يدي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-د-ي39 sîga, 188 mücavir kök, 112 ayet, 48 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رجللمسيَدَاهُصدقيديبينخلفيَدَكَيَدَهُأَيْدِيهِمْكففبيضبِأَيْدِيهِمْضمم

KökSîga 39Ayet 112Sure 48Mücavir 188

▶ Ağı aç (3B)

يدي

ي - د - ي

KÖK
  • 122 geçiş
  • 112 ayet
  • 39 sîga
  • 10 sözlük

El ve kol demektir. İnsanı hayvanlardan ayıran özelliklerin başında elini sanat için ve yazmak için kullanabilmesidir. Bu tür işlerde yetenekler iki el ile ifade edilir. İki elin de, çolaklaşmış olduğunu ifade ederek artık iş yapamaz hale geldiklerini veya geleceklerini ifade etmektedir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: يدى

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

El ve kol demektir. İnsanı hayvanlardan ayıran özelliklerin başında elini sanat için ve yazmak için kullanabilmesidir. Bu tür işlerde yetenekler iki el ile ifade edilir. İki elin de, çolaklaşmış olduğunu ifade ederek artık iş yapamaz hale geldiklerini veya geleceklerini ifade etmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.888 harf
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.

ولما جَعَلَه نعتاً للداعب كسعة بدالٍ ثالثة لأنَّ النَّعْتَ لا يتمكن حتى يتم ثلاثة أحرفٍ فما فوق ذلك فصار دَدِدٍ نعتاً للداعِب الاعب، فإذا أرادوا اشتقاق الفعل منه لم يَنْقَدْ لِكَثْرة الدّالات يفصِلون بين حرفَي الصدر بهمزة فيقولون: دَأْدَدَ يُدَأْدِدُ، وإِنَّما اختاروا الهمزة لأنّها أقوى من سائر الحروف الجوفية ونحوه كذلك. وفي الدَّدِ ثلاث لغات، تقول: هذا دَدٌ، وهذا دَدا، وهذا دَدُن. دود، ديد: وطعامٌ مُدَوِّد ومُدَيِّدٌ، وقد ادّادَ أي وقع فيه الدُّودُ. دأد: والدَّأْدَأةُ: ضرب من العَدْوِ، ومَرَّ فلان يَتَدَأْدَاُ أي مَرَّ يدفع بعضُه بعضاً لا يفتر. دوو، دوء. الدَوُّ: موضع بالبادية أَملَسُ كأنّه الراحة، قال: جُنَينةٌ من مُجتَنىً عَـويصِ بالدَّوِّ أو صَحرائه القَمُوصِ والدّوّيّة: مَفازةٌ ملساءُ بلغة تميم، وداويَّة لأهل الحجاز بلغتهم، قال ذو الرمة: داويَّة ودُجَى ليلٍ كأنَّهما ودَويُّ الصوت، يقال منه: دَوَّى الصوتُ يُدَوِّي تَدويةً. والدَوَى: داءٌ يأخُذُ في الصدر في باطنه، ويقال: إنّه لدَويّ الصَّدْر، قال: وعينُكَ تبدي أن صدرَك لي دَوي ورجلٌ دَوٍ، وهو يَدْوَى دَوىً شديداً، وامرأةٌ دَوِية، الواو مكسورة خفيفة على فَعِله، وإن خَفَّفْتَها للنَّعت فالواو ساكنة مع الياء، والإِشمامُ فيه أحسن من الإِسكان، وناسٌ من أهل الحجاز يفتحون ما كان من نحو دَوٍ ويقولون: رجل دَوىً وامرأةٌ دَوىً سواء، لأنه تحويل، قال: يَكْرٌ عليه الدَّهْرُ حتـى يَرُدَّهُ دَوىً شَنَجَته جِنُّ دَهْرٍ وخابِلُه ويُروَى دَوِ، مكسورٌ مُنَوَّن، وهو في موضع النَّصب لم يقلْ: دَوِيا وعليه لغتهم هكذا في جميع الإِعراب مثل قولِكَ: رأيت قاضٍ وهذا قاضٍ، قال رؤبة: ذلك والٍ لست راءٍ واليا كهؤلاء وأنَّ يوماً ساعِيا والفعل دَوِيَ يَدْوَى دَوىً، وهو الدّاءُ الباطن، وكلُّ بناءٍ على دَوىً ونَدىً، مكسور، ويكون الفعل منه مكسوراً فإن النعتَ منه مخفَّف إلاّ أن يضطَرَّ شاعر إلى غيره. والدِّواء، ممدود: الشِّفاءُ، وداوَيتُه مَداواةً، ولو قُلتَ: دِواءً جاز في القياس، ويقال: دووِيَ فلانٌ يُداوَى فتُظهِرُ الواوَيْنِ ولا تُدغِمُ إحداهما في الأُخرى، لأنَّ الأولى هي مَدَّة الألف التي في داوى، فكَرِ هو إدغامَ المَدَّةِ في الواو، فيَلْتَبس فُوعِلَ ب فُعِّلَ. وأما الدّاءُ، مهموز، فاسْمٌ جامعٌ لكلِّ مَرَضٍ ظاهرٍ وباطنٍ حتى يقال: داءُ الشُّحِّ أشَدُّ الأَدْواء، والحُمْقُ داءٌ لا دَواءَ له. ومنه قول المرأة: كُلُّ داءٍ له داءٌ أرادت كُلُّ عَيب في الرجال فهو فيه، وهو من تأليف دال وواوٍ وهمزة، ورجل داءٌ وامرأة داءةٌ، وفي لغة أخرى: رجل دَيِّئٌ وامرأةٌ دَيِّئة على فَيعِل وفَيْعِلة. ولقد داءَ يَداءُ دَوْءاً وداءً كُلُّه يقال، والدَّوْءُ أصوَبُ لأنَه يُحْمَلُ على المصدر وهذه الكملة تتصرف على ستة أوجه: دوأ، دأو، ودأ وأد، أود، أدو مستعملة في أماكنها. والدَّوءُ: مصدر الفِعل من الداء. الدَّوءُ: الأزْمُ، والأزْمُ: الحِمْية، والآزِمُ: المُمسِكُ عن الطعامِ. ويقال: بَرِئتُ إليكَ من كل داءٍ تَداؤُهُ الإِبِلُ مثل تَداعُهُ. والدّواة إذا عُدَّتْ، يقال: ثلاثُ دَوَيات، وكذلك ما أشبَهَه مثل النَّوى نَويات، فإذا جَمَعْتَ من غير عددٍ قُلتَ: هي الدَّوَى والدُّوِيُّ، قال العباس: أمن آل ليلى عرفتَ الطُلُولا كخَطِّ الدوى ما ثِلاثٍ مُثُولا وقال: عَرَفتُ الديارَ كخَطِّ الدُويِّ يُحبِّرُهُ الكاتِبُ الحِمـيَريّْ دأي: والدَّأْيُ: شِبْهُ الخَتْل والمُراوغة وكذلك الدَّأوُ، والفعل منه دَأَى يَدْأَى دَأْياً ودَأْوا، وقال: دَأَوتَ له لتـأخُـذَه فهَيْهات الفَتَى حَذِرا نَصَبَ حذرا على القطع، وفي مِثل: كالـذئبُ يأدُو للغزال يأكلُه ويقولون أيضاً: يَدْأَوى له. والدَّأيُ جمع الدَّأْية، وهي فَقار الكاهل في مُجتَمع ما بين الكَتِفَيْن من كاهل البعير خاصَّة، والجمعُ الدَّأيات، وهي عظامُ ما هنالك، كل عَظْمٍ دأية، قال:

