أسف
أ - س - ف
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٣
Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءسف · اسف
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٦٣باب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٩٨الأَسَفُ: أشدُّ الحزن. وقد أَسِفَ على ما فاته وتأَسَّفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ عليه أَسَفاَ: أي غَضِب. وآسَفةُ أغضَبَه. والأَسيف والأَسوفُ: السريعُ الحزنِ الرقيقُ. وقد يكون الأسيفُ الغضبانَ مع الحزن. والأَسيفُ: العبدُ والجمع الأُسَفاءُ. وأرضٌ أسيفةٌ، أي رقيقةٌ لا تكادُ تُنْبت شيئاً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٥٦٥س ف ( و ا ي ء )
سوف ، سفا ، وسف ، أسف ، فأس ، سأف ، سيف ، فسا : ( مستعملة ) .
سوف : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سافَ يَسُوف سَوْفاً : إذا شَمَّ .
قال : وأنشدنا المفضَّل الضبي :
قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ
قال : المِرْوَد : الميل ، ومِجذُّه : طرفه ، ومعناه : أن الحَسناء إذا كحلَتْ عينيْهَا مَسَحت طرفَ المِيل بشفتيها ليَزْدَاد حُمّة ، أي : سواداً .
قال : والسَّوْفُ : الصّبْر ، وأنه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٢٧(باب الهمزة والسين وما يثلثهما)
(أسف) الهمزة والسين والفاء أصلٌ واحد يدلّ على الفَوت والتلهُّف وما أشبه ذلك. يقال أسِفَ على الشيء يَأْسَفُ أسَفاً مثل تلهف. والأَسِفُ الغضْبان، قال الله تعالى: وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إلى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً[الأعراف 150]، وقال الأعشى:
أرَى رَجُلاً منهُمْ أسيفاً كأنَّما *** يضُمُّ إلى كشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبا
فيُقال هو الغَضبان. ويقال إنّ الأَُسَافة([1])
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٥١- الأسف: الحزن والغضب معا، وقد يقال لكل واحد منهما على الانفراد وحقيقته: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر فصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب فقالك مخرجهما واحد واللفظ مختلف فمن نازع من يقوى عليه أظهره غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه أظهره حزنا وجزعا، انتهى. وبهذا النظر قال الشاعر:
*فحزن كل أخي حزن أخو الغضب*
(العجز
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١١٢أ س ف
" يا أسفى على يوسف " وآسفني ما قلت: أغضبني وأحزنني.
ومن المجاز: أرض أسيفة: لا تموج بالنبات.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٥٨٣الأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ. وأَسِفَ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ وأَسْفان وآسِفٌ وأَسُوفٌ وأَسِيفٌ، والجمع أُسَفاء. وقد أَسِفَ على ما فاتَه وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ، وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه. وفي التنزيل العزيز: فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم؛ معنى آسفُونا أَغْضَبُونا، وكذلك قوله عز وجل: إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً. والأَسِيفُ والآسِف: الغَضْبانُ؛ قال الأَعشى، رحمه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٠* أ س ف * * الأَسَفُ * أشد الحزن وقد * أَسِفَ * على ما فاته و * تَأَسَّفَ * أي تلهف و * أسِفَ * عليه أي غضب وبابهما طرب و * آسَفَهُ * أغضبه و * يُوسُفُ * فيه ثلاث لغات ضم السين وفتحها وكسرها وحكي فيه الهمز أيضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٩١٦الأسف، محركة: أشد الحزن، وقد أسف على ما فاته، كفرح كما في الصحاح، والاسم أسافة كسحابة، وأسف عليه: غضب فهو أسف، ككتف، ومنه قوله تعالى: )غضبان أسفا، قال شيخنا: وقيده بعضهم بأنه الحزن مع ما فات، لا مطلقا، وقال الراغب: حقيفقة الأسف: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر وصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب، فقال: مخرجهما واحد،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬١٤٤المدخل: اسفأَسِفَ
1 أَسِفَ ذ , aor. اَسَفَ , inf. n. أَسَفٌ, (M, Msb, K,) He grieved, lamented, or regretted: and he was angry: (Msb:) or he grieved exceedingly: and he was exceedingly angry: (M:) or he grieved most intensely: (K:) some say that أَسَفٌ signifies the grieving for a thing that has escaped; not in an absolute sense: (MF:) or it properly signifies the rising, or swelling, or mantling, of the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩١٢المدخل: ءسفأَسِفَ
أَسِفَ A ( n. ac. أَسَف 4 )
a. [ 'Ala ], Grieved for, at; was vexed, angry with.
