أوي
أ - و - ي
جذر- الورود: ٣٦
- الآيات: ٣٦
- الصيغ: ٢١
- المعاجم: ١٠
Eveye kuş yuvası demektir. Yuva kelimesi burada gelmektedir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءوي · أوى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Eveye kuş yuvası demektir. Yuva kelimesi burada gelmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٬١٣٤المدخل: أوىباب اللفيف من و أ ي ء
أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات
أوى:
تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً.
والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة.
وتقول: أويت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٣المَأْوى: كلُّ مكان يَأْوي إليه شيءٌ ليلاً أو نهاراً. وقد أوى فلانٌ إلى منزله يَأْوي أَوِيَّاً، وإواءً. ومنه قوله تعالى "قال سآوي إلى جَبَلٍ يَعْصِمُني من الماء". وآوَيْتُهُ أنا إيواءً، وأَوَيتُهُ أيضاً، إذا أنزلته بك. وتَأَوَّتِ الطيرُ تَأَوِّياً: تجمعتْ. وهُنَّ أُوِيٌّ. جمع آوٍ ومُتَأَوِّياتٌ.
وأَوَيْتُ لفلان فأنا آوي له أَوْيَةً وإيَّةً أيضاً، ومَأْوِيَةً ومَأْواةٌ، أي أَرْثي له وأَرِقُّ. قال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٬٧٦٤(باب الهمزة والواو وما بعدهما في الثلاثي)
(أوي) الهمزة والواو والياء أصلان: أحدهما التجمُّع، والثاني الإشفاق. قال الخليل: يقال أوَى الرّجلُ إلى منزله وآوَى غَيرَه أُوِيّاً وإيواءً. ويقال أوَى إواءً أيضاً. والأُوِيُّ أحسن. قال الله تعالى: ﴿إذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إلى الكَهْفِ﴾ [الكهف 10]، وقال: ﴿وَآوَيْنَاهُمَا إلى رَبْوَةٍ﴾ [المؤمنون 50]. والمأوَى: مكانُ كلِّ شيءٍ يُأوى إليه ليلاً أو نهاراً. وأوَت
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٩٢المدخل: أوى- المأوى مصدر أوى يأوي أويا ومأوى، تقول: أوى إلى كذا: انضم إليه يأوي أويا ومأوى، وآواه غيره يؤويه إيواء.
قال عز وجل: ﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف﴾ [الكهف/10]، وقال: ﴿سآوى إلى جبل﴾ [هود/43]، وقال تعالى: ﴿آوى إليه أخاه﴾ [يوسف/69]، وقال: ﴿تؤوي إليك من تشاء﴾ [الأحزاب/51]، ﴿وفصيلته التي تؤويه﴾ [المعارج/13]، وقوله تعالى: ﴿جنة المأوى﴾ [النجم/15]، كقوله: ﴿دار الخلد﴾ [فصلت/28] في كون الدار مضافة إلى المصدر،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٢٤أ و ي
اللهم آوني إلى ظل كرمك وعفوك.
وتقول: أنا أهوي إلى معاقلك هوياً وآوي إلى ظلالك أوياً.
وما لفلان امرأة تؤويه.
وقال ابن عباس للأنصار رضي الله عنهم: بالإيواء والنصر ألا جلستم.
وأنتم مأوى المحاويج.
وتألبوا عليّ وتآووا ثم شنعوا عليّ وتعاووا.
وأويت عن كذا إذا تركته وأيوت لفلان: رثيت له أيةً ومأويةً.
