وقد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-د10 sîga, 92 mücavir kök, 11 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَقُودُأَوْقَدُواالْمُوقَدَةُوقدنوريُوقَدُاسْتَوْقَدَفَأَوْقِدْضوأمثلالْوَقُودِأنسزبدصرح

KökSîga 10Ayet 11Sure 10Mücavir 92

▶ Ağı aç (3B)

وقد

و - ق - د

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 10 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onun yakıtı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.972 harf
القاف والدال و"وايء" معهما ق د و، ق د ي، ق د أ، ق ي د، ق و د، د ق ي، و ق د، و د ق مستعملات قدو: قدي: القَدوُ: الأصل الذي انشعب منه الاقتداء، وبعض يكسر فيقول: قِدْوة أي به يُقْتَدَى، قال الكميت: والجود من راحتـيك قِـدوتـهُ وكان حذواً في الشعر والخطب ومر فلان يتقدى بفرسه أي يلزم به سنن السيرة. وتَقَدَّيتُ على دابتي، ويجوز في الشعر: تَقْدو به دابته. وقِدَى رمح أي قَدْر رمح، مقصور، وقَيْدَ رمح،
Maddenin bağlantısı

القاف والدال و"وايء" معهما ق د و، ق د ي، ق د أ، ق ي د، ق و د، د ق ي، و ق د، و د ق مستعملات قدو: قدي: القَدوُ: الأصل الذي انشعب منه الاقتداء، وبعض يكسر فيقول: قِدْوة أي به يُقْتَدَى، قال الكميت: والجود من راحتـيك قِـدوتـهُ وكان حذواً في الشعر والخطب ومر فلان يتقدى بفرسه أي يلزم به سنن السيرة. وتَقَدَّيتُ على دابتي، ويجوز في الشعر: تَقْدو به دابته. وقِدَى رمح أي قَدْر رمح، مقصور، وقَيْدَ رمح، قال: وأني إذا ما الموت لـم يك دونـه قِدَى الشبر أحمي الأنف أن أتأخر قدأ: يقال: القِنْدَأوةُ واشتقاقها من قداء، والنون زائدة والواو صلة، وهي الناقة الصلبة الشديدة الخلق. وجمل قِنْدَأْوٌ وسندأو كذلك، واحتج بأنه لم يجيء بناء على لفظ قِنْدَأو إلا وثانيه نون، فلما لم يجيء على هذا البناء بغير نون علمنا أن النون زائدة فيه. ورجل قِندأوُ وامرأة قِندَاوةٌ، وهو شدة في الرأس وقصر في العنق. قيد: قَيْدُ السيف: الممدود في أصول الحمائل تمسكه البكرات. وقَيْد الرحل: قِدٌّ مضفور بين حنويه من فوق، وربما جعل للسرج قَيْدٌ، وكذلك كل شيء أسر بعضه إلى بعض. ويقال للفرس الجواد: قَيدُ الأوابد أي إذا رآه لحقه كأنما هو مُقَيَّد له، قال: بمنجرد قَيْدِ الأوابد هيكل والمُقَيَّدُ من الساقين: موضع القَيْدِ، والخلخال من المرأة، قال: هركولة ممكورة المُقَيَّدِ والقِيدُ: القيس في المقدار. قود: القَودُ نقيض السوق، يقود الدابة من أمامها ويسوقها من خلفها. والقِياد: الحبل الذي تقود به دابة أو شيئاً، ويقال: إنه لسلس القِياد. وأعطيته مقادي أي انقدت له. واقتادَها لنفسه، وقادَها لنفسه وغيره. والقِيادةُ مصدر القائد. والقائدُ من الجبل: أنفه. وكل جبل أو مسناة، مستطيل على الأرض قائدٌ. وظهر من الأرض يقود وينقاد كذا ميلاً. والمِقوَدُ خيط أو سير في عنق الكلب أو الدابة يُقاد به. والأَقْوَدُ من الدواب والإبل: الطويل القرى والعنق، ومن الناس: الذي إذا أقبل على شيء لم يكد يصرف وجهه عنه، قال: إن الكريم من تلفت حولـه وإن اللئيم دائم الطرف أقْوَدُ والقَوَدُ: القتل بالقتيل، تقول: أَقَدْتُه به. واستَقَدْت الحاكم وأقَدْتُه: انتقمت منه بمثل ما أتى. وقد: وقَدْتُ النار وقُوداً ووَقْداً، والصحيح الوُقود. والوَقدُ: ما ترى من لهبها لأنه اسم. وقوله تعالى: "أولئك هم