وقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-ب1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وقبغسقوَقَبَشرر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

وقب

و - ق - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harf
القاف والباء و"وايء" معهما ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات. قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت. وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال: به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR454 harf
الوَقْبُ في الجبل: نُقرةٌ يجتمع فيها الماء. ووَقْبَةُ الثريد: أُنْقوعَته. ووَقْبُ العين: نَقْرَتُها. تقول: وَقَبَتْ عيناه: غارَتا. والوَقْبُ: الأحمق. مثل الوَغْبِ. ووَقَبَ الشيء يَقِبُ وَقوباً، أي دخل. تقول: وَقَبَتِ الشمسُ، إذا غابت ودخلت موضعها. ووقَبَ الظلامُ: دخلَ على الناس. ومنه قوله تعالى: "ومن شَرِّ غاسِقٍ إذا وَقَب". قال الحسن: إذا دخلَ على الناس. وأوقبت الشيءَ، إذا أدخلته في الوَقْبَةِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.223 harf
باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Maddenin bağlantısı

باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة ، ولكن يقال : مُقَبَّبة . وقال الليث : القَباءُ ممدود ، وثلاثةُ أُقْبِية . وقد تَقَبَّى الرجلُ : إذا لبس قَباءَه . وقُبا : قرية بالمدينة . ويقال : اللِّئام : قابياً وقابِعاً . ومنه قوله : بنو قابياً وبَنُو قَوْبَعَه والقَبَايَة : المَفازَة بلُغة حِمْيَر . وقال الرَّاجز : وما كان عَنْزٌ تَرْتَقِي بقَبايةٍ ثعلب عن ابن الأعرابي : القَبا : ضَرْبٌ من الشجر . والقَبَا : تقويسُ الشيء . وتَقبَّى الرجلُ فلاناً : إذا أتاه مِن قِبَل قَفَاه . وقال رؤبة : وإن تَقَبَّى أَنْبَتَ الأنايبا في أُمَّهاتِ الرأسِ هَمْزاً وَاقبَا شمر عن أبي عمرو : قَبَوْتُ الزَّعفَرانَ والعُصْفُر أقْبُوه قَبْواً ، أي : جَنَيْتُهُ . سَلَمة عن الفرَّاء : القابِيَة : المرأة التي تلقُطُ العُصْفُر . وقال شمر في قوله : مِنْ كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مَقَبِّي المقبِّي : الكثير الشحم . وأهل المدينة يقولون للضَّمة قَبْوَة . وقد قَبا الحَرفَ يَقْبُوه : إذا ضمَّه وكأنَّ القَباء مشتقٌّ منه . وقال اللِّحيانيّ : يقال : قَبِّ هذا الثوب تقبيةً ، أي : اقطعْ منه قَباء . وانقَبَى فلانٌ عنَّا انقِباءً : إذا استخفَى . وقال أبو تراب : سمِعتُ الجَعْفَرِيّ يقول : اعتبَيْتُ المتاعَ واقتبيتُه : إذا جمعته . وقد عَبَا الثيابَ يَعبَاها وقَباها يقباها . قلت : وهذا جائزٌ على لُغة مَن يَرَى تَليين الهمزة . بقي : قال الليث : تقول العرب : نشدتُك الله والبُقْيا ، وهي البقِيّة . أبو عُبَيدٍ عن الكسائيِّ قال : البَقْوَى والبُقْيا هي الإبقاء ، مِثل الرَّعْوَى ، والرُّعْيَا مِن الإرعاء على الشيء ، وهو الإبقاءُ عليه . العرب تقول للعدوّ إذا غلب : البقيَّة أي : أبقوا علينا ولا تستأصلونا . ومنه قول الأعشى : قالوا البقية والخطيّ تأخذهم وقوله : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ ) ( هود : 116 ) من دينٍ ، قومٌ لهم بقيّة : إذا كانت بهم مُسْكَة ، وفيهم خير . قال الأزهري : البقيّة : اسمٌ من الإبقاء ، كأنه أراد ، والله أعلم : فلولا كان من القرون قومٌ أُولوا إبقاءٍ على أنفسهم لتمسكهم بالدِّين المرضيّ . ونصب ) إِلاَّ قَلِيلاً ) ( هود : 116 ) لأنَّ المعنى في قوله ( فلولا ) : فما كان . ولأن انتصاب قليلاً على انقطاعٍ من الأول . وقال الفرّاء : قوله : ( بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ ) ( هود : 86 ) ، أي : ما أبقى لكم من الحلال خير لكم . قال : ويقال : مراقبة الله خير لكم . الليث : بَقِيَ الشيءُ يَبْقَى بقَاءً ، وهو ضِدُّ الفناء . ويقال : ما بقيَت منهم باقيةٌ ، ولا وَقاهم من اللهاِ وَاقية . وقال الله جلَّ وعزَّ : ( خَاوِيَةٍ فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ ) ( الحاقة : 8 ) . قال الفرّاء : يريد من بقاء ، ويقال : هل تَرى منهم باقياً ، كلُّ ذلك في العربيّة جائزٌ حَسَن . وقال الليث : الباقي حاصل الخراج ونحوِه . وفي لغة طيِّىء : بَقَى يبقَى ، وكذلك لُغَتُهم في كل ياءٍ انكسر ما قبلها ، يجعلونها ألفاً ساكنة نحوَ بَقِيَ ورَضِيَ وفَنِيَ . قال : واستَبْقَيْت فلاناً : إذا وَجَب عليه قَتْلٌ فعفوْتَ عنه . وإذا أعطيتَ شيئاً وحبستَ بعضَه قلت : استبقَيْتَ بعضَه . واسْتَبْقَيْتُ فلاناً في معنى العفو عن ذنبه ، واستِبقاء مودَّته . وقال النابغة : ولست بمستَبقٍ أخاً لا تلُمُّه على شَعَثٍ أيُّ الرجال المهذّبُ الأصمعيّ : المُبْقِيات من الخيل : التي تُبْقِي بعضَ جَرْيها تدَّخره . وقول الله : ( وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا ) ( الكهف : 46 ) ، هي : الصلوات الخمس . وقيل : الأعمالُ الصالحةُ كلُّها . بقا : في حديث معاذ بن جبل : ( بَقَيْنَا رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم ) في أشهر رمضان حتى خشينا فوت الفَلاح ) . قال أبو عبيد : قال الأحمر في قوله : بَقَيْنَا ، أي : انتظرْنا وتبصَّرْنَا . يقال منه : بقيْتُ الرجلَ أَبْقِيه بَقْياً . وأنشد الأحمر : فهنَّ يَعْلِكْنَ حدائداتها جُنْحَ النواصِي نحوَ أَلْوِياتِها كالطَّيْرِ تَبقى متداوماتِها يعني : تنظر إليها . وقال اللحيانيّ : بَقَيْتُه وبقَوْتُه : نظرْتُ إليه . وقال الزجاج في قوله جلّ وعزّ : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ ) ( هود : 116 ) ، معناه : أُولوا تمييز . قال : ويجوز أولوا بقيّة : أُولوا طاعة . قال : ومعنى البقية إذا قلتَ في فلانٍ بقيّة ، معناه : فيه فضلٌ فيما يُمْدَح به ، وجمعُ البقيَّة بَقَايا . بوق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ليس بمؤمنٍ من لا يأمَن جارُه بَوائقَه ) . قال أبو عبيد : قال الكسائي وغيره : بوائقه غوائله وشرّه . ويقال للداهية والبليَّة تنزل بالقوم : أصابتهم بائقة . وفي حديث آخر : ( اللهمَّ إنِّي أعوذُ بك مِن بَوائق الدهر ) . قال الكسائي : يقال : باقَتهم البائقة فهي تَبُوقُهم بَوْقاً ، ومثله فقَرَتْهم الفاقرة . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : باقَ : إذ هَجَم على قومٍ بغير إذنهم . وباق : إذا كذب . وباقَ : إذا جاء بالشَّرّ والخُصومات . أبو عبيد عن الأصمعيّ : أصابتْنا بُوقةٌ منكَرة وبوق ، وهي دُفْعةٌ من المطر انبعجتْ ضَرْبةً . وقال رؤبة : نَضّاح البُوَقْ ويقال : هي جمع بُوقة مِثل أُوقةٍ وأُوَق . وقال الليث : البُوقة : شجرةٌ مِن دِقّ الشَّجر ، شديدة الالتواء . قال : ويقال : أصابَهمْ بَوْقٌ من المطر ، وهو كَثْرته . قال : والبُوقُ شِبه منقافٍ مُلْتوِي الخَرْق ، وربّما نَفخ فيه الطَّحان فيَعلو صوْته فيُعلَم المرادُ به . ويقال للإنسان الذي لا يكتم سرَّه : إنّما هو بُوق . أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البُوق : الباطل . وأنشد : إلا الذي نطقوا بُوقا وقال شمر : البُوق : شيء يُنفَخ فيه . قال : ولم أسمع البُوق في الباطل إلاَّ هنا ، وأنكر بيت حسان فلم يعرفه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ يقال : باقَ يَبوق بَوْقاً : إذا تَعَدَّى على إنسان . وباقَ يَبُوقُ بَوْقاً : إذ جاء بالبُوق ، وهو الكذب السُّماق . قلت : وهذا يدلّ على أنَّ الباطل يسمَّى بُوقاً . قوب : قال الليث : القَوْب : أن تُقوِّب أرضاً أو حُفْرةً شِبْه التقوير . تقول : قُبْتُها فانقابت . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : قاب الرجلُ : إذا قَرُب ، وقابَ : إذا تَقوَّب جِلدُه ، وقاب يَقوبُ قَوْباً : إذا هَرَب . وقال الليث : الجَرَبُ يُقوِّب جِلد البعير فتَرى فيه قُوَباً قد انحردتْ مِن الوَبَر ، ولذلك سمِّيت القُوبَاء التي تخرج في جِلد الإنسان فتُداوى بالرِّيق ، وأنشد : يا عَجَبَاً لهذه الفَلِيقَهْ هل ينفعنَّ القُوَباءَ الرِّيقَه ابن السكيت : رجلٌ قُوَبة : ثابت الدار مقيم . سلمة عن الفراء قال : القُوبا مؤنَّث وتذكّر ، وتُحرَّك وتُسكّن ، فيقال : هذه قُوَباءُ فلا تُصرَف في معرفة ولا نكرة ، وتُلحَق بباب فُقَهاء وهو نادر ، وتقول في التخفيف هذه قُوبى فلا تصرف في المعرفة وتصرف في النكرة ، وتقول : هذه قُوباء فتصرف في المعرفة والنكرة وتُلحق بباب طُومار . وأنشد : به عَرَصاتُ الحَيِّ قَوَّبْن مَتنَه وجَرَّدَ أثباجَ الجراثيم حاطبُه قوّبنَ متنَه ، أي : أثّرن فيه بمَوْطئهم ومَحَلِّهم . وقال العجّاج : مِن عَرَصات الحيِّ أمْسَتْ قُوَبا أي : أمست مقوَّبة . وقال الله جل وعزّ : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ) ( النجم : 9 ) ، قال مُقاتل : لكلَ قابان ، وهما ما بين المَقْبِض والسّية . وقال الحسن : ( فَكَانَ قَابَ ( ، أي : طول قوسين . وقال الفراء : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ( ، أي : قدر قوسين عربيَّتين ، ونحو ذلك قال الزجاج . وقال ابن الأعرابي : القُوبيُّ : المُولع بأكل الأقواب وهي الفراخ . وقال الفراء : القائبة : البيضة ، والقوب : الفرخ . وقال الكميت : لهنَّ وللمشيب ومَن عَلاهُ من الأمثال قائبة وقوبُ شبه مزايلة النساءِ من الشيوخ بخروج القوب ، وهو الفَرْخُ ، من القائبة ، وهي البَيضة . فيقول : لا يرجعن إلى الشيخ كما لا يرجع الفرخ إلى البيضة . ونهى عمر عن التمتع بالعمرة إلى الحج وقال : ( إنكم إن اعتمرتم في شَهر الحج رأيتموها جازيةً مِن حجِّكم وعمرتكم ، فقَرعَ موضعُ الحج سائر السنَة ، وكانت قائبة قَوبٍ ) . ضَرَب عمر هذا مثلاً لخلاء مكّة من المعتمرين سائر السنة ، أراد أن تكون مكةُ معمورةً بالمعتمرين في غير شهور الحج . ويقال : قُبتُ البيضَة أقُوبُها قَوْباً فانقابت انقياباً . قلت : وقيل للبيضة قائبة ، وهي مَقُوبة لأنّهم أرادوا أنها ذاتُ قُوب ، أي : ذاتُ فَرْخ . ويقال لها قاوبة : إذا خَرج منها الفَرْخ ، والفَرْخ الخارج منها يقال له قُوبٌ وقُوبيٌّ . وقال الكميت : وأفرَخَ مِن بَيض الأنُوقِ مَقُوبُها ويقال : انقابَ المكان وتقوَّب : إذا جُرِّد فيه مواضعُ من الشّجر والكلأ . وقال الفرّاء : هي القِبة للفَحِث . وفي ( نوادر الأعراب ) : قِبَّة الساق : عَضَلتها . وتقوّبت البيضة : إذا انفلقت عن فرخها . يقال : انقضت قائبة من قُوبها ، وانقضى قوبيٌّ من قائبة . معناه : أنّ الفرخ إذا فارق بيضتَه لم يَعُد إليها . وقال الكميت : فقائبةٌ ما نحن يوماً وأنتم بني مالك إن لم تفيئوا وقوبها يعاتبهم على تحوُّلهم بنسبهم إلى اليمن . يقول : إن لم ترجعوا إلى نسبكم لم تعودوا إليه أبداً فكانت بليّة ما بيننا وبينكم . وقال شمر : قِيبت البيضةُ ، فهي مقوبةٌ : إذا خرجَ فرخها . ويقال : قابة وقوب ، بمعنى قائبة وقوب . ابن هانىء : القوب : قِشر البيض . وقال الكميت يصف بيض النعام : إلى توائم أصغى من أجنّتها وساوسَ عنها قابت القُوَبُ أصغَى من أجنّتها ، يقول : لما تحرَّك الولدُ في البيض تسمَّعَ إلى وسواس . جعل تلك وسوسةً . قال : وقابت : تفلَّقَت . والقوب : البيضة . قأب : أبو عبيد عن الفراء : قَئِب وصئِب وذَبحَ : إذا أكثر من شرب الماء . وقال أبو زيد : قَئبْتُ مِن الشراب أقَأَب قأباً : إذا شرِبتَ منه . وقال الليث : قئبت من الشراب أقأبُ ، وقأبْتُ لغة : إذا امتلأتَ منه . أبو عبيد عن الأمويّ : قأبتُ الطعام : أكلته وكذلك دأثْتُه . وقال غيره : يقال : إناء قَوأبٌ وقوأبيٌّ كثير الأخْذ للماء . وأنشد : مدٌّ من المِداد قوأَبيُّ وقال شمر : القوأبيّ : الكثير الأخذ . وقب : الليث : الوَقْب : كلُّ قَلْت أو حُفْرة كقَلْتٍ في فهرٍ وكوقْب المُدْهُنة . ووَقْبةُ الثّريد : أُنقوعتُه . وأنشد : في وَقْبِ خَوْصاء كوقْبِ المُدْهُنِ أبو عبيد عن أبي زيد : الوَقيت : صوتٌ يخرج من قُنْب الفَرس ، وهو وِعاء قضيبه ، وقد وقَب يَقب . وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا ) ( الفلق : 3 ) ، الغاسق : اللَّيل . إذا وَقَب : إذا دخلَ في كلّ شيء أو ظلم . ورُوِي عن عائشة أنها قالت : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لما طلع القمَر : ( هذا الغاسق إذا وَقَبَ فتعوَّذي بالله من شرّه ) . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأوقاب : قماش البيت . والوَقْب : الرجل الأحمق ، وجمعُه أوقاب . والأوقاب : الكِوَى ، واحدها وَقب . قال : والوُقبيّ : المولَعُ بصحة الأوقاب ، وهم الحَمقى . والمنقاب : الرجل الكثير الشُّرب للنَّبيذ . وقال الفراء : الإيقاب : إدخال الشيء في الوَقْبة . وأنشد غيره : أبني لُبَيْنَى إنّ أمَّكُمُ أمَةٌ وإنَّ أباكُمَّ وَقْبُ وقال مبتكرٌ الأعرابيّ فيما رَوى أبو تراب عنه : إنهم يسيرون سَيْر الميقاب ، وهو أن يُواصلوا بين يومٍ وليلة . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : الميقَب : الوَدَعة . وبق : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ) ( الكهف : 52 ) ، يقول : جعلْنا تَواصُلهم في الدُّنيا مَوْبِقاً ، أي : مَهْلَكاً لهم في الآخرة . وقال ابن الأعرابي : جعلنا بينهم موبقاً ، أي : حاجزاً . قال : وكلُّ حاجزٍ بين شيئين فهو مَوْبق . وقال أبو عبيدة : الموبق : الموعد في قوله : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ( ، واحتجّ بقوله : وجادَ شَرَوْرَى والسِّتَار فلم يَدعْ بعاراً له والواديين بموبقِ يعني بموعد . وقال الفراء : يقال : أوبقتْ فلاناً ذُنوبُه ، أي : أهلكتْه فَوَبِقَ يَوْبقُ وَبقاً ومَوْبِقاً : إذا هَلَك . قال : وحَكى الكسائي : وَبقَ يَبِق وُبُوقاً . وفي ( نوادر الأعراب ) : وبقت الإبل في الطِّين : إذا وَحِلَتْ فنشبتْ فيه . ووَبق في ذَنْبه : إذا نَشِب فيه فلم يتخلّصْ منه . وقال الله جل وعزّ : ( شَكُورٍ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍ ) ( الشورى : 34 ) ، أي يحبسهنّ ، يعني الفُلْك ورُكبانها ، فيهلكوا غرقاً . أبق : قال الليث : الأبَق : القُنب ، ومنه قول زهير : قد أحكِمَتْ حَكماتِ القِدّ والأبَقا وقال الليث : الإباقُ : ذَهاب العبد من خَوْف ولا كد عمل . قال : وهكذا الحكمْ فيه أن يُرَد ، فإذا كان من كَدّ عملٍ أو خوف لم يُرَدّ . قلتُ : الإباق : هَرَب العبد من سيّده . وقال الله جل وعز في قصة يونس عليه السلام حين نَدَّ في الأرض مغاضباً لقومه : ( لله ) لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَى ) ( الصافات : 140 ) . أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنّه أنشده : ألاَ قالت بَهانِ ولم تَأَبَّقْ نَعِمْتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ قال : لم تأَبقْ ، أي : تَأَثمْ من مَقالتها . وقال غيره : لم تأبقْ ، أي : لم تأنفْ . ويقال : أبَق العبدُ يأَبقُ إباقاً فهو آبِق ، وجمعُه أبَّاق .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf
- الوقب كالنقرة في الشيء، ووقب: إذا دخل في وقب ومنه وقبت الشمس: غابت. قال تعالى: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3] والإيقاب: تغييبه، والوقيب: صوت قنب (قنب الفرس: وعاء قضيبه) الدابة، وقببه، وقبه (يقال قبه يقبه قبا، واقتبه: قطعه. اللسان (قبب) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR268 harf
و ق ب وقب اليل وظلام واقب‏.‏ ووقبت الشمس‏:‏ وجبت‏.‏ ووقبت عيناه‏:‏ غارتا‏.‏ وشربت من الوقب وهو القلت‏.‏ وحبذا وقبة الثريد‏.‏ وسمعت وقيب الفرس ووعيقه وهو صوت قنبه‏.‏ وتقول العرب‏:‏ تعوذوا بالله من حميّة الأوقاب واللئام الوقب‏:‏ الأحمق‏.‏ وامرأ ميقاب‏:‏ محماق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.992 harf
الأَوْقابُ: الكُوَى، واحدُها وَقْبٌ. والوَقْبُ في الجبَل: نُقْرة يجتمع فيها الماء. والوَقْبةُ: كُوَّة عظيمة فيها ظِلٌّ. والوَقْبُ والوَقْبةُ: نَقْرٌ في الصَّخْرة يجتمع فيه الماءُ؛ وقيل: هي نحوُ البئر في الصَّفَا، تكون قامة أَو قامتين، يَسْتَنْقِـع فيها ماءُ السماء. وكلُّ نَقْرٍ في الجَسدِ: وَقْبٌ، كنَقْرِ العين والكَتِفِ. ووَقْبُ العَيْن: نُقْرَتُها؛ تقول: وَقَبَتْ عَيْناه، غارَتَا. وفي حديث
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR106 harf
* و ق ب * * وَقَبَ * دخل وبابه وعد ومنه وقب الظلام أي دخل على الناس قال الله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.113 harf
الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.240 harf
وَقَبَ الظَّلَامُ 1 وَقَبَ الظَّلَامُ ذ The darkness came in upon the people. (S, K *.) ― -b2- So in the verse of the Kur. [cxiii. 3,] وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ And from the mischief of night when it cometh in upon men; (S;) [for other explanations see غَاسِقٌ in art. غسق.] ― -b3- وَقَبَتِ الشَّمْسُ, (inf. n. وَقْبٌ and وُقُوبٌ, K,) (tropical:) The sun set: (S, K:) entered its place [of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR837 harf
وَقَبَ وَقَبَ a. [ يَقِبُ ] ( n. ac. وَقْب 1 ), Entered a cave. b. Became eclipsed ( moon ). c. Was sunken ( eye ). d. [ 'Ala ], Overspread ( darkness ). e. ( n. ac. وَقْب 1 , وُقُوْب 27 ), Set ( sun ); disappeared. f. Came. أَوْقَبَ أَوْقَبَ IV , a. Was hungry. b. Placed in a niche &c. وَقْب وَقْب 1 , ( pl. أَوْقَاْب 38 ), a. Cavity; socket. b. Cavern, cave. c. Despicable.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.435 harf
