وقد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-د10 sîga, 92 mücavir kök, 11 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَقُودُأَوْقَدُواالْمُوقَدَةُوقدنوريُوقَدُاسْتَوْقَدَفَأَوْقِدْضوأمثلالْوَقُودِأنسزبدصرح

KökSîga 10Ayet 11Sure 10Mücavir 92

▶ Ağı aç (3B)

وقد

و - ق - د

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 10 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onun yakıtı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.972 harf
القاف والدال و"وايء" معهما ق د و، ق د ي، ق د أ، ق ي د، ق و د، د ق ي، و ق د، و د ق مستعملات قدو: قدي: القَدوُ: الأصل الذي انشعب منه الاقتداء، وبعض يكسر فيقول: قِدْوة أي به يُقْتَدَى، قال الكميت: والجود من راحتـيك قِـدوتـهُ وكان حذواً في الشعر والخطب ومر فلان يتقدى بفرسه أي يلزم به سنن السيرة. وتَقَدَّيتُ على دابتي، ويجوز في الشعر: تَقْدو به دابته. وقِدَى رمح أي قَدْر رمح، مقصور، وقَيْدَ رمح،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR348 harf
وَقَدَتِ النارُ تَقِدُ وُقوداً بالضم، ووَقْداً وقِدَةً، ووَقَداً، ووَقَداناً، أي توَقَّدَتْ. وأوْقَدْتُها أنا، واسْتَوْقَدْتُها أيضاً. والاتِّقادُ: مثل التَوَقُّدِ. والوَقودُ بالفتح: الحَطَبُ، وبالضم الاتِّقادُ. قال يعقوب: وقرئ: "النَّارِ ذاتِ الوُقودِ". والموضع مَوْقِدٌ. والنارُ مُوقَدَةٌ. والوَقْدَةُ: أشدُّ من الحرِّ، وهي عشرة أيام أو نصفُ شهر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.687 harf
ق د ( وايء ) قود ، قيد ، قدا ، وقد ، ودق ، دوق ، دقي . قدا : قال الليث : القَدْو : أصل البناء الذي ينْشعِب منه تصريف الاقتداء . ويقال : قِدْوُه وقُدوة لما يُقتَدَى به . قال أبو بكر : القِدَى : جمع قِدْوة يكتب بالياء . اللِّحياني عن الكسائيَّ يقال : لي بك قُدْوة وقِدوَة وقِدَة . ومثله حَظِيَ فلانٌ حِظْوَة وحُظْوة وحِظَةً ، ودارِي حِذْوَةِ دارك وحُذْوة وحِذَتُه . وقال أبو زيد : يقال : قداً وأقداءٌ
Maddenin bağlantısı