نصف على دَأْياته تَجَرَّما أدو: والإِداوة: مطهرةٌ للماء والجمع الأَداوَى. والأدْو: خَتلٌ منه قال: لكـن أدَوتُ لآخُـذَهُ فأصَبتُ خَرْقاً أروعاً ويقولون: أَدَا الرجل يَأْدُو أَدْواً. أود: والأَوْدُ مصدر آدَ يؤودُ أوْداً، وتقول: أُدْتُ العُودَ فأنا أؤودهُ أَوْداً فانآدّ، وتفسيره: عُجْتُه فانْعاجَ، قال: لم يَكُ يَنْآدُ فأَمسَى انآدى وتقول: آدَنى هذا الأمرُ، يَؤودُني أوْداً وأُووداً إذا بَلَغَ منكَ المَشَقَّة. ويقال: آدَه الكِبَرُ. ومنه التَأَوُّد وهو كالتَثَنّي والتَعَوُّج للقَضيب وغيره، وقال: تَثَنَّى إذا قامَتْ لشيءٍ تُـريدُه تَأوُّد عُسْلُوجٍ على شَطِّ جَعْفَرِ وتقول: ما آدَكَ فهو لي آئِدٌ، أي ما أَثَقَلَكَ فهو لي مُثْقِلٌ. والأَوَدُ: العِوَجُ، وأوِدَ يأوَدُ أَوَداً فهو أَوِدٌ. وموضعٌ بالبادية يُسَمَّى أوَّدَ، بالتشديد، قال: أم بالجُنَيْنة مع مَدافِعِ أَوَّدِ ودأ: ويقال: وَدَّاْتُه فَتَوَدَّأَ، أي سَوَّيْتُه فاستَوى، قال: ولِلأَرضِ كم من صالحٍ قد تَوَدَّأَتْ عليه فوارَته بلَـمّـاعةٍ قَـفـرِ وتَوَدَّأَتِ الأخبارُ أي خَفِيَتْ. ووَدَّأْتُ الأرضَ إذا كانت محفورةً فسَوَّيْتُها. وأد: المَوْؤودةُ: الوَئيدُ، كانت العَرَبُ إذا وُلِدَت بنتٌ دَفَنوها حين وُضِعَتْ حتى تموت مَخافة العار والحاجة، والفعل: وَأَدَ يَئِدُ وَأْداً، فهو وائِدٌ، والمفعول: مَوؤُودٌ كما تقول: واعِدٌ ومَوْعُود، قال الفرزدق: وجَدِّي الذي مَنَع الـوائِدا تِ وأخيَى الوئيد فلم يُوأَدِ والوَئيدُ: دَوِيٌّ تَسمعُ صوتَه في الأرض كحائِطٍ يسقط من بعيد فتسمع لهَدِّه وئيداً. والتُّؤادُ من التُّؤَدة، تقول: أتَّأَدَ وتَوَأَّدَ وهو التَمَهُّل والتأنيّ والرَّزانة. أيد، أدي: الأَيْدُ: القُوَّة، وبلغة تميم الآدُ، منه قيل: أَدَّ فلانٌ فلاناً إذا أعانَه وقَوّاه. والتَّأييدُ: مصدر أيَّدْتُه أي قَوَّيْتُه. وقوله تعالى: "والسماء بَنَيْناها بأَيْدٍ" أي بقُوّة. وإيادُ كُلِّ شيءٍ ما يُقُوَّى به من جانِبَيْهِ، وهما إِياداه، وإِياد العسكر المَيْمَنةُ والميسَرة، وكلُّ شيءٍ كان واقياً لَشيءٍ فهو إياده، قال العجّاج: عن ذي إيادَينِ لُهام ذو دُسُرْ برُكنِه أركانَ دَمْخٍ لا نْقَعَرْ وأَدَّى فلانٌ ما عليه أداءً وتأدِيةً، وفلانٌ آدَى للأمانةِ من فلانٍ. غير أنّ العامَّةَ فد لَهِجُوا بالخَطَأ، يقولون: فلان أدَّى للأمانةِ، وهذا في النَّحْو غير جائز. وألف الأداةِ يه الواو، لأنك تقول: أدَوات، لكلِّ ذي حِرْفةٍ أداةٌ، وهي آلتُه يقيم بها حِرْفتَه. وأداةُ الحرب: السِّلاح، ورجل مُؤْدٍ: كاملُ السِّلاح، قال: مُؤدِينَ يَحمُون السَّبيلَ السّابلا ودي: والمُودَى: الهالك، بغير همز، وأَوْدَى فلانٌ: هَلَكَ، وأودَى به الموتُ أي أَهلَكَه، واسم الهلاك من ذلك الوَدَى، بالتخفيف، وقَلَّ ما يُستعمَل. والمصدر الحقيقي الإِيداء. والتوادي: الخَشَبات التي تُصَرُّ بها أطباءُ الناقة لئلاّ يَرضعَها الفصيل، وقد وَدَيْتُ الناقة بتَوْدِيتَيْنِ أي صَرَرْت أَخلافَها بهما، وودّيت النّاقة توديةً. والوادي كل مَفرَجٍ بين جبالٍ وآطام، وتلال يكون مسلكاً للسَّيل أو مَنْفَذاً، والجميع الأودية، على تقدير فاعِل وأفعِلة، وإنّما جاءت هذه العلة لاعتلال آخِره، وكذلك نادٍ وأندية ونَجوَى وأَنجية، ولم يُسمَع بمثله في الصحيح، ألا تَرَى أنهم يقولون: قومٌ ظَلَمةٌ وقوم عُتاةٌ ولم يُقَلْ عَتادة من العُتُوِّ، ولكنهم غيّروا البناء فقالوا فَعَلة ثم أسكَنوا الواو فاعتمَدَت على فتحةِ الناء فصارت ألفاً. والوَديُّ: فَسيل النَّخْل الذي يُقلَعُ للغَرْس، والواحدة وَدِيّة. وتقول: وَدَى فلانٌ فلاناً إذا أدَّى دِيته، قال جميل: ليقتلوني ثمَّ لا يَدوني ويأدونه لغة. وأصل الدِيَة وِدية فحذفت الواو كما قالوا: شِية من الوشيِ. وتقول: وَدَى الحِمارُ فهو وادٍ إذا أنْعَظَ، ويقال: وَدَى بمعنى قَطَرَ منه الماء عند الإِنعاظِ، وقال الأغلب: كأنّ عِـــرْقَ أيْرِهِ إذا وَدَى حَبْلُ عجوزٍ ضَفَرتْ سَبْعَ قُوَى والوَدَى: الماء الذي يخرُجُ أبيضَ رقيقاً على أَثَر البول من الإنسان. ودد، أدد: الوَدُّ مصدر وَدِدْتُ، وهو يَوَدُّ من الأمنِية ومن المَودّة، وَدَّ يَوَدُّ مَوَدَّةً، ومنهم من يجعله على فَعَلَ يفعَلُ. والوِداد والوَدادُ مصدر مثل المَوَدّة. وهذا وِدُّكَ ووَديدُكَ كما تقول: حِبُّكَ وحَبيبُكَ، قال: فإِن كنتَ لي وِدّاً فبَيِّنْ مَـوَدَّتـي ليَغشاكُمُ وُدِّي ويَسري بكم بُغْضي والوَدُّ: الوَتِدُ بلغة تَميم، فإذا صَغَّروا رَدُّوا التاءَ فقالوا وتَيد. والوَدُّ: صَنَم لقوم نوحٍ، وكان لقريش صَنَمٌ يدعُونَه وُدّاً. ومنهم من يَهمِز فيقول: أُدّ، وبه سُمِّيَ عَبدُ وُدٍّ، ومنه سُمِّيَ أُدُّ بنُ طابخِةَ جَدُّ تَميم أو جَدُّ مَعَدِّ بنِ عدنانَ. والإدُّ: الأمرُ الفَظيع، تقول: فَعَلْتُ فِعْلاً إدّاً. ولقد أدَّتْ فلاناً داهيةٌ تَؤُدُّه أَدّاً، قال رؤبة: ويتَّقي الفَحْشاءَ والنَّياطِلا والاِدَّ والإِدادَ والعَضائلا والإِدادة واحدة الإِداد، من قوله تعالى: "لقد جِئتُم شيئاً إِدّاً"، أي أمراً فظيعاً. دادا، دودى: والدَّأْدَأَةُ: صوتُ وقع الحِجارة في المَسيل. والدَّأْوداء، ممدود، والجمع الدَّآدِئ، وهي ثلاثُ ليالٍ: خمسٌ وسِتٌّ وسَبعٌ وعشرون. وليلةٌ دَأداء: أشدُّ الليالي ظلمةً. الدَّوْداةُ: أرجوحة للصِّبيان، والجمع الدَّوادي، قال: كأنّني فوقَ دَوداةٍ تُقَلِّبُني ويقال على غير قياس: الدَّءادي. وتَدَأْدَأَ الرجل إذا مال عن شيء فتَرَجَّحَ، ويقال: تَدَأْدَأَ، ودَأْدَأتْهُ حركَتُه. يدي: اليَدُ معروفة، ويَدُ النِّعمةِ هي السابِغة. ويَدُ الفَأسِ ونحوُها: مَقبِضُها، ويَدُ القَوْسِ: سِيَتُها. ويَد الدَّهْر: مَدَى زَمانِه، ويَدُ الريح: مَلِكُها، قال لبيد: إذ أصبحَتْ بيَدِ الشِّمال زِمامُها قال: ملا مُلِّكَتِ الريحُ تصريفَ السَّحاب وصفت بمِلْك اليَد. وهذه الضَّيْعةُ في يَدِ فلانٍ، أي في مِلكِه، ولا يقولون: في أيدي فلانٍ، ولكن يقولون: بين يَدَي لكل شيءٍ أمامَك، قال الله: "من بين أيديهم ومن خَلْفهم". وكقولهم: يَثُور الرَهَجُ بين يَدَي المَطَر، ويَهيجُ السِّبابُ بين يَدَي القتال، وقال الله تعالى: "بين يَدَي عذابٍ سديد. ويقال: يَدِيَ فلانٌ من يَدِه إذا شَلَّتْ، ورجلٌ مَيدِيٌ أي مقطوع اليَدِ من أصله. ويَدَيْتُ يَدَه أي ضَرَبتُ يَدَه، واليُداء: وَجَع اليَدِ. وأيْدَيْت عنده يَداً، أي أنعَمْتُ عليه. وأيْداهُ اللهُ، والمصدر اليد أو الأَيد. وتقول: ايدَيْتُ عن فلانٍ يَداً بيضاءَ: من النِّعمة. وإنّ فلاناً لذو مالٍ يَيدي به ويَبُوعُ أي يَبْسُط به يَدَيْه وباعَه. وذهَبَ القومُ أيدي سَبَا، وأيادي سَبَا، أي مُتفرقِّين في كل وجه، وكذلك الريحُ وغيرُه. وجمع يَد الإنسان والأشباح أيدي، وجِماعُ يَدِ النِّعمة أيادٍ ويَدِيٌّ، قال: فإِنّ له عندي يَدِيّا وأنعُما والنسبة إلى اليَدِ يَدِيٌّ على النقصان، إلى الأَبِّ أَبَويٌّ، لأنّهم يقولون: يَدانِ فلا تظهر الياء، ويقولون: أبَوانِ باِظهارِ الواو، قال: العجّاج: بالدّارِ إذ ثَوبُ الصِّبا يَدِيٌّ ويقال: ثوبٌ يَدِيٌّ أي واسع، ويقال: عند جِدَّة الثوب، كأنّما رُفِعَتّ عنه الأيدي ساعَتَئِذٍ، ويقال: بل أراد أنّ الأيدي تتعاوَرُه. وتقول: هم يد واحدة على مَن سِواهم إذا كانَ أمرُهم واحداً، واعطيتُه مالاً عن ظهر يَدٍ يعني تَفَضُّلاً غيرَ قَرْضٍ ولا مُكافَأَةٍ. وخلع فلانٌ يدَه من الطاعةِ. ويقال: ثوب قصير اليَدِ إذا كان يقصر عن أن يُلتَحَفَ به.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.217 harf
Madde başı: يدىاليدُ أصلها يَدْيٌ على فَعْلٍ ساكنة العين، لأنَّ جمعها أيْدٍ ويُدِيٌّ. وأيادٍ. وبعض العرب يقولون لليد يدى قال الراجز: يا رُبَّ سارٍ باتَ ما تَوَسَّدَ إلا ذِراعَ العَنْسِ أو كفَّ اليَدَى وتثنيتها على هذه اللغة يَدَيانِ، مثل رَحَيانِ. قال الشاعر: يَدَيانِ بيضاوان عند مُحَـرِّقٍ قد ينفعانكَ منهما أنْ تُهْضَما واليدُ: القوَّةُ، وأيَّدَهُ، أي قوَّاه. وما لي بفلان يَدانِ، أي طاقةٌ. قال تعالى:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok30.897 harf