قال: ولو أنني استأويتـه مـا أوى ليـا وتقول: وجدني يتيماً فآوى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٢٣* أ و ي * * المَأْوَى * كل مكان يأوي إليه شيء ليلا أو نهارا وقد * أَوَى * إلى منزله يأوي كرمى يرمي * أَوِيّاً * على فعول و * إوَاءً * على فعال ومنه قوله تعالى ﴿سآوي إلى جبل يعصمني من الماء﴾ و * آوَاهُ * غيره * إيوَاءً * أنزله به و * أوَاهُ * أيضا فعل وأفعل بمعنى واحد عن أبي زيد و * أوَى * إليه يأوي كرمى يرمي * أَوْيَةً * و * إيَّةً * تقلب الواو ياء لكسرة ما قبلها وتدغم و * مَأْوِيةً * مخففة و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥٤٥المدخل: أوى: ( ي ( *!أَوَيْتُ مَنْزِلي ، و ) أَوَيْتُ ( إليه *!أُوِيَّاً ) ، كعُتِيَ ( بالضمِّ ويُكْسَرْ ) ؛ الأخيرَةُ عن الفرَّاء ، ( *!وأَوَّيْتُ *!تَأْوِيَةً *!وتَأَوَّيْتُ *!واْتَّوَيْتُ *!وائتَّوَيْتُ ) كِلاهُما على افْتَعَلْت : ( نَزَلْتُه بنَفْسِي ) وعُدْتُ إليه ( وسَكَنْتُه ) ؛ قالَ لبيدٌ :
بصَبُوحٍ صافِيةٍ وجذب كرِينَةً
بمُوَتَّرٍ يَأْتِي له إبْهامُهاإنَّما أَرادَ *!يَأْتَوِي له ، أَي يَفْتَعِلُ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٠١المدخل: ءويأَوَى
أَوَى I ( n. ac. أُوِيّ ),
a. Repaired to; took refuge in; alighted at.
b. [ Ila ], Turned to.
c. Sheltered, gave refuge to.
d. [ La ], Pitied.
أَوَّيَ
أَوَّيَ II , آوَيَ IV ,
a. see I (c) .
تَأَوَّيَ
تَأَوَّيَ V ,
a. Tookrefuge.
b. Gathered together, assembled.
اـَئْتَوَيَ
اـَئْتَوَيَ VIII ,
a. see V (a) .
اِسْتَأْوَيَ
اِسْتَأْوَيَ X ,
a. Sought refuge, shelter.
اِبْن
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٥١٧المدخل: ءويءوي
أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى - آوَى - يُؤْي
أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى
آوَى - يُؤْي
أوَى - يَأوِي + كائن + إلى مكان: يتجه عائداً وراجعاً إلى مكان ينضم ويتجمع فيه إلى آخرين طلباً للأمن والسلامة بهم وفيه
مَأْوى - المأوى: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " أوَى - يَأْوِي ": اسم مكان منه: المكان الذي ينضم فيه الكائن إلى آخرين طلباً للأمن
ءوي أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى - آوَى - يُؤْي أَوَى - يَأْوِي - مَأْوى آوَى - يُؤْي أوَى - يَأوِي + كائن + إلى مكان: يتجه عائداً وراجعاً إلى مكان ينضم ويتجمع فيه إلى آخرين طلباً للأمن والسلامة بهم وفيه مَأْوى - المأوى: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " أوَى - يَأْوِي ": اسم مكان منه: المكان الذي ينضم فيه الكائن إلى آخرين طلباً للأمن والسلامة فيه ﴿فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيرا﴾: فأولئك يكون المكان الذي يطلبونه للمأوى هو جهنم وساءت مصيرا آوَى - يُؤِْي + كائن + كائناً + إلى كائن أو مكان: أصلها " أأوى - يُؤوي":على وزن " أفْعَلَ " من " أوَى - يَأْوِي": جعله " يأوي ": يجعله ينضم إلى آخرين في مكان آمن وسليم ﴿فلما دخلوا على يوسف آوى إليه أبويه﴾ ﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء﴾ واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاتجاه واللجوء والحركة نحو مأمن أو ملجأ آمن"، وهي: لَجَأَ - يَلْجَأُ، لاذَ - يَلُوذُ، أوَى - يَأْوِي، وَفَضَ - يَفِضُ، وَأَل - يَئِل، كَانَ - يَكِينُ أوى ﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا(10)﴾ الكهف ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف ﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿قال لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد (80)﴾ هود ﴿قال أرأيت إذ أوينا إلى الصخرة فإني نسيت الحوت وما أنساني إلا الشيطان