وَقُود النار" أي حطبها. والمَوقِدُ والمُسْتَوْقَدُ: موضع النار. وزند مِيقادٌ: سريع الوري، وقلب وَقّادٌ: سريع التَّوُقُدِ في النشاط والمضاء. ووَقَدَ الحافر يَقِدُ، إذا تلألأ بصيصه، وفي كل شيء. ووَقْدَةُ الصيف أشد حراً. وقوله تعالى: "يُوقَدُ من شجرة" رده على النور وأخرجه على التذكير من أوقَدَ وتوَقدَ، ومن قرأ تُوقَدُ فقد رده على النار، وتَوَقَّدَ رده على الكوكب، أو على المِصباح وهو السراج في القنديل. وتَوَقَّدُ برفع الدال: معناه تتَوَقَّدُ رغم إحدى التاءين في الأخرى ورده على الزجاجة. دقي: دَقِيَ الفصيل يَدْقَى دقاً فهو دَقٍ، والأنثى دَقِيةٌ أي فسد بطنه وكبر سلحه من كثرة اللبن، وهو مثل فَرحٍ وفَرِحَةٍ، فمن أدخل فرحان على فرح فقال: فرحانُ فرحى قال: دَقْوانُ ودَقْوَى، قال: ... يميل كأنه ربع دَقِي ودق: الوَدْقُ: المطر كله، شديده وهينه. وحرب ذات وَدْقَيْنِ أي شديدة تشبه بسحابة ذات مطرتين شديدتين، وسحابة وادِقةٌ، وقلما يقال: وَدَقَتْ تَدِقُ. والوَديقةُ حر نصف النهار. والمَودِقُ: معترك الشر. وكل ذات حافر توصف بالوَديقِ، وقد وَدَقَتْ تَوْدَقُ وِدَاقاً أي حرصت على الفحل، وأوْدَقَتْ واستَوْدَقَتْ. والوَدْقةُ: داء يأخذ في العين وعروق الصدغ.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR348 harf
وَقَدَتِ النارُ تَقِدُ وُقوداً بالضم، ووَقْداً وقِدَةً، ووَقَداً، ووَقَداناً، أي توَقَّدَتْ. وأوْقَدْتُها أنا، واسْتَوْقَدْتُها أيضاً. والاتِّقادُ: مثل التَوَقُّدِ. والوَقودُ بالفتح: الحَطَبُ، وبالضم الاتِّقادُ. قال يعقوب: وقرئ: "النَّارِ ذاتِ الوُقودِ". والموضع مَوْقِدٌ. والنارُ مُوقَدَةٌ. والوَقْدَةُ: أشدُّ من الحرِّ، وهي عشرة أيام أو نصفُ شهر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.687 harf
ق د ( وايء ) قود ، قيد ، قدا ، وقد ، ودق ، دوق ، دقي . قدا : قال الليث : القَدْو : أصل البناء الذي ينْشعِب منه تصريف الاقتداء . ويقال : قِدْوُه وقُدوة لما يُقتَدَى به . قال أبو بكر : القِدَى : جمع قِدْوة يكتب بالياء . اللِّحياني عن الكسائيَّ يقال : لي بك قُدْوة وقِدوَة وقِدَة . ومثله حَظِيَ فلانٌ حِظْوَة وحُظْوة وحِظَةً ، ودارِي حِذْوَةِ دارك وحُذْوة وحِذَتُه . وقال أبو زيد : يقال : قداً وأقداءٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR659 harf
- يقال: وقدت النار تقد وقودا ووقدا، والوقود يقال للحطب المجعول للوقود، ولما حصل من اللهب. قال تعالى: ﴿وقودها الناس والحجارة﴾ [البقرة/24]، ﴿أولئك هم وقود النار﴾ [آل عمران/10]، ﴿النار ذات الوقود﴾ [البروج/5] واستوقدت النار: إذا ترشحت لإيقادها، وأوقدتها. قال تعالى: ﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا﴾ [البقرة/17]، ﴿ومما يوقدون عليه في النار﴾ [الرعد/17]، ﴿فأوقد لي يا هامان﴾ [القصص/38]، ﴿نار الله الموقدة﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR429 harf
و ق د وقدت النار وقوداً ووقداً واتقدت وتوقّدت وأوقدتها ووقّدتها واستوقدتها ورفعتها بالوقود وهذا موقد النار وموقدها ومستوقدها وما أعظم هذا الوقد‏!‏ وهو النار‏.‏ وزند ميقاد‏:‏ سريع الوري‏.‏ ووقفنا قريباً من الميقدة وهي بالمشعر الحرام على قزحٍ كان أهل الجاهلية يوقدون عليها النار‏.‏ ومن المجاز‏:‏ طبختهم وقدة الصيف‏.‏ ووقد الحصى‏.‏ قال الشمّاخ‏:‏ رعين الندى حتى إذا وقد الحصى ولم يبق من نوء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.974 harf