باب اللفيف من حرف الدّال دد ، دود ، دو ، دوى ، دا ، داى ، آد ، أدا ، واد ، ودا ، أيد ، أدي ، أدا ، ودى ، دوى ، ودي ، ود ، دودي ، أد ، يدي . ددّ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَا أَنَا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ منّي ) ، وقد مرَّ تفسيره ، وقال أبو عبيد : الدَّد اللهو واللَّعب : قال وقال الأحمر : في الدَّد ثلاثُ لُغاتٍ ، يقال : هذا دَدٌ على مثالي يَدٍ ودمٍ ، وهذا دداً على مثال قفاً
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.074 harf
ي د ي بسط يده ويديّته‏.‏ ويديته‏:‏ ضربت يده‏.‏ وإذا وقع الظبي في الحبالة قيل‏:‏ أميديّ أم مرجول ويديت يده‏:‏ شلّت‏.‏ قال الكميت‏:‏ فأيّاً ما يكن يك وهو منّا بأيد ما وبطن ولا يدينا ويقال‏:‏ ماله يدي من يديه‏:‏ دعاء عليه‏.‏ وبايعته يدا بيد وياديته‏:‏ بايعته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لفلان عندي يد‏.‏ وأيديت عنده ويديت‏:‏ أنعمت‏.‏ قال‏:‏ يديت على ابن حسحاس بن وهب بأسفل ذي الحذاة يد الكريم وإن فلاناً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR39.512 harf
اليَدُ: الكَفُّ، وقال أَبو إِسحق: اليَدُ من أَطْراف الأَصابع إِلى الكف، وهي أُنثى محذوفة اللام، وزنها فَعْلٌ يَدْيٌ، فحذفت الياء تخفيفاً فاعْتَقَبت حركة اللام على الدال، والنسَبُ إِليه على مذهب سيبويه يَدَوِيٌّ، والأَخفش يخالفه فيقول: يَدِيٌّ كَنَدِيٍّ، والجمع أَيْدٍ، على ما يغلب في جمع فَعْلٍ في أَدْنى العَدَد. الجوهريّ: اليَدُ أَصلها يَدْيٌ على فَعْل، ساكنة العين، لأَن جمعها أَيْدٍ ويُدِيٌّ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.198 harf
* ي د ي * * اليَدُ * أصلها يَدْيٌ على فعل ساكنة العين لأن جمعها * أَيْدٍ * و * يُدِيّ * وهما جمع فعل كفلس وأفلس وفلوس ولا يجمع فَعَل على أفْعُل إلا في حروف يسيرة معدودة كزمن وأزمن وجبل وأجبل وقد جمعت الأيدي في الشعر على * أيادٍ * وهو جمع الجمع مثل أكرع وأكارع وبعض العرب يقول في الجمع * الأَيْدِ * بحذف الياء وبعضهم يقول لليد * يَدًى * مثل رحى وتثنيتها على هذه اللغة يَدَيَانِ كَرَحَيانِ و * اليَدُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR20.037 harf
: ( ي ( *!اليَدُ ) ، بتَخْفيفِ الدالِ وضَمِّه ( الكَفُّ أَو مِن أَطْرافِ الأصابِعِ إلى الكَفِّ ) ؛ كذا في النسخِ والصَّوابُ إلى الكَتِفِ ؛ وهذا قولُ الزجَّاج ؛ وقال غيرُهُ : إلى المَنْكبِ ، وهي أُنْثى مَحْذُوفَةُ اللامِ . ( أَصْلُها *!يَدْيٌ ) على فَعْلٍ ، بتَسْكِينِ العَيْنِ فحذِفَتِ الياءُ تَخْفِيفاً فاعْتَقَبت حَرَكَة اللامِ على لدال ؛ ( ج *!أَيْدٍ ) على ما يَغْلب في جَمْعِ فَعْلٍ في أَدْنى
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.261 harf
يَدَى يَدَى a. [ يَدِي ] ( n. ac. يَدْي 1 ), Touched, hit, hurt the hand of; cut off the hand of. b. [ acc. or 'Ala ], Benefited; helped; deserved well of. يَدِيَ يَدِيَ a. [ Min ], Lost, had a withered ( hand ). يَاْدَيَ يَاْدَيَ III , a. Passed, handed. b. Requited. أَيْدَيَ أَيْدَيَ IV a. [ Ila ], see I (b) . b. Strengthened. يَدْ يَدْ [ 1 ] ( a. for يَدْي ), ( pl. أَيْدٍ [ 15
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok69.127 harf
يدي يَدَى - يَدِي (يَدِيَ - يَيْدى) - يَد - يَدَيْن - أَيْدِي - بِيَدِهِ - بِيَدَيْهِ - بِأَيْدِيْهِم - بِأَيْدِيْكُم - عن يَد - أولي الأيدي - في يَدِه - في يَديْهِ - في أَيْدِيهِم - في أَيْدِيْكُم - بَيْنَ أَيْدِيْهِم - بَيْنَ يَدَي - ما بَيْنَ يَدَيْهِ وما يَدَى - يَدِي (يَدِيَ - يَيْدى) + كائن + يداً أو شيئاً: يمد منه استطالة خارجة عن
Tamamını oku