ق د ( وايء ) قود ، قيد ، قدا ، وقد ، ودق ، دوق ، دقي . قدا : قال الليث : القَدْو : أصل البناء الذي ينْشعِب منه تصريف الاقتداء . ويقال : قِدْوُه وقُدوة لما يُقتَدَى به . قال أبو بكر : القِدَى : جمع قِدْوة يكتب بالياء . اللِّحياني عن الكسائيَّ يقال : لي بك قُدْوة وقِدوَة وقِدَة . ومثله حَظِيَ فلانٌ حِظْوَة وحُظْوة وحِظَةً ، ودارِي حِذْوَةِ دارك وحُذْوة وحِذَتُه . وقال أبو زيد : يقال : قداً وأقداءٌ ، وهم الناسُ يتساقطون بالبلد فيقيمون به ويَهدَءون . ثعلب عن ابن الأعرابي : القَدْوُ : القُدوم مِن السَّفَر . والقَدْوُ بالقُرْب . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أقدى : إذا استَوَى في طريق الدِين . وأَقدَى أيضاً : إذا أسَنَّ وبلغ الموت . عمرو عن أبيه أقْدى : إذا قَدِم من سَفَر وأقدَى : إذا استقام في الخبر . وقال الليث : يقال : مَرّ بي يتقَدَّى به فَرَسُه ، أي : يَلزَم به سَنن السِّيرة . وتقدَّيتُ على دابّتي . ويجوز في الشِّعر : يَقْدُو به فرسُه . أبو عبيد عن أبي زيد قال : أتتْنا قاديةٌ مِن الناس ، وهم أوّل من يَطرأُ عليك . وقد قَدَتْ فهي تَقْدِي قَدْياً . قال : وقال أبو عمرو قاذية بالذال . والمحفوظ ما قال بالدال . أبو زيد . وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : إذا كان الطَّبيخ طيّب الريح قلتَ قَدِيَ يَقدَى قَدًى وقَداةَ وقَداوَةً . وقال الفراء : ذهبت قَداوَة الطعام : إذا أتى عليه وقتٌ يتغيّر فيه طعمه ورِيحه وطيبُه . وقال أبو عمرو : قَدّاهُ بالطِّيب تقديةً : إذا خلط العُودَ بالعنبر والمسكِ ثمَّ جمَّرهم به . أبو عبيد عن الفراء قال : القَدْيان والذَّمَيان : الإسراع . يقال منه : قَدَى يَقْدِي ، وذَمى يَذْمِي . الأصمعي : بيني وبينة قِدَى قوس وقِيدُ قوس وقادُ قوس . وأنشد الأصمعيّ : ولكنَّ إقدامي إذا الخيلُ أحجمتْ وصَبْري إذا ما الموتُ كانَ قِدَى الشِبْرِ وقال الآخر : وإني إذا ما الموتُ لم يك دونَه قِدَى الشِّبْر أحْمِي الأنفَ أن أتأخّرا قلتُ : قِدَى وقِيد وقاد ، كلُّه بمعنى قَدْرِ الشيء . وقال أبو عبيد : سمعت الكسائي يقول : سِنْدَأوةٌ وقِنْدَأْوة ، وهو الخفيف . وقال الفراء : هي من النُّوق الجَرِيئة . وقال شَمِر : قِنْدَأوة يُهمَز ولا يُهمَز . وقال أبو الهيثم : قِنْداوَةٌ فِنْعالة . قلتُ : والنون فيها ليست بأصليّة . وقال الليث : اشتقاقها مِن قَدَى والنونُ زائدة ، والواو فيها صِلَة ، وهي الناقة الصُّلْبة الشديدة ، وجَمَلٌ قِنْدَأْوٌ وسِنْدَأْو ، هَمزَهما واحْتَجَّ بأنّه لم يجىء بناء على لفظ قِنْدَأْو إلاّ وثانيه نون ، فلمّا لم يجىء على هذا البناء بغير نون علمْنا أنّ النون زائدة فيها . أبو عبيدة : مِنْ عَنَق الفرسِ التَّقَدِّي ، وتَقَدِّي الفرسِ : استعانتهُ بهاديه في مَشيه برفع يديه وقبْض رِجلِيه شِبْه الخَبب . وقال ابن الأعرابي : القَدوة : التقدُّم . ويقال : فلان لا يُقاديه أحدٌ ولا يُماديه ولا يُباريه ولا يُجاريه أحدٌ ، وذلك إذا بَرَزَ في الْخِلال كلِّها . أبو عبيد عن أبي زيد : أقبِلْ على خَيدبتك ، أي : أمرك ، وخُذْ في هِدْيتك وقِديتك ، أي : فيما كنتَ فيه . قيّده الإيادي في ( كتابه ) بالقاف : قِديتك . قيد قود : قال الليث : القَيد معروف ، والفِعل قَيِّده يقيِّده تقييداً . قال : وقَيد السيف هو الممدود في أصول الحمَائل تمسكه البَكرات . وقَيْد الرَّحْل : قيدٌ مضفورٌ بين حِنوَيهِ من فَوق ، وربَّما جُعل للسَّرجِ قَيْدٌ كذلك . وكذلك كلُّ شيء أُسِرَ بعضَهُ إلى بعض . أبو عبيد عن أبي زيد : يقال للقِدَّة التي تَضُمّ عرْقُوتي الرَّحْل قَيْد . وقال غيره : يقال للفَرَس الجواد الذي يَلحق الطّرائدَ من الوحْش قيد الأوابد . والمعنى : أنه يلحق الوحش بجودته ، فكأنّها مقيّدة له . وقالت امرأةٌ لعائشة : أأقيِّدُ جَمَلي ؟ أرادتْ بذلك تأخيذَها إياه عن النساءِ غيرها . فقالت عائشة لها بعدما فَهمتْ مُرَادَها : وَجْهي من وجهكِ حَرَام . وتقييد الخطّ : إحكامُه بالتنقيط والتعجيم . أبو عبيد عن الأحمر : مِن سِمات الإبل قَيْدُ الفَرَس ، وهي سِمةٌ في أعناقها . وأنشد : كومٌ على أعناقها قَيْدُ الفَرَسْ تنجو إذا الليلُ تَدانَى والتبس وقال غيره : قُيود الأسنان : لِثاتُهَا . وقال الشاعر : لِمُرتجِّةِ الأردافِ هيفٍ خُصورُها عِذابٍ ثَنَاياها عِجاف قُيُودُها يعني اللّثاتَ وقلة لَحمِها . أبو زيد : بيني وبينه قِيدُ رُمْح وقادُ رُمح . وقال الليث : القَوْد : نقيض السّوْق ، يقودُ الدابّة من أمامها ويسوقُها من خَلْفِها . والقِيادُ والمِقْوَدُ : الحَبْل الذي تُقاد به الدابة . ويقال : إنَّ فلاناً سَلِس القياد . ويقال : أعطيتُ فلاناً مَقادَتي ، أي : انقدْتُ له . والاقتياد والقَوْد واحد . والقائد مِن الجَبَل : أنْفُه . والقِيادة : مصدر القائد . وكلُّ شيءٍ من جَبَل أو مُسَنَّاة كان مستطيلاً على وجه الأرض فهو قائد . وظَهَر من الأرض يَقُود ويَنقَاد ويتقاوَد كذا وكذا مِيلاً . وفي الحديث : ( قيَّدَ الإيمانُ الفتكَ ) ، معناه : أن الإيمان يمنع عن الفتك بالمؤمن كما يَمنع ذا العَبَثُ عن الفساد قَيده الذي قُيِّد به . والمِقود : خَيْط أو سَيْرٌ يُجعل في عُنُق الكلب أو الدابة يقاد به . والأقوَد من الدوابّ والإبل : الطويلُ الظَّهر والعُنُق . قال : والأقْوَد من الناس : إذا أقبلَ على الشيء بوجهه لم يَكَدْ يَصرف وجهه عنه . وأنشد : إنّ الكريم مَن تلفّتَ حَوْله وإن اللئيم دائم الطَّرف أقوَدُ أبو عبيد عن الأصمعيّ : القَياديد : الطَّوال مِن الأتُن الواحد قَيْدُود . وقال الكسائيّ : فرسٌ قَوُود بلا همز : الذي ينقاد . والبعير مِثلُه . وقال ابن شميل : الأقود من الخَيل : الطويل العُنُق العظيمة . وقال الليث : القَوَدُ : قَتل القاتل بالقتيل تقول : أقدْتُه واسْتَقَدْتُ الحاكِم . وإذا أَتَى الإنسان إلى آخِرَ أمراً فانتقَم منه مِثلها قيل : استَقادها منه . أبو عبيد عن الأحمر : فإنْ قَتَلَه السلطان بقَوَدٍ قيل : أقادَ السلطان فلاناً وأقصَّه . ويقال : انقاد لي الطّريقُ إلى موضع كذا انقياداً : إذا وَضحَ صَوْبُه . وقال ذو الرمة يصف ماءً ورَدَه : تَنزَّلَ عن زِيزائه القُفُّ وارتَقَى عن الرَّمْل وانقادت إليه المَوارِدُ قال أبو نصر : سألت الأصمعيَّ عن معنى قوله : ( وانقادت إليه الموارد ) ، فقال : تتابعت إليه الطُرُق . والقائدة من الإبل : التي تَقدَّمُ الإبلَ وتألَفها الأَفْتاء . قال : والقَيِّدة من الإبل : التي تقاد للصَّيد يُخْتَلُ بها ، وهي الدَّرِيّة . وأَقادَ الغَيْثُ فهو مُقِيدٌ : إذا اتَّسع . وقال ابن مُقبل يصف الغَيْث : سَقَاها وإن كانت علينا بخيلةً أَغَرُّ سِماكيٌّ أَقَاد وأَمْظرا وَقال غيره : أقاد ، أي : صار له قائدٌ من السحاب بين يديه كما قال ابن مُقبِل أيضاً : له قائدٌ دُهْم الرَباب وخَلْفَه رَوَايا يُبَجِّسْنَ الغَمامَ الكَنَهْوَرَا أراد له قائدٌ دُهمٌ رَبابُه ، فلذلك جَمَعَه . والقائدة : الأَكَمَة تمتَدُّ على وجه الأرض . والقَوْد من الخيل : التي تُقاد بمقاوِدها ولا تُركَب ، وتكون مُودَعةً معدّةً لوقت الحاجة إليها . يقال : هذه الخيل قَوْدُ فلانٍ القائد . وجمعُ القائد قادَةٌ وقوّاد . وهو قائدٌ بيِّن القيادة . أبو عبيد : القياديد : الطِّوال من الأتنُ ، قَيدودة . وأنشد : له الفرائسُ والسُّلْب القياديدِ ابن بُزرج : تُقَيِّد : أرضٌ حمِيضَة ، سُمِّيتْ تُقيِّد لأنَّها تقيِّد ما كان بها مِن المال يَربَّعُ فيها ، مُخْصِبةٌ لكثرة خَلّتها وحَمْضِها . وقد : قال الله جل وعز : ( وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ) ( البقرة : 24 ) . وقال : ( ( الاُخْدُودِ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ ) ( البروج : 5 ) . وقرىء : الوُقود . وقال الزّجاج : الوقود : الحطب ، وكل ما أوقدِ به فهو وَقود . والمصدر مضموم ويجوز فيه الفتح . قد رَوَوْا : وقدت النارُ وَقوداً مثل : قبلت الشيءَ قبولاً ، فقد جاء في المصدر فَعول والباب الضم . قال الأزهري : وقوله : النار ذات الوقود معناه : التوقُّد فيكون مصدراً أحسن من أن يكون الوقود بمعنى الحطب . وقال ابن السكيت : الوُقُود ، بالضم : الاتّقاد . يقال : وَقَدَت النارُ تَقِدُ وُقُوداً ووَقَداناً ووَقْداً وقِدَةً . ويقال : ما أجوَدَ هذَا الوَقودِ للحطب . قال الله : ( وَأُولَائِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ ) ( آل عمران : 10 ) . ويقال : وَقَدتِ النارُ تَقدِ وَقُوداً ووُقوداً ، وكأنّ الوقود اسمٌ وضع موضعَ المصدر . وقال الليث : ما تَرَى من لهبها ، لأنه اسم ، والوقود المصدَر . والمَوْقد : موضع النار وهو المستوقَد . وزَنْدٌ مِيقادٌ : سَريع الوَرْيِ . وقَلبٌ وَقّاد : سريعُ التوقُّد في النشاط والمضاء . وكل شيء يتلألأ فهو يَقِد ، حتَّى الحافر إذا تلألأ بَصِيصُه . وقال الله جل وعز : ( كوكب دُرّيّ تَوَقَّدَ مِن شجرة مباركة ) ( النور : 35 ) . وقرىء : ( تَوَقّدُ ) ، و ( تُوقَّدُ ) ، و ( يُوقَدُ ) . قال الفراء : مَن قرأ ( تَوقَّدَ ) ذَهب إلى المصباح . ومَن قرأ ( تُوقَد ) ذَهب إلى الزُّجاجة ، وكذلك مَن قرأ ( تَوَقَّدُ ) . ومن قرأ ( يُوقَد ) بالياء ذهب إلى المصباح . وقال الليث : من قرأ ( تَوقَّدُ ) فمعناه تتوقّد وردّه على الزُّجاجة . ومَن قرأَ ( يُوقَدَ ) أخرجه على تذكير النور . ومَن قرأ ( تُوقَد ) فَعَلَى معنى النار إنها توقد مِن شجرة . ويقال : أوقَدْتُ النار واستَوقَدْتُها إيقاداً واستيقاداً ، وقد وقَدِت النارُ وتوقّدَتْ واستَوْقَدَت استيقاداً أيضاً . والعَرَب تقول : أَوقدْتُ للصِّبَا ناراً ، أي : تركته ووَدّعْتُه . وقال الشاعر : صَحَوْتُ وأوقَدْتُ للجهل ناراً ورَدَّ عليَّ الصِبا ما استعارا وقال : سمعت بعض العرب يقول : أبعد الله فلاناً وأوقَدَ ناراً أثرَه ، ومعناه : لا رجَعَه الله ولا رَدَّه . أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : مِن دعائهم : أبْعَدَه الله وأَسحَقَه . وأَوْقَدَ ناراً أثره . قال : وقالت العُقَيليَّة : كان الرجُل إذا خِفْنا شَرَّه فتحوَّلَ عنّا : أوقَدْنا خلفَه ناراً . قال : فقلت لها : ولم ذلك ؟ قالت : لتحوّل ضَبُعهم معهم ، أي : شرّهم . دقي : قال الليث : فَصيلٌ دَقٍ ، وهو الذي يكثِر اللبن فيَفْسُد بطنُه ويَكثُر سَلْحُه . والأنثى دَقِيَة ، والفِعْل دَقِيَ يَدْقى دَقًى ، وهو في التقدير مِثل فَرِحٌ وفرِحَة ، فمن أدخَل فَرْحان على فَرح قال : فَرْحان وفَرْحَى . وقال على مثاله : دَقْوَان ودَقْوى . أبو عبيد عن الكسائي : دَقِي الفَصِلُ دَقًى ، وأُخِذَ أخذَاً : إذا أكثرَ مِن اللَّبن حتَّى يفسُد بطنُه ويَبشَم . وقال الأصمعي في الدَّقى مثله . ودق : قال الليث : الوَدْق : المَطَر كلُّه شديدهُ وهيّنُه . ويقال للحَرْب الشديدة ذات ودَقيْن ، تشبَّه لسحابةٍ ذاب مَطْرتين شديدتين . ويقولون : سحابةٌ وداقة ، وقلما يقولون : ودَقَتْ تَدِق . وقال غيره : يقال للداهية ذاتُ وَدَقَيْن . قال الكميت : إذا ذاتُ وَدْقيْن هابَ الرُّقا ةُ أن يَمسَحوها وأنْ يتْفُلُو وقيل : ذات وَدْقين مِن صفةِ الحيّات . ويقال : ذات وَدْقين مِن صفة الطّعنة . وقال الليث : الوَديقة : حَرُّ نصف النهار . والمَوْدِق : مُعْتَرك الشرّ . أبو عبيد عن الأصمعيَّ : الوديقة : شِدَّة الحرّ . وقال شمر : سمِّيتْ وَدِيقةً لأنّها وَدَقَتْ إلى كل شيء ، أي : وَصَلَتْ . وقال ابن الأعرابي : يقال : فلانٌ يحمي الحقيقة ويَنسِل الوَديقة ؛ يقال ذلك للرجل القويّ المُشمِّر ، أي : يَنْسِل نَسَلاناً في شدة الحرّ لا يُباليها . وقال أَبو عبيدٍ في باب استخذاء الرجل وَخضوعِه واستكانته بعد الإباء . يقال : وَدَقَ العَيْرُ إلى الماء ، يقال ذلك للمستخذِي الذي يَطلب السِّلْمَ بعدَ الإباء . وقال : وَدَقَ ، أي : أَحَبَّ وأَرادَ واشتَهَى . أبو عبيد : يقال : لكلِّ ذاتِ حافرٍ إذا اشتهت الفَحْلَ . قد استَوْدَقَتْ وودَقَتْ تَدِق وَدْقاً وُوُدوقاً . وقال ابن السكيت : قال أَبو صاعدٍ الكلابيّ : يقال : وَدِيقة من بَقْل ومِن عُشْب ، وَحَلُّوا في وَدِيقةٍ منكَرة . وقال الليث : يقال : أتانٌ وَدِيقٌ وَبغلةٌ وَدِيق ، وقد وَدَقَتْ تَدِق وِداقاً : إذا حَرَصَتْ على الفَحْل . ووَدَقَ الصَّيدُ يَدِقُ وَدْقاً : إذا دنا منك . وقال ذو الرمة : كانت إذا وَدَقَتْ أمثالهُن له فبعضُهنّ عن الأُلاَّف مشتعِبُ ويقال : مارَسْنا بني فلانٍ فما وَدَقُوا لنا بشيء ، أي : ما بَذَلوا ، ومعناه : ما قَرَّبوا لنا شيئاً مِن مأكول أو مشروب ، يَدِقُون وَدْقاً . الأصمعيّ : يقال : في عَيْنه وَدْقة خفيفة : إذا كانت فيها بَثْرةٌ أو نُقْطة شَرِقةٌ بالدم . وقد وَدَقتْ عينُه تِيدَقُ وَدَقاً . وقال رؤبة : لا يَشتَكِي عينيه مِن داءِ الوَدَق ويقال : وَدَقتْ سُرّتُه تَدِق وَدْقاً : إذا سالت واسترخت . ورجل وادقُ السُرَّة : شاخِصُها . دوق : أبو عبيد : هو مائق دائق ، وقد ماقَ يَمُوق وداقَ يدُوق ، مَواقةً وَدَواقةً ومُؤوقاً ودُؤوقاً . وقال أبو سعيد : داقَ الرجلُ في فِعلِه وداك يَدُوقُ وَيَدُوك : إذا حَمُق . ومالٌ دَوْقَى ورَوْبَى ، أي : هَزْلَى .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR659 harf
- يقال: وقدت النار تقد وقودا ووقدا، والوقود يقال للحطب المجعول للوقود، ولما حصل من اللهب. قال تعالى: ﴿وقودها الناس والحجارة﴾ [البقرة/24]، ﴿أولئك هم وقود النار﴾ [آل عمران/10]، ﴿النار ذات الوقود﴾ [البروج/5] واستوقدت النار: إذا ترشحت لإيقادها، وأوقدتها. قال تعالى: ﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا﴾ [البقرة/17]، ﴿ومما يوقدون عليه في النار﴾ [الرعد/17]، ﴿فأوقد لي يا هامان﴾ [القصص/38]، ﴿نار الله الموقدة﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR429 harf
و ق د وقدت النار وقوداً ووقداً واتقدت وتوقّدت وأوقدتها ووقّدتها واستوقدتها ورفعتها بالوقود وهذا موقد النار وموقدها ومستوقدها وما أعظم هذا الوقد‏!‏ وهو النار‏.‏ وزند ميقاد‏:‏ سريع الوري‏.‏ ووقفنا قريباً من الميقدة وهي بالمشعر الحرام على قزحٍ كان أهل الجاهلية يوقدون عليها النار‏.‏ ومن المجاز‏:‏ طبختهم وقدة الصيف‏.‏ ووقد الحصى‏.‏ قال الشمّاخ‏:‏ رعين الندى حتى إذا وقد الحصى ولم يبق من نوء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.974 harf