أن أذكره واتخذ سبيله في البحر عجبا(63)﴾ الكهف مأوى - المأوى الجنة ﴿أما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فلهم جنات المأوى نزلا بما كانوا يعملون(19)﴾ السجدة ﴿عندها جنة المأوى (15)﴾ النجم الجحيم ﴿فإن الجحيم هي المأوى (39)﴾ النازعات ﴿فإن الجنة هي المأوى (41)﴾ النازعات جهنم ﴿متاع قليل ثم مأواهم جهنم وبئس المهاد (197)﴾ آل عمران ﴿للذين استجابوا لربهم الحسنى والذين لم يستجيبوا له لو أن لهم ما في الأرض جميعا ومثله معه لافتدوا به أولئك لهم سوء الحساب ومأواهم جهنم وبئس المهاد (18)﴾ الرعد ﴿ياأيها النبي جاهد الكفار والمنافقين واغلظ عليهم ومأواهم جهنم وبئس المصير(9)﴾ التحريم ﴿ياأيها النبي جاهد الكفار والمنافقين واغلظ عليهم ومأواهم جهنم وبئس المصير (73)﴾ التوبة ﴿إن الذين توفاهم الملائكة ظالمي أنفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض قالوا ألم تكن أرض الله واسعة فتهاجروا فيها فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيرا (97)﴾ النساء ﴿أولئك مأواهم جهنم ولا يجدون عنها محيصا(121)﴾ النساء ﴿سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجسومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون(95)﴾ التوبة ﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء ﴿أفمن اتبع رضوان الله كمن باء بسخط من الله ومأواه جهنم وبئس المصير(162)﴾ آل عمران ﴿ومن يولهم يومئذ دبره إلا متحرفا لقتال أو متحيزا إلى فئة فقد باء بغضب من الله ومأواه جهنم وبئس المصير(16)﴾ الأنفال النار ﴿فاليوم لا يؤخذ منكم فدية ولا من الذين كفروا مأواكم النار هي مولاكم وبئس المصير (15)﴾ الحديد ﴿لا تحسبن الذين كفروا معجزين في الأرض ومأواهم النار ولبئس المصير(57)﴾ النور ﴿أولئك مأواهم النار بما كانوا يكسبون(8)﴾ يونس ﴿وأما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها وقيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون(20)﴾ السجدة ﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت ﴿وقيل اليوم ننساكم كما نسيتم لقاء يومكم هذا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين (34)﴾ الجاثية ﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين(151)﴾ آل عمران ﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله هو المسيح ابن مريم وقال المسيح يابني إسرائيل اعبدوا الله ربي وربكم إنه من يشرك بالله فقد حرم الله عليه الجنة ومأواه النار وما للظالمين من أنصار(72)﴾ المائدة آوى الله يآوي الناس﴿ألم يجدك يتيما فآوى (6)﴾ الضحى ﴿واذكروا إذ أنتم قليل مستضعفون في الأرض تخافون أن يتخطفكم الناس فآواكم وأيدكم بنصره ورزقكم من الطيبات لعلكم تشكرون(26)﴾ الأنفال ﴿وجعلنا ابن مريم وأمه آية وآويناهما إلى ربوة ذات قرار ومعين(50)﴾ المؤمنون المؤمنون يآوون غيرهم ﴿إن الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك بعضهم أولياء بعض والذين آمنوا ولم يهاجروا ما لكم من ولايتهم من شيء حتى يهاجروا وإن استنصروكم في الدين فعليكم النصر إلا على قوم بينكم وبينهم ميثاق والله بما تعملون بصير(72)﴾ الأنفال ﴿والذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة ورزق كريم(74)﴾ الأنفال ﴿ولما دخلوا على يوسف آوى إليه أخاه قال إني أنا أخوك فلا تبتئس بما كانوا يعملون(69)﴾ يوسف ﴿فلما دخلوا على يوسف آوى إليه أبويه وقال ادخلوا مصر إن شاء الله آمنين(99)﴾ يوسف الزوج يؤوي ﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب ﴿وفصيلته التي تؤويه (13)﴾ المعارج مختار الصحاح ● [أوي] أ و ي: المَأْوَى كل مكان يأوي إليه شيء ليلا أو نهارا وقد أَوَى إلى منزله يأوي كرمى يرمي أَوِيّاً على فعول و إوَاءً على فعال ومنه قوله تعالى ﴿سآوي إلى جبل يعصمني من الماء﴾ و آوَاهُ غيره إيوَاءً