Sîgalar(39)

Mücavir kökler188 mücavir (452 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بين

    44 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  2. خلف

    21 ortak ayet · Half : Ense demektir

  3. قدم

    14 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

  4. بيض

    5 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  5. صدق

    13 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  6. بسط

    6 ortak ayet · Bisat kilim demektir

  7. كفف

    5 ortak ayet · Avuç demektir

  8. رجل

    9 ortak ayet · Rical ayak demektir

  9. قطع

    7 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  10. صلب

    4 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir

  11. لمس

    3 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz

  12. ضمم

    2 ortak ayet · Ve çek

Geçtiği ayetler(112)

Sîga sayfası: أَيْدِيهِمْ
  1. … لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

    Onların elleriVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

  2. وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    Onların elleriÖnceden ellerinin kazandığından dolayı, onlar hiçbir zaman onu isteyemezler, Allah zalimleri hakkıyla bilir.

  3. … الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا …

    Onların elleriAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

  4. فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا

    Onların elleriKendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.

  5. … الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ …

    Onların elleriAllah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

  6. وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ …

    Onların elleriYahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

  7. … تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ …

    Onların elleriAllah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

  8. ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ

    Onların elleriSonra andolsun ki; onların önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından geleceğim. Ve Sen, onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.