الوَقُودُ: الحطَب. يقال: ما أَجْوَدَ هذا الوَقُودَ للحطَب قال الله تعالى: أُولئك هم وَقُودُ النارِ. الوَقَدُ: نَفْسُ النَّارِ. وَوَقَدَتِ النَّارُ تَقِدُ وَقْداً وقِدةً ووَقَداناً وَوُقُوداً، بالضم، ووَقُوداً عن سيبويه؛ قال: والأَكثر أَن الضم للمصدر والفتح للحطب؛ قال الزجاج: المصدر مضموم ويجوز فيه الفتح وقد رَوَوْا: وَقَدت النار وقوداً، مثل قَبِلْتُ الشيءَ قَبُولاً. وقد جاء في المصدر فَعُولٌ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR373 harf
* و ق د * * وَقَدَتِ * النار * تَوقَّدَتْ * وبابه وعد و * وُقُوداً * بالضم و * وَقِيداً * بالفتح و * قِدَةً * بالكسر و * وَقَداً * و * وَقَدَاناً * بفتحتين فيهما و * أَوْقَدَها * هو و * اسْتَوْقَدَها * أيضا و * الاتِّقَادُ * * كالتَّوَقُّدِ * و * الوَقُود * بالفتح الحطب وبالضم الاتقاد وقُرئ ﴿النار ذات الوُقُود﴾ بالضم والموضع * مَوْقِدٌ * بوزن مَجْلِس والنار * مُوقَدَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.417 harf
الوقد، محركة: النار نفسها، قاله ابن فارس، ومنه قولهم: ما أعظم هذا الوقد. الوقد أيضا: أتقادها أي فهو مصدر أيضا، كالوقد، بفتح فسكون، والوقود، بالضم، والوقود، بالفتح الأخير عن سيبويه، وفي البصائر: وهذا شاذ، والأكثر أن الضم للمصدر والفتح للحطب. وقال الزجاج: المصدر مضموم ويجوز فيه الفتح، وقد رووا: وقدت النار وقودا، مثل قبلت الشيء قبولا، وقد جاء في المصدر فعول والباب الضم، والقدة كالعدة والوقدان،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.326 harf
وَقَدَتِ النَّارُ 1 وَقَدَتِ النَّارُ ذ , aor. تَقِدُ, inf. n. وُقُودٌ (S, A, L, Msb, K) and وَقُودٌ, (Sb, Zj, L, K,) but this is a deviation [as to form] from the constant course of speech, and most hold that the former is an inf. n. and the latter a subst. signifying “ fire-wood ” [or “ fuel ”], though there are some instances of inf. ns. of the measure فَعُولٌ, whereof قَبُولٌ is one,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.262 harf
وَقَدَ وَقَدَ a. [ يَقِدُ ] ( n. ac. وَقْد 1 , قِدَة [ 2t ] , وَقَد 4 , وَقُوْد 26 , وُقُوْد 27 , وَقَدَاْن 36 ), Burned, flamed, blazed. أَوْقَدَ أَوْقَدَ IV , a. Lit, ignited, kindled. تَوَقَّدَ تَوَقَّدَ V , a. see I . اِوْتَقَدَ اِوْتَقَدَ VIII ( t ) a. see I . اِسْتَوْقَدَ اِسْتَوْقَدَ X , a. see I & IV. وَقْد وَقْد 1 , a. Burning, combustion; heat. b. see 4 . وَقْدَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.628 harf
وقد وَقَدَ - يَقِدُ - وَقُوْد - أوْقَدَ - يُوْقِدُ، وُقِدً - يُوْقَدُ - اسْتَوْقَدَ - يَستَوقِدُ وَقَدَ - يَقِدُ + الشيء أو الكائن: يتأجج: يتلألأ ويتوهج بسبب ازدياد صدور الطاقة عنه: يحمى وتزيد حرارته حتى يضيء ويلمع ويصدر لوناً وبريقاً يدل على أنه قد حمي وَقُوْد: على وزن " فَعول اسم فاعل مبالغة من " وَقَدَ - يَقِدُ ": الشيء الذي يضيء الشيء
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler92 mücavir (122 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نور