أنزله به و أوَاهُ أيضا فعل وأفعل بمعنى واحد عن أبي زيد و أوَى إليه يأوي كرمى يرمي أَوْيَةً و إيَّةً تقلب الواو ياء لكسرة ما قبلها وتدغم و مَأْوِيةً مخففة و مأْواةً أي رثى له ورق و ابنُ آوَى حيوان يسمى بالفارسية شغال والجمع بَنَاتُ آوَى وآوى لا ينصرف لأنه أفعل وهو معرفة الراغب أوى - المأوى مصدر أوى يأوي أويا ومأوى، تقول: أوى إلى كذا: انضم إليه يأوي أويا ومأوى، وآواه غيره يؤويه إيواء. قال عز وجل: }إذ أوى الفتية إلى الكهف﴿[الكهف/10]، وقال:﴾سآوى إلى جبل﴿[هود/43]، وقال تعالى:﴾آوى إليه أخاه﴿[يوسف/69]، وقال:﴾تؤوي إليك من تشاء﴿[الأحزاب/51]،﴾وفصيلته التي تؤويه﴿[المعارج/13]، وقوله تعالى:﴾جنة المأوى﴿[النجم/15]، كقوله:﴾دار الخلد﴿[فصلت/28] في كون الدار مضافة إلى المصدر، وقوله تعالى:﴾مأواهم جهنم{ [آل عمران/197] اسم للمكان الذي يأوي إليه. وأويت له: رحمته، أويا وأية ومأوية، ومأواة (انظر: الأفعال 1/119، واللسان (أوى) 14/53) وتحقيقه: رجعت إليه بقلبي و }آوى إليه أخاه{ [يوسف/69] أي: ضمه إلى نفسه. يقال: أواه وآواه. والماوية في قول حاتم طيئ: - 36 - أماوي إن المال غاد ورائح *** (ه
الصيغ(٢١)
- الْمَأْوَىBarınak(الْمَفْعَلُ)×٤
- مَأْوَاهُمْOnların barınağı(مَفْعَلُهُمْ)×٤
- وَمَأْوَاهُمْVe onların barınağıمعانٍ أخرى: ١(وَمَفْعَلُهُمْ)×٤
- وَمَأْوَاهُOnun barınağı(مَفْعَلُهُ)×٣
- آوَوْاBarındırdılar(أَفْعَلُوا)×٢
- آوَىBarındırdı(أَفْعَلَ)×٢
- وَمَأْوَاكُمُVe sizin barınağınız(وَمَفْعَلُكُمْ)×٢
- وَمَأْوَاهُمُVe onların barınağı(وَمَفْعَلُهُمْ)×٢
- آوِيBarınırım(أَفْعِلُ)×١
- أَوَىBarındı(فَعَلَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٧ (الإجمالي: ١٩٨)
- بأس
الآيات المشتركة: ١٠ · Bes besese dağınık taşlar demektir
- جهم
الآيات المشتركة: ١٠ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- صير
الآيات المشتركة: ٧ · Dönüşüm yeri
- نور
الآيات المشتركة: ٨ · Ateş demektir
- جهد
الآيات المشتركة: ٤ · Cehd düz, sert yer demektir
- هيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Biçim gibi
- نصر
الآيات المشتركة: ٦ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- كهف
الآيات المشتركة: ٢ · Kovuk
- هجر
الآيات المشتركة: ٣ · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- عزل
الآيات المشتركة: ٢ · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
- غلظ
الآيات المشتركة: ٢ · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- فدي
الآيات المشتركة: ٢ · Fidye
الآيات التي ورد فيها(٣٦)
أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَى نُزُلًا بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Barınak
عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى
Barınak
فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى
Barınak
فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى
Barınak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Başı hemzeli, son iki harfi lefif-i makrun (illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أوب, لجأ, سكن |
| Zıt Kök | طرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere veya bir kimseye sığınmak, toplanıp bir araya gelmek, barınmak ve şefkatle kucak açmak |