  9. وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    Onların elleriElleri böğründe, çaresiz kalıp kendilerinin de sapıtmış olduklarını görünce; dediler ki: Rabbımız bize merhamet etmezse ve bizi bağışlamazsa muhakkak ki hüsrana uğrayanlardan olacağız.

  10. يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا

    Onların elleriO, onların önlerindekini de, arkalarındakini de bilir. Onların hiç birinin ilmi asla bunu kavrayamaz.

Sîga sayfası: أَيْدِيَهُمْ
Sîga sayfası: أَيْدِيَكُمْ
Sîga sayfası: بِأَيْدِيهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökيدي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs / Lâmel-fiili yâ (üçüncü harfi hazfe uğrayarak iki harfli isimleşmiş kök)
Bağlamsal Yakın Köklerكفف, قبض, بسط, ملك
Zıt Kökعجز
Çekirdek Özet 1İnsanın ve canlının tutma, kavrama, yönlendirme ve iş yapma organı olan el; aletlerin tutulacak sapı.
Çekirdek Özet 2İradeye bağlı eylem, yapıp etme (kesb), tasarruf ve mülkiyet yetkisi, nimet, güç-kudret ve bir şeyin önü/huzuru.
Çekirdek Özet 3Eylemin failine nispet edilerek ahlaki ve hukuki sorumluluğun doğması; ontolojik düzeyde ilahî kudret ve tasarrufun tezahürü.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik bir organa indirgeyerek müteşabih bağlamlarda tecsim/teşbihe düşmek veya mecazî zenginliğini unutup sorumluluk (kesb) ve tasarruf boyutunu gözden kaçırmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يدBir şeye doğru uzanma, temas etme, tutma, yönetme ve güç uygulama odağı; iki harfli ilksel organ adı.يİlksel organ adını fiil çekimine ve türetim kalıplarına açarak organın işlevini (tutma, çarpma, nimet verme, felç olma) kalıcı ve dinamik bir eyleme dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يEl ve kolİradeî eylem, uzanma, kavrama, üretme ve güç uygulama hareketini başlatır.
دKapıGiriş, geçiş, açılma veya bir nesneye erişim sağlayarak nüfuz etme eşiğini kurar.
يEl ve kolYapılan eylemin sürekliliğini, temasın tamamlanmasını ve gücün nesne üzerindeki nihai tasarrufunu pekiştirir.
يديElin kapıyı/eşiği açarak dış dünyaya uzanması ve nesneleri doğrudan kavramasıİnsanın içsel iradesini dış dünyada somut bir fiile, mülkiyete, himayeye veya esere dönüştüren yönelimsel güç hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKolun bilekten parmak uçlarına kadar uzanan, tutma ve kavrama işini gören organı (el); baltanın veya kılıcın tutulan sapı (kabza).
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, rüzgârın bulutları sevk etme gücünü ve tasarrufunu anlatırken el istiaresini kullanmıştır: إذ أصبحت بيد الشمال زمامها / Rüzgârın tasarrufuna ve yönetimine bırakıldığı sabahı tasvir eder.
Erken Arapça kullanımCendel b. el-Müsenna et-Tuhevî şiirinde elin çoğulunu ip büken eller anlamında kullanır: كأنه بالصحصحان الأنجل / قطن سخام بأيادي غزل