الوَقُودُ: الحطَب. يقال: ما أَجْوَدَ هذا الوَقُودَ للحطَب قال الله تعالى: أُولئك هم وَقُودُ النارِ. الوَقَدُ: نَفْسُ النَّارِ. وَوَقَدَتِ النَّارُ تَقِدُ وَقْداً وقِدةً ووَقَداناً وَوُقُوداً، بالضم، ووَقُوداً عن سيبويه؛ قال: والأَكثر أَن الضم للمصدر والفتح للحطب؛ قال الزجاج: المصدر مضموم ويجوز فيه الفتح وقد رَوَوْا: وَقَدت النار وقوداً، مثل قَبِلْتُ الشيءَ قَبُولاً. وقد جاء في المصدر فَعُولٌ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR373 harf
* و ق د * * وَقَدَتِ * النار * تَوقَّدَتْ * وبابه وعد و * وُقُوداً * بالضم و * وَقِيداً * بالفتح و * قِدَةً * بالكسر و * وَقَداً * و * وَقَدَاناً * بفتحتين فيهما و * أَوْقَدَها * هو و * اسْتَوْقَدَها * أيضا و * الاتِّقَادُ * * كالتَّوَقُّدِ * و * الوَقُود * بالفتح الحطب وبالضم الاتقاد وقُرئ ﴿النار ذات الوُقُود﴾ بالضم والموضع * مَوْقِدٌ * بوزن مَجْلِس والنار * مُوقَدَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.417 harf
الوقد، محركة: النار نفسها، قاله ابن فارس، ومنه قولهم: ما أعظم هذا الوقد. الوقد أيضا: أتقادها أي فهو مصدر أيضا، كالوقد، بفتح فسكون، والوقود، بالضم، والوقود، بالفتح الأخير عن سيبويه، وفي البصائر: وهذا شاذ، والأكثر أن الضم للمصدر والفتح للحطب. وقال الزجاج: المصدر مضموم ويجوز فيه الفتح، وقد رووا: وقدت النار وقودا، مثل قبلت الشيء قبولا، وقد جاء في المصدر فعول والباب الضم، والقدة كالعدة والوقدان،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.326 harf
وَقَدَتِ النَّارُ 1 وَقَدَتِ النَّارُ ذ , aor. تَقِدُ, inf. n. وُقُودٌ (S, A, L, Msb, K) and وَقُودٌ, (Sb, Zj, L, K,) but this is a deviation [as to form] from the constant course of speech, and most hold that the former is an inf. n. and the latter a subst. signifying “ fire-wood ” [or “ fuel ”], though there are some instances of inf. ns. of the measure فَعُولٌ, whereof قَبُولٌ is one,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.262 harf
وَقَدَ وَقَدَ a. [ يَقِدُ ] ( n. ac. وَقْد 1 , قِدَة [ 2t ] , وَقَد 4 , وَقُوْد 26 , وُقُوْد 27 , وَقَدَاْن 36 ), Burned, flamed, blazed. أَوْقَدَ أَوْقَدَ IV , a. Lit, ignited, kindled. تَوَقَّدَ تَوَقَّدَ V , a. see I . اِوْتَقَدَ اِوْتَقَدَ VIII ( t ) a. see I . اِسْتَوْقَدَ اِسْتَوْقَدَ X , a. see I & IV. وَقْد وَقْد 1 , a. Burning, combustion; heat. b. see 4 . وَقْدَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.628 harf
وقد وَقَدَ - يَقِدُ - وَقُوْد - أوْقَدَ - يُوْقِدُ، وُقِدً - يُوْقَدُ - اسْتَوْقَدَ - يَستَوقِدُ وَقَدَ - يَقِدُ + الشيء أو الكائن: يتأجج: يتلألأ ويتوهج بسبب ازدياد صدور الطاقة عنه: يحمى وتزيد حرارته حتى يضيء ويلمع ويصدر لوناً وبريقاً يدل على أنه قد حمي وَقُوْد: على وزن " فَعول اسم فاعل مبالغة من " وَقَدَ - يَقِدُ ": الشيء الذي يضيء الشيء
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler92 mücavir (122 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نور