وقب وَقَبَ - يَقِبُ وَقَبَ - يَقِبُ + كائن + في شيء: يدخل وينتشر ويتغلغل بين أجزائه ﴿غاسق إذا وقب﴾: الغاسق: اسم فاعل " من " غَسَقَ - يَغْسَقُ ":كل أمر يؤدي إلى ظلمة وانعدام الضياء بشكل شديد و ﴿غاسق إذا وقب﴾: الظلام الشديد إذا دخل وتغلغل وانتشر وغلب على الضياء فلا يظهر إلا ظلام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غسق

    1 ortak ayet · Ğasak, Kanlı irin demektir

  2. شرر

    1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ

    Oyuğa girdiBastırdığı zaman, karanlığın şerrinden,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقب
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerغسق, دلس, ظلم, غور
Zıt Kökبزغ
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip gözden kaybolması; çukurlaşma
Çekirdek Özet 2Karanlığın, çöküntünün veya belirsizliğin bir oyuğu doldururcasına varlığın üzerine çöküp istila etmesi
Çekirdek Özet 3Çöküş ve süzülüş süreçlerinin varlık boşluklarına sirayet ederek algı ve savunma alanlarını görünmez kılması
Kritik Hata RiskiKökün sadece gece oldu şeklinde takvimsel ve sıradan bir zaman geçişi sayılarak, derinleşen çöküş, kör nokta ve oyuğa sızma dinamizminin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBir sınırda durdurma, baskılama, ağırlık verme veya bir kalıp içine hapsetme hareketi; وقت, وقد, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde görüldüğü üzere bir etkiyi sınırlandırma ve bir çerçeveye oturtmaبİçe alma, barınma ve kapalı alan bildiren harfin eklenmesiyle sınırlandırma hareketi, bir oyuğun, kovuğun veya derin çukurun içine girip orada kaybolma ve gizlenme anlamına özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDışarıda olan bir unsuru içeriye bağlayan, bir durumu başka bir duruma eklemleyen tutunma ve yöneliş
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırDar bir açıklık, yoğunlaşmış bir sınır çizgisi veya daralan bir menfezden geçme hareketi
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir korunak, kapalı hacim, oyuk, çukur veya iç mekân
وقبBir açıklık veya sınırdan geçerek kapalı bir haznenin/oyuğun içine yerleşme ve orada kaybolmaDışarıdaki varlığın veya etkinin daralan bir sınırdan geçip içteki oyuğa, çukura nüfuz ederek bütünüyle gizlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKayada yağmur suyunun toplandığı doğal oyuk ve çukurluk; göz küresinin kafatasındaki yuvasına çekilip çukurlaşması (gözün çökmesi) ve bir şeyin oyuğa tam oturup kaybolması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde göz çukurunu ve yağdanlık oyuğunu tasvirde kullanılmıştır: في وقب خوصاء كوقب المدهن
Erken Arapça kullanımCâbir b. Abdillâh’ın aktardığı Habat ordusu rivayetinde, kıyıya vuran dev deniz canlısının göz çukurundan kantarla yağ çıkarılışı anlatılırken göz yuvası için şu ibare geçmektedir: فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem rivayet külliyatı.

Sami etimolojik katman

Arapça وقب kökü, Sami dil ailesinde daralan bir boşluğa, çukura girme, çökme ve gizlenme semantik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Kökün birincil göstergesi taşta oluşan ve su biriktiren doğal hazne ile kafatasındaki göz yuvasıdır. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçasında çöküntü, yarıntı ve su çukuru göstergeleriyle örtüşürken, Kuzeybatı Sami dillerinde kök çoğunlukla oyuk ve delik açma veya çökme bildiren ikincil formlarla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada ise kök, hem morfolojik bir oyuğu (isim) hem de bir nesnenin veya gecenin bir oyuğa dolar gibi görünmez alana süzülüşünü (fiil) kuşatarak semantik derinleşme kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇukur, oyuk, göz çukuru, karanlığın çökmesiKayadaki oyuktan (vakbe) gözün yuvasına batmasına, oradan da karanlığın boşlukları doldurup her şeyi örtmesine uzanan somut-soyut geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapçası ve Sami oyuk/çöküntü kökleriDoğal yarıklar, çöküntü alanları ve içine sızılan su çukurları ile yapısal paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çukur ve sığınak kökleriHacimsel boşluk, oyuk içine girme ve görünmezleşme yönünde biçimsel benzerliklerMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı sözlükleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقبAnlamlıOyuğa girmek, çökmekHedef köktür; gözün çukura kaçması veya karanlığın bir boşluğa dolar gibi istila etmesiKur'an'da geçer
وبقAnlamlıHelak olmak, hapsolmakKendi sınırları veya bir ceza çukuru içinde kalarak yok oluşa sürüklenmekKur'an'da geçer
قوبAnlamlıKazmak, kabuğu delip çıkmakBir kabuğun veya zeminin delinerek içindekinin dışarı çıkması ya da bir oyuk açılmasıKur'an'da geçer
قبوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
بوقAnlamlıAniden bastıran şiddetli yağmur, belaBeklenmedik bir felaketin veya gürültülü bir hadisenin aniden boşalmasıKur'an'da geçmez
بقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik kök sisteminde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقبMerkezÇöküntüye girmek, karanlığın süzülmesiBir oyuğu, çukuru doldururcasına sızıp orada görünmez ve korumasız hale gelmeBir boşluğu istila ederek gözden kaybolma ve savunmayı düşürme
غسقKomşuKaranlığın yoğunlaşmasıKararmanın koyulaşarak ve sıvı gibi yayılarak akmasıوقب çukura girişi ve süzülüşü, غسق ise koyuluğun taşmasını bildirir
دلسKomşuAlacakaranlık ve belirsizlikIşık ile karanlığın birbirine karışarak görmeyi yanıltmasıوقب bütünüyle çöküp görünmez kılarken دلس hile ve aldanış zeminini kurar
ظلمKomşuIşığın yokluğu, haksızlıkIşığın çekilmesi ve nesnelerin asıl yerinden kaymasıظلم genel karanlık durumu iken وقب bir boşluğa dalıp çökme fiilidir
غورKomşuDerine inip batmakSuyun yerin dibine çekilmesi veya bir şeyin derine gömülmesiوقب daha çok mevcut bir oyuğa yerleşmeyi, غور ise derinliğe kaybolmayı belirtir
بزغZıtDoğmak, yarıp fışkırmakIşığın karanlığı yararak görünür hale gelmesi ve ufukta parlamasıوقب çöküp örtülmeyi ve oyukta kaybolmayı ifade ederken zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقبOyuğa girdi, çöktüBir nesnenin kovuğa girmesi, çukurlaşması ve karanlığın çökmesiKesin
LatinceIngredi, occidere, labiİçeri girmek, batmak, çökmekLatince fiiller batış ve giriş hareketini verir ancak bir oyuğu doldurma somutluğunu tam taşımazGüçlü
İngilizceTo sink into, to invade, to settle in a hollowOyuğa çökmek, sızmak, istila etmekBoşluğa yerleşip örtme yönünü karşılar fakat Arapçadaki göz çukuru ve çöl kovuğu çağrışımı eksik kalırGüçlü
AlmancaEinsinken, einbrechen, sich senkenÇökmek, içeri sızmak, batmakKaranlığın veya durumun ani ve derin çöküşünü ifade ederGüçlü
FransızcaS'enfoncer, s'engouffrer, s'obscurcirBir boşluğa dalmak, süzülüp çökmekBir dehlize girip kaybolma ve kararma hareketini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve modern karşılaştırmalı etimoloji leksikonları.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَقَبَKaranlığın veya çöküntünün bütün boşlukları doldurarak görünmezliğe ve savunmasızlığa sürüklemesiBelirsizleşen tehlikelerin, görünmeyen tuzakların ve algı körlüğü yaratan çöküşlerin sığınma makamına arzı; Felak 113:3