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde يدي kökü, en arkaik anatomik adlardan biri olan Proto-Semitik *yad- (el) ismine dayanır. Bu kök, bütün Sami dillerinde hem biyolojik organı hem de buradan türeyen güç, mülkiyet, yön ve tasarruf anlamlarını ortak bir semantik matris içinde korumuştur. Doğu Sami kolunda Akadca idu (el, kol, güç, taraf, ücret); Batı Sami kolunda İbranice yad (יָד: el, kudret, egemenlik, anıt); Ugaritçe yd (el, güç); Süryanice ve Aramice īḏā (ܐܝܕܐ: el, kudret, vasıta) biçiminde düzenli fonetik denkliklerle kesintisiz takip edilir. Arapçada kök, hem bu ilksel ismi korumuş hem de nâkıs fiil kalıbına çekilerek organın fiillerini (nimet vermek, vurmak, felç olmak) ifade eden geniş bir lügavî türetim alanına kavuşmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönيدي kökünden türeyen يد ismiOrgan adından hareketle mülkiyet, tasarruf, nimet (el verme), ön/huzur (iki elin arası) ve güç/otorite alanlarına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Semitik *yad-İbranice yad, Ugaritçe yd, Süryanice īḏā ve Akadca idu kelimeleriyle tam ses ve anlam denkliği gösteren ortak Afro-Asyatik/Sami miras.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır d-r-t (el) ile Afro-Asyatik uzantıProto-Afroasyatik düzeyde organ adlarının iki harfli köklerden genişlemesi bağlamında benzerlikler tartışılmışsa da doğrudan türetim kesin değildir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques (D. Cohen).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
يديAnlamlıEl, kudret, nimet, tasarrufTutma organı, eylemin faili, himaye ve ön/huzur anlamlarına gelen ana kök.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ييدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu harf dizilimiyle kurulmuş kök veya kullanım bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez; mühmel.
دييKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu harf dizilimiyle kurulmuş kök veya kullanım bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez; mühmel.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
يديMerkezEl, tasarruf, güç, iradeî eylemEylemin doğrudan organı, failiyeti ve tasarruf mülkiyetini bir bütün olarak taşır.Organ adından mülkiyet ve kudret metaforuna uzanan temel kavram.
كففKomşuEl ayası, engelleme, tutmaParmakların ve ayanın içe doğru kapanarak bir şeyi tutmasını veya engellemesini belirtir; يدي gibi kolun ve genel eylemin tamamını kapsamaz.İçe kıvrılma, ayayla tutma ve durdurma boyutu öne çıkar.
قبضKomşuAvuçlama, sıkma, teslim almaNesneyi elin içine alıp parmakları üzerine kapatarak tam kontrol kurmayı ifade eder; يدي ise salt kabz değil her türlü eylem organıdır.Güç kullanarak kontrol altına alma ve daraltma nüansı taşır.
بسطKomşuYayma, açma, cömertlikElin açılması, uzatılması ve genişletilmesini ifade eder; يدي organının cömertlik veya saldırı yönündeki açılma hareketidir.Elin durumunu ve tutumunu niteler.
ملكKomşuMülkiyet, egemenlik, tasarrufيدي kökünün sembolize ettiği tasarruf yetkisinin soyut, hukuki ve ontolojik adıdır.El bir alet/sembol iken mülk bunun hukuki ve fiili sonucudur.
عجزZıtGüçsüzlük, yetersizlik, yetişememeيدي kökünün temsil ettiği güç, yapabilme, eylem koyabilme ve tasarruf imkânının tamamen yok olması durumudur.Failin eylem üretememe ve nesneye müdahale edememe halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaيدي / يدEl, tasarruf, kudret, nimetOrgan adının yanı sıra mülkiyet, himaye, failiyet ve öncelik alanlarını kapsar.Kesin
Latincemanus / potestasEl / güç, yetki, egemenlikManus biyolojik el olmanın yanında Roma hukukunda aile reisi üzerindeki tasarruf ve yetkiyi tam olarak karşılar.Güçlü
İngilizcehand / power / possessionEl / güç / tasarruf, mülkiyetHand kelimesi hem organı hem de sorumluluk («at hand»), tasarruf ve müdahaleyi ifade eder.Güçlü
AlmancaHand / Gewalt / VerfügungEl / güç, tasarruf yetkisiHand kelimesi somut organı; Gewalt ve Verfügung ise hukuki tasarruf ve egemenlik boyutunu karşılar.Güçlü
Fransızcamain / pouvoir / possessionEl / güç / zilyetlik, tasarrufMain kelimesi hem organı hem de bir işe karışmayı («mettre la main»), mülkiyet ve himayeyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Biyolojik organ olarak elİnsanın ve canlının uzvu; abdestte yıkanan, cezada kesilen veya tutulan elAhkâm ve kıssa bağlamları (Mâide 5:6, Mâide 5:38, Yûsuf 12:31).
İradeî eylem, kesb ve sorumlulukİnsanın dünyada işlediği, önceden gönderdiği ameller («ellerin takdim ettiği»)Uhrevî hesap ve ahlaki sorumluluk bağlamları (Hac 22:10, Nebe 78:40, Şûrâ 42:30).
Güç, kudret ve egemenlikİlahî kudret, rububiyyet tasarrufu ve mahlûkat üzerindeki mutlak yetkiTevhid ve ulûhiyyet bağlamları (Âl-i İmrân 3:26, Mülk 67:1, Fetih 48:10).
Nimet, ihsan ve lütufGeniş rızık verme, cömertlik ve bağış («iki eli açıktır»)İlahî cömertliğin ve rızkın anlatıldığı bağlamlar (Mâide 5:64).
Ön, huzur, peşi sıra veya eşiğinde olmaMekânsal veya zamansal olarak bir şeyin hemen önünde bulunma («beyne yedeyhi»)Kitapların tasdiki, vahiy huzuru ve kıyamet tasviri bağlamları (Bakara 2:97, Enbiya 21:28, Sebe 34:31).
Hukuki yetki, nikah bağı veya teslimiyetBir akdi bozma veya yürütme tasarrufu; teslim oluş («elinden / boyun eğerek»)Hukuk ve cihat/cizye hükümleri bağlamları (Bakara 2:237, Tevbe 9:29).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye tartışmaları (Yedullah)İlahî sıfat olarak elin lafzî/cismanî mi (müşebbihe/mücessime), tenzihî mi (selef/tefvîz), yoksa kudret ve nimet olarak mecazî mi (halef/tevil) anlaşılacağı.Kudret, inayet, yaratma ve tasarruf olarak anlamın soyutlanması.
FıkıhHırsızlık cezası (hadd-i sirkat), abdest/teyemmüm, gasb ve akitlerde kabzHırsızlıkta elin nereden kesileceği (bilek, dirsek, omuz); abdestte yıkanacak sınır; kabz (teslim alma) ile mülkiyetin intikali ve tazmin sorumluluğu («aleyhe mâ ahazet»).Hukuki sınır, mülkiyetin intikali ve fiili hakimiyet (zilyetlik).
Tefsirİstiare, mecaz-ı mürsel ve «beyne yedeyhi» terkipleriKur'an'daki antropomorfik görünen ifadelerin Arap dil zevkine göre güç, nimet ve huzur olarak tefsir edilmesi; amellerin ellere nispetiyle irade hürriyeti.Semantik genişleme, belagat nüansları ve kesb teorisi.
HadisBiy‘at, sadaka, infak («üstteki el alttaki elden hayırlıdır») ve emanetİnfakta vericilik ve üstünlük («el-yedü’l-ulyâ»); biy‘atleşmede el sıkışma; emanetin elden çıkması durumunda tazmin yükümlülüğü.Cömertlik, ahlaki üstünlük, sadakat ve hukuki sorumluluk.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun iradesi ve ilahî rububiyyetKesb ve Mutlak TasarrufAmellerin sorumluluğunu insana yükleme, her şeyin nihai mülkiyetini Allah'a bağlamaİnsanın ahirette karşılaşacağı sonuçlar «kendi ellerinin takdim ettiği» amellerdir; evrenin mülkü ise bütünüyle Allah'ın elindedir.Kesin
İlmiİnsanın alet yapma ve yazma yeteneğiTeknoloji, Kalem ve Epistemik EylemZihinsel tasarımı dış dünyada nesnelleştirme ve kaydetmeEl, zihindeki ilmin yazıya, alete ve medeniyete dökülmesini sağlayan temel biyolojik ve epistemik araçtır.Güçlü
SiyasiHükümranlık, egemenlik ve biy‘atBiy‘at ve İktidar TasarrufuOtoriteyi kurma, bağlılığı tescil etme ve meşru güç kullanımıSiyasi bağlılık el sıkışarak (biy‘at) tescil edilir; iktidarın icra yetkisi ve hükümranlığı «elinde bulundurma» olarak tanımlanır.Kesin
İktisadiMülkiyet, ticaret ve kabzMülkiyet, Zilyetlik ve TedavülMal üzerindeki tasarruf hakkını belirleme ve mübadeleyi tamamlamaBir malın iktisadi olarak tasarruf edilebilmesi için kabz (ele alma) şarttır; ticaret «elden ele» (yedan bi-yedin) akışla gerçekleşir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAktüatör / Operatör (fizik ve robotik)Bir kontrol sisteminde (beyin/işlemci) üretilen komutun, fiziksel ortamda bir kuvvet ve yer değiştirme oluşturarak nesneleri dönüştüren icra ünitesidir; el, biyolojik aktüatördür.Güçlü
Beşeri bilimlerZilyetlik ve Fiili Hakimiyet (hukuk)Hukukta bir hak sahibinin veya failin nesne üzerinde iradesini doğrudan yansıtarak dış dünyada tasarrufta bulunabilme ve fiili kontrol kurabilme yetkisidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca anatomik bir organa (el) veya salt fiziksel dokunuşa indirgeyerek, Kur'an'daki ahlaki sorumluluk (kesb), mülkiyet yetkisi, siyasi biy‘at ve ilahî tasarruf boyutlarını görmezden gelmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da el, failin tüm iradesini, yaptıklarının ahlaki hesabını, hukuki tasarruf yetkisini, cömertlik/cimrilik tutumunu ve varlık üzerindeki ontolojik egemenliği temsil eden çok katmanlı bir kavramdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahî sıfatlar içeren ayetlerde antropomorfizme (Tanrı'yı cisme benzetme) kaymak veya amellerin ellerle irtibatlandırıldığı ayetlerde insanın kendi fiillerinin sorumlusu olduğu gerçeğini (kesb) mekanik bir biyolojiye indirgeyerek ahlak felsefesini bozmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem antropolojisini (insanın eylem üreten, yazan, tasarruf eden varlık oluşunu) hem de teolojisini (Allah'ın mutlak mülk ve kudret sahibi oluşunu) birbirine bağlayan merkezi bir sembolik eksendir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî kudret ve mülk ayetlerinde (Mülk 67:1, Yâsîn 36:83), ahiret hesaplaşması ve kesb ayetlerinde (Hac 22:10, Nebe 78:40), vahiy ve kitap tasdiki ayetlerinde («beyne yedeyhi»: Bakara 2:97) ve fıkhî hüküm ayetlerinde (Mâide 5:6, 5:38).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî metinlerde geçen el kavramının dar bir literalizmle salt et-kemik parçası olmadığını; Arap dilinin yapısı gereği güç, mülk, irade ve huzur anlamlarını kuşatan zengin bir semantik ağa sahip olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının nesneleri tutmasını, kavramasını, alet kullanmasını ve değiştirmesini sağlayan tutma ve iş yapma organı; aletlerin tutulan sapı.
  • Soyut anlamİradeî eylemin failine nispet edilmesi, kesb ve ahlaki sorumluluk, hukuki zilyetlik ve tasarruf yetkisi, ilahî kudret, ihsan ve mülkiyet.
  • Sistematik karşılıkBir iradenin (insanî veya ilahî) dış dünyada nesne ve olaylar üzerinde kurduğu doğrudan tasarruf, icra ve sorumluluk yetkisi.
  • LaTeX modeliA=∑(I→F)  ⟹  R
  • LaTeX açıklaması

Modelde I failin içsel iradesini ve niyetini, F bu iradenin dış dünyada icra ettiği fiili eylemi (F=el / tasarruf), A bu ikisinin birleşimiyle üretilen ameli veya kesbi temsil eder. Eylemin el ile gerçekleşip dış dünyada somutlaşması zorunlu olarak fail üzerinde R ile gösterilen hukuki ve ahlaki sorumluluğu (ceza veya mükâfatı) doğurur. Evren düzeyinde ise model, mutlak iradenin her an varlık üzerinde tasarrufta bulunarak mülkü yönlendirmesini simgeler.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي