعجم: يا وقبي كم فيك من قتـيل قد مات أو ذي رمق قليل وهي على طريق المدينة من البصرة، يخرج منها إلى مياه يقال لها: القيصومة، وقنة، وحومانة الدراج. قال: والوقبي من الضجوع على ثلاثة أميال، وكان للعرب بها أيام بين مازن وبكر. انتهى. وذكر أوقب: ولاج في الهنات، نقله الصاغاني. وهو مأخوذ من تفسير القول الذي نقل عن النقاش. ومما يستدرك عليه: ركية وقباء: غاشرة الماء، عن ابن دريد. ووقبان، كسحبان، موضع، النقاب قال ياقوت: لما كان يوم شعب جبلة، ودخلت بنو عامر ومن معها الجبل كانت كبشة بنت عروة الرحال بن عتبة بن جعفر بن كلاب يومئذ حاملا بعامر بن الطفيل، فقالت: ويلكم، يا بني عامر، ارفعوني. والله إن في بطني لمعز بني عامر. فصفوا القسي على عواتقهم، ثم حملوها حتى بوؤوها القنة، فنة وقبان، فزعموا أنها ولدت عامرا يوم فرغ الناس من القتال. وفي تهذيب الأبنية، لابن القطاع وأوقب النخل: عفنت شماريخه. ووقب الرجل: غارت عيناه.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.240 harfوَقَبَ الظَّلَامُ
1 وَقَبَ الظَّلَامُ ذ The darkness came in upon the people. (S, K *.) ― -b2- So in the verse of the Kur. [cxiii. 3,] وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ And from the mischief of night when it cometh in upon men; (S;) [for other explanations see غَاسِقٌ in art. غسق.] ― -b3- وَقَبَتِ الشَّمْسُ, (inf. n. وَقْبٌ and وُقُوبٌ, K,) (tropical:) The sun set: (S, K:) entered its place [of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR837 harfوَقَبَ
وَقَبَ
a. [ يَقِبُ ] ( n. ac. وَقْب 1 ), Entered a cave.
b. Became eclipsed ( moon ).
c. Was sunken ( eye ).
d. [ 'Ala ], Overspread ( darkness ).
e. ( n. ac. وَقْب 1 , وُقُوْب 27 ), Set ( sun ); disappeared.
f. Came.
أَوْقَبَ
أَوْقَبَ IV ,
a. Was hungry.
b. Placed in a niche &c.
وَقْب
وَقْب 1 , ( pl. أَوْقَاْب 38 ),
a. Cavity; socket.
b. Cavern, cave.
c. Despicable.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.435 harfوقب
وَقَبَ - يَقِبُ
وَقَبَ - يَقِبُ + كائن + في شيء: يدخل وينتشر ويتغلغل بين أجزائه
﴿غاسق إذا وقب﴾: الغاسق: اسم فاعل " من " غَسَقَ - يَغْسَقُ ":كل أمر يؤدي إلى ظلمة وانعدام الضياء بشكل شديد
و ﴿غاسق إذا وقب﴾: الظلام الشديد إذا دخل وتغلغل وانتشر وغلب على الضياء فلا يظهر إلا ظلام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ
Oyuğa girdiBastırdığı zaman, karanlığın şerrinden,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غسق, دلس, ظلم, غور |
| Zıt Kök | بزغ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip gözden kaybolması; çukurlaşma |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığın, çöküntünün veya belirsizliğin bir oyuğu doldururcasına varlığın üzerine çöküp istila etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Çöküş ve süzülüş süreçlerinin varlık boşluklarına sirayet ederek algı ve savunma alanlarını görünmez kılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece gece oldu şeklinde takvimsel ve sıradan bir zaman geçişi sayılarak, derinleşen çöküş, kör nokta ve oyuğa sızma dinamizminin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Bir sınırda durdurma, baskılama, ağırlık verme veya bir kalıp içine hapsetme hareketi; وقت, وقد, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde görüldüğü üzere bir etkiyi sınırlandırma ve bir çerçeveye oturtma | ب | İçe alma, barınma ve kapalı alan bildiren harfin eklenmesiyle sınırlandırma hareketi, bir oyuğun, kovuğun veya derin çukurun içine girip orada kaybolma ve gizlenme anlamına özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıda olan bir unsuru içeriye bağlayan, bir durumu başka bir duruma eklemleyen tutunma ve yöneliş |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dar bir açıklık, yoğunlaşmış bir sınır çizgisi veya daralan bir menfezden geçme hareketi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir korunak, kapalı hacim, oyuk, çukur veya iç mekân |
| وقب | Bir açıklık veya sınırdan geçerek kapalı bir haznenin/oyuğun içine yerleşme ve orada kaybolma | Dışarıdaki varlığın veya etkinin daralan bir sınırdan geçip içteki oyuğa, çukura nüfuz ederek bütünüyle gizlenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kayada yağmur suyunun toplandığı doğal oyuk ve çukurluk; göz küresinin kafatasındaki yuvasına çekilip çukurlaşması (gözün çökmesi) ve bir şeyin oyuğa tam oturup kaybolması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde göz çukurunu ve yağdanlık oyuğunu tasvirde kullanılmıştır: في وقب خوصاء كوقب المدهن |
| Erken Arapça kullanım | Câbir b. Abdillâh’ın aktardığı Habat ordusu rivayetinde, kıyıya vuran dev deniz canlısının göz çukurundan kantarla yağ çıkarılışı anlatılırken göz yuvası için şu ibare geçmektedir: فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem rivayet külliyatı.