| Çekirdek Özet 2 | Tehlike, sürgün, kimsesizlik veya zayıflık anında ilahi veya insani bir sığınağa çekilme ve himaye bulma |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel korunma ihtiyacının toplumsal dayanışma, himaye ve ahlaki sorumluluk kurumuna dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir fiziksel barınma veya mekânsal yerleşme sanıp içerdiği iltica, merhamet, himaye ve manevi sığınak boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أو | Geri dönüş, yöneliş, bir merkeze meyil etme ve ses verme; أوب (asıl merkeze dönmek), أود (eğilip bükülerek bir yöne meyil etmek), أول (bir şeyin aslına, evveline dönmesi) ve أوه (içten gelen acı veya özlemle yönelip ses çıkarmak) köklerinde bu yöneliş ve toplanma hareketi ortaktır | ي | Son harfin kattığı esneklik, yakınlaşma ve alıcı temas boyutuyla çekirdeğin soyut yöneliş hareketi; bir sığınağa bilfiil sığınma, himaye altına girme veya birine acıyıp şefkatle kucak açma (إيواء) anlamına daralmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sığınma veya yönelme eylemini başlatan temel güç, hareket noktası ve iradi yöneliş |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sığınan ile sığınılan yer veya kişi arasında kurulan bağ, tutunma ve emniyet bağı |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Merhametle uzanan el, himaye edici kucaklama, kabul etme ve barındırma edimi |
| أوي | Güçlü bir yönelişle başlayıp bir merkeze tutunma ve açılan himaye eliyle kucaklanıp emniyete kavuşma | Dış tehlikelerden kaçarak bir dayanağa bağlanma, sığınağa yerleşme ve şefkatle muhafaza altına alınma bütünlüğü |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşların akşam vakti yuvalarına dönüp birbirine sokularak toplanması (تأوي الطير), devenin otlaktan sahibinin ağılına dönüp sığınması ve insanın geceleyin barınmak üzere evine çekilmesidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kuşların toplanıp birbirine yanaşmasını anlatan kullanımda kök şiirde şahit getirilmiştir: كما تدانى الحدأ الأوي / "Tıpkı birbirine yanaşan sığınmacı çaylak kuşları gibi". Ayrıca birinden merhamet ve şefkat dilenme anlamında şu mısra aktarılır: ولو أنني استأويته ما أوى ليا / "Ondan bana acıyıp sığınak olmasını isteseydim bile bana acıyıp kucak açmazdı." |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas'ın Medineli Ensar için söylediği kabul edilen şu hitapta kök hicret edenlere kucak açma ve himaye etme anlamında kullanılmıştır: بالإيواء والنصر ألا جلستم / "Barındırma ve yardım etme vasfınızla meclise oturmaz mısınız!" |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أوي kökü, Sami dillerinde yöneliş, sığınma, toplanma ve arzu duyma anlam alanlarıyla örtüşen köklerle yakın akrabalık taşır. İbranicede yer alan 'āwāh (אָוָה) kökü temel olarak bir şeye içtenlikle meyletmek, arzulamak, bir şeye doğru yönelmek ve barınak aramak anlamlarını karşılar. Süryanicede 'wā kökü etrafında toplanma, bir araya gelme ve mesken tutma çağrışımları mevcuttur. Akadcada doğrudan aynı harf dizilişinde bir türev tespit edilemese de ewû (bir duruma veya yere dönmek, yönelmek) fiiliyle uzak anlamsal bağlar kurulmaktadır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel tasarımı, canlının dış unsurlardan korunmak amacıyla kendi merkezine, yuvasına çekilmesi ve bir başka canlıya merhamet duyarak onu yanına almasıdır. Arapçada bu semantik çekirdek iki ana hatta gelişmiştir: birincisi fiziksel olarak bir yere sığınmak ve barınmak (الأُوِيّ), ikincisi ise birine acımak, kalbi yumuşamak ve şefkatle himaye etmektir (المأوية / الإشفاق).