    10 ortak ayet · Ateş demektir

  2. ضوأ

    2 ortak ayet · Aydınlattı

  3. حجر

    2 ortak ayet · Taş demektir

  4. زبد

    1 ortak ayet · Zebed köpük demektir

  5. زجج

    1 ortak ayet · Cam demektir

  6. شجر

    2 ortak ayet · Ağaç

  7. أنس

    4 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  8. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  9. مثل

    3 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  10. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  11. شكو

    1 ortak ayet · Abajur gibi

  12. صرح

    1 ortak ayet · Kente hakim yüksek yerdir

Geçtiği ayetler(11)

  1. فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

    Onun yakıtıFakat yapamazsınız-ki yapamayacaksınız-o halde yakıtı insanlarla taşlar olan ateşten sakının. O kafirler için hazırlanmıştır.

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ …

    Onun yakıtıEy iman edenler; kendinizi ve çoluk çocuğunuzu, yakacağı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. Onun üzerinde iri gövdeli, haşin tabiatlı melekler vardır. Ki onlar; Allah’ın kendilerine emrettiğine katiyyen isyan etmezler. Ve emrolunduklarını yaparlar.

Sîga sayfası: الْمُوقَدَةُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقد
YapıÜçlü kök
Özel DurumMisal-i vâvî
Bağlamsal Yakın Köklerشعل, سجر, ضرم
Zıt Kökطفأ
Çekirdek Özet 1Ateşin tutuşması, yakıtın alev alarak hararet ve ışık üretmesi
Çekirdek Özet 2Maddi üretimden metafizik nura, savaş kışkırtmasından uhrevi azaba uzanan enerjinin açığa çıkışı
Çekirdek Özet 3Birikmiş potansiyelin kinetik ve dönüştürücü bir hararete evrilmesi sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca cehennem azabına hasredilip nura kaynaklık eden ve medeniyet kuran dönüştürücü enerjisinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBiriktirme, baskı altında tutma, sınırlandırma ve ağırlık yüklenme; وقب, وقت, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde olduğu gibi bir durumun veya enerjinin bir noktada sabitlenmesiدBiriken ve sınırlandırılan potansiyel enerjinin vurucu, sürekli ve dışa vurucu bir alev hareketiyle ortaya çıkması; yanmanın süreklilik kazanarak ışık ve hararet yayması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBirbirine tutturma, bağlama ve yakıt ile alevi bir arada tutan irtibat
قUfuktaki güneş, iğne deliğiYoğunlaşma, döngüsel odaklanma ve yüksek enerjili merkez
دKapıGeçiş, içteki enerjinin dışarıya doğru açılması ve yayılması
وقدEnerjinin merkezde yoğunlaşarak dışarıya alev, ısı ve ışık halinde patlak vermesiOdun veya yakıtın bünyesinde saklı olan gizil ısının bir tutuşturucu vasıtasıyla serbest kalarak görünür aleve dönüşmesi hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇakmak taşından veya sürtünmeden çıkan kıvılcımın yakıtı tutuşturması, ateşin alevlenip kendi maddesini tüketerek parlaması; yazın taşların sıcaktan kavrulması