آسَفَ
آسَفَ IV ,
a. Grieved; angered.
تَأَسَّفَ
تَأَسَّفَ V
a. [ 'Ala ], Regretted, was grieved at.
أَسَف
أَسَف 4 ,
a. Grief, regret; vexation, anger.
أَسِف
أَسِف 5 ,
a. see 25 (a) .
أَسِيْف
أَسِيْف 25 , ( pl. أُسَفَآءُ 43 ),
a. Grieving, lamenting, sorrowful, sad.
b. Slave, captive.
اِسْفَنْج
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٠٬٥٢١المدخل: ءسفءسف
أَسِفَ - يَأْسَفُ
أَسِفَ - يَأْسَفُ - أَسَف - يا أَسَفى
آسَفَ - يُؤسِفُ
يُوْسُف
أَسِفَ - يَأْسَفُ + كائن + على شيء أو أمر: يشعر في نفسه بألم وحزن ومرارة وغضب ، وذلك على فقد عزيز أو فقد الأمل بتحقيق هدف
أَسَف: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " أسِفَ - يَأْسَفُ "
يا أَسَفى: تركيب لفظي لبيان أن المتكلم به يشعر في نفسه بالأسف: حزن ومرارة على فقد
ءسف أَسِفَ - يَأْسَفُ أَسِفَ - يَأْسَفُ - أَسَف - يا أَسَفى آسَفَ - يُؤسِفُ يُوْسُف أَسِفَ - يَأْسَفُ + كائن + على شيء أو أمر: يشعر في نفسه بألم وحزن ومرارة وغضب ، وذلك على فقد عزيز أو فقد الأمل بتحقيق هدف أَسَف: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " أسِفَ - يَأْسَفُ " يا أَسَفى: تركيب لفظي لبيان أن المتكلم به يشعر في نفسه بالأسف: حزن ومرارة على فقد الأمل بتحقيق هدف أسِف: اسم فاعل من " أسِفَ - يَأْسَفُ " أسِفاً: حال من " أسِف" آسَفَ - يُؤسِفُ: أصلها " أأسَفَ- يُؤْسِفُ" : على وزن " أفعل " من " " أَسِفَ - يَأْسَفُ ": جعله " يَأْسَفُ ": جعل آخر يشعر بالحزن والمرارة على فقد الأمل بتحقيق هدف يُوْسُف: اسم نبي معروف بقصة رمي أخوته له في البئر وهوابن يعقوب ، عليهم جميعاً السلام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحزن والأسى والأسف "، وهي: حَسِرَ - يَحْسَرُ، نَدِمَ - يَنْدَم، أَسِفَ- يَأْسَف، حَزِنَ - يَحْزَنُ، أَوِهَ - يَأْوَه، أَسِيَ - يَأْسى أَسَفٌ ﴿فلعلك باخع نفسك على آثارهم إن لم يؤمنوا بهذا الحديث أسفا(6)﴾ الكهف يا أسفي ﴿وتولى عنهم وقال ياأسفى على يوسف وابيضت عيناه من الحزن فهو كظيم(84)﴾ يوسف أسِفٌ - أسِفاً ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين(150)﴾ الأعراف ﴿فرجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال ياقوم ألم يعدكم ربكم وعدا حسنا أفطال عليكم العهد أم أردتم أن يحل عليكم غضب من ربكم فأخلفتم موعدي(86)﴾ طه آسف - يؤاسف ﴿فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)﴾ الزخرف يوسف ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب كلا هدينا ونوحا هدينا من قبل ومن ذريته داوود وسليمان وأيوب ويوسف وموسى وهارون وكذلك نجزي المحسنين(84)﴾ الأنعام ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر ﴿اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا يخل لكم وجه أبيكم وتكونوا من بعده قوما صالحين (9)﴾ يوسف ﴿قال قائل منهم لا تقتلوا يوسف وألقوه في غيابة الجب يلتقطه بعض السيارة إن كنتم فاعلين (10)﴾ يوسف ﴿قالوا ياأبانا ما لك لا تأمنا على يوسف وإنا له لناصحون(11)﴾ يوسف ﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق وتركنا يوسف عند متاعنا فأكله الذئب وما أنت بمؤمن لنا ولو كنا صادقين(17)﴾ يوسف ﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك مكنا ليوسف في الأرض يتبوأ منها حيث يشاء نصيب برحمتنا من نشاء ولا نضيع أجر المحسنين(56)﴾ يوسف ﴿يوسف أعرض عن هذا واستغفري لذنبك إنك كنت من الخاطئين(29)﴾ يوسف ﴿قال ما خطبكن إذ راودتن يوسف عن نفسه قلن حاش لله ما علمنا عليه من سوء قالت امرأة العزيز الآن حصحص الحق أنا راودته عن نفسه وإنه لمن