    10 ortak ayet · Ateş demektir

  2. ضوأ

    2 ortak ayet · Aydınlattı

  3. حجر

    2 ortak ayet · Taş demektir

  4. زبد

    1 ortak ayet · Zebed köpük demektir

  5. زجج

    1 ortak ayet · Cam demektir

  6. شجر

    2 ortak ayet · Ağaç

  7. أنس

    4 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  8. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  9. مثل

    3 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  10. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  11. شكو

    1 ortak ayet · Abajur gibi

  12. صرح

    1 ortak ayet · Kente hakim yüksek yerdir

Geçtiği ayetler(11)

  1. فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

    Onun yakıtıFakat yapamazsınız-ki yapamayacaksınız-o halde yakıtı insanlarla taşlar olan ateşten sakının. O kafirler için hazırlanmıştır.

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ …

    Onun yakıtıEy iman edenler; kendinizi ve çoluk çocuğunuzu, yakacağı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. Onun üzerinde iri gövdeli, haşin tabiatlı melekler vardır. Ki onlar; Allah’ın kendilerine emrettiğine katiyyen isyan etmezler. Ve emrolunduklarını yaparlar.

Sîga sayfası: الْمُوقَدَةُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقد
YapıÜçlü kök
Özel DurumMisal-i vâvî
Bağlamsal Yakın Köklerشعل, سجر, ضرم
Zıt Kökطفأ
Çekirdek Özet 1Ateşin tutuşması, yakıtın alev alarak hararet ve ışık üretmesi
Çekirdek Özet 2Maddi üretimden metafizik nura, savaş kışkırtmasından uhrevi azaba uzanan enerjinin açığa çıkışı
Çekirdek Özet 3Birikmiş potansiyelin kinetik ve dönüştürücü bir hararete evrilmesi sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca cehennem azabına hasredilip nura kaynaklık eden ve medeniyet kuran dönüştürücü enerjisinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBiriktirme, baskı altında tutma, sınırlandırma ve ağırlık yüklenme; وقب, وقت, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde olduğu gibi bir durumun veya enerjinin bir noktada sabitlenmesiدBiriken ve sınırlandırılan potansiyel enerjinin vurucu, sürekli ve dışa vurucu bir alev hareketiyle ortaya çıkması; yanmanın süreklilik kazanarak ışık ve hararet yayması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBirbirine tutturma, bağlama ve yakıt ile alevi bir arada tutan irtibat
قUfuktaki güneş, iğne deliğiYoğunlaşma, döngüsel odaklanma ve yüksek enerjili merkez
دKapıGeçiş, içteki enerjinin dışarıya doğru açılması ve yayılması
وقدEnerjinin merkezde yoğunlaşarak dışarıya alev, ısı ve ışık halinde patlak vermesiOdun veya yakıtın bünyesinde saklı olan gizil ısının bir tutuşturucu vasıtasıyla serbest kalarak görünür aleve dönüşmesi hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇakmak taşından veya sürtünmeden çıkan kıvılcımın yakıtı tutuşturması, ateşin alevlenip kendi maddesini tüketerek parlaması; yazın taşların sıcaktan kavrulması
Cahiliye şiiri kullanımıEş-Şemmâh b. Dırâr çöl sıcağının taşları yakıp kavurmasını tasvir ederken kökü kullanmıştır: رَعَيْنَ النَّدَى حَتَّى إِذَا وَقَدَ الحَصَى / وَلَمْ يَبْقَ مِنْ نَوْءِ السِّمَاكِ بُرُوقُ
Erken Arapça kullanımÇöl gecelerinde yolcuların yön bulması için yakılan yüksek ateşler (el-mevkıd), Meş'ar-i Harâm'daki Kuzah tepesinde alevlendirilen meşale ateşi ve zihni son derece keskin olan kimseler için kalbün vekkâd deyimi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça وقد kökü, Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde ateşin parlaması, tutuşması ve akkorlaşması sahasında köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan יקד (yāqad: yanmak, tutuşmak, akkor hale gelmek) ve buradan türeyen môqēd (ocak, ateş yeri) biçimleri fonetik ses denkliği ve semantik içerik bakımından doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanicede ܝܩܕ (yqad / yaqed: yanmak, tutuşmak, alevlenmek) kökü de aynı ilksel çekirdeği devam ettirir. Akadca metinlerde rastlanan qâdu / eqēdu (ateş yakmak, tutuşturmak) formları da benzer bir hararet merkezine işaret eder. Sami kök matrisinde ortak payda, maddenin içindeki yanıcı gücün harici bir müdahaleyle tutuşarak ısı ve ışık saçmasıdır; Arapça bu anlamı hem fiil hem de bizzat yakıtın kendisini adlandıran isim kalıplarıyla en geniş düzeyde korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAteşin parlaması ve alevin sürekliliğiKök, yakıt (el-vakûd) ile yanma eylemi (el-vukûd) arasındaki sebep-sonuç ilişkisini kurarak Arapça içinde somuttan soyuta genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice yāqad, Süryanice yqadİlk harfteki y/w dönüşümüyle Sami ortak mirasında yanma ve parlamayı karşılayan düzenli fonetik denklik mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hararet/ışık kökleriDoğu ve Kuzey Afrika dillerindeki bazı bölgesel ateş ve kızarma kökleriyle tipolojik yakınlıklar ileri sürülmüştürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقدAnlamlıAteşin tutuşmasıYakıtın alev alarak parlaması ve ısı saçmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
ودقAnlamlıYağmur damlasıBuluttan süzülen ince ve bereketli yağmurun akmasıKur'an'da geçer; zıt yönde bir akışkanlık bildirir
قودAnlamlıÖnden çekip götürmeHayvanı veya topluluğu önünden çekerek sevk etmeKur'an'da geçmez; sevk ve idare anlamı taşır
قدوAnlamlıÖrnek alma, uymaBirinin izini takip etme, önder edinmeKur'an'da geçer; وقد gibi öne geçme ve iz bırakma bağı içerir
دوقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
دقوAnlamlıKarın bozulmasıYavru devenin aşırı süt emmesi sonucu karnının bozulmasıKur'an'da geçmez; marazi bir durum anlatır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقدMerkezTutuşma ve alevlenmeYakıtın alev alması, sürekli yanma ve ışık vermeYanmanın sürekliliği ve yakıtla beslenmesi
شعلKomşuAlevin yayılmasıAteşin etrafa dağılması, saçılması ve parlamasıBir noktadan çevreye sıçrama vurgusu taşır