Sami etimolojik katman
Arapça وقب kökü, Sami dil ailesinde daralan bir boşluğa, çukura girme, çökme ve gizlenme semantik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Kökün birincil göstergesi taşta oluşan ve su biriktiren doğal hazne ile kafatasındaki göz yuvasıdır. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçasında çöküntü, yarıntı ve su çukuru göstergeleriyle örtüşürken, Kuzeybatı Sami dillerinde kök çoğunlukla oyuk ve delik açma veya çökme bildiren ikincil formlarla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada ise kök, hem morfolojik bir oyuğu (isim) hem de bir nesnenin veya gecenin bir oyuğa dolar gibi görünmez alana süzülüşünü (fiil) kuşatarak semantik derinleşme kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukur, oyuk, göz çukuru, karanlığın çökmesi | Kayadaki oyuktan (vakbe) gözün yuvasına batmasına, oradan da karanlığın boşlukları doldurup her şeyi örtmesine uzanan somut-soyut geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve Sami oyuk/çöküntü kökleri | Doğal yarıklar, çöküntü alanları ve içine sızılan su çukurları ile yapısal paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çukur ve sığınak kökleri | Hacimsel boşluk, oyuk içine girme ve görünmezleşme yönünde biçimsel benzerlikler | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı sözlükleri.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقب | Anlamlı | Oyuğa girmek, çökmek | Hedef köktür; gözün çukura kaçması veya karanlığın bir boşluğa dolar gibi istila etmesi | Kur'an'da geçer |
| وبق | Anlamlı | Helak olmak, hapsolmak | Kendi sınırları veya bir ceza çukuru içinde kalarak yok oluşa sürüklenmek | Kur'an'da geçer |
| قوب | Anlamlı | Kazmak, kabuğu delip çıkmak | Bir kabuğun veya zeminin delinerek içindekinin dışarı çıkması ya da bir oyuk açılması | Kur'an'da geçer |
| قبو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| بوق | Anlamlı | Aniden bastıran şiddetli yağmur, bela | Beklenmedik bir felaketin veya gürültülü bir hadisenin aniden boşalması | Kur'an'da geçmez |
| بقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kök sisteminde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقب | Merkez | Çöküntüye girmek, karanlığın süzülmesi | Bir oyuğu, çukuru doldururcasına sızıp orada görünmez ve korumasız hale gelme | Bir boşluğu istila ederek gözden kaybolma ve savunmayı düşürme |
| غسق | Komşu | Karanlığın yoğunlaşması | Kararmanın koyulaşarak ve sıvı gibi yayılarak akması | وقب çukura girişi ve süzülüşü, غسق ise koyuluğun taşmasını bildirir |
| دلس | Komşu | Alacakaranlık ve belirsizlik | Işık ile karanlığın birbirine karışarak görmeyi yanıltması | وقب bütünüyle çöküp görünmez kılarken دلس hile ve aldanış zeminini kurar |
| ظلم | Komşu | Işığın yokluğu, haksızlık | Işığın çekilmesi ve nesnelerin asıl yerinden kayması | ظلم genel karanlık durumu iken وقب bir boşluğa dalıp çökme fiilidir |
| غور | Komşu | Derine inip batmak | Suyun yerin dibine çekilmesi veya bir şeyin derine gömülmesi | وقب daha çok mevcut bir oyuğa yerleşmeyi, غور ise derinliğe kaybolmayı belirtir |
| بزغ | Zıt | Doğmak, yarıp fışkırmak | Işığın karanlığı yararak görünür hale gelmesi ve ufukta parlaması | وقب çöküp örtülmeyi ve oyukta kaybolmayı ifade ederken zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقب | Oyuğa girdi, çöktü | Bir nesnenin kovuğa girmesi, çukurlaşması ve karanlığın çökmesi | Kesin |
| Latince | Ingredi, occidere, labi | İçeri girmek, batmak, çökmek | Latince fiiller batış ve giriş hareketini verir ancak bir oyuğu doldurma somutluğunu tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | To sink into, to invade, to settle in a hollow | Oyuğa çökmek, sızmak, istila etmek | Boşluğa yerleşip örtme yönünü karşılar fakat Arapçadaki göz çukuru ve çöl kovuğu çağrışımı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Einsinken, einbrechen, sich senken | Çökmek, içeri sızmak, batmak | Karanlığın veya durumun ani ve derin çöküşünü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | S'enfoncer, s'engouffrer, s'obscurcir | Bir boşluğa dalmak, süzülüp çökmek | Bir dehlize girip kaybolma ve kararma hareketini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve modern karşılaştırmalı etimoloji leksikonları.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَقَبَ | Karanlığın veya çöküntünün bütün boşlukları doldurarak görünmezliğe ve savunmasızlığa sürüklemesi | Belirsizleşen tehlikelerin, görünmeyen tuzakların ve algı körlüğü yaratan çöküşlerin sığınma makamına arzı; Felak 113:3 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kötülük problemi ve sığınma (İstiazâ) | Şerrin ontolojik durumu ve insanın idrakini aşan örtük tehditlerin mahiyeti | Varlığın bilinemeyen, çukurlaşan ve algılanamayan alanlarından gelen zararın ilahi korumaya havalesi |