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أوي kökünden türeyen fiiller ve مأوى ismi | Hem geçişsiz olarak sığınmak (أوى إلى) hem de geçişli olarak barındırmak, kucak açmak (آوى) ve acımak (أوى له) hatlarında gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āwāh (özlemek, meyletmek, yönelmek) ve Süryanice yöneliş-toplanma kökleri | Bir yere sığınma arzusu, meyil ve canlıların korunma dürtüsüyle bir merkeze yönelmesi ortak anlam tabanıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik korunak ve yuvalanma göstergeleri | Çöl ve göçebe kültüründe dış tehdide karşı toplanma ve sığınak edinme refleksinin sözelleşmesi | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أوي | Anlamlı | Sığınmak, barınmak, acımak | Bir yere çekilip sığınak bulmak veya bir kimseye acıyıp kol kanat germek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أيو | Anlamlı | Belirti, işaret, sığınma işareti | Bir şeyin yönünü veya yerini belirten alamet (آية kelimesinin muhtemel kök açılımlarından biri) | Kur'an'da geçer; yöneliş işaretiyle anlam bağı vardır |
| وأي | Anlamlı | Söz vermek, vaat etmek, niyetlenmek | İnsanın bir işi yapmaya azmetmesi ve kendi kendine söz vermesi | Kur'an'da geçmez; içsel yöneliş boyutu vardır |
| ويأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir |
| يأو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde bağımsız anlam dizgesi kaydedilmemiştir |
| يوأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أوي | Merkez | Sığınma, barınma, himaye | Tehlikeden kaçıp emin bir yere çekilme ve şefkatle korunma | Hem fiziksel mekânı hem de duygusal şefkat ve himayeyi içerir |
| أوب | Komşu | Geri dönüş, yöneliş | Çıkılan veya uzaklaşılan asıl merkeze, köke geri dönme | أوب yalnızca dönüşü ifade ederken أوي sığınak ve himaye amacı taşır |
| لجأ | Komşu | İltica, zorunlu sığınma | Çaresizlik ve baskı anında sarp veya korunaklı bir yere kaçıp dayanma | لجأ daha çok dış baskının zorlamasıyla gerçekleşir; أوي kökünde şefkat ve kucaklama baskındır |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik, yerleşme, huzur | Hareketin durması, yatışma ve bir yerde sakinleşip oturma | سكن dinginlik ve durağanlığı öne çıkarır; أوي ise toplanma ve korunma yönelişidir |
| طرد | Zıt | Kovma, uzaklaştırma, sürme | Bir kimseyi bulunduğu yerden zorla dışarı atma, korumasız bırakma | Himayenin, kucak açmanın ve sığınağa kabul etmenin tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أوي | Sığınmak, barındırmak, acımak | Hem sığınak edinmeyi hem de başkasına şefkatle kucak açıp yer vermeyi ifade eder | Kesin |
| Latince | refugere, hospitari | Bir yere sığınmak, konuk etmek | Refugere tehlikeden kaçıp sığınmayı, hospitari ise barındırmayı karşılar; ancak kökün taşıdığı içsel şefkat nüansı eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | shelter, harbor, take refuge | Barınmak, sığınmak, himaye etmek | Shelter fiziksel ve kurumsal korumayı iyi karşılar; kökün merhamet ve bağrına basma duygusal boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | Zuflucht suchen, beherbergen | Sığınak aramak, barındırmak | Tehlikeden korunmak için bir yere iltica etme ve birine yer açma anlamını kapsar | Güçlü |