سجرKomşuFırını doldurup kızıştırmaAteş haznesini yakıtla tıkayıp şiddetle ısıtmaYoğun kapatılma ve hapsedilmiş kızgınlık öne çıkar
ضرمKomşuHızlı ve şiddetli tutuşmaKuru ot veya çalıların birdenbire parlayıp tutuşmasıBaşlangıçtaki ani ve şiddetli alevlenme anıdır
طفأZıtSönme ve söndürmeAteşin hararet ve ışığını yitirerek tamamen sönmesiAlevin, sıcaklığın ve ışığın ortadan kalkmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقدTutuşmak, yanmak, yakıt olmakMaddenin alev alması, ısı ve nur üretmesiKesin
Latinceaccendere, ardereTutuşmak, yakmak, parlamakMaddi yanmanın yanı sıra içsel tutku ve öfkeyi de karşılarGüçlü
İngilizceto ignite, to kindle, fuelAteşlemek, tutuşturmak, yakıtHem fiil hem isim boyutunu karşılar ancak nurani boyutu dışarıda bırakırGüçlü
Almancaentzünden, brennen, BrennstoffTutuşturmak, yanmak, yakıtFiziksel ve kimyasal yanmayı yetkin karşılarGüçlü
Fransızcaallumer, enflammer, combustibleYakmak, alevlendirmek, yakıt maddesiYanma eylemini ve yakıtı verir, kökün türevsel zenginliğini kısmen yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اسْتَوْقَدَ نَارًاAydınlanma ve yol bulma amaçlı ateş yakmaMünafıkların hidayet ışığından faydalanma teşebbüsü ve ardından karanlıkta kalışları (Bakara 2:17)
وَقُودُهَا النَّاسُ / وَقُودُ النَّارِCehennem azabının yakıtı olmaİnkârcıların ve putların bizzat azabı besleyen yakıta dönüşmesi (Bakara 2:24, Âl-i İmrân 3:10, Tahrîm 66:6, Bürûc 85:5)
أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِFitne ve savaş ateşini körüklemeDüşmanlık ve toplumsal çatışmayı kasten alevlendirme girişimi (Mâide 5:64)
يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍİlahî nurun kaynağı ve saf kandilHakikatin, tevhidin ve idrakin arı duru bir kaynaktan beslenişi (Nûr 24:35)
تُوقِدُونَ عَلَيْهِ / فَأَوْقِدْSanayi, inşa ve maden işleme ateşiTakı ve alet yapmak için maden eritme veya tuğla pişirme (Ra'd 13:17, Kasas 28:38)
تُوقِدُونَDoğal enerji kaynağı olarak yeşil ağaçYaratılışın kudret delili olarak biyokütleden ateş elde etme (Yâsîn 36:80)
الْمُوقَدَةُKalplere işleyen kalıcı azap ateşiMaddi ve manevi ifsat erbabını kuşatan derin uhrevi ateş (Hümeze 104:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCehennem azabının mahiyeti ve yakıtı meselesiCehennem ateşinin dışarıdan bir odunla değil insanın kendi amelleri ve inatçı inkârıyla beslendiği fikriAzabın içsel bir nedensellikle alevlenmesi
FıkıhOrtak mülkiyet ve zaruret hukukuSuyun, otun ve ateşin (tutuşturucu kaynakların) kamu malı sayılması ve tekelleştirilememesiYaşamı sürdüren temel enerji kaynağı
TefsirTemsil ve mecaz tahlilleriMünafıkların ateş yakma (istevkade) teşebbüsü ile Nur ayetindeki arı kandilin yanış keyfiyetinin mukayesesiIşığın sürekliliği ile alevin kayboluşu arasındaki zıtlık
HadisKıyamet alametleri ve fitne tasvirleriFitnelerin tutuşması ve çöl zemininden çıkacak büyük bir ateşin ufku aydınlatması rivayetleriYıkıcı toplumsal çalkantıların alevlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hidayet nuruSaf ve tükenmez enerjiKalbi ve idraki aydınlatmaVahiy, dış tesir olmadan da tutuşmaya hazır duru bir idrak kandilidirKesin
İlmiMaden eritme ve teknolojiDönüştürücü termal güçMadenleri saflaştırma ve imal etmeMedeniyet inşasında ateşi bir dönüşüm ve ayıklama vasıtası yapmaGüçlü
SiyasiSavaş ve çatışma yönetimiKriz kışkırtıcılığıToplumu kutuplaştırıp savaşa sürüklemeKötü niyetli odakların harbi bir ateş gibi tutuşturma stratejisiGüçlü
İktisadiEnerji kaynağı ve biyokütleÜretim girdisiSanayi ve ısınma ihtiyacını karşılamaDoğal yakıtın değer üretimine ve toplumsal refaha temel teşkil etmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEkzotermik reaksiyon ve aktivasyon enerjisiBir kimyasal sistemde tutuşma eşiği aşıldığında depolanmış enerjinin ısı ve ışık olarak açığa çıkmasıKesin
Beşeri bilimlerToplumsal mobilizasyon ve çatışma dinamiğiToplumda birikmiş hoşnutsuzluk veya gerilimlerin bir kıvılcımla kitlesel eyleme veya savaşa dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece ahiretteki azap ateşi veya fiziksel odun yakma ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün ilahî nurun metaforik kalbine (24:35), maden ve teknoloji üretiminin merkezine (13:17, 28:38) ve ekolojik enerji dengesine (36:80) uzanan genişliğini kavramak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın teknolojik ve medeniyet kurucu boyutunu gözden kaçırıp dini metni yalnızca korkutucu bir tehdit diline indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin enerji, ışık, üretim ve ahlaki sorumluluk arasındaki dinamik bağı nasıl kurduğunu gösterdiği için merkezî önemdedir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nur ayetinde (24:35), münafıkların psikolojisini anlatan temsilde (2:17), madenlerin işlenişini tasvir eden hak-bâtıl meselinde (13:17) ve uhrevi mesuliyet ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ateş kavramının Kur'an'da yalnızca bir ceza aracı olduğu zannını yıkarak onun inşa, arınma, aydınlanma ve teknolojik gelişim vasıtası olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYakıtın alev alarak parlaması, hararet üretmesi ve yanmanın görünür ışık saçması.
  • Soyut anlamPotansiyel enerjinin bir tetikleyiciyle serbest kalması, hakikatin idrak kandilinde nura, fitnenin ise toplumda savaşa dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelinin bir eşik değerin aşılmasıyla dönüştürücü ve aydınlatıcı bir kinetik kuvvete evrilmesi.
  • LaTeX modeliE(t)=∫0tα⋅F(τ) dτ  ⟹  dΦdt+dΨdt
  • LaTeX açıklamasıFormülde E(t) toplam açığa çıkan enerjiyi, F(τ) sisteme sağlanan yakıt fonksiyonunu, α tutuşma katsayısını temsil eder. Eşik değer aşıldığında sistem iki temel çıktı üretir: Φ aydınlanmayı ve nurlanmayı temsil eden ışık akısı, Ψ ise dönüştürücü ve eritici termal tesiri (harareti) simgeler. Model, وقد kökünün hem aydınlatıcı (nur) hem dönüştürücü/yakıcı (ateş) ikili tabiatını matematiksel bir akış olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و