الصادقين(51)﴾ يوسف ﴿وجاء إخوة يوسف فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون(58)﴾ يوسف ﴿قالوا أئنك لأنت يوسف قال أنا يوسف وهذا أخي قد من الله علينا إنه من يتق ويصبر فإن الله لا يضيع أجر المحسنين(90)﴾ يوسف ﴿ولما دخلوا على يوسف آوى إليه أخاه قال إني أنا أخوك فلا تبتئس بما كانوا يعملون(69)﴾ يوسف ﴿فلما دخلوا على يوسف آوى إليه أبويه وقال ادخلوا مصر إن شاء الله آمنين(99)﴾ يوسف ﴿إذ قالوا ليوسف وأخوه أحب إلى أبينا منا ونحن عصبة إن أبانا لفي ضلال مبين(8)﴾ يوسف ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل فأسرها يوسف في نفسه ولم يبدها لهم قال أنتم شر مكانا والله أعلم بما تصفون(77)﴾ يوسف ﴿فلما استيئسوا منه خلصوا نجيا قال كبيرهم ألم تعلموا أن أباكم قد أخذ عليكم موثقا من الله ومن قبل ما فرطتم في يوسف فلن أبرح الأرض حتى يأذن لي أبي أو يحكم الله لي وهو خير الحاكمين(80)﴾ يوسف ﴿قال هل علمتم ما فعلتم بيوسف وأخيه إذ أنتم جاهلون(89)﴾ يوسف ﴿وتولى عنهم وقال ياأسفى على يوسف وابيضت عيناه من الحزن فهو كظيم(84)﴾ يوسف ﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين(85)﴾ يوسف ﴿يابني اذهبوا فتحسسوا من يوسف وأخيه ولا تيئسوا من روح الله إنه لا ييئس من روح الله إلا القوم الكافرون (87)﴾ يوسف ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم إني لأجد ريح يوسف لولا أن تفندوني(94)﴾ يوسف ﴿إذ قال يوسف لأبيه ياأبت إني رأيت أحد عشر كوكبا والشمس والقمر رأيتهم لي ساجدين(4)﴾ يوسف ﴿لقد كان في يوسف وإخوته آيات للسائلين(7)﴾ يوسف ﴿يوسف أيها الصديق أفتنا في سبع بقرات سمان يأكلهن سبع عجاف وسبع سنبلات خضر وأخر يابسات لعلي أرجع إلى الناس لعلهم يعلمون(46)﴾ يوسف ﴿فبدأ بأوعيتهم قبل وعاء أخيه ثم استخرجها من وعاء أخيه كذلك كدنا ليوسف ما كان ليأخذ أخاه في دين الملك إلا أن يشاء الله نرفع درجات من نشاء وفوق كل ذي علم عليم(76)﴾ يوسف جاء في التفسير : أسِف : حزين غاضب - يا أسفي : يا حزني الشديد مختار الصحاح ● [أسف] أ س ف: الأَسَفُ أشد الحزن وقد أَسِفَ على ما فاته و تَأَسَّفَ أي تلهف و أسِفَ عليه أي غضب وبابهما طرب و آسَفَهُ أغضبه و يُوسُفُ فيه ثلاث لغات ضم السين وفتحها وكسرها وحكي فيه الهمز أيضا [ ص ] الراغب أسف - الأسف: الحزن والغضب معا، وقد يقال لكل واحد منهما على الانفراد وحقيقته: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر فصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب فقالك مخرجهما واحد واللفظ مختلف فمن نازع من يقوى عليه أظهره غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه أظهره حزنا وجزعا، انتهى. وبهذا النظر قال الشاعر: - 14 - فحزن كل أخي حزن أخو الغضب (العجز في البصائر 2/185؛ والذريعة إلى مكارم الشريعة ص 167؛ والدر المصون 5/466؛ دون نسبة فيهم. وشطره: جزاك بالإحسان مغفرة وهو لأبي الطيب المتنبي في ديوانه 1/94؛ والوساطة ص 381) وقوله تعالى: }فلما آسفونا انتقمنا منهم [الزخرف/55] أي: أغضبونا. قال أبو عبد الله ابن الرضا (علي الرضا بن موسى الكاظم، أحد الأئمة الاثني عشرية، توفي سنة 254 ه، وابنه محمد. راجع أخباره في وفيات الأعيان 3/269. وسير النبلاء 9/393) : إن الله لا يأسف كأسفنا، ولكن له أولياء يأسفون ويرضون، فجعل رضاهم رضاه وغضبهم غضبه، قال: وعلى ذلك قال: (من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة (الحديث بهذا اللفظ مروي عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم. أخرجه ابن عدي في الكامل 5/1939 وفيه عبد الواد بن ميمون، قال عنه البخاري: منكر الحديث، وضعفه الدارقطني. وانظر: كنز العمال 1/59. وأخرج البخاري عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن الله قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب) وانظر: فتح الباري 11/340 باب التواضع) وقال تعالى: {من يطع الرسول فقد أطاع الله{ [النساء/80]. وقوله تعالى: }غضبان أسفا{ [الأعراف/150]، والأسيف: الغضبان، ويستعار للمستخدم المسخر، ولمن لا يكاد يسمى،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٧ (الإجمالي: ٥٩)