Cahiliye şiiri kullanımıEş-Şemmâh b. Dırâr çöl sıcağının taşları yakıp kavurmasını tasvir ederken kökü kullanmıştır: رَعَيْنَ النَّدَى حَتَّى إِذَا وَقَدَ الحَصَى / وَلَمْ يَبْقَ مِنْ نَوْءِ السِّمَاكِ بُرُوقُ
Erken Arapça kullanımÇöl gecelerinde yolcuların yön bulması için yakılan yüksek ateşler (el-mevkıd), Meş'ar-i Harâm'daki Kuzah tepesinde alevlendirilen meşale ateşi ve zihni son derece keskin olan kimseler için kalbün vekkâd deyimi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça وقد kökü, Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde ateşin parlaması, tutuşması ve akkorlaşması sahasında köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan יקד (yāqad: yanmak, tutuşmak, akkor hale gelmek) ve buradan türeyen môqēd (ocak, ateş yeri) biçimleri fonetik ses denkliği ve semantik içerik bakımından doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanicede ܝܩܕ (yqad / yaqed: yanmak, tutuşmak, alevlenmek) kökü de aynı ilksel çekirdeği devam ettirir. Akadca metinlerde rastlanan qâdu / eqēdu (ateş yakmak, tutuşturmak) formları da benzer bir hararet merkezine işaret eder. Sami kök matrisinde ortak payda, maddenin içindeki yanıcı gücün harici bir müdahaleyle tutuşarak ısı ve ışık saçmasıdır; Arapça bu anlamı hem fiil hem de bizzat yakıtın kendisini adlandıran isim kalıplarıyla en geniş düzeyde korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAteşin parlaması ve alevin sürekliliğiKök, yakıt (el-vakûd) ile yanma eylemi (el-vukûd) arasındaki sebep-sonuç ilişkisini kurarak Arapça içinde somuttan soyuta genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice yāqad, Süryanice yqadİlk harfteki y/w dönüşümüyle Sami ortak mirasında yanma ve parlamayı karşılayan düzenli fonetik denklik mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hararet/ışık kökleriDoğu ve Kuzey Afrika dillerindeki bazı bölgesel ateş ve kızarma kökleriyle tipolojik yakınlıklar ileri sürülmüştürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقدAnlamlıAteşin tutuşmasıYakıtın alev alarak parlaması ve ısı saçmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
ودقAnlamlıYağmur damlasıBuluttan süzülen ince ve bereketli yağmurun akmasıKur'an'da geçer; zıt yönde bir akışkanlık bildirir
قودAnlamlıÖnden çekip götürmeHayvanı veya topluluğu önünden çekerek sevk etmeKur'an'da geçmez; sevk ve idare anlamı taşır
قدوAnlamlıÖrnek alma, uymaBirinin izini takip etme, önder edinmeKur'an'da geçer; وقد gibi öne geçme ve iz bırakma bağı içerir
دوقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
دقوAnlamlıKarın bozulmasıYavru devenin aşırı süt emmesi sonucu karnının bozulmasıKur'an'da geçmez; marazi bir durum anlatır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقدMerkezTutuşma ve alevlenmeYakıtın alev alması, sürekli yanma ve ışık vermeYanmanın sürekliliği ve yakıtla beslenmesi
شعلKomşuAlevin yayılmasıAteşin etrafa dağılması, saçılması ve parlamasıBir noktadan çevreye sıçrama vurgusu taşır
