بدأ
ب - د - أ
جذر- الورود: ١٥
- الآيات: ١٤
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٢
Badiye çöl demektir. Beda çöle çıkmak, ortaya çıkmak anlamına gelir. Başlamak manasında bedee olmuştur. Ya hemzeye dönüşmüştür. Bede, Yubdiu Vaha demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: بدء · بدأَ
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Badiye çöl demektir. Beda çöle çıkmak, ortaya çıkmak anlamına gelir. Başlamak manasında bedee olmuştur. Ya hemzeye dönüşmüştür. Bede, Yubdiu Vaha demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٩٣باب الدال والباء و و ء ي معهما
د ب أ، ب د و، ب د أ، ب ي د، أ ب د، د أ ب، أ د ب، و ب د مستعملات
دباً:
الدُّبّاء: القَرْع والواحدة دُبّاءةٌ.
وفي الحديث عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسَلَّم أنَّه نَهَى عن الدُّباءِ والحَنْتَم والنَّقير، وهي أوعيةٌ كانوا ينتبذون فيها وضَرِيَتْ فكان النَّبيذُ يغلي فيها سريعاً ويُسكِرُ فنَهاهم عن الانتِباذ فيها، ثم رخَّصَ -عليه الصلاة والسلام- في الانتِباذ فيها بشرط أن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٨٠بدأتُ الشيء بَدْءاً: ابتدأت به، وبدأت الشيء: فعلته ابتداءً. وبدأ الله الخلق وأبدأهم، بمعنىً. وتقول: فعل ذلك عَوْداً وبَدْءاً، وفي عوده وبدئه، وفي عودته وبَدْأته. ويقال: رَجَعَ عَوْدُه على بَدْئه، إذا رجع في الطريق الذي جاء منه. وفلان ما يُبْدِئ وما يعيد، أي ما يتكلم ببادئة ولا عائدة. والبدء: السيد الأول في السيادة، والثِّنيان: الذي يليه في السُّؤْدُد. قال الشاعر:
ثُنياننا إن أتاهم كان
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٠١(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي)
(بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء.
[أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٣٣- يقال: بدأت بكذا وأبدأت وابتدأت، أي: قدمت، والبدء والابتداء: تقديم الشيء على غيره ضربا من التقديم. قال تعالى: ﴿وبدأ خلق الإنسان من طين﴾ [السجدة/7]، وقال تعالى: ﴿كيف بدأ الخلق﴾ [العنكبوت/20]، ﴿الله يبدأ الخلق﴾ [يونس/34]، ﴿كما بدأكم تعودون﴾ [الأعراف/29].
ومبدأ الشيء: هو الذي منه يتركب، أو منه يكون، فالحروف مبدأ الكلام، والخشب مبدأ الباب والسرير، والنواة مبدأ النخل، يقال للسيد الذي يبدأ به إذا عد
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٨٥ب د أ
بدأ الله الخلق وابتدأه وكان ذلك في بدء الإسلام ومبتدإ الأمر.
وافعل هذا بدأ وباديء بدء وبـادىء بـدىء.
وافعلـه بدأً ما تريد أول شيء.
وهاتها من ذي تبدئت أي أعد الكلمة أو القصة مـن أولها.
وأبدأ في الأمر وأعاد والله المبديء المعيد وفلان ما يبدىء وما يعيد إذا لم يكن له حيلة.
قال عبيد: أقفر من أهلـه عبيـد فاليوم لا يبدى ولا يعيد وفعله عوداً وبدأً وعوداً على بدء وفي عودته
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩٨٠المدخل: بدأَفي أَسماءِ اللّهِ عزَّ وجل الـمُبْدئ: هو الذي أَنـْشَأَ الأَشياءَ واخْتَرَعَها ابْتِداءً من غيرِ سابقِ مثال. والبَدْء: فِعْلُ الشيءِ أَوَّلُ. بَدأَ بهِ وبَدَأَهُ يَبْدَؤُهُ بَدْءاً وأَبْدَأَهُ وابْتَدَأَهُ. ويقالُ: لكَ البَدْءُ والبَدْأَةُ والبُدْأَةُ والبَدِيئةُ والبَداءة والبُداءة بالمدِّ والبَدَاهةُ على البدلِ أَي لكَ أَنْ تَبْدَأَ قبل غيرك في الرَّمْي وغيرهِ. وحكى اللحياني: كان ذلكَ في
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣٤* ب د أ * * بَدأ * به وابتدأ و * بدأَهُ * فعله ابتداء و * بَدَأَ * الله الخلق و * أَبدأَهُم * بمعنى وباب الثلاثة قطع و * البَدِيءُ * بوزن البديع البئر التي حفرت في الإسلام وليست بعادية وفي الحديث ﴿حريم البئر البديء خمس وعشرون ذراعا﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠١٠بدأ به كمنع يبدأ بدءا: ابتدأ هما بمعنى واحد. وبدأ الشيء:فعله ابتداء أي قدمه في الفعل، كأبدأه رباعيا، وابتدأه كذلك، وبدأ من أرضه لأخرى: خرج. وبدأ الله الخلق: خلقهم وأوجدهم، وفي التنزيل: الله يبدأ الخلق كأبدأهم، وأبدأ من أرض فيهما، أي في الفعلين، قال أبو زيد: أبدأت من أرض إلى أخرى إذا خرجت منها. قلت: واسمه تعالى المبدئ. في النهاية: هو الذي أنشأ الأشياء واخترعها ابتداء من غير سابق مثال. ويقال: لك
بدأ به كمنع يبدأ بدءا: ابتدأ هما بمعنى واحد. وبدأ الشيء:فعله ابتداء أي قدمه في الفعل، كأبدأه رباعيا، وابتدأه كذلك، وبدأ من أرضه لأخرى: خرج. وبدأ الله الخلق: خلقهم وأوجدهم، وفي التنزيل: الله يبدأ الخلق كأبدأهم، وأبدأ من أرض فيهما، أي في الفعلين، قال أبو زيد: أبدأت من أرض إلى أخرى إذا خرجت منها. قلت: واسمه تعالى المبدئ. في النهاية: هو الذي أنشأ الأشياء واخترعها ابتداء من غير سابق مثال. ويقال: لك البدء والبدأة والبداءة، الأخير بالمد، والثلاثة بالفتح، على الأصل ويضمان، أي الثاني والثالث، وحكى الأصمعي الضم أيضا في الأول، واستدرك المطرزي: البداءة ككتابة وكقلامة، أورده ابن بري، والبداهة، على البدل، وزاد أبو زيد: بداءة كتفاحة، وزاد ابن منظور: البداءة بالكسر مهموزا، وأما البداية، بالكسر والتحتية بدل الهمزة. فقال المطرزي: لغة عامية، وعدها ابن بري من الأغلاط، ولكن قال ابن القطاع: هي لغة أنصارية، بدأت بالشيء وبديت به: قدمته، وأنشد قول ابن رواحة: باسم الله وبه بـدينـا ولو عبدنا غيره شقينا ويأتي للمصنف بديت في المعتل، ولك البديئة كسفينة، أي لك أن تبدأ قبل غيرك في الرمي وغيره. والبديئة: البديهة، وهو أول ما يفجؤك، وفلان ذو بدأة جيدة، أي بديهة حسنة، يورد الأشياء بسابق ذهنه. وجمع البديئة البدايا، كبريئة وبرايا، حكاه بعض اللغويين. والبدء والبدئ: الأول، ومنه قولهم: افعله بدءا وأول بدء عن ثعلب، وبادي بدء على فعل، وبادي بفتح الياء فيهما بدي كغني، الثلاثة من المضافات، وبادي بسكون الياء، كياء معديكرب، وهو اسم فاعل من بدي كبقي لغة أنصارية، كما تقدم بدأة بالبناء على الفتح وبدأة ذي بدء، وبدأة بالمد ذي بدي على فعل وبادي بفتح الياء بدئ ككتف وبدئ ذي بدئ كأمير فيهما، وبادئ بفتح الهمزة بدء على فعل وبادئ بفتح الهمزة، وفي بعض النسخ بسكون الياء بداء كسماء، وبدا بدء وبدأة بدأة بالبناء على الفتح، وبادي بسكون الياء في موضع النصب، هكذا يتكلمون به بد كشج، وبادي بسكون الياء بداء كسماء، وجمع بد مع بادي تأكيد، كجمعه مع بدا، وهكذا باقي المركبات البنائية، وما عداها من المضافات، والنسخ في هذا الموضع مع اختلاف شديد ومصادمة بعضها مع بعض، فليكن الناظر على حذر منها، وعلى ما ذكرناه من الضبط الاعتماد إن شاء الله تعالى أي أول شيء، كذا في نسخة صحيحة، وفي اللسان: أي أول أول، وفي نسخة أخرى: أي أول، وفي نسخة أخرى: أي أول كل شيء، وهذا صريح في نصبه على الظرفية، ومخالف لما قالوه: إنه منصوب على الحال من المفعول، أي مبدوءا به قبل كل شيء، قال شيخنا: ويصح جعله حالا من الفاعل أيضا، أي افعله حالة كونك بادئا، أي مبتدئا. ويقال رجع. يحتمل أن يكون متعديا فيكون عوده منصوبا على بدئه، وكذا عودا على بدء. وفعله في عوده وبدئه، أي رجع في الطريق الذي جاء منه. وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم نفل في البدأة الربع، وفي الرجعة الثلث ، أراد بالبدأة ابتداء سفر الغزو، وبالرجعة القفول منه. وفي حديث علي رضي الله عنه: لقد سمعته بقول: ليضربنكم على الدين عودا كما ضربتموهم عليه بدءا أي أولا، يعني العجم والموالي. وفلان ما يبدئ وما يعيد أي ما يتكلم ببادئة ولا عائدة. وفي الأساس أي لا حيلة له، وبادئة الكلام: ما يورده ابتداء، وعائدته: ما يعود عليه فيما بعد. وقال الزجاج في قوله تعالى: وما يبدئ الباطل وما يعيد ما في موضع نصب أي أي شيء يبدئ الباطل وأي شيء يعيد. والبدء: السيد الأول في السيادة، والثنيان: الذي يليه في السؤدد، قال أوس بن مغراء السعدي: ثنيانها إن أتاهم كان بدأهم وبدؤهم إن أتانا كان ثنيانا والبدء: الشاب العاقل المستجاد الرأي، والبدء: المفصل، والعظم بما عليه من اللحم، وقيل: هو النصيب أو خير نصيب من الجزور، كالبدأة، هكذا بالهمز على الصواب، يقال: أهدى له بدأة الجزور، أي خير الأنصباء، وقال النمر بن تولب: فمنحت بدأتها رقيبا جانحـا والنار تلفح وجهها بأوارها والبد، والبد، والبدة، والبدة، والبداد، كالبدء، ويأتي هؤلاء الخمسة في حرف الدال إن شاء الله تعالى، أبداء كجفن وأجفان، على غير قياس وبدوء كفلوس وجفون، على القياس، ولكن لما كان استعمال الأول أكثر قدمه: وقال طرفة بن العبد: وهم أيسار لـقـمـان إذا أغلت الشتوة أبداء الجزر وهي عشرة: وركاها، وفخذاها، وساقاها، وكتفاها، وعضداها، وهما ألأم الجزور لكثرة العروق. والبديء كالبديع: المخلوق فعيل بمعنى مفعول، والبديء: العجيب والأمر المبدع، وفي نسخة: البديع، أي الغريب، لكونه لم يكن على مثال سابق، قال عبيد بن الأبرص: فلا بديء ولا عجيب وقال غيره: عجبت جارتي لشيب علاني عمرك الله هل رأيت بديئا وقد أبدأ الرجل، إذا أتى به. والبديء والبدء: البئر الإسلامية، هي التي حفرت في الإسلام حديثة، ليست بعادية، وترك فيها الهمز في أكثر كلامهم، وذلك أن يحفر بئرا في الأرض الموات التي لا رب لها. وفي حديث ابن المسيب: في حريم البديء خمسة وعشرون ذراعا، والقليب: البئر العادية القديمة التي لا يعلم لها رب ولا حافر. وقال أبو عبيدة: يقال للركية: بديء وبديع إذا حفرتها أنت، فإن أصبتها قد حفرت قبلك فهي خفية، قال: وزمزم خفية، لأنها لإسماعيل عليه السلام فاندفنت، وأنشد: فصبحت قبل أذان الفرقان تعصب أعقار حياض البودان قال: البودان: القلبان، وهي الركايا، واحدها بديء، قال: وهذا مقلوب، والأصل البديان. والبدئ: السيد الأول، كما هو ظاهر العبارة، وفي بعض النسخ: كالبدأة، بالهاء. وبدئ الرجل بالضم، أي بالبناء للمجهول بدءا: جدر، أصابه الجدري، أو حصب بالحصبة، وهي كالجدري. قال الكميت: فكأنما بدئت ظواهر جـلـده مما يصافح من لهيب سهامها كذا أنشده الجوهري له، وقال الصاغاني: وليس للكميت على هذا الروي شيء. وقال اللحياني: بدئ الرجل يبدأ بدءا: خرج به بثر شبه الجدري. ورجل مبدوء: خرج به ذلك، وفي حديث عائشة رضي الله عنها: في اليوم الذي بدئ فيه رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قال ابن الأثير: يقال: متى بدئ فلان? أي متى مرض، يسأل يبه عن الحي والميت. وبداء ككتان: اسم جماعة، منهم بداء بن الحارث بن معاوية، من بني ثور قبيلة من كندة. وفي بجيلة بداء بن فتيان بن ثعلبة بن معاوية بن زيد بن الغوث، وفي مراد بداء بن عامر بن عوثبان بن زاهر بن مراد، قاله ابن حبيب، وقال ابن السيرافي: بداء فعال من البدء مصروف. والبدأة بالضم: نبت. قال أبو حنيفة: هي هنة سوداء كأنها كمء ولا ينتفع بها. وحكى اللحياني قولهم في الحكاية: كان ذلك الأمر في بدأتنا، مثلثة الباء فتحا وضما وكسرا، مع القصر والمد وفي بدأتنا محركة، قال الأزهري: ولا أدري كيف ذلك، وفي مبدئنا بالضم ومبدئنا بالفتح، ومبداتنا بالفتح من غير همزة، كذا هو في نسختنا، وفي بعض بالهمز، أي في أول حالنا ونشأتنا، كذا في كتاب الباهر لابن عديس وقد حكاه اللحياني في النوادر. ومما يستدرك عليه:بادئ الرأي: أوله وابتداؤه، وعند أهل التحقيق من الأوائل: ما أدرك قبل إمعان النظر، يقال فعلته في بادئ الرأي.وقال اللحياني: أنت بادئ الرأي ومبتدأه تريد ظلمنا. وروي أيضا بغير همز، وسيأتي في المعتل. وقرأ أبو عمرو: وحده بادئ الرأي بالهمز، وسائر القراء بغيرها، وإليه ذهب الفراء وابن الأنباري يريد قراءة أبي عمرو، وسيأتي بعض تفصيله في المعتل إن شاء الله تعالى. وأبدأ الرجل كناية عن النجو، والاسم البداء، ممدود. وأبدأ الصبي: خرجت أسنانه بعد سقوطها. والابتداء في العروض: اسم لكل جزء يعتل في أول البيت بعلة لا يكون في شيء من حشو البيت، كالخرم في الطويل والوافر والهزج والمتقارب، فإن هذه كلها يسمى كل واحد من أجزائها إذا اعتل: ابتداء، وذلك لأن فعولن تحذف منه الفاء في الابتداء، ولا تحذف الفاء من فعولن في حشو البيت البتة، وكذلك أول مفاعلتن وأول مفاعيلن يحذفان في أول البيت، ولا يسمى مستفعلن من البسيط وما أشبهه مما علته كعلة أجزاء حشوه ابتداء، وزعم الأخفش أن الخليل جعل فاعلاتن في أول المديد ابتداء. قال: ولم يدر الأخفش لم جعل فاعلاتن ابتداء وهي تكون فعلاتن وفاعلاتن، كما تكون أجزاء الحشو، وذهب على الأخفش أن الخليل جعل فاعلاتن ليست كالحشو، لأن ألفها تسقط أبدا بلا معاقبة، وكل ما جاز في جزئه الأول ما لا يجوز في حشوه فاسمه الابتداء، وإنما سمي ما وقع في الجزء ابتداء لابتدائك بالإعلال، كذا في اللسان.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٠٬٤٩٤بَدَأَ بِهِ
1 بَدَأَ بِهِ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. بَدَاَ , (Mgh, K,) inf. n. بَدْءٌ, (T, S, M, Msb,) i. q. به ↓ ابتدأ; (S, Msb, K;) [He began with it;] he made it to have precedence, or to be first; gave precedence to it; syn. قَدَّمَهُ: (Mgh, Msb:) in the dial. of the Ansár, بَدِئَ به is used in this sense of قدّمه; (M;) or بَدِىَ به [without ء]; (IKtt, TA; [see بَدةءٌ;]) [and بَدَى به; see
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٦٩المدخل: بدءبَدَأَ
بَدَأَ A ( n. ac. بَدْء 1 )
a. [ acc. or Bi ], Began, commenced.
b. Brought to light, invented, created.
c. [ Min ], Went abroad, travelled.
بَدَّأَ
بَدَّأَ II ,
a. Gave precedence to.
b. Appreciated.
c. see I (a) .
أَبْدَأَ
أَبْدَأَ IV ,
a. see I (b) .
اِبْتَدَأَ
اِبْتَدَأَ VIII
a. [ Bi ], Began, commenced.
مَبْدَأ
مَبْدَأ 17 , ( pl. مَبَاْدَئُ 44 ),
a. Origin, principle,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٧٩٢المدخل: بدءبدء
بَدَأَ - يَبْدَأُ - أَبْدَأَ - يُبْدِئُ
بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يصنعه لأول مرة على غير مثال مسبق
﴿كما بدأكم تعودون﴾
﴿وبدأ خلق الإنسان من طين﴾
بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + بـِ شيء أو أمر: التقدير: بَدَأَ - يَبْدَأُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + بشيء أو أمر:
بَدَأَ - يَبْدَأُُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٨ (الإجمالي: ١٠٢)
- عود
الآيات المشتركة: ١٠ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
- خلق
الآيات المشتركة: ٩ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- قسط
الآيات المشتركة: ٢ · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
- سجل
الآيات المشتركة: ١ · Siccil kap veya kılıf demektir
- طوي
الآيات المشتركة: ١ · Buğday demeti demektir
- وعي
الآيات المشتركة: ١ · Vika, şekil değiştirmeyen kap, vi’a şekil değiştiren kap…
- هيت
الآيات المشتركة: ١ · Getirin
- نكث
الآيات المشتركة: ١ · Bozulmuş iptir
- برهن
الآيات المشتركة: ١ · Sizin burhanınız
- همم
الآيات المشتركة: ١ · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
- طين
الآيات المشتركة: ١ · Döllenmiş yumurta
- حقق
الآيات المشتركة: ٣ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
الآيات التي ورد فيها(١٤)
إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ …
Başlar
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ
Başlar
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ
Başlar
أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
Başlar
اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Başlar
وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Başlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بدأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أنشأ, خلق, فطر, ذرأ |
| Zıt Kök | عود |
| Çekirdek Özet 1 | Bir işe, eyleme veya varoluşa daha önce bir örneği bulunmaksızın ilk adımla girişmek, öne çıkmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılışın ilk safhasını (mebde') kurarak yeniden yaratılışa (meâd) ontolojik zemin oluşturmak |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki süreçlerin kurucu ilk hamlesi; sorumluluğu ve devamındaki döngüyü başlatan ilk illet |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zamansal bir «kronolojik başlangıç» olarak daraltılması, Kur'an'daki kurucu ve döngüsel yaratılış boyutunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بد | Bir sınırın dışına çıkma, gizlilikten kurtulup aşikâr olma, ayrışarak öne fırlama (örneğin بدر ansızın fırlamak/doğmak, بدع benzersiz biçimde ortaya çıkmak, بدن gövdesiyle belirginleşmek, بدي sahrada/açıkta belirmek) | أ | Hemze unsuru çekirdeğin taşıdığı beliriş hareketini kesin, ani ve kurucu bir ilk kesit haline getirerek eylemin başka hiçbir öncülü olmaksızın ilk defa vazedilmesini sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Potansiyel durumun korunduğu iç mekânı, varlığın henüz belirmemiş olan gizli ve mahfuz başlangıç noktasını simgeler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İçeride olandan dışarıya açılan geçiş eşiğini, saklı durumdan eyleme doğru yönelen hareketi temsil eder. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi sevk eden asal kuvveti, öncü ve başlatıcı ilk iradeyi ifade eder. |
| بدأ | Saklı olandan (ev) geçiş eşiğiyle (kapı) çıkarak kurucu bir kudretle (öküz başı) ilk adımı atıp eylemi varlık alanına sürmek. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerden başka bir yere doğru ilk defa yola çıkmak; ganimet ve pay dağıtımında en saygın kişiye ayrılan ilk hisse (البُدْأَة); parmak eklemlerinin belirgin biçimde dışa vurması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ubeyd b. el-Ebras şiirinde acziyet ve hareketsizliği betimlerken kökün eyleme güç yetirememe boyutunu şöyle şahitlendirir: فاليوم لا يبدى ولا يعيد (Artık bugün ne yeni bir şey başlatabiliyor ne de eskisine dönebiliyor). |
| Erken Arapça kullanım | Bir işe veya sefere sıfırdan ilk adımla başlama durumunu ifade eden رجع عوده على بدئه (Başladığı yere geri döndü) ve هو بدؤ هذا الأمر (Bu işin başlatıcısı odur) deyimleri. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بدأ kökü, Sami dillerinde genel olarak bir şeyin daha önce mevcut değilken ilk defa tasarlanıp ortaya konulması, kurucu mahiyette meydana getirilmesi alanı ile irtibatlıdır. İbranice ve Aramicede בדא (b-d-ʾ) formu kök itibarıyla "uydurmak, yoktan ortaya koymak, zihinden kurup ihdas etmek" (örneğin 1. Krallar 12:33'teki kalbinden ihdas etti kullanımı) anlamına gelirken, Arapçada bu kök pejoratif anlam yükünden arınarak doğrudan ontolojik ve fiili düzlemde "ilk defa yapmak, örneksiz başlatmak" çekirdeğine yerleşmiştir. Fenike ve Ugarit zemininde de kökün ayrılma ve beliriş bildiren ikili çekirdeklerle morfolojik akrabalığı bulunur; Arapça kök bu ilksel kökten türeyerek zamanın ve eylemin ilk sıfır noktasını kurma anlamını kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بد ikili çekirdeğinden türeyiş | Çekirdeğin dışa vurma ve belirme niteliği, hemze ilavesiyle ilk kurucu başlangıca dönüştürülmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בדא (b-d-ʾ) ve Süryanice karşılıklar | İbranicede zihinsel bir kurguyla yoktan tasarlamak manası taşırken Arapçada nesnel ve somut başlatma anlamına evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ayrışma ve çıkış kökleri | Doğu Çad ve Berberice katmanlarında ayrışma/ortaya çıkma kökleriyle fonetik yakınlıklar öne sürülmüştür. | Muhtemel |
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بدأ | Anlamlı | Başlamak, ilk defa var etmek | Bir işe veya yaratılışa öncülü olmaksızın ilk adımı atarak girişmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بأد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilimde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دبأ | Anlamlı | Kabak (dübbâ), çekirge yavrusu | Hızlıca çoğalma ve yumuşak bitkisel kabuk bağlama hali. | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| دأب | Anlamlı | Süreklilik, alışkanlık, yorulmaksızın devam etme | Bir işin üzerine kesintisiz düşmek, adet haline getirmek. | Kur'an'da geçer; başlatılan eylemin sürekliliğidir. |
| أبد | Anlamlı | Sonsuzluk, kesintisizlik, yabani kalma | Zamanın başı veya sonu olmayan uzantısı; yabanileşme. | Kur'an'da geçer; başlangıcın zamansal uzamı. |
| أدب | Anlamlı | İncelik, terbiye, ziyafete davet etme | İnsanları güzel bir tutum etrafında bir araya getirme. | Kur'an'da geçmez; ahlaki disiplin. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بدأ | Merkez | İlk kurucu başlangıç | Eylemi veya varlığı daha önce örneği yokken ilk defa harekete geçirmek | Sürecin sıfır noktasını tayin eder. |
| أنشأ | Komşu | Büyüterek var etme | Bir şeyi aşama aşama geliştirip boy attırarak ortaya çıkarmak | Süreç ve gelişim vurgusu öndedir. |
| خلق | Komşu | Takdir ve biçimlendirme | Maddeyi veya unsurları ölçüp biçerek yeni bir surete kavuşturmak | Ölçü, oran ve takdir esastır. |
| فطر | Komşu | Yarıp açığa çıkarma | Varlığı kendi öz doğası (fıtratı) üzere ilk defa yararak varlık alanına çıkarmak | Potansiyelin yarılması ve açılmasıdır. |
| ذرأ | Komşu | Yayma ve türetme | Varlığı çoğaltarak yeryüzüne serpiştirmek | Çokluk ve yayılma yönü belirgindir. |
| عود | Zıt | Geri dönme, tekrarlama | Başlanan noktaya geri dönmek, bir şeyi yeniden var etmek veya sürdürmek | بدأ kökünün başlattığını tekrarlayan zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بدأ | İlk defa yapmak, başlamak | Eylemi yokluktan veya başlangıç noktasından ilk olarak başlatma halidir. | Kesin |
| Latince | inchoare, initiare, incipere | Başlatmak, adım atmak, kurmak | İnisiyasyon ve ilk adımı karşılar; ancak yoktan var etme kudretini tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | initiate, originate, commence | Başlatmak, kökenini oluşturmak | Originate varoluşsal kökeni, initiate ise bir sürecin ilk vazedilişini verir. | Kesin |
| Almanca | initiieren, anfangen, begründen | Başlatmak, temelini atmak | Begründen ilkesel kuruluşu, anfangen zamansal ilk adımı belirtir. | Güçlü |
| Fransızca | initier, commencer, originer | Başlatmak, kaynaklık etmek | Bir olguyu ilk kez tesis etme veya devreye sokma nüansını taşır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يبدأ الخلق ثم يعيده | Ontolojik ilk yaratılış (el-ibtidâ) | Kâinatın ve canlıların sıfırdan yaratılması ve bunun dirilişe delil kılınması bağlamı (Yûnus 10:4, el-Ankebût 29:19). |
| بدأ خلق الإنسان | İnsanın ilk hilkati | Âdem'in topraktan ilk defa yaratılış aşaması bağlamı (es-Secde 32:7). |
| بدؤوكم أول مرة | Düşmanlığı ve savaşı ilk başlatan taraf olma | Ahdi bozan ve saldırgan eylemi ilk defa fiiliyata döken topluluk bağlamı (et-Tevbe 9:13). |
| بادي الرأي / بادئ الرأي | İlk bakışta beliren, aceleyle verilmiş düşünce | Kıraat farkıyla kökleşip hemzeli okunuşta aklın ilk sathî hamlesini niteleme bağlamı (Hûd 11:27). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | el-Mübdi' ismi ve hudûs meselesi | Âlemin ezeli olmayıp bir başlangıçla (hudûs) yaratılması; ilk yaratılışın ahiretteki iâdeye (yeniden dirilişe) delil teşkil etmesi. | Yoktan ilk var ediş ve ontolojik öncelik. |
| Fıkıh | İbadet ve akitlerin iftitah anı | Namazın iftitah tekbiriyle başlaması, oruç ve hac ihramının başlangıç sınırları ve akitlerin kuruluş anı. | Hukuki geçerliliği doğuran ilk kurucu işlem. |
| Tefsir | Bed' ve iâde diyalektiği | Mekkî ayetlerde inkârcıların dirilişi imkânsız görmesine karşı ilk yaratılışın kolaylığı üzerinden tevhidin ispatı. | Varlığın döngüsel mantığının ilk ayağı. |
| Hadis | Bed'ü'l-vahy ve bed'ü'l-halk rivayetleri | Sahih külliyatların ilk kitaplarında vahyin ve kâinatın nasıl başladığına dair haberlerin tanzimi. | Tarihsel ve metafizik ilk eşiğin kaydı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş akidesi | Mebde' (Köken) | İtikadi temellendirme | Varlığın tesadüfle değil ilahi bir başlatma ile varlık bulduğunu tescil eder. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel nedensellik ve kozmoloji | Başlangıç koşulları () | Modeli kurma | Bir fenomenin incelenmesinde ilk hareket ettirici kuvveti ve sınır şartını tanımlar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve toplumsal meşruiyet | Kurucu irade / İlk hamle | Sorumluluğu yükleme | Çatışmada veya sözleşmede ilk adımı atanın hukuki statüyü belirlemesini sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve girişim zinciri | İlk sermaye / İnisiyatif | Döngüyü harekete geçirme | İktisadi süreçlerde atıl kaynağı ilk defa üretime sevk eden kurucu hamleyi simgeler. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç sınır değer problemi (Initial boundary condition) | Diferansiyel denklemlerde ve dinamik sistemlerde zamanın sıfır noktasındaki durum (), sonraki tüm evrimin türediği tekil ve kurucu koordinattır. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurucu iktidar momenti (Pouvoir constituant) | Hukuk ve siyaset teorisinde mevcut bir düzene dayanmaksızın yeni bir hukuki ve anayasal nizamı ilk defa tesis eden irade hamlesidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sıradan bir zaman çizelgesindeki herhangi bir «işe başlama» fiiline indirgeyerek, arkasındaki ontolojik kudret ve kurucu model boyutunu gözden kaçırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da بدأ, mutlak yaratıcı kudretin eşyayı sıfırdan var etmesi ve bunun zorunlu sonucu olarak yeniden diriltmeye muktedir oluşunun (bed' - iâde dengesi) şaşmaz delilidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Diriliş (ba's) inancını ilk yaratılıştan kopuk mucizevi bir istisna sanmak; oysa Kur'an mantığında ilk başlatma gerçekleşmişse ikincisi mantıksal olarak daha kolay ve kaçınılmazdır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın başlangıcını (mebde') doğru kavramadan akıbetini (meâd) anlamak mümkün değildir; kök, ilahi fiilin sürekliliğini ve yaratılışın döngüsel tutarlılığını ispatlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Özellikle Mekke döneminde müşriklerin ahiret inkârını çürüten ayetlerde ve kâinatın yaratılış yasalarını tefekküre çağıran kevni ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın bir defaya mahsus olup bittiğini savunan deist kabulleri ve varlığın ezeli olduğunu öne süren materyalist yaklaşımları geçersiz kılar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekândan dışarıya ilk adımı atıp çıkmak, pay dağıtımında en seçkin ilk hisseyi ayırmak.
- Soyut anlamÖncesinde bir model veya emsal bulunmaksızın bir süreci, varlığı veya eylemi ilk defa tesis edip harekete geçirmek.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal ve ahlaki sistemlerin kurucu ilk adımı; diriliş ve dönüşüm fonksiyonunun zorunlu öncülü (mebde').
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mutlak yokluk veya eylemsizlik halini, kurucu başlatma operatörünü (بدأ), ortaya çıkan ilk başlangıç durumunu temsil eder. zaman içindeki yayılma ve gelişim fonksiyonunu, varlığın ulaştığı nihai hali simgeler. ise geri döndürme ve yeniden yaratma operatörüdür (عود); böylece ilk başlangıcı yapan iradenin (), nihai durumu da aynı başlangıç modeli üzerinden yeniden diriltmeye muktedir olduğu bağıntılanır.