- غضب
الآيات المشتركة: ٢ · Kızgınlık
- جرر
الآيات المشتركة: ١ · Cariye sandal demektir
- شمت
الآيات المشتركة: ١ · Güldürme
- بخع
الآيات المشتركة: ١ · Behik bir gözü kör kimsedir
- رجع
الآيات المشتركة: ٢ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- خلف
الآيات المشتركة: ٢ · Half : Ense demektir
- كظم
الآيات المشتركة: ١ · İçerde tutan
- لوح
الآيات المشتركة: ١ · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
- موسى
الآيات المشتركة: ٢ · Musa
- طول
الآيات المشتركة: ١ · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- بيض
الآيات المشتركة: ١ · Biid yumurta demektir
- نقم
الآيات المشتركة: ١ · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ …
Üzgün
فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَاقَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ …
Üzgün
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حزن, غضب, لهف, غيظ |
| Zıt Kök | رضا |
| Çekirdek Özet 1 | İstenen veya elden çıkan bir şeyin ardından duyulan derin kayıp, tükeniş ve telafisizlik sızısı |
| Çekirdek Özet 2 | Güç yetirilemeyen kayıpta içe çöken kahır ve keder; muktedir olunan durumda ise cezalandırma iradesine dönüşen şiddetli öfke |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi sınırların çiğnenmesi karşısında mehil tanıma eşiğinin tükenip yaptırım safhasına geçişi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece pasif bir üzüntü veya melankoliye indirgenerek ayetlerdeki aktif infial ve ilahi gazap boyutunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أس | Bir şeyin zeminini tutma, kökleşme, sabitleşme veya dipte tortulanıp kalma (أسر, أسس, أسن, أسي) | ف | Dudaksı patlama ve dışa vurum harfi olan ف, dipte biriken keder ve tortunun patlak vererek ya içsel bir feryada (keder) ya da dışa dönük bir infilaka (öfke) dönüşmesini sağlar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Duygusal yönelimin kaynağındaki ana iradeyi ve güçlü içsel itkiyi temsil eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, batma, sarsılmazlık | Gönle batan keskin acıyı, içte saplanıp kalan ve kolayca sökülemeyen sızıyı ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, soluk verme, dışa taşma | İçte biriken acı ve gerilimin dışa doğru solunması, feryat, iç çekiş veya öfkeyle haykırış hareketini kurar. |
| أسف | Güçlü bir tesirle içe batan acının dışa doğru nefes veya öfke olarak patlaması | Bir kaybın veya sınır aşımının ruhta bıraktığı derin sarsıntının içe keder, dışa hiddet olarak boşalması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitki bitirmeyen, suyu ve bereketi elinden kaçırmış çorak ve kuru toprak (الأُسافة) ile ne kadar beslense de et tutmayan, zayıflıktan kurtulamayan deve (الجمل الأسيف). Temel fiziki zemin, verimsizlik ve tükeniştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde eli kesildiği için acıyla inleyen veya elleri bağlı esiri tasvir ederken şöyle der: أَرَى رَجُلاً مِنْهُمْ أَسِيفاً كَأَنَّمَا / يَضُمُّ إِلَى كَشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبَا |
| Erken Arapça kullanım | Ani ve amansız ölümler için kullanılan أَخْذَةُ أَسَفٍ ifadesi ile güçsüzlüğü ve ezilmişliği sebebiyle sürekli hüzün içinde bulunan köle veya işçi anlamındaki الأَسِيف kullanımı. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde أسف kökü, içsel daralma, kayıp karşısında tükenme ve feryat etme semantik alanı ile irtibatlıdır. İbranicede toplamak veya geriye çekilmek anlamındaki אסף (asaf) kökü ile fonetik bir benzeşme gösterse de Arapçada anlam, elden çıkanın ardından içe çekilme, toparlanamama ve tükeniş sızısı ekseninde özelleşmiştir. Süryanicede ve erken Aramice katmanlarda doğrudan hüzün ve keder bildiren türevler sınırlı olup Arapça, fiziksel çoraklık ve zayıflıktan hareketle psikolojik yıkımı ve öfke patlamasını tek bir semantik gövdede birleştiren en zengin gelişimi sergilemiştir. Kökün çöl şartlarındaki fiziki karşılığı olan verimsiz toprak ve cılız deve tasvirleri, can alıcı enerjinin yitirilmesi fikrini Sami matrisinin merkezine yerleştirir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çoraklık ve cılızlıktan psikolojik gerilime geçiş | Bitkisiz kalan toprak ve et tutmayan deve manasından elden kaçan fırsatın ruhta açtığı boşluğa evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İçe çekilme ve toplanma köküyle fonetik paralellik | Kuzeybatı Sami dillerindeki toplanma ve son bulma köküyle temaslı, Arapçada keder ve hiddetle billurlaşmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanabilir doğrudan bir izomorf tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Anlamlı | Kaçan şeye yanma, keder ve öfke | Hedef köktür; içe dönük kahır veya dışa dönük gazap halidir. | Kur'an'da geçer. |
| أفس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| سأف | Anlamlı | Derinin veya tırnak diplerinin çatlaması | Kuruluk ve nemsizlikten dokunun yarılması; fiziki yıpranma halidir. | Kur'an'da geçmez. |
| سفأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız bir kök kaydı yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| فأس | Anlamlı | Yarma aleti, balta; başın arka çukuru | Sert cisimleri yaran alet veya anatomik çukurluk manasındadır. | Kur'an'da geçmez. |
| فسأ | Anlamlı | Kumaşın eskimekten kendiliğinden çatlaması | Elbisenin yıpranıp lif lif ayrılması; iç dayanıklılığın çöküşüdür. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Merkez | Kayıp ve ihlal karşısında sarsılma | Güç yetirilemeyene hüzün, güç yetirilene öfke şeklinde çift yönlüdür. | Telafisi imkânsız görünen duruma verilen en yüksek tepkidir. |
| حزن | Komşu | Keder, elem, kayıp acısı | Yalnızca içe çekilme ve elem taşır; cezalandırıcı öfke boyutu yoktur. | Pasif keder ve ruhsal ağırlık halidir. |
| غضب | Komşu | İntikam arzusu, hiddet | Dışa dönük kabarıştır; kaybın getirdiği yas ve iç sızısı zorunlu değildir. | Failin kudretini hissettirme ve mukabele etme iradesidir. |
| لهف | Komşu | Kaçan fırsata yanma, esef etme | Elden kaçana hayıflanma baskındır; ilahi gazap düzeyinde kullanılmaz. | Çaresizce iç geçirme ve pişmanlık sızısıdır. |
| غيظ | Komşu | Bastırılmış şiddetli kızgınlık | İçte kaynayan fakat dışa vurulamayan hırsı ve kabarmayı anlatır. | Henüz intikama dönüşmemiş patlamaya hazır öfkedir. |
| رضا | Zıt | Hoşnutluk, kabul, sükûnet | Olandan tatmin olma, içsel direnci ve itirazı terk etme durumudur. | Esefin doğurduğu bütün iç ve dış çatışmanın tam zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أسف | Derin keder veya şiddetli gazap | Güç dengesine göre yön değiştiren yüksek duygu durumudur. | Kesin |
| Latince | Dolor, indignatio | Acı, keder; haklı öfke, infial | Dolor içteki elemi, indignatio haksızlığa karşı kabaran öfkeyi verir. | Güçlü |
| İngilizce | Grief, wrath, indignation | Derin yas; gazap, haklı infial | Grief içe dönük kahır yönünü, wrath ve indignation dışa dönük öfkeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Gram, Zorn, Entrüstung | İç kemiren keder; hiddet, infial | Gram içsel erimeyi, Zorn ise cezalandırıcı gazap yönünü taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Chagrin, courroux, indignation | Yıkıcı üzüntü; gazap, öfke | Chagrin ruhsal çöküntüyü, courroux cezalandırıcı yüksek öfkeyi ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَضْبَانَ أَسِفًا | Şiddetli hiddet ve teessüf | Tevhid akidesinin çiğnenmesi karşısında peygamberi öfke ve keder bağlamı; A‘râf 7:150, Tâhâ 20:86. |
| يَا أَسَفَى | Yıkıcı iç keder ve kahır | Evlat hasreti ve derin kayıp karşısında insanın içe doğru erimesi bağlamı; Yûsuf 12:84. |
| فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ... أَسَفًا | Kendini tüketen hüzün ve hayıflanma | Muhatapların hidayete girmemesi karşısında elçinin hissettiği kahredici keder bağlamı; Kehf 18:6. |
| فَلَمَّا آسَفُونَا | İlahi sabrın taşması, gazaplandırma | İsyan ve azgınlıkta haddi aşan zorbaların ilahi intikam eşiğini tetiklemesi bağlamı; Zuhruf 43:55. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye bahsi | Allah'a nispet edilen esefin mahlukattaki gibi bir nefis değişimi değil, intikam ve ceza iradesi olarak tevili. | İntikam ve cezalandırma iradesi. |
| Fıkıh | Haksız fiil ve kasıt iradesi | Hiddet ve şiddetli teessüf anında sergilenen tasarrufların ehliyete ve cezai sorumluluğa etkisi. | İradeyi baskılayan yoğun infial. |
| Tefsir | Peygamberlerin ruh hali | Mûsâ ve Yâ‘kūb kıssalarında beşeri keder ile vahiy sorumluluğu arasındaki ilişkinin tayini. | Kahredici hüzün ile haklı gazabın ayrışması. |