سجرKomşuFırını doldurup kızıştırmaAteş haznesini yakıtla tıkayıp şiddetle ısıtmaYoğun kapatılma ve hapsedilmiş kızgınlık öne çıkar
ضرمKomşuHızlı ve şiddetli tutuşmaKuru ot veya çalıların birdenbire parlayıp tutuşmasıBaşlangıçtaki ani ve şiddetli alevlenme anıdır
طفأZıtSönme ve söndürmeAteşin hararet ve ışığını yitirerek tamamen sönmesiAlevin, sıcaklığın ve ışığın ortadan kalkmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقدTutuşmak, yanmak, yakıt olmakMaddenin alev alması, ısı ve nur üretmesiKesin
Latinceaccendere, ardereTutuşmak, yakmak, parlamakMaddi yanmanın yanı sıra içsel tutku ve öfkeyi de karşılarGüçlü
İngilizceto ignite, to kindle, fuelAteşlemek, tutuşturmak, yakıtHem fiil hem isim boyutunu karşılar ancak nurani boyutu dışarıda bırakırGüçlü
Almancaentzünden, brennen, BrennstoffTutuşturmak, yanmak, yakıtFiziksel ve kimyasal yanmayı yetkin karşılarGüçlü
Fransızcaallumer, enflammer, combustibleYakmak, alevlendirmek, yakıt maddesiYanma eylemini ve yakıtı verir, kökün türevsel zenginliğini kısmen yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اسْتَوْقَدَ نَارًاAydınlanma ve yol bulma amaçlı ateş yakmaMünafıkların hidayet ışığından faydalanma teşebbüsü ve ardından karanlıkta kalışları (Bakara 2:17)
وَقُودُهَا النَّاسُ / وَقُودُ النَّارِCehennem azabının yakıtı olmaİnkârcıların ve putların bizzat azabı besleyen yakıta dönüşmesi (Bakara 2:24, Âl-i İmrân 3:10, Tahrîm 66:6, Bürûc 85:5)
أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِFitne ve savaş ateşini körüklemeDüşmanlık ve toplumsal çatışmayı kasten alevlendirme girişimi (Mâide 5:64)
يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍİlahî nurun kaynağı ve saf kandilHakikatin, tevhidin ve idrakin arı duru bir kaynaktan beslenişi (Nûr 24:35)
تُوقِدُونَ عَلَيْهِ / فَأَوْقِدْSanayi, inşa ve maden işleme ateşiTakı ve alet yapmak için maden eritme veya tuğla pişirme (Ra'd 13:17, Kasas 28:38)
تُوقِدُونَDoğal enerji kaynağı olarak yeşil ağaçYaratılışın kudret delili olarak biyokütleden ateş elde etme (Yâsîn 36:80)
الْمُوقَدَةُKalplere işleyen kalıcı azap ateşiMaddi ve manevi ifsat erbabını kuşatan derin uhrevi ateş (Hümeze 104:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCehennem azabının mahiyeti ve yakıtı meselesiCehennem ateşinin dışarıdan bir odunla değil insanın kendi amelleri ve inatçı inkârıyla beslendiği fikriAzabın içsel bir nedensellikle alevlenmesi
FıkıhOrtak mülkiyet ve zaruret hukukuSuyun, otun ve ateşin (tutuşturucu kaynakların) kamu malı sayılması ve tekelleştirilememesiYaşamı sürdüren temel enerji kaynağı
TefsirTemsil ve mecaz tahlilleriMünafıkların ateş yakma (istevkade) teşebbüsü ile Nur ayetindeki arı kandilin yanış keyfiyetinin mukayesesiIşığın sürekliliği ile alevin kayboluşu arasındaki zıtlık
HadisKıyamet alametleri ve fitne tasvirleriFitnelerin tutuşması ve çöl zemininden çıkacak büyük bir ateşin ufku aydınlatması rivayetleriYıkıcı toplumsal çalkantıların alevlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hidayet nuruSaf ve tükenmez enerjiKalbi ve idraki aydınlatmaVahiy, dış tesir olmadan da tutuşmaya hazır duru bir idrak kandilidirKesin