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKötülük problemi ve sığınma (İstiazâ)Şerrin ontolojik durumu ve insanın idrakini aşan örtük tehditlerin mahiyetiVarlığın bilinemeyen, çukurlaşan ve algılanamayan alanlarından gelen zararın ilahi korumaya havalesi
FıkıhGece vakti doğan haklar ve güvenlik sınırlarıKaranlığın çökmesiyle oluşan kör noktalarda can ve mal emniyetinin fıkhî statüsüSuç ve zararın gizlenme mekanizmalarının oluştuğu korumasız zaman dilimi
TefsirFelak Suresi 3. ayetinin tefsiriGâsık kelimesinin gece, ay veya batıp kaybolan bir varlık; vekaba kelimesinin ise girmek, çökmek veya tutulmak oluşuKaranlığın veya karanlık getiren unsurun bir oyuğa dolar gibi bütünüyle egemen olması
HadisSığınma duaları ve fitne tasvirleriGece bastırdığında cin ve şer odaklarının yayılmasına dair rivayetlerDuyu ve hareket menzilinin daraldığı tehlike eşiği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayb ve şer tasavvuruGörünmez kör noktalarBilinmeyen ve denetlenemeyen tehditlere karşı bilinci tahkim etmeİnsanın göremediği oyuklarda biriken şerlerin ancak Yaratıcıya sığınarak aşılabileceğini gösterirKesin
İlmiBilgi felsefesi ve algı sınırlarıEpistemik boşlukBilginin yetersiz kaldığı karanlık ve örtülü alanları tanımlamaVeri akışının kesildiği, algının çukura düştüğü ve gözün seçemediği kriz anıGüçlü
SiyasiGüvenlik ve kriz yönetimiDenetimsiz alanlarDevlet veya toplum bünyesinde denetim dışı kalan hücre ve boşluklarİktidarın ve hukukun nüfuz edemediği karanlık oyukların istikrarsızlık üretme riskiGüçlü
İktisadiPiyasa ve risk analiziAni çöküş ve daralmaPiyasada şeffaflığın kaybolduğu ve sermayenin görünmez boşluklara çekildiği kriz dönemiBelirsizliğin derinleşmesiyle güven ortamının çökmesi ve iktisadi hareketin felç olmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyusu, yerçekimsel çöküş ve sinyal sönümlemesiBir parçacığın enerjisinin dar bir kuyuya düşerek hapsolması veya ışığın bir çöküntü alanında soğurularak yok olması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve psikolojik depresif çöküşBireyin veya toplumun denetleyici bağlardan kopup savunmasız bir boşluğa, iletişimsizlik çukuruna gömülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece güneşin batıp havanın kararması gibi sıradan bir tabiat olayına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamHer türlü varlığın, sistemin veya durumun çöküntüye uğraması, ömrünü tüketmesi, iç boşluklarına şer unsurlarının sızarak savunma mekanizmalarını felç etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin getirdiği uyarının evrensel, psikolojik ve toplumsal derinliğinin yitirilerek, sığınma ameliyesinin sadece mekanik bir gece korkusuna hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın felaket ve şer tasavvurunda sadece açık ve bariz saldırıları değil; varlığın gözeneklerine, kör noktalarına ve çöküntü alanlarına sızan görünmez tehditleri fark ettirdiği için temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Muavvizeteyn surelerinde, fitne ve kriz tasvirlerinde, insanın algı sınırlarının aşıldığı ve mutlak ilahi himayeye muhtaç olunan ayet bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün yalnızca görünen ve hesaplanabilir unsurlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; belirsizlik, sinsi süzülüş ve algı boşluklarının en büyük zaaf alanı olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, gözün veya suyun bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip yerleşmesi, derinleşerek dışarıdan görünmez hale gelmesi.
  • Soyut anlamKaranlığın, belirsizliğin ve tehdit unsurlarının varlığın boşluklarına süzülerek savunmayı felç etmesi ve idraki çöküntüye uğratması.
  • Sistematik karşılıkGörünür sistem parametrelerinin çökerek yerini denetlenemeyen ve korumasız bırakan gizil bir kuyuya bırakması hali.
  • LaTeX modeliV(t)=∫Ω(1−Φ(x,t))⋅δ(x∈H) dx
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) zaman içinde gerçekleşen çöküş ve istila hacmini; Ω incelenen varlık uzayını; Φ(x,t) sistemin aydınlık, görünürlük ve denetim potansiyelini (1−Φ ifadesi ise ışığın ve denetimin kaybolmasını); H varlıktaki korumasız oyuk, çukur ve sınır boşluklarını; δ(x∈H) ise sürecin doğrudan bu boşluk ve menfezlerde etkinleştiğini belirten karakteristik fonksiyonu temsil eder. Denetim düştükçe karanlık ve tehlike oyuk uzaya dolarak varlığı görünmez bir krizle kuşatır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و