| Fransızca | se réfugier, accueillir, abriter | Sığınmak, kucak açmak, barındırmak | Accueillir şefkatle kabul etmeyi, abriter koruma altına almayı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَوَى إِلَى (I. Bâb) | Tehlikeden kaçarak emin bir yere sığınmak | Ashâb-ı Kehf'in mağaraya çekilmesi (Kehf 18:10) veya Nuh'un oğlunun dağa sığınmak istemesi (Hûd 11:43) |
| آوَى (IV. Bâb) | Yetimi, garibi veya mazlumu barındırmak, himaye etmek | Allah'ın yetim olan Hz. Peygamber'i himaye edip barındırması (Duhâ 93:6) |
| آوَى إِلَيْهِ (IV. Bâb) | Yanına almak, bağrına basmak, kavuşturmak | Hz. Yusuf'un öz kardeşini yanına alıp ona sırrını açması (Yûsuf 12:69) |
| وَالَّذِينَ آوَوْا (IV. Bâb) | Hicret eden muhacirlere kucak açıp yurtlarını ve imkânlarını paylaşmak | Medineli müminlerin (Ensar) muhacirleri evlerinde ve yurtlarında barındırmaları (Enfâl 8:72) |
| المَأْوَى (İsim) | Varlıkların nihai olarak varıp yerleşeceği ebedi konak veya yurt | Cennetin huzur yurdu (Nâziât 79:41) veya cehennemin azap durağı olması bağlamı (Nâziât 79:39) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, akıbet ve ilahi inayet | مأوى kavramı üzerinden cennet ve cehennemin nihai karar ve toplanma yeri olması; Allah'ın kullarına sığınak (el-Melce') olması | Kökün nihai varış, emniyet veya ebedi mahrumiyet mekânı olarak kavramlaşması |
| Fıkıh | İltica, mültecilik, barındırma ve nafaka | Muhacirlerin barındırılması, yetimlerin himayesi ve suçluyu barındırmanın (إيواء المحدث) yasaklanması hükümleri | Hukuki koruma sağlama, mesken temin etme ve ahlaki himaye mükellefiyeti |
| Tefsir | Kıssa tahlilleri ve hicret ahlakı | Ashâb-ı Kehf'in sığınışı, Nuh'un oğlunun sahte sığınağı ve Ensar'ın barındırma fazileti | Fiziksel sığınak ile hakiki ilahi sığınak arasındaki ontolojik farkın tespiti |
| Hadis | Gece duaları, ahlak ve toplumsal dayanışma | Yatağa yatarken okunan sığınma duaları (آوانا) ve kimsesizleri barındırma fazileti | Gece istirahatinde Allah'ın korumasına sığınma ve muhtaçlara kucak açma sünneti |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve tevekkül | Mutlak sığınak olarak Allah | İnsanın ontolojik çaresizliğini aşabileceği tek gerçek sığınağa yönelmesi | Sahte dünyevi korunakların çöküşü karşısında kulun ilahi rahmete iltica etmesi | Kesin |
| İlmi | Kavramsal çerçeve ve metot | İlmi sığınak ve kavramsal zemin | Dağınık verilerin sağlam bir aksiyom veya paradigmada toplanması | Zihinsel karmaşadan kurtulup tutarlı bir bilgi kuramına ve ilkelere dayanma | Güçlü |
| Siyasi | Mülteci hukuku ve iltica hakkı | Siyasi sığınma ve vatandaşlık bağı | Zulümden kaçan mazluma koruma sağlama ve onu siyasi topluluğa katma | Medine Sözleşmesi ve Ensar örneğinde olduğu gibi dışlananlara hukuki himaye açma | Kesin |