İlmiMaden eritme ve teknolojiDönüştürücü termal güçMadenleri saflaştırma ve imal etmeMedeniyet inşasında ateşi bir dönüşüm ve ayıklama vasıtası yapmaGüçlü
SiyasiSavaş ve çatışma yönetimiKriz kışkırtıcılığıToplumu kutuplaştırıp savaşa sürüklemeKötü niyetli odakların harbi bir ateş gibi tutuşturma stratejisiGüçlü
İktisadiEnerji kaynağı ve biyokütleÜretim girdisiSanayi ve ısınma ihtiyacını karşılamaDoğal yakıtın değer üretimine ve toplumsal refaha temel teşkil etmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEkzotermik reaksiyon ve aktivasyon enerjisiBir kimyasal sistemde tutuşma eşiği aşıldığında depolanmış enerjinin ısı ve ışık olarak açığa çıkmasıKesin
Beşeri bilimlerToplumsal mobilizasyon ve çatışma dinamiğiToplumda birikmiş hoşnutsuzluk veya gerilimlerin bir kıvılcımla kitlesel eyleme veya savaşa dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece ahiretteki azap ateşi veya fiziksel odun yakma ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün ilahî nurun metaforik kalbine (24:35), maden ve teknoloji üretiminin merkezine (13:17, 28:38) ve ekolojik enerji dengesine (36:80) uzanan genişliğini kavramak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın teknolojik ve medeniyet kurucu boyutunu gözden kaçırıp dini metni yalnızca korkutucu bir tehdit diline indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin enerji, ışık, üretim ve ahlaki sorumluluk arasındaki dinamik bağı nasıl kurduğunu gösterdiği için merkezî önemdedir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nur ayetinde (24:35), münafıkların psikolojisini anlatan temsilde (2:17), madenlerin işlenişini tasvir eden hak-bâtıl meselinde (13:17) ve uhrevi mesuliyet ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ateş kavramının Kur'an'da yalnızca bir ceza aracı olduğu zannını yıkarak onun inşa, arınma, aydınlanma ve teknolojik gelişim vasıtası olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYakıtın alev alarak parlaması, hararet üretmesi ve yanmanın görünür ışık saçması.
  • Soyut anlamPotansiyel enerjinin bir tetikleyiciyle serbest kalması, hakikatin idrak kandilinde nura, fitnenin ise toplumda savaşa dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelinin bir eşik değerin aşılmasıyla dönüştürücü ve aydınlatıcı bir kinetik kuvvete evrilmesi.
  • LaTeX modeliE(t)=∫0tα⋅F(τ) dτ  ⟹  dΦdt+dΨdt
  • LaTeX açıklamasıFormülde E(t) toplam açığa çıkan enerjiyi, F(τ) sisteme sağlanan yakıt fonksiyonunu, α tutuşma katsayısını temsil eder. Eşik değer aşıldığında sistem iki temel çıktı üretir: Φ aydınlanmayı ve nurlanmayı temsil eden ışık akısı, Ψ ise dönüştürücü ve eritici termal tesiri (harareti) simgeler. Model, وقد kökünün hem aydınlatıcı (nur) hem dönüştürücü/yakıcı (ateş) ikili tabiatını matematiksel bir akış olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و