| Fıkıh | Gece vakti doğan haklar ve güvenlik sınırları | Karanlığın çökmesiyle oluşan kör noktalarda can ve mal emniyetinin fıkhî statüsü | Suç ve zararın gizlenme mekanizmalarının oluştuğu korumasız zaman dilimi |
| Tefsir | Felak Suresi 3. ayetinin tefsiri | Gâsık kelimesinin gece, ay veya batıp kaybolan bir varlık; vekaba kelimesinin ise girmek, çökmek veya tutulmak oluşu | Karanlığın veya karanlık getiren unsurun bir oyuğa dolar gibi bütünüyle egemen olması |
| Hadis | Sığınma duaları ve fitne tasvirleri | Gece bastırdığında cin ve şer odaklarının yayılmasına dair rivayetler | Duyu ve hareket menzilinin daraldığı tehlike eşiği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gayb ve şer tasavvuru | Görünmez kör noktalar | Bilinmeyen ve denetlenemeyen tehditlere karşı bilinci tahkim etme | İnsanın göremediği oyuklarda biriken şerlerin ancak Yaratıcıya sığınarak aşılabileceğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve algı sınırları | Epistemik boşluk | Bilginin yetersiz kaldığı karanlık ve örtülü alanları tanımlama | Veri akışının kesildiği, algının çukura düştüğü ve gözün seçemediği kriz anı | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve kriz yönetimi | Denetimsiz alanlar | Devlet veya toplum bünyesinde denetim dışı kalan hücre ve boşluklar | İktidarın ve hukukun nüfuz edemediği karanlık oyukların istikrarsızlık üretme riski | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve risk analizi | Ani çöküş ve daralma | Piyasada şeffaflığın kaybolduğu ve sermayenin görünmez boşluklara çekildiği kriz dönemi | Belirsizliğin derinleşmesiyle güven ortamının çökmesi ve iktisadi hareketin felç olması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyusu, yerçekimsel çöküş ve sinyal sönümlemesi | Bir parçacığın enerjisinin dar bir kuyuya düşerek hapsolması veya ışığın bir çöküntü alanında soğurularak yok olması hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve psikolojik depresif çöküş | Bireyin veya toplumun denetleyici bağlardan kopup savunmasız bir boşluğa, iletişimsizlik çukuruna gömülmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin sadece güneşin batıp havanın kararması gibi sıradan bir tabiat olayına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Her türlü varlığın, sistemin veya durumun çöküntüye uğraması, ömrünü tüketmesi, iç boşluklarına şer unsurlarının sızarak savunma mekanizmalarını felç etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği uyarının evrensel, psikolojik ve toplumsal derinliğinin yitirilerek, sığınma ameliyesinin sadece mekanik bir gece korkusuna hapsedilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket ve şer tasavvurunda sadece açık ve bariz saldırıları değil; varlığın gözeneklerine, kör noktalarına ve çöküntü alanlarına sızan görünmez tehditleri fark ettirdiği için temel bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Muavvizeteyn surelerinde, fitne ve kriz tasvirlerinde, insanın algı sınırlarının aşıldığı ve mutlak ilahi himayeye muhtaç olunan ayet bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün yalnızca görünen ve hesaplanabilir unsurlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; belirsizlik, sinsi süzülüş ve algı boşluklarının en büyük zaaf alanı olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin, gözün veya suyun bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip yerleşmesi, derinleşerek dışarıdan görünmez hale gelmesi.
- Soyut anlamKaranlığın, belirsizliğin ve tehdit unsurlarının varlığın boşluklarına süzülerek savunmayı felç etmesi ve idraki çöküntüye uğratması.
- Sistematik karşılıkGörünür sistem parametrelerinin çökerek yerini denetlenemeyen ve korumasız bırakan gizil bir kuyuya bırakması hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içinde gerçekleşen çöküş ve istila hacmini; incelenen varlık uzayını; sistemin aydınlık, görünürlük ve denetim potansiyelini ( ifadesi ise ışığın ve denetimin kaybolmasını); varlıktaki korumasız oyuk, çukur ve sınır boşluklarını; ise sürecin doğrudan bu boşluk ve menfezlerde etkinleştiğini belirten karakteristik fonksiyonu temsil eder. Denetim düştükçe karanlık ve tehlike oyuk uzaya dolarak varlığı görünmez bir krizle kuşatır.