| İktisadi | Barınma hakkı ve sosyal refah | Konut, iskân ve iaşe güvencesi | Toplumun en zayıf fertlerinin (yetim, yoksul, garip) barınma ihtiyacını karşılama | Barınmanın ticari bir meta olmanın ötesinde temel bir varoluşsal hak olarak tanzimi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim havzası ve potansiyel kuyusu (Attractor Basin / Potential Well) | Kaotik veya serbest hareket eden parçacıkların enerjilerinin en kararlı olduğu minimum enerji çukuruna (sığınağa) çekilip orada toplanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Güvenli bağlanma ve sığınma kurumu (Secure Attachment / Asylum) | Bireyin travma, tehdit veya yoksunluk anında varlığını sürdürebilmek için koruyucu bir figüre veya güvenli bir kuruma sığınması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mimari bir bina bulmak, başını sokacak bir çatı edinmek veya kuru bir mülteci kampı iskânı olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziksel barınmayı değil; ruhsal güvenceyi, merhamet ve muhabbetle kucaklanmayı, şefkatle himaye edilmeyi ve kulun nihai olarak Rabbine sığınmasını kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ensar'ın faziletini salt kuru bir ev sahipliğine indirgemek; yetime kol kanat germeyi sadece maddi harcama sanıp şefkat boyutunu ihmal etmek ve insanın dünyadaki sahte sığınaklara güvenebileceği zannına kapılmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda insanın zayıf, kırılgan ve sürekli bir koruyucuya muhtaç olduğunu; gerçek kurtuluşun ise doğru yere sığınmakla (mağara, vahiy, ilahi rahmet) mümkün olduğunu gösteren anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ashâb-ı Kehf kıssasında (Kehf 18:10, 16), Hz. İbrahim ve Lut'un hicretinde (Ankebût 29:26), Ensar ve Muhacir ilişkisini kuran Medine dönemi ayetlerinde (Enfâl 8:72, 74; Tevbe 9:100) ve Hz. Peygamber'in yetimliğinin hatırlatıldığı ayetlerde (Duhâ 93:6) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece yüksek dağlara çıkmakla veya maddi kaleler inşa etmekle sağlanabileceği yönündeki sığ materyalist algıyı (Nuh'un oğlunun tavrı) yıkar; asıl himaye ve sığınağın ilahi rahmet ve adalet olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKuşların akşamleyin uçmaktan dönüp yuvalarına çekilerek birbirine sokulması, hayvanların ağıllarına girmesi ve insanın fırtınadan veya geceden korunmak için sığınağına sığınmasıdır.
- Soyut anlamZayıflık, tehlike ve kimsesizlik hisseden bir şuurun güvenli bir merkeze yönelerek orada himaye, emniyet, şefkat ve varoluşsal sükûnet bulması; aynı zamanda güç ve imkân sahibinin zayıfa kucak açmasıdır.
- Sistematik karşılıkDağılma ve helak olma tehdidine karşı bir araya gelme, bir koruma odağında kenetlenme, iltica hukuku geliştirme ve yetimden muhacire kadar tüm muhtaçlara toplumsal ve kurumsal sığınak inşa etme nizamıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde tehdit, dağılma ve çaresizlik altındaki bireyi veya topluluğu; bu durumun yaşandığı kriz anını; canlının tehlikeden kaçarak sığınağa doğru yönelmesini sağlayan potansiyel meyil alanını; bu yönelişin gradyanını (meylin doğrultusunu); dış tehditlere kapalı korunaklı alanı (sığınağı); sığınağın himaye sınırını; sığınağı açan öznenin sunduğu şefkat ve koruma fonksiyonunu; ise ulaşılan nihai emniyet, barınma ve huzur dengesini (el-Me'vâ) temsil eder. Formül, dış baskı altındaki varlığın şefkatle çevrili bir koruma alanına yönelerek nihai sükûnete erişme hareketini modeller.