| Hadis | Ölüm ve ahlak tasvirleri | Ansızın gelen baskın ölümlerin (أخذة أسف) ve aşırı üzüntünün ahlaki sınırlarının beyanı. | Ani yakalayış ve helak edici keder. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk dengesi | İlahi gayret | Sabır eşiğinin sonu | İsyanda ısrar eden fıskın ilahi gazabı ve intikamı harekete geçirmesi. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | İhmale hayıflanma | Islah motivasyonu | Kaçırılan ilmi hakikatlerin ve cehaletin doğurduğu yapısal hasara yanma. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | İnfial ve teftiş | Yaptırım uygulama | Kamu düzeninin çiğnenmesi karşısında idarecinin meşru şiddet ve hesap sorma hali. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi | İsraf ve atıllık acısı | Telafi girişimi | Kaynakların heba edilmesi ve çoraklaşması karşısında duyulan yapısal kriz bilinci. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik histerezis eşiği ve termodinamik faz değişimi | Sisteme yüklenen aşırı gerilimin belirli bir eşiğe kadar iç enerji olarak birikmesi, eşik aşıldığında ise geri döndürülemez bir patlama veya kırılmayla dışa boşalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve kolektif infial | Sosyal adaletsizlik ve hak gasplarının toplumda önce derin bir yılgınlık ve yas üretmesi, tolerans sınırı aşıldığında ise yıkıcı bir isyana dönüşmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern Türkçedeki «esef duymak» gibi yüzeysel, kibar bir üzüntü veya bürokratik bir kınama seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem insanın ciğerini dağlayan ve gözlerini kör eden kahredici bir yası (Yâ‘kūb örneği) hem de Firavun'u suda boğan ilahi bir gazap ve yaptırım iradesini (Zuhruf örneği) içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen esef ifadelerinin yumuşatılarak ilahi gazabın ciddiyetinin zayıflatılması veya peygamberlerin çektiği kahredici sancının basit bir alınganlık sanılması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın duygu dünyasını anlamada kilit bir köktür; insanın iç dünyasındaki en derin keder ile ilahi adaletin harekete geçtiği en şiddetli öfke arasındaki ontolojik sürekliliği açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mûsâ kıssasında buzağı fitnesi sonrası yaşanan sahnelerde, Yûsuf kıssasında babanın hasretinde ve Firavun hanedanının helakini haber veren ilahi intikam sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'a acziyet veya pasif hüzün isnat edilemeyeceğini, ilahi alanda esefin bir sınır aşımına karşı nihai müeyyidenin başlatılması olduğunu ortaya koyarak tecsim ve teşbih hatalarını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBitki tutmayan çorak toprak ve et bağlamayan cılız devenin elden çıkan hayatiyet sebebiyle tükenişi.
- Soyut anlamTelafisi mümkün olmayan bir kayıp karşısında ruhta biriken kederin, güç ve kudret ilişkisine bağlı olarak ya içsel bir kahra ya da dışsal bir infial ve gazaba dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkİhlalin sabır limitini tüketerek mehil tanıma halini nihayete erdirmesi ve cezalandırıcı adaletin devreye girmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde esef durumunu, öznenin güç ve müdahale kudretini, karşılaşılan hadisenin veya muhatabın direncini temsil eder. Eğer öznenin gücü hadiseyi geri çevirmeye yetmiyorsa (), duygu içe çöker ve negatif yönlü derin bir hüznü () oluşturur. Eğer öznenin kudreti hadiseyi ezmeye ve dönüştürmeye yetiyorsa (), duygu dışa patlar ve pozitif yönlü cezalandırıcı bir gazap ve infial